TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

- THCS TRUNG AN

- NĂM HỌC : 2023- 2024

Bài 1: Các cuộc cách mạng tư sản ở châu Âu và Bắc Mỹ
1. Cách mạng tư sản Anh
- Nguyên nhân:
+Những chuyển biến trong đời sống kinh tế - chính trị - xã hội ở Anh chính là nguyên nhân
sâu xa dẫn tới cuộc cách mạng lật đổ chế độ phong kiến, xác lập quan hệ sản xuất tư bản chủ
nghĩa.
+ Mâu thuẫn giữa tư sản, quý tộc mới với thế lực phong kiến ngày càng gay gắt.
=> Tháng 8/1642, vua Sác-lơ I tuyên chiến với Quốc hội, cách mạng bùng nổ.
- Ý nghĩa: mở đường cho chủ nghĩa tư bản ở Anh phát triển nhanh chóng.
- Đặc điểm:
+ Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản và tầng lớp quý tộc mới.
+ Hình thức: nội chiến
+ Thể chế chính trị sau cách mạng: quân chủ lập hiến

2. Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ:
- Nguyên nhân:
+Thực dân Anh ban hành nhiều đạo luật hà khắc nhằm kìm hãm sự phát triển kinh tế của 13
thuộc địa ở Bắc Mỹ, khiến quan hệ giữa chính quốc với thuộc địa ngày càng căng thẳng.
+ Nguyên nhân trực tiếp:sự kiện chè Bô-xtơn.
- Ý nghĩa:
+ Mở đường cho kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển mạnh mẽ ở Mỹ.
+ Cổ vũ cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do của nhân dân thuộc địa ở nhiều nước vào cuối
thế kỉ XVIII - đầu thế kỉ XIX.
- Đặc điểm:
+ Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản và tầng lớp chủ nô.
+ Hình thức: chiến tranh giải phóng.
+ Thể chế chính trị sau cách mạng: cộng hòa tổng thống

3. Cách mạng tư sản Pháp:
- Nguyên nhân:
+ Nguyên nhân sâu xa: những chuyển biến quan trọng trong đời sống kinh tế, chính trị, xã
hội và tư tưởng ở Pháp cuối thế kỉ XVIII.
+ Nguyên nhân trực tiếp:Mâu thuẫn giữa Đẳng cấp thứ ba với chính quyền phong kiến
chuyên chế lên cao.
- Ý nghĩa:
+ Mở đường cho sự phát triển mạnh mẽ của chủ nghĩa tư bản ở Pháp.
+ Là sự kiện lịch sử trọng đại, có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với nước Pháp mà còn ảnh
hưởng sâu sắc đến nhiều nước trên thế giới, nhất là ở châu Âu.
+ Để lại nhiều bài học kinh nghiệm cho phong trào cách mạng các nước.
+ Tư tưởng Tự do, Bình đẳng, Bác ái được truyền bá rộng rãi.
- Đặc điểm:
+ Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản
+ Hình thức: nội chiến cách mạng và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc

1. Cách mạng tư sản Anh

Giáo viên : Bùi Văn Phong

1

Phongca74@gmail.com

TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

- THCS TRUNG AN

- NĂM HỌC : 2023- 2024

Câu hỏi trang 9 :  Dựa vào thông tin trong bài và tư liệu 1.2, em hãy trình bày nguyên
nhân chính dẫn đến cuộc Cách mạng tư sản Anh

