LẶNG LẼ SA PA

Câu 1 (trang 22 sgk Ngữ văn 8 Tập 2):  Xác định đề tài của truyện ngắn
Lặng lẽ Sa Pa.
Trả lời:
Những người lao động đảm nhận các công việc thầm lặng, đóng góp vào
công cuộc xây dựng đất nước trong những năm 1970.

Câu 2 (trang 22 sgk Ngữ văn 8 Tập 2):  Tóm tắt tác phẩm và nêu nhận
xét về kiểu cốt truyện.
Trả lời:
- Tóm tắt: “Lặng lẽ Sa Pa” là câu chuyện về cuộc gặp gỡ đầy bất ngờ giữa
ông họa sĩ, cô kĩ sư với anh thanh niên 27 tuổi làm công tác khí tượng
kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh núi Yên Sơn (Sa Pa, Lào Cai). Trong cuộc
gặp gỡ 30 phút ngắn ngủi, anh thanh niên kể về công việc của mình, công
việc đơn giản nhưng gian khổ và cô đơn. Anh đã bộc lộ những suy nghĩ
đúng đắn về công việc và cuộc đời. Ông họa sĩ đã cảm nhận được những
nét đẹp trong suy nghĩ, lối sống, phẩm chất của anh thanh niên và mong
muốn vẽ một bức chân dung anh. Anh thanh niên khiêm tốn từ chối và
giới thiệu những người khác mà anh cho là đáng vẽ hơn mình. Cuộc gặp
gỡ ngắn ngủi đã để lại những ấn tượng sâu sắc cho nhà họa sĩ, cô kĩ sư
về anh thanh niên và những con người lao động thầm lặng ở mảnh đất Sa
Pa này.
- Nhận xét kiểu cốt truyện: Cốt truyện đơn tuyến. Cốt truyện rất đơn giản,
xoay quanh tình huống gặp gỡ bất ngờ của ông họa sĩ già, cô kĩ sư trẻ với
anh thanh niên làm việc ở trạm khí tượng trên đỉnh Yên Sơn.

Câu 3 (trang 22 sgk Ngữ văn 8 Tập 2): Nhân vật anh thanh niên được
nhà văn miêu tả qua những chi tiết nào (ngoại hình, lời nói, hành động,
suy nghĩ, hoàn cảnh sống, công việc, mối quan hệ với các nhân vật
khác)?  Hãy dựa vào một số chi tiết tiêu biểu để nhận xét về tính cách của
nhân vật.
Trả lời:
Độ tuổi

Hai mươi bảy tuổi, tầm vóc bé nhỏ, nét mặt rạng rỡ,…

và ngoại hình
Sống một mình trên đỉnh núi, bốn bề chỉ có cây cỏ và
Hoàn cảnh sống mây mù lạnh lẽo; căn nhà ba gian rất gọn gàng, ngăn
nắp; có niềm vui đọc sách,…

Công việc

Làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh
Yên Sơn cao hai nghìn sáu trăm mét: đo gió, đo mưa,
đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất, dự báo thời
tiết hàng ngày, phục vụ sản xuất, phục vụ chiến đấu;
gian khổ nhất là làm việc lúc một giờ sáng, gió tuyết và
lặng im bên ngoài như chỉ chực đợi mình ra là ào ào xô
tới,…

Lời nói

Lời tâm sự của anh thanh niên với ông họa sĩ và cô kĩ
sư về công việc của mình; lời giới thiệu những người
khác xứng đáng hơn mình để ông họa sĩ vẽ chân dung.

Hành động

Lấy khúc cây chắn ngang đường để gặp mọi người, trao
bó hoa cho cô kĩ sư trẻ,…

Cảm xúc, suy
nghĩ về công
việc và cuộc
sống

Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một
mình được?; Nhưng từ hôm ấy, cháu sống thật hạnh
phúc,…

Anh gửi bác lái xe củ tam thất vì “bác gái vừa ốm dậy”.
Quan hệ với các Anh trao bó hoa đã cắt cho cô kĩ sư nông nghiệp trong
nhân vật khác lần đầu gặp gỡ, “ấn cái làn trứng” vào tay ông họa sĩ để
mọi người ăn trưa.
→ Nhận xét tính cách nhân vật anh thanh niên:
+ Có lí tưởng sống đẹp đẽ.
+ Gắn bó, say mê công việc, có tinh thần trách nhiệm cao.
+ Lạc quan, yêu cuộc sống.
+ Khiêm tốn, cởi mở.
+ Ân cần, chu đáo, quý trọng tình cảm của những người xung quanh,…

Câu 4 (trang 22 sgk Ngữ văn 8 Tập 2):  Chân dung nhân vật anh thanh
niên hiện ra qua cảm nhận và suy nghĩ của những nhân vật nào? Cách
xây dựng nhân vật như vậy có tác dụng gì?
Trả lời:
- Qua lời giới thiệu ban đầu của bác lái xe, qua cái nhìn và suy nghĩ của
ông họa sĩ,
qua sự cảm nhận của cô kĩ sư nông nghiệp trẻ.
- Tác dụng: Nhân vật anh thanh niên hiện lên qua cái nhìn của nhiều nhân
vật khác. Vì thế, vẻ đẹp nhân vật càng thêm trong sáng, lấp lánh nhưng
vẫn gợi cảm giác chân thực.

