NHỮNG CÂU CHUYỆN VE BÁC H ồ

ĐỨG TÍNH KỶ LUẬT CỦA BÁC Hỗ
■

Trần Thị Ngân (Sưu tầm, tuyển chọn)

BI NHÀ XUẤT BẢN MỸ THUẬT

LÒI NÓI ĐẨU
Việt Nam có quyền kiêu hãnh và tự hào, vì chúng ta có một Lãnh tụ
thiên tài, Anh hùng giải phóng dân tộc và Nhà văn hóa kiệt xuất, đó là Chủ
tịch Hồ Chí Minh. Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Hồ Chí Minh là
ngọn đèn pha chói lọi soi đường, chỉ lối cho toàn Đảng, toàn dân ta đấu
tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước và đi lên chù nghĩa xã hội.
Tuy Hồ Chí Minh đã đi xa, nhưng Người đã để lại cho Đảng ta, dân tộc
ta một di sản vô giá, đó là tư tưởng cùa Người. Tư tưởng Hồ Chí Minh là
hiện thân của sự kết tinh những truyền thống tốt đẹp của dân tộc và những
tinh hoa văn hóa của nhân loại. Trên thực tế, tư tường Hồ Chí Minh đã trở
thành tài sản tinh thần vô giá cùa Đảng ta và của cả dàn tộc ta, là tấm gương
sáng để mọi người Việt Nam học tập và noi theo.
Nhằm góp phần vào việc tuyên truyền, nghiên cứu, giáo dục để tiếp tục
thực hiện Chi thị số 06-CT/TW ngày 07-11-2006 của Bộ Chính trị khóa X
về “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí M inh”, Nhà xuất bản
Mỹ Thuật phối hợp với Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thương mại Đông
Nam xuất bàn Bộ sách N hững câu chuyện về Bác Hồ. Bộ sách chia thành
nhiều cuốn theo các chù đề.
Trân trọng giơi thiệu cuốn sách Đ ú v tính kỳ luật cùa B ác H ồ với quý

bạn đọc. C húng tôi xin trân thành cảm ơn các tác giả có bài trong cuốn
sách này; đồng thời cũng thành thật xin lỗi những tác giả mà chúng tôi
chưa tìm gặp được để xin phép. Rất mong các tác giả lượng thứ và vui
lòng liên hệ với chúng tôi để chúng tôi thực hiện theo Luật Bản quyền.
NHÀ XUẤT BẢN

3

Phần I:

NHỮNG CÂU CHUYỆN VÊ ĐỨt TÍNH KỈ LUẬT CỦA BÁC Hồ
THANH NIÊN PHẢI GƯƠNG MẪU
TRONG ĐOÀN KẾT VÀ KÝ LUẬT
ân nào gặp Bác, câu đầu tiên Bác thường hỏi là: "'Thế các cháu có
đoàn kết không, có thương yêu nhau không?”, rồi Bác đặn: “Thanh
niên phải gương mẫu trong đoàn kết và kỷ luật” .
Cả chi đoàn đã lấy lời nói đó của Bác làm nội dung tu dưỡng. Mỗi khi
có gì va chạm, kém gan bó với nhau, anh chị em lại rất ân hận là chưa xứng
đáng với lời Bác dặn, có anh chị em khóc nức nở vì hối hận chưa thực hiện
được theo đúng lời Bác.
Có lần Bác hỏi tôi: 'T ro n g chi đoàn cháu, có đoàn viên nào có tư tường
muốn làm "ngôi sacTkhông?”.
Tôi còn đang lúng túng, Bác đã bào: “Biểu diễn thật hay để phục vụ nhân
dân được nhiều là tốt. Nhưng nếu có tư tưởng muốn làm “ngôi sao"thì ngôi
sao có khi tỏ, có khi lặn, lúc ngôi sao lặn thì lại buồn. Trong đoàn cháu có
thanh niên nào có tư tưởng muốn làm "ngôi sacTthì cháu phải giúp đỡ”.
Lần cuối cùng tôi được gặp Bác là vào tháng 1... Sau khi đi diễn ở
Pháp, Ý, Angiêri, Liên Xô, Trung Quốc... về, cả đoàn lại được quây quần
quanh Bác. Tôi là Phó trưởng đoàn, nên cũng được đến gập Bác và báo cáo
với Bác là ở Angiêri cũng như ở Pháp, ở Ý..., cứ mỗi lần tiết mục của ta
hay, họ vỗ tay đcn vỡ nhà hát và hô: V iệt Nam

IIÔ Chí Minh, Việt Nam

Điện Biên Phủ.
Bác vui vẻ bảo:

Thế là người ta hoan nghênh các cháu, các cháu có hếch mũi lên
không? (Bác đưa tay đẩy mũi lên).
Cả đoàn cười rộ và ai nấy đều hiểu đó là Bác có ý răn bảo.
Xong Bác bảo: “Người ta hoan hô các cháu, hay hoan hô Bác là người
ta hoan hô cả dân tộc mình, cả dân tộc Việt Nam anh hùng” ...
117 chuyện kê vể tấm gương đạo đức
HÒ C hí Minh - N XB CTQG
5