- Đến thế kỉ XV - XVI, đời sống kinh tế - chính trị - xã hội ở Anh có nhiều chuyển biến:
+ Nền kinh tế Anh chuyển sang thời kì phát triển theo hướng tư bản chủ nghĩa
+ Xã hội có nhiều biến động, như: nông dân bất bình với nhà nước phong kiến; tầng lớp quý
tộc mới ra đời, có thể lực về kinh tế nhưng không có địa vị chính trị tương xứng,…
+ Nền cai trị chuyên chế của vua Sác-lơ I đã tạo ra nhiều bất ổn về chính trị.
- Năm 1640, do cần tiền để đàn áp cuộc nổi dậy ở Xcốt-len, vua Sác-lơ I triệu tập Nghị viện
để đặt thêm thuế mới, nhưng bị từ chối. Mâu thuẫn giữa nhà vua với nghị viện ngày càng sâu
sắc.
=> Tháng 8/1642, Vua Sác-lơ I tuyên chiến với Nghị viện, cách mạng bùng nổ.
Câu hỏi trang 10 :  Cách mạng tư sản Anh đã đạt được những kết quả gì? Theo em, sự
khác biệt cơ bản giữa hình thức quân chủ chuyên chế và quân chủ lập hiến là gì?
- Kết quả của cách mạng tư sản Anh:
+ Chế độ quân chủ chuyên chế bị lật đổ;
+ Chế độ quân chủ lập hiến được thiết lập.
- Điểm khác biệt cơ bản giữa hình thức quân chủ lập hiến và quân chủ chuyên chế:
+ Chế độ quân chủ chuyên chế: quyền lực của nhà vua là tối cao và tuyệt đối. Vua nắm trong
tay tất cả các quyền: hành pháp, lập pháp và tư pháp. Tất cả thần dân phải tuân theo mọi lời
nói, mệnh lệnh của nhà vua.
+ Chế độ quân chủ lập hiến: vua vẫn là người đứng đầu quốc gia, là biểu tượng của dân tộc,
nhưng quyền lực của nhà vua chỉ mang tính hình thức, nghi lễ. Quyền lập pháp được trao cho
quốc hội/ nghị viện; quyền hành pháp trao cho chính phủ và quyền tư pháp trao cho tòa án.
Câu hỏi trang 10 :  Nêu những nét chính về ý nghĩa, tính chất và đặc điểm của Cách mạng
tư sản Anh.
Ý nghĩa, tính chất, đặc điểm của cách mạng tư sản Anh
- Ý nghĩa: Mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển mạnh mẽ ở nước Anh
- Tính chất:
+ Cách mạng Anh mang tính chất của một cuộc cách mạng tư sản.

Giáo viên : Bùi Văn Phong

2

Phongca74@gmail.com

TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

- THCS TRUNG AN

- NĂM HỌC : 2023- 2024

+ Tuy nhiên, đây là cuộc cách mạng không triệt để, do: lực lượng phong kiến chưa bị xóa bỏ
hoàn toàn (vẫn duy trì ngôi vua và thế lực của quý tộc mới,…); thành quả cách mạng không
đáp ứng quyền lợi của phần đông nhân dân lúc đó.
- Đặc điểm:
+ Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản và quý tộc mới
+ Hình thức: nội chiến.

2. Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ
Câu hỏi trang 10 :  Tại sao nhân dân thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ quyết định tiến hành cuộc
chiến tranh giành độc lập? Theo em, xung đột quan trọng nhất giữa đế quốc Anh và nhân
dân các thuộc địa ở Bắc Mỹ là gì?
- Nguyên nhân thúc đẩy nhân dân 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ tiến hành chiến tranh giành
độc lập:
+ Nguyên nhân sâu xa:thực dân Anh ban hành nhiều đạo luật hà khắc nhằm hạn chế sự phát
triển kinh tế của 13 thuộc địa ở Bắc Mỹ, khiến quan hệ giữa chính quốc với thuộc địa ngày
càng căng thẳng.
+ Nguyên nhân trực tiếp: Ngày 16/12/1773, một nhóm người Bắc Mỹ tấn công các tàu chở
chè của Anh tại cảng Bô-xtơn. Nghị viện Anh lập tức ra lệnh đóng cửa cảng Bô-xtơn và ban
hành thêm các đạo luật ngăn cản sự phát triển của kinh tế thuộc địa.
- Xung đột quan trọng nhất giữa đế quốc Anh với nhân dân các thuộc địa ở Bắc Mỹ là: ách
thống trị của đế quốc Anh đã xâm phạm nghiêm trọng đến quyền tự do và cản trở sự phát
triển kinh tế của nhân dân thuộc địa.
Câu hỏi trang 12 :  Cuộc Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ đã đạt
được những kết quả gì? Trình bày ý nghĩa, tính chất và đặc điểm của cuộc chiến tranh.
- Kết quả:
+ Lật đổ sự thống trị của thực dân Anh; giành được độc lập cho 13 thuộc địa.
+ Đưa đến sự ra đời của một quốc gia mới: Hợp chúng quốc Mỹ
- Ý nghĩa:
+ Mở đường cho sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở Bắc Mỹ
+ Cổ vũ cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do của nhân dân thuộc địa khắp nơi trên thế giới
- Tính chất:
+ Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ là mang tính chất của một cuộc
cách mạng tư sản.
+ Tuy nhiên, đây là cuộc cách mạng tư sản không triệt để do: không thủ tiêu được chế độ nô
lệ; thành quả cách mạng không đáp ứng quyền lợi của phần đông nhân dân lúc đó.
- Đặc điểm:
+ Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản và tầng lớp chủ nô
+ Hình thức: chiến tranh giải phóng dân tộc

3. Cách mạng tư sản Pháp
Câu hỏi trang 12:  Dựa vào tư liệu 1.8 và thông tin trong bài, em hãy xác định các nguyên
nhân dẫn đến Cách mạng tư sản Pháp. Theo em, Cách mạng tư sản Pháp cần phải giải
quyết những vấn đề gì?