Câu 5 (trang 22 sgk Ngữ văn 8 Tập 2):  Tìm một số chi tiết thể hiện cảm
xúc, suy nghĩ của nhân vật ông họa sĩ về con người và nghệ thuật. Trên
cơ sở đó, em hãy nhận xét về vai trò của nhân vật này trong tác phẩm.
Trả lời:
- Chi tiết thể hiện cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật ông họa sĩ về con người
và nghệ thuật trong tác phẩm:
+ Khi gặp anh thanh niên, người họa sĩ dường như đã tìm thấy cảm hứng,
ý tưởng cho sáng tác nghệ thuật của mình: Vì họa sĩ đã bắt gặp một điều
thật ra ông vẫn ao ước được biết, ôi, một nét thôi đủ khẳng định một tâm
hồn, khơi gợi một ý sáng tác, một nét mới đủ là giá trị một chuyến đi dài.
+ Ông họa sĩ bối rối, nhận thấy sự bất lực của nghệ thuật trước bức chân
dung cuộc sống giản dị mà đẹp đẽ: Chao ôi, bắt gặp một con người như
anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác, nhưng hoàn thành được sáng
tác còn là một chặng đường dài,…
- Nhân vật ông họa sĩ có vai trò quan trọng trong tác phẩm. Ông là một
nghệ sĩ từng trải, có cảm nhận sâu sắc về cuộc sống. Tác phẩm được
trần thuật chủ yếu từ điểm nhìn, cảm nhận, suy nghĩ của ông. Qua nhân
vật này, nhà văn Nguyễn Thành Long muốn gửi gắm những trăn trở, suy
ngẫm của mình về con người và nghệ thuật. Nhân vật ông họa sĩ đã đem
đến cho tác phẩm chiều sâu tư tưởng.

Câu 6 (trang 22 sgk Ngữ văn 8 Tập 2):  Những bức tranh thiên nhiên
Sa Pa tuyệt đẹp đã góp phần tạo nên chất thơ cho tác phẩm. Hãy chọn
một đoạn văn tả cảnh Sa Pa mà em ấn tượng nhất và nêu cảm nhận.
Trả lời:
Ví dụ đoạn văn: “Nắng bây giờ bắt đầu len tới,…., luồn cả vào gầm xe.”
Đoạn văn trên cho ta cảm nhận được một bức tranh thiên nhiên Sa Pa
đầy màu sắc và ánh nắng: màu vàng rực rỡ của nắng, màu xanh của rừng
cây mênh mông, lấp lánh màu bạc của những ngọn thông rung tít trong
nắng, màu tím hoa cà của những cây tử kinh. Thiên nhiên hiện lên sinh
động như một bức tranh với vẻ đẹp đặc trưng của nắng, gió, của mây trời
giữa vùng núi cao Sa Pa.

Câu 7 (trang 22 sgk Ngữ văn 8 Tập 2):  Tác phẩm gợi cho em những
suy nghĩ, bài học gì?
Trả lời:
Bài học:
- Về ý nghĩa, niềm vui của lao động.
- Về sự cống hiến cho cộng đồng.
- Trân trọng những con người lao động thầm lặng, hi sinh cho đất nước,…
* Viết kết nối với đọc

Bài tập (trang 22 sgk Ngữ văn 8 Tập 2): Tưởng tượng em là nhân vật
ông họa sĩ, hãy ghi lại cảm nghĩ của mình sau cuộc gặp gỡ bất ngờ với
anh thanh niên trên đỉnh Yên Sơn trong một đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu).
Đoạn văn tham khảo
(1) Trong chuyến đi đến đỉnh Yên Sơn, tôi đã gặp được một chàng thanh
niên trẻ với tấm lòng nhiệt thành, luôn vô tư cống hiến cho cuộc sống. (2)
Anh ấy là một chàng thanh niên trẻ ở độ tuổi sôi nổi nhất, nhưng lại chấp
nhận và vui vẻ sống cô đơn một mình trên đỉnh núi cao để hoàn thành
nhiệm vụ được giao. (3) Tuy sống một mình nhưng anh ta vẫn rất sạch sẽ
và ngăn nắp, tự tạo ra niềm vui cho chính mình. (4) Sự lạc quan, tích cực
ấy của anh thanh niên khiến tôi rất thán phục và yêu mến. (5) Hiểu rõ về

công việc của anh ấy sau cuộc trò chuyện, tôi lại càng nể phục những
cống hiến của anh cho đất nước, nên có xin vẽ lại chân dung anh vào
cuốn sổ tay. (6) Vậy mà anh ấy lại từ chối, với lý do là những việc bản
thân làm không có gì to lớn cả, xung quanh có nhiều người cống hiến lớn
hơn cho đất nước. (7) Người thanh niên trẻ ấy thật khiến tôi phải đi từ
ngạc nhiên này đến bất ngờ khác. (8) Anh ta khiến tôi có thêm niềm tin và
hy vọng vào tương lai của đất nước, bởi ở đâu đó cũng có những chàng
thanh niên trẻ nhiệt huyết, luôn sẵn sàng cống hiến thầm lặng cho đất
nước như vậy.