KỶ LUẬT PHẢI NGHIỄM VỚI BẤT KỶ AI
ặp cán bộ ngoại giao Bác thường dặn: “Các cô các chú phải luôn
rèn luyện phẩm chất chính trị, giữ gìn tư cách, phẩm chất của
người làm công tác đối ngoại”. Bác đặc biệt quan tâm đến vấn đề nhân sự,
nhất là việc bổ nhiệm các đại sứ. Chúng tôi nhớ về một việc đã làm Bác
không vui. Một đồng chí vụ trưởng, cán bộ lâu năm, đã được quyết định giữ
chức đại sứ tại một nước ở Đông Âu. Trước ngày lên đường đi trình Quốc
thư, Bác nhận được báo cáo về việc đồng chí đó đã tổ chức một bữa tiệc
“khao''linh đình. Sau khi xác minh sự việc đó là đúng, Bác xót xa và rất
buồn khi dân và nước đang khổ, thì đồng chí này đã lãng phí như vậy. Vì
vậy, Bác quyết định đình chi công tác đại sứ của đồng chí này. Bác phê
bình, kiểm điểm để làm gương cho mọi người. Trong việc này, Bác tỏ ý
không vui, Bác nói: “Kỷ luật phải nghiêm với bất kỳ ai!”.

G

6

PHẢI GIỮ Bi MẬT
Vấn dề này, nhẳc đi nhắc lại đã nhiều lần.
Nhưng tiếc thay, chứng bệnh không biết giữ bí mật vẫn rất phổ thông,
rất trầm trọng.
Nhiồu cán bộ, nhân viên, binh sĩ, nhân dân còn mắc bệnh ấy.
Chúng ta phải luôn luôn nhớ rằng: trong chiến tranh, giữ bí mật hay
không là điều rất quan hệ đến sự thắng hay bại.
Nếu địch biết tin tức của ta, nó sẽ tìm đánh vào chỗ yểu của ta, thì địch
sẽ thăng.
Nếu ta thấy rõ tin tức cùa địch, ta sẽ tìm đánh vào chỗ yếu của nó, thì ta
sẽ thăng.
Dù có khí giới nhiều, bộ đội đông, lực lượng mạnh, kế hoạch hay,
nhưng nếu để tin tức lộ ra, địch sẽ biết mà phòng bị trước, thì cũng không
thắng được.
Vì vậy, người ta gọi là Mặt trận tin tức. Nếu mặt trận ấy giữ không
vững, nghĩa là không biết giữ bí mật, thì các mặt trận khác cũng bị lung lay.
*

Nhất là khi địch gần đến đường cùng, chúng phóng ra rất nhiều Việt
gian, mật thám để dò tin tức, để tìm cách phá hoại ta, thì việc giữ bí mật lại
quan trọng hơn bao giờ hết.
Thế mà nhiều người vẫn quen thói bô lô ba la. Biết cũng nói, không biết
cũng nói, gặp ai cũng nói, ở đâu cũng nói.
T ừ người này chuyển sang người nọ, người nọ chuyển đến người kia,
rồi dần dần tin tức đi đến tai Việt gian, đến tai địch. Thế là, vi miệng hay ba
hoa m à vô tình đã giúp đỡ địch, đã đưa tin cho địch.
Ai phải giữ bí mật?
7

Trước hết là cán bộ, nhân viên, bộ đội phải giữ bí mật. Lúc ở làng, khi
đi đường, lúc vào quán nước, khi gặp người quen, chớ nói mình làm việc gì,
ở cơ quan nào, đi đâu, quen biết ai.
Chớ ba hoa, mà cũng chớ tò mò. Việc gì cần nói thì chỉ nói với người
phụ trách.
Lại cần phải giải thích và huấn luyện cho nhân dân, từ cụ già đến em
bé, đều biết giữ bí mật. Ai đi đâu, cơ quan nào đóng ở dâu, bộ đội nào kéo
đi đâu - đồng bào đều phải giữ bí mật. Gặp ai lạ mặt vào làng, không có
giấy giới thiệu, hay hỏi tò mò - thì đồng bào phải theo dõi một cách kín đáo
và báo cho uỷ ban hoặc công an xét hỏi.
Neu không có nhân dân giúp giữ bí mật, thì bí mật chỉ giữ được một
phần. Kinh nghiệm tỏ rằng: nếu ta biết cách giải thích, thì đồng bào ta rất
tốt và giữ bí mật rất khéo.
Ngày trước ờ Cao Bằng, đồng bào hiểu chính sách "ba không". Ngoài
người phụ trách, ai hỏi gì cũng trả lời: Tôi không nghe gì, tôi không thấy gì.
tôi không biết gỉ cả. Nhờ vậy, mà tuy lính đông, mật thám Pháp và mật
thám Nhật đông như rươi, cán bộ cách mạng vẫn thong dong hoạt động.
Lại như kinh nghiệin Hà Tĩnh. Nhờ đồng bào hiểu biết và giúp đỡ, mà
không có tên Việt gian nào, tù trốn nào lọt khỏi cái lưới bí mật cùa nhân dân.
Làm thế nào để giữ bí mật?
Tất cả các cơ quan, bộ đội, tất cả các đoàn thể phải phụ trách thiết thực
huấn luyện cho binh sĩ, cán bộ và nhân dân điều lợi, điều hại và cách giữ bí
mật. Mỗi người phải coi việc giữ bí mật là một nghĩa vụ của mình đối với
Tổ quốc, đối với Chính phủ.
Ở các phòng giấy, các đình làng, các hàng quán, các trường học, các
nhà máy và những nơi nhiều người qua lại, phải có những khẩu hiệu nhác
mọi người giữ bí mật.
Hễ thấy ai hay bô lô ba la, không biết giữ bí mật thì phê binh cảnh cáo,
thậm chí phải xử phạt. Làm như vậy thì Mặt trận tin tức cùa ta sẽ thắng lợi.
X.Y.Z.
Báo S ự thật, sổ 134, ngày 1-6-1950.

8

GƯƠNG MẪU TÔN TRỌNG LUẬT LỆ
àng ngày, Bác thường căn dặn anh em cảnh vệ chúng tôi (Phan
Văn Xoàn - Hoàng Hữu Kháng - Hồng Nam) phải luôn có ý thức
tổ chức, kỷ luật, triệt để tôn trọng nội quy chung. Bác bảo: “Khi bàn bạc
công việc gì, đã quyết định thi phải triệt để thi hành. Nếu đã tự đặt ra cho
mình những việc phải làm thì cương quyết thực hiện cho bằng được” .

H

Một hôm chúng tôi theo Bác den thăm một ngôi chùa lịch sử. Hôm ấy
là ngày lễ. các vị sư, khách nước ngoài và nhân dàn đi lễ, tham quan chùa
rất đône. Bác vừa vào chùa, vị sư cả liền ra đón Bác và khẩn khoản xin
Người đừng cởi dép, nhưng Bác không đồng ý. Đen thềm chùa, Bác dừng
lại dể dép ỡ ngoài như mọi người, xong mới bước vào và eiữ đúng mọi nghi
thức như người dân đến lễ.
Trên đường từ chùa về nhà, xe đang bon bon bỗng đèn đỏ ở một ngã tư
bật lên. Dường phố đang lúc đông người. Xe cùa Bác như các xe khác đều
dừng lại cả. Chúng tôi lo lắng nhìn nhau. Neu nhân dân trông thấy Bác, họ
sẽ ùa ra ngã tư này thì chúng tôi không biết làm thê nào được. Nghĩ vậy,
chúng tôi bàn cử một đồng chí cảnh vệ chạy đến bục yêu cầu công an giao
thông bật đèn xanh mở đường cho xe Bác. Nhưng Bác đã hiểu ý. Người
ngăn lại rồi bảo chúng tôi:
-

Các chú không được lam như thế. Phải gương mẫu tôn trọng luật lệ
giao thông, không nên bắt người khác nhường quyền ưu tiên cho mình.
Chúng tôi vừa ân hận, vừa xúc động, hồi hộp chờ người công an giao
thông bật đèn xanh để xe qua.
Liên hoan
Tạp chí sự kiện và nhãn chửng sô 17/95

9

?

MỘT NGÀY LÀM VIỆC CÚA BÁC
à người bảo vệ Bác, tôi thấy Bác có thói quen làm việc rất đúng
giờ. Bác chù động đặt ra thời gian làm việc và thi hành nghiêm túc
không thay đổi giờ giấc sinh hoạt, kể cả mùa đông. Hàng ngày Bác dậy từ 5
giờ, 5 giờ 15 tập thể dục, 6 giờ ăn sáng, 7 giờ làm việc, vì vậy người phục
vụ Bác cũng rất dễ dàng.
Có một lần ờ Việt Bắc, Bác đang ốm, đúng 7 giờ sáng Bác nói:
- Các chú chuẩn bị đưa Bác đi họp Hội đồng Chính phủ.
Tôi ngạc nhiên, vì thấy Bác đang ốm không dậy được. Thế nhưng Bác
nói bằng mọi cách Bác phải đi họp. Chúng tôi đành phải chuẩn bị cáng đưa
Bác đi. Khi đi Bác dự tính sẽ đi đường trong bao lâu để kịp giờ họp. Vì vậy
Bác đến rất đúng giờ.
Bác làm việc suốt ngày, ngày thường cũng như chủ nhật. Sau mỗi bữa
ăn, Người nghỉ một lát rồi làm việc ngay. Những việc mà Bác đã định trong
kế hoạch đều giải quyết hết.
Buổi sáng Bác giải quyết những công văn giấy tờ hôm trước để đồng
chí giao thông mang đi. Tiếp đó Bác tranh thù đọc các tác phẩm kinh điển.
Khi giao thông về Bác xem công văn, xem xong ngồi viết, đánh máy, suy
nghĩ để trả lời các nơi.
Phòng làm việc của Bác ở Việt Bắc có khi chỉ là chiếc chiếu trải xuống
sàn nhà, còn những gì viết Bác để lên đùi. Bài viết nào dài Bác đánh máy.
Vì vậy những bài viết dài thường có bản thảo đánh máy.
Những lúc mỏi, Bác kéo võng nằm suy nghĩ rồi lại dậy đánh máy tiếp.
Khi xong công việc, Bác đọc báo. Báo đến nhiều, Bác xem rất nhanh, xem
xong để ra bên cạnh, sau đó gấp lại cho người chuyển đi. Bác xem báo
nhanh nhưng rất kỹ. Những mục cần đọc, Bác không bỏ qua.
10

Công việc xong mà chưa đến giờ ngủ Bác lại đọc sách, báo. Chủ nhật,
ngày lễ cũng có chương trình. Vỉ vậy không mấy khi Bác có thời gian rảnh.
Có những chù nhật có người đến thăm hỏi tôi tại sao các cậu không đưa
Bác đi chơi, chúng tôi nghĩ: Bác làm việc gì đều đã có chương trình chúng
tôi đâu dám tự tiện đưa Bác đi.
Bác không muốn ai ngồi chơi không. Có những lần hết giờ gác, chúng
tôi nằm tán chuyện với nhau. Lúc giải lao Bác đi thăm anh em. Một hôm,
Bác gặp chúng tôi đang nằm chơi, Bác nói:

Các chú không có việc gì làm à? Neu không có việc thì mang chiế
giường dỡ ra rồi lấp lại, nếu còn thì giờ nữa thì ra ngoài kia vật nhau hay
tăng gia. Ý Bác muốn nói là phải tìm việc mà làm, không nên ngồi tán gẫu.
Bác có nếp sống rất gọn gàng. Bác nói: Trong lúc kháng chiến, các chú phải
luôn luôn gọn gàng, lúc có lệnh là đi ngay. Nghe lời Bác, chúng tôi mỗi
người một ba lô rất gọn. sẵn sàng khi có lệnh là đi.
Gọn gàng là thói quen của Bác nên phòng làm việc của Bác không bao
giờ trang trí cầu kỳ; chỉ có một chiếc chiếu và một chiếc máy chữ. Bàn làm
việc có một đèn dầu, một bút chì. một bút mực, một ít giấy và phong bì. Giấy
tờ, sách, báo sau khi đọc và dùng xong Bác đều cho mang xuống văn phòng

Chuyện kế của những người giúp việc Bác
hò NXB Thông Tấn, Hà Nội, 2003

11

NHÂN DÂN ĂN THẾ NÀO BÄC CŨNG ĂN NHlT THÊ
hững ai đã trải qua kháng chiến chống Mỹ, ở Hà Nội đều đã biết
“cơm độn”. Độn mì sợi là sang nhất. Độn ngô cám, độn mì bột,
độn bo bo. Cái “anh”này quá lắm. Giã, ngậm bột trước rồi nhưng anh ta vẫn
khó tiêu.

N

Biết nhân dân, cán bộ bắt đầu ăn độn. Bác bảo:
- Các chú thổi cơm độn cho Bác. Nhân dân, cán bộ ta ăn độn bao nhiêu
phần trăm, độn cho Bác từng ấy. giống như cán bộ với dân.
Năm ấy Bác đã 75 tuổi rồi, anh em nhìn thấy Bác ăn độn mà xót quá,
nước mắt cứ chực chảy. Mấy ngày sau, mới thưa với Bác là có quy định cạ
già trên 70 tuổi không phải ăn độn xin Bác đừng ăn độn nữa.
Bác lại nói:
- Không! Bác cũng nhiều tuổi, nhưng Bác còn khỏe. Thế thì Bác theo
cán bộ. Cán bộ thể nào thi Bác thế ấy. Cứ thổi tiếp di cho Bác ăn.
Anh em xay ngô cho thật nhỏ, độn “gọi là” . Nhưng Bác biết bảo:
- 50 % kia mà!
ĩ.ại nghĩ cách lay hột mì làm bánh Rác chi ăn một hát cnrm còn lại ăn

một cái bánh mì, không bao giờ ăn toàn cơm. Đi công tác cũng nắm cơm
độn hoặc mang toàn bánh mì theo. Chì có bát canh nóng là cho vào phích
mà thôi...
Trích trong "120 chuyên kê về tắm
girơng đạo đức Hồ Chi Minh ”

12

01 Dự HỘI NGHỊ
ội nghị cán bộ chuấn bị cho chiến dịch Tây Bắc họp vào thu đông
năm 1952. Hôm Bác Hồ đến dự hội nghị, trời lại mưa to, gió lớn.
Tiếng suôi chảy, tiếng lá rừng rít từng đợt tạo nên những âm thanh dữ dội,
không khác gì bão.
Vậy mà Bác vẫn giữ đúng hẹn, đến đúng giờ. Thấy Bác Hồ tới, các
đồng chí Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Chí Thanh vội ra đón. Mọi người nhìn
xuống sườn đồi, ai nấy đêu hồi hộp. Bác Hồ đến, một tay cầm ô, tay kia
chống gậy bước nhanh nhẹn đên nơi họp. Ai cũng biết rằng, Bác phải găng
lắm mới đi được như thế. Nhìn tóc Bác ướt đẫm nước mưa, ai cũng cảm
động. Lên đến nơi. gặp các đại biểu dự hội nghị, Bác nói:

Hôm nay trời mưa to, nước chày xiết. Thấy bờ bẽn kia có một số đồn
bào ngồi chờ nước rút mới sang. Bác đến, thấy suối chảy mạnh, nhưng vẫn
sang được nên Bác đã lội sang. Neu đợi cho nước rút sợ các chú chờ lâu.
Bác kể tiếp: Sau khi thấy Bác sang được, đồng bào cũng bắt chước lội
sang và đều sang được hết. Bác còn bảo: “Bất cứ việc gì to hay nhỏ, mình
có quyết tâm thì không những làm được mà còn lôi cuốn được những người
khác cùng làm và làm thành công”.
Do cung la mọt bái học má mọi người dự họi nghị dèu ghi nhớ.
Vũ Kỳ. Thư kỷ Bác Hồ kế chuyện
NXB Chính Trị Quốc Gia, Hà N ội 2005

13

NGĂN NẮP VÀ TRẬT Tự
ồi ở Pác Bó, dù sống ở trong hang đá hay trong một lán nhó, Bác
Hồ vẫn giữ nếp sống ngăn nắp và trật tự. Đồ đạc, tài liệu Bác sắp
xếp theo thứ tự riêng, cái nào ra cái đó, không bao giờ lẫn lộn. Sách, báo,
tài liệu, Bác xếp để trên các bậc. Ấm chén, bút m ự c... cũng đều có quy định
chỗ để han hoi. Ai động đến là Bác biết. Bác có một chiếc máy chữ Iĩiang từ
nước ngoài về, thường vẫn dùng để đánh tài liệu. Cứ sau mỗi buổi làm việc,
Bác xếp máy chữ vào một túi riêng, còn tài liệu thì bỏ vào thùng sắt đậy cẩn
thận. Chả thế mà có hôm báo động, chỉ mấy phút sau Bác đã xếp xong các
thứ gọn gàng. Còn đồng chí khác thì chạy tới chạy lui, vấp cả vào nhau. Có
đồng chí, thứ cần thiết thì không mang đi, thứ không cần thì lại lấy. Thấy
thế, Bác nhẹ nhàng bảo:
- Gọn gàng, ngăn nắp cũng là một cách bảo mật. Khi hoạt động bí mật
cũng như trong nếp sống hàng ngày cùa người cán bộ các chú phải thường
xuyên chú ý rèn luyện.
Sau này, khi về sống ở Hà Nội, Bác vẫn giữ nếp sống gọn gàng, ngăn
nắp ấy. Trên bàn làm việc của Bác dưới nhà sàn, ngày nào cũng vậy, sau
giờ buổi sáng, trước lúc sang ăn cơm, Bác đều xếp tài liệu, sách vở ngay
ngắn. Buổi chiều hết giờ làm việc, Bác mang tài liệu lên nhà, mỗi thứ để
một nơi theo đúng chỗ quy định.

Một lần, đang lúc giữa trưa thì còi thành phố báo động có máy bav Mỹ đến.
Bác bình tĩnh tò trên nhà đi xuống cầu thang. Nhìn thấy một số đồng chí bảo vệ
tất tưởi chạy ra hầm, quần, áo, súng, đạn, balô không gọn gàng, Bác bảo:
- Các chú là bộ đội, phải bình tĩnh và luôn luôn sẵn sàng chiến đấu. Lúc
có giặc cũng như khi không có giặc. Muốn vậy, trong cuộc sống hàng ngày
các chú phải sống ngăn nắp, trật tự và gọn gàng.
Theo 117 câu chuyện kế vế tấm
gương đạo đức Ho Chính Minh

14

DẠO ĐỨC NGƯỜI ÂN CƠM
ột chiến sĩ bào vệ Bác - sau này được phong quân hàm cấp tướng
- có lần nói ràng:

M

“ Bác thường dạy quân dân ta “cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư”,
Bác dạy phải làm gương trước. Bác dạy phải nêu cao đạo đức cách mạng.
Có cán bộ nghĩ rằng "đạo đức”cách mạng là để áp dụng trong công tác thôi.
Bản thân tôi, được gần Bác thấy ngay trong khi ăn cơm, Bác cũng đã dạy
cho chúng tôi thể nào là “đạo đức”.
Thứ nhất, Bác không bao giờ đòi hỏi là Chủ tịch nước phải được ăn thứ
này, thứ kia. Kháng chiến gian khổ đã đành là Bác sốrig như một người
bình thường, khi hòa bình lập lại có điều kiện Bác cũng không muốn coi
mình là "vua”có gì ngon, lạ là “cống, hiến”.
Thứ hai, món ăn cùa Bác rất giản dị, toàn các món dân tộc, tương cà, cá
kho..., thường là chỉ 3 món trong đó có bát canh, khá hơn là 4 - 5 món
thôi...
Thứ ba, Bác thường bảo chúng tôi, ăn món gì cho hết món ấy, không
đụng đũa vào các món khác. Gắp thức ăn phải cho có ý. c ắ t miếng bơ cũng
phải cho vuông vức. Nhớ lần đi khu IV, đồng chí Bí thư và Chủ tịch Quảng
Binh an cơm với Bàc, trong mâm có mội bầt mám Nghệ hai nhièu. Bác
dùng bữa xong trước, ngồi bên mâm cơm. Hai cán bộ tỉnh ăn tiếp rồi buông
đũa. Bác nhìn bát mắm nói:
- Hai chú xẻ bát mắm ra, cho cơm thêm vào ăn cho hết.
Hai ''quan đầu tỉnh”đành phải ăn tiếp vừa no, vừa mặn... Chiều hôm đó,
hai đồng chí đưa Bác đi thăm bờ biển, trời nắng, ăn mặn nên khát nước quá.
Lần khác, một cán bộ ngoại giao cao cấp người Hà Tĩnh được ăn cơm
với Bác, đã gắp mấy cọng rau muống cuối cùng vào bát tương ăn hết.
Tường là đã “hoàn thành nhiệm vụ”nào ngờ Bác lại nói:
15

Tương Nghệ đồng bào cho Bác, ngon lẩm. Cháu cho thêm ít cơm vào
bát “quẹt”cho hết...
Thứ tư, có món gì ngon không bao giờ Bác ăn một mình, Bác xẻ cho
người này, người kia rồi sau cùng mới đến phần mình, thường là phần ít
nhất. Ăn xong thu xếp bát đũa gọn gàng, để đỡ vất vả cho người phục vụ.
Thử năm, tôi có cảm giác là đôi khi ăn cơm có những giây phút Bác
cẩm đôi đũa, nâng bát cơm, Bác như tư lự về điều gì đó. Tưởng như Bác
nghĩ đến đồng bào, cụ già, em bé đói rách ở đâu đấy. Tưởng như Bác nhớ
lại những ngày lao động ở xứ người kiếm từng mẩu bánh để ăn, để uống, để
làm cách mạng... Hay là Bác lại nghĩ đến những lần tù đày không có gì ăn.
Thật khó hiểu mà càng khó hiểu, tôi lại càng thương Bác quá, thương quá.
Bây giờ vào những bữa tiệc cao lương, mỹ vị, rượu bia thức ăn bày la liệt,
quái lạ tôi lại nhớ đến Bác rồi... có ăn cũng chẳng thấy ngon như khi xưa
ngồi vào mâm cơm đạm bạc với Bác” .
Theo 117 câu chuyện kế về tấm
gương đạo đức Hồ Chính Minh

16

' MÌNH PHẢI LÀM mục THUỨC cho NGU0I TA BẮT CHUỦC
Chủ tịch Hồ Chi Minh đã nêu lên những nguyên tác xây dựng nền đạo
đức mới trong xã hội và chính Người suốt đời không mệt mỏi tự rèn mình,
giáo dục, động viên cán bộ, đàng viên, nhân dân cùng thực hiện.
Những nguyên tác đó là: Nói đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo
đức; Xây đi đôi với chống; Phải tu dưỡng đạo đức suốt đời.
Có một chuyện do ông Ngô Sáng Lập, nguyên Phó Truờng ty Kiến trúc
Tuyên Quang kể lại, gợi cho chúng ta những điều về sự giữ vững nguyên
tác sống đó cùa Bác Hồ.
Chuyện rang, trong kháng .chiến chống thực dân Pháp xâm lược, do có
nhiều thành tích trong công tác an ninh nên ủ y ban Kháng chiến hành chính
huyện Sơn Dương được Bác Hồ thường một vạn đồng tiền tài chính cũ.
Chù tịch huyện và ông Ngô Sáng Lập - ủy viên ủ y ban KCHC huyện được phép vào nơi Bác ờ lĩnh thưởng. Hai người đi bộ từ sớm nhưng phải
qua nhiều khâu thủ tục, nên khi đến nơi đã sắp hết giờ làm việc buổi sáng.
Bác hỏi chuyện rất nhanh rồi bảo: "Giờ chắc các chú đói rồi. Trưa nay
Bác mời hai chú cùng ăn cơm”.
V ô cùng sung sưúng, hai ngưừi vừa đi llico Dác đến nhà ăn, vừa nghĩ.

“Chắc bữa cơm được Chù tịch nước mời sẽ sang lắm đây”.
Không ngờ, khi mở lồng bàn ra chỉ thấy một đĩa thịt rang, đĩa rau muống
luộc xanh, tô nước canh, bát nước chấm tương ớt và một xoong cơm nóng.
Bác chia đũa cho từng người rồi nói: “Trong lúc toàn dân đang gian khổ
kháng chiến, Chủ tịch nước mời cơm Chủ tịch huyện thế này là sang lắm
rồi” ...
Ngày nay, chuyện tiệc tùng, tiếp khách quá quy định của Nhà nước thì
hầu như nơi nào, cấp nào cũng có. Thậm chí có nhiều cán bộ lợi dụng các
17

khoản chi tiếp khách để tham nhũng tới cả tỷ đồng như báo chí mới đây đã
phanh phui. Trong hoạt động xã hội, công tác, việc tiếp khách là điều rất
cần thiết để tăng cường mối liên hệ, giao lưu, hợp tác, không nên quá khắt
khe với những quy định cứng nhắc, nhưng phải kiên quyết chống sự sa hoa,
“vung tay quá trán”.
Học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác, chúng ta cần thực hành
tiết kiệm một cách triệt để, cân nhấc kỹ trước khi chi tiêu tiền ngân sách Nhà
nước, bảo đảm thiết thực hiệu quả. Trong liên hoan tiệc tùng nhân dịp những
ngày kỷ niệm riêng của ngành, cơ quan, đơn vị, cần phải thực hiện công khai,
dân chủ để trách “lỗ hà ra lỗ hổng”, gây thiệt hại cùa công, gây mất đoàn kết
trong cơ quan, đơn vị. Đó chính là đạo đức của người lãnh đạo, người cán bộ,
đảng viên. Bác Hồ đã từng dạy chúng ta rằng: “Trước mặt quần chúng,
không phải ta cứ viết lên trán chữ “cộng sàrTmà ta được họ yêu mến. Quần
chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức. Muốn hướng dẫn nhân
dân, minh phải làm mực thước cho người ta bắt chước”.
Đinh T h àn h Nam
Báo tuyên Quang Điện từ

18

BÁC HỔ NÓI VỀ PHÊ BÌNH VÀ Tự PHÊ BÌNH

tt T

rước mặt quần chúng không phái ta cứ viết lẽn trán chữ
X
"Cộng sàn "mà ta được mọi người yêu mến. Quần chúng chi
quý mến những người có tư cách đạo đức".
Trong cuộc đời hoạt động cách mạng cao đẹp cùa mình, Chủ tịch Hồ
Chí Minh luôn nêu cao tấm gương đạo đức cách mạng, Người nói: “Cũng
như sông có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có
gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có
đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân". Bác lại
nói: “Trước mặt quần chúng không phải ta cứ viết lèn trán chữ "Cộng
sãn"mà ta được mọi người yêu mến. Quần chúng chỉ quý mến những người
có tư cách đạo đức".
Trong tác phẩm "Sửa đổi lối làm việc”viết tháng 10-1947 cách đây đã
hơn nửa thế kỳ, Bác Hồ đã nói: “Người đảng viên, người cán bộ tốt muốn
trở nên người cách mạng chân chính, không có gì là khó cả, điều đó hoàn
toàn do lòng mình mà ra, lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì tổ quốc, vì đồng
bào thì mình sẽ tiến đến chỗ chí công vô tư". Cũng ở cuốn sách này, người
chỉ rõ "thang thuốc tốt nhất là thiết thực phê bình và tự phê bình".
Trong những cuộc nói chuyện và cán bộ lãnh đạo của Đảng, cùa Chính
phù, vái đủng viên trong các lớp chỉnh huấii, với các anh hùng mới đưực

tuyên dương, nói chuyện với công nhân trí thức, văn nghệ sĩ hoặc thăm các
địa phương...ở đâu Bác cũng nhắc nhở đến việc trau dồi đạo đức cách mạng
và vấn đề phê bình và tự phê bình. Bác nói: "Đàng viên và cán bộ cũng là
người, ai cũng có tính tốt và tính xấu. Song hiểu biết, đã tình nguyện vào
một Đảng vì dân, vì nước, đã là một người cách mạng thì phải cố gang phát
triển những tính tốt và sửa bỏ những tính xấu”. “Phê bình và tự phê bình là
vũ khí rất cần thiết và sắc bén, nó giúp chúng ta sửa chữa sai lầm và phát
triển ưu điểm".
Người chi rõ: “Mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi người phải tự kiểm điểm, tự

19

phê bình, tự sửa chữa như mỗi ngày phải rửa mặt. Được như thế thì trong
Đảng sẽ không có bệnh, mà Đảng sẽ khoè mạnh vô cùng.
Cấp trên cũng nên thỉnh thoảng trưng cầu ý kiến phê bình của cấp dưới,
có như thế có khác gì người có vết nhọ trên mặt, được người ta đem gương
cho soi, lúc đó không cần ai khuyên bảo cũng tự vội vàng đi rửa mặt...".
Bác Hồ coi những thứ bệnh quan liêu, tham nhũng, ích kỷ, hẹp hòi...là
những kẻ địch bên trong và người nói: “Mỗi kẻ địch bên trong là người bạn
đồng minh của kẻ địch bên ngoài. Địch bên ngoài không đáng sợ, địch bên
trong đáng sợ hơn vì nó phá hoại từ trong ra. Vì vậy ta phải hết sức đề
phòng những kẻ địch đó, phải chữa hết những thứ bệnh đó".
Có lần Bác lại nói: “Ta có hai cách để thực hiện thống nhất tư tưởng,
đoàn kết nội bộ là phê bình và tự phê bình". Phê bình và tự phê bình quan
trọng như vậy, nhưng nhiều nơi nhiều lúc chúng ta chưa làm tốt, hoặc có đề
ra nhưng lại làm một cách qua loa, chiếu lệ, nể nang, xuê xoa cho xong...
Trong phê bình còn thiếu dân chủ, cấp dưới không dám thảng thắn phê
bình cấp trên, c ấ p trên có nơi không lắng nghe ý kiến phê bình của quần
chúng. Thậm chí còn trù úm, trả thù, coi đó là luận điệu của kẻ xấu. Trong
nhân dân và cán bộ có câu nói: “Đấu tranh rồi tránh đâu”. Những điều đó
làm cho việc phê bình và tự phê bình không được đến nơi đến chốn, có khi
biến thành một việc hình thức.
Trong bài nói chuyện tại Hội nghị tổng kết chiến dịch Lê Hồng Phong
II, năm 1950, Bác Hồ đã nói: “Tự phê bình và phê bình phải thật thà vạch
khuyết điểm, có lỗi mà không vạch ra, không khác gì người có bệnh mà
không chịu khai với thầy thuốc...Vạch khuyết điểm để sửa chữa, cũng phải
nêu ưu điểm để phát huy. M uốn tự phê bình và phê bình có kết quả, cán bộ
các cấp nhất là cấp cao phái noi gương trước".
Nhân ngày thành lập Đảng 3-2-1969, Bác viết bài báo "Nâng cao đạo
đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân".. Trong bài báo đầy tâm huyết
và nỗi ưu tư ấy, Bác viết: “Đảng ta đã đào tạo một thế hệ thanh niên cách
mạng gái cũng như trai rất hăng hái dũng cảm trong mọi công tác. Đó là
những bông hoa tươi thắm của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Nhân dân và
Đảng ta rất tự hào có những người con xứng đáng như thế. Song bèn cạnh
những đồng chí ấy, còn có số ít cán bộ đảng viên mà đạo đức và phẩm chất
còn thấp kém. Họ mang nặng chủ nghĩa cá nhân, việc gì cũng nghĩ đến lợi
ích riêng của mình trước hết. Họ không lo: “Mình vì mọi người''m à chỉ
20

muốn "M ọi người vì mình". Do cá nhân chù nghĩa mà ngại gian khổ, khó
khăn, sa vào tham ô, hù hóa, lãng phí xa hoa. Họ tham danh trục lợi, thích
địa vị quyền hành, tự cao tự đại, coi thường tập thể, xem thường quần
chúng, độc đoán chuyên quyền. Họ xa rời quần chúng, xa rời thực tế, mắc
bệnh quan liêu mệnh lệnh, họ không có tinh thần vươn lên, không chịu học
tập để tiến bộ.
Cũng do cá nhân chủ nghĩa mà mất đoàn kết, thiếu tính tổ chức, thiếu
tính kỷ luật, kém tính thẩn trách nhiệm, không chấp hành đúng đường lối
chính sách cùa Dàng và Nhà nước, làm hại đến lợi ích của cách mạng, của
nhân dân.
Cũng trong bài báo cuối cùng này Người chỉ rõ: "Đảng ta phải ra sức
tăng cường giáo dục toàn Đảng về lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, về đường
lối chính sách của Đảng, về nhiệm vụ và đạo đức cùa người đàng viên, phải
thực hành phê bình và tự phê bình nghiêm chỉnh trong Đảng, phải hoan
nghênh và khuyến khích quần chúng thật thà phê bình cán bộ đảng viên..."
Trong bản Di chúc của mình, Bác cãn dặn: “Trong Đảng thực hành dân
chù rộng rãi, thường xuyên và nghiêm chỉnh tự phê bình và phê bình là
cách tốt nhất để cùng cố và phát triển sự đoàn kết thống nhất của Đảng,
phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau". Bác căn dận chúng ta: “Đạo
đức cách mạng không phải trên trời rơi xuống, nó do đấu tranh rèn luyện
bền bì hàng ngày mà phát triển và cùng cố cũng như ngọc càng mài càng
sáng, vàng càng luyện càng trong".
Những lời dạy cùa Bác rất thiết thực với chúng ta, nhất là trong cuộc
vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", xây
dựng chỉnh đốn Đảng và trong công cuộc đưa đất nước ta trờ thành một
nước giầu đẹp như mong ước cúa Người. Ngày nay khi nhãc đén phê bình,
chúng ta lại nhắc đến bài thơ của Bác:
"Gạo đem vào giã bao đau đớn
Gạo g iã xong rồi trắng tựa bông
Song ở trên đời người cũng thế
Gian nan rèn luyện mới thành công".
Bùi Hoàng, Thanh Hóa
Theo tạp chí Tuyên giáo

21

BÀI BÁO NÂNG CAO ĐẠO ĐÚC CÂCH MẠNG,
QUÉT SẠCH CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN '
gày 25-1-1969, Bác cho mời đồng chí phụ trách Tuyên huấn của Đảng
đến giao nhiệm vụ chuẩn bị bài viết Quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng
cao đạo đức cách mạng. Bác nói rõ mục đích, nội dung và nhấn mạnh yêu
cầu quan trọng cùa bài báo. Ngày 28-1-1969, Bác sửa lại bài viết rồi cho
đánh máy thành nhiều bản gửi đến từng đồng chí Uy viên Bộ Chính trị đề
nghị tham gia ý kiến. Đây hẳn cũng không phải là một việc ngẫu nhiên. Dưới
hình thức tham gia một bài viết trong dịp kỷ niệm ngày thành lập Đảng, mỗi
đồng chí ủ y viên Bộ Chính trị sẽ có trong tay một tài liệu mà câu đẩu tiên là:
Quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng. Chiều 30-1, Bác
cùng Văn phòng đọc lại từng ý kiến đóng góp của các đồng chí ủ y viên Bộ
Chính trị bổ sung vào bản thảo rồi cho đưa đi đánh máy. Bác dặn đánh máy
xong gửi cho Bác một bản. Ngày 1-2, 15h30, đồng chí phụ trách Tuyên huấn
sang gặp Bác, xin bản thảo chính thức để kịp gửi đăng báo. cầ m bản thảo
cuối cùng do Bác tự tay đánh máy, đồng chí phụ trách Tuyên huấn đề nghị
với Bác xin sửa lại đầu đề: đưa vế “nâng cao đạo đức cách mạng”lên trước,
chuyển vế “quét sạch chù nghĩa cá nhârTra phía sau với lý do cán bộ đảng
viên ta nói chung là tốt, ưu điểm là cơ bàn. Bác quay sang hỏi đồng chí cán
bộ Văn phòng: “Ý kiến chú thế nào?”. Đồng chí cán bộ Văn phòng cũng nhất
trí. Bác Hồ im lặng suy nghĩ, cuối cùng Bác nói: “Ý kiến của các chú Bác
thấy cũng có lý. Nhưng Bác còn phân vân điều này: gia đình các chú tiết
kiệm mua sắm được bộ bàn ghế, giường tú mới. Vậy truớc khi kẽ vào phòng,
các chú có quét dọn nhà cửa sạch sẽ hay cứ để rác rưởi bẩn thỉu mà khiêng
bàn ghế, giường tủ vào?”. Anh em đang lúng túng chưa biết trả lời thế nào thì
Bác đã nói: “Vì cả hai chú đã đề nghị, là đa số, Bác đồng ý nhượng bộ, đổi
lại tên đầu bài là Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân.
Nhưng ở trong bài thì dứt khoát phải để nguyên ý của Bác: Quét sạch chủ
nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng”. Ý tứ ấy của Bác, cho mãi đến
hôm nay càng thấy vô cùng sâu sắc.

N

Theo ¡17 câu chuyện kể ve tấm
gương đạo đức HÒ Chính Minh
22

KIÊN TRÌ CHÔNG LẠI TUÔÌ GIÀ VÀ BỆNH TẬT
ang đên năm 1967. Bác Hồ đã già và yếu đi nhiều. Nhưng ngày ba
bữa. Bác vẫn tự mình từ nhà sàn đi bộ đến nhà ăn. Một phần không
muốn phiên anh em phục vụ, phần nữa Bác muốn đặt ra cho mình một kỷ
luật, buộc mình phải vận động, rèn luyện chống lại cái suy yểu cùa tuổi già.
Các đồng chí phục vụ Bác rất áy náy. Phần thương Bác vất vả, ngày nắng
còn ngày mưa; phân lo Bác già yêu, chăng may vấp ngã, nếu có chuyện gì thì
ảnh hường lớn đến công việc của đất nước, của Đảng.
Ngày đó, con đường quanh ao cá chưa được tôn tạo như hiện nay. Sau những
trận m...