Giáo viên : Bùi Văn Phong

3

Phongca74@gmail.com

TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

- THCS TRUNG AN

- NĂM HỌC : 2023- 2024

* Các nguyên nhân dẫn đến cách mạng tư sản Pháp:
- Nguyên nhân sâu xa: Cuối thế kỉ XVIII, đời sống kinh tế - chính trị - xã hội và tư tưởng ở
Pháp có nhiều chuyển biến quan trọng:
+ Chính trị: Pháp vẫn là một nước quân chủ chuyên chế, đứng đầu là vua Lu-i XVI. Sự
chuyên chế và hà khắc của vua Lu-i XVI đã gây nên nhiều bất bình trong nhân dân.
+ Kinh tế: nông nghiệp lạc hậu, mất mùa thường xuyên diễn ra; công - thương nghiệp phát
triển theo hướng tư bản chủ nghĩa nhưng bị chính sách thuế của nhà vua kìm hãm.
+ Xã hội: trật tự ba đẳng cấp ngày càng khoét sâu mâu thuẫn trong xã hội. Đẳng cấp thứ ba
bất bình với chính sách của vua và hai đẳng cấp trên.
+ Tư tưởng: trào lưu Triết học Ánh sáng được sự đón nhận rộng rãi trong xã hội, thúc đẩy
người dân đứng lên làm cách mạng.
- Nguyên nhân trực tiếp: Ngày 5/5/1789, vua Lu-i XVI triệu tập Hội nghị ba đẳng cấp để
tăng thuế cũ và đặt thuế mới, nhưng không đạt được sự đồng ý của Đẳng cấp thứ ba. Mâu
thuẫn giữa Đẳng cấp thứ ba với chính quyền phong kiến chuyên chế lên cao.
* Những vấn đề mà cách mạng tư sản Pháp cần giải quyết:
- Xóa bỏ chế độ phong kiến chuyên chế, xác lập nền dân chủ tư sản.
- Xóa bỏ chế độ đẳng cấp, ban hành các quyền tự do, bình đẳng.
- Đảm bảo quyền tư hữu về ruộng đất cho nông dân.
- Thống nhất thị trường dân tộc, thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tư bản chủ nghĩa.
- Trong quá trình diễn ra cách mạng, nước Pháp còn phải đương đầu với cuộc tấn công, xâm
lược của liên minh phong kiến châu Âu, và sự nổi dậy, chống đối của nội phản, do đó, cách
mạng Pháp cần giải quyết thêm nhiệm vụ: đấu tranh chống ngoại xâm và nội phản, bảo vệ
độc lập dân tộc và chính quyền cách mạng.
Câu hỏi trang 14:  Em hãy trình bày kết quả, ý nghĩa, tính chất và đặc điểm của Cách
mạng tư sản Pháp
- Kết quả:
+ Xóa bỏ chế độ quân chủ chuyên chế; thiết lập nền cộng hòa ở Pháp;
+ Khẳng định các quyền tự do dân chủ của công dân
- Ý nghĩa:
Giáo viên : Bùi Văn Phong

4

Phongca74@gmail.com

TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

- THCS TRUNG AN

- NĂM HỌC : 2023- 2024

+ Mở đường cho sự phát triển mạnh mẽ của chủ nghĩa tư bản ở Pháp.
+ Tạo ra những thay đổi sâu rộng trong phạm vi nước Pháp và để lại nhiều dấu ấn sâu sắc
trong tiến trình lịch sử châu Âu.
- Tính chất: cách mạng tư sản
- Đặc điểm:
+ Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản
+ Hình thức: nội chiến và chiến tranh bảo vệ tổ quốc
Câu hỏi trang 14:  Theo Lênin (V.I. Lênin): “Cách mạng Pháp xứng đáng là một cuộc đại
cách mạng”. Em có đồng ý với nhận xét này không? Tại sao?
Đồng ý với nhận xét của V.I. Lênin: “Cách mạng Pháp xứng đáng là một cuộc đại cách
mạng”. Vì:
- Cách mạng tư sản Pháp đã giải quyết triệt để những nhiệm vụ dân tộc và dân chủ đặt ra cho
nước Pháp vào cuối thế kỉ XVIII, cụ thể là:
+ Nhiệm vụ dân tộc: Thống nhất lãnh thổ, hình thành thị trường dân tộc thống nhất, qua đó để
thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tư bản chủ nghĩa; đấu tranh chống ngoại xâm và nội phản,
bảo vệ độc lập dân tộc và chính quyền cách mạng.
+ Nhiệm vụ dân chủ: xóa bỏ chế độ phong kiến chuyên chế, xác lập nền dân chủ tư sản; xóa
bỏ chế độ đẳng cấp, ban hành các quyền tự do, bình đẳng; đảm bảo quyền tư hữu về ruộng
đất cho nông dân.
- Thắng lợi của Cách mạng tư sản Pháp không chỉ đưa đến những thay đổi sâu rộng trong
phạm vi nước Pháp mà còn để lại dấu ấn sâu sắc trong tiến trình lịch sử châu Âu (nói riêng)
và nhân loại (nói chung). Ví dụ như:
+ Những tư tưởng tiến bộ trong trào lưu Triết học Ánh sáng ở Pháp đã được đón nhận nồng
nhiệt ở nhiều nơi trên thế giới, làm cho thế kỉ XVIII đi vào lịch sử với tên gọi “thế kỉ Ánh
sáng”.
+ Cổ vũ phong trào đấu tranh chống phong kiến ở các nước châu Âu; để lại nhiều bài học
kinh nghiệm cho phong trào cách mạng ở các nước,…
Luyện tập 1 trang 15:  Hoàn thành nội dung của các cuộc cách mạng tư sản tiêu biểu ở
Anh, Mỹ, Pháp theo mẫu dưới đây:

Trả lời:
 
Nguyên
nhân

Cách mạng tư sản
Anh
Sâu
xa: những
chuyển biến trong đời
sống kinh tế, chính trị,
xã hội ở Anh vào thế kỉ

Giáo viên : Bùi Văn Phong

Chiến tranh giành độc lập ở
Bắc Mỹ
- Sâu xa: ách cai trị của đế
quốc Anh đã xâm phạm đến
quyền tự do và kìm hãm kinh
tế của 13 thuộc địa.
5

Cách mạng tư sản Pháp
- Sâu xa: những chuyển biến trong
đời sống kinh tế, chính trị, xã hội, tư
tưởng ở Pháp vào thế kỉ XVIII
- Trực tiếp: mâu thuẫn giữa đẳng
Phongca74@gmail.com

TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

- THCS TRUNG AN

XVII
- Trực tiếp: mâu thuẫn
giữa Quốc hội với các
thế lực phong kiến
Kếtquả
- Lật đổ chế độ phong
chính
kiến chuyên chế.
- Đưa giai cấp tư sản
và quý tộc mới lên nắm
quyền.
Đặc
- Lãnh đạo: giai cấp
điểm
tư sản và quý tộc mới.
- Hình thức: nội chiến
cách mạng
Tính chất - Cách mạng tư sản

- NĂM HỌC : 2023- 2024

- Trực tiếp: Sự kiện chè
Bôxtơn.

cấp thứ ba với với chế độ phong
kiến chuyên chế.

- Lật đổ ách thống trị của thực
dân Anh
- Thành lập Hợp chúng quốc
Mỹ.

- Lật đổ chế độ phong kiến chuyên
chế.
- Đưa giai cấp tư sản lên nắm quyền.

- Lãnh đạo: giai cấp tư sản và
tầng lớp chủ nô
- Hình thức: Chiến tranh giải
phóng dân tộc
- Cách mạng tư sản

- Lãnh đạo: giai cấp tư sản
- Hình thức: nội chiến cách mạng
và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc
- Cách mạng tư sản

Vận dụng 2 trang 15:  Tìm kiếm những thông tin từ Internet, hãy liệt kê một số quốc gia
hiện nay theo thể chế quân chủ lập hiến.
- Một số quốc gia hiện nay theo thể chế quân chủ lập hiến: Vương quốc Anh; Nhật Bản; Thụy
Điển; Đan mạch; Thái Lan; Campuchia; Hà Lan, Bỉ; Bhutan; Malaysia,…
Vận dụng 3 trang 15:  Dựa vào những thông tin sưu tầm từ sách, báo, internet, hãy viết
tiểu sử (khoảng 10 dòng) của các nhân vật lịch sử sau: G.Oa-sinh-tơn; T.Giép-phép-xơn;
M.Rô-be-spie.
(*) Lựa chọn: Tiểu sử của G. Oa-sinh-tơn
G. Oa-sinh-tơn sinh ngày 22 tháng 2 năm 1732 trong một gia đình điển chủ khá giả tại
bang Viếc-gi-ni-a. Năm 1759, G. Oa-sinh-tơn được bầu vào Nghị viện bang Viếc-gi-ni-a và
ông kiên trì phản đối sự đánh thuế bất công của người Anh. Khi chiến tranh giữa đế quốc
Anh và 13 thuộc địa nổ ra, G. Oa-sinh-tơn được bổ nhiệm làm tổng tư lệnh của lực lượng
quân đội thuộc địa. Dưới sự lãnh đạo của ông, nhân dân 13 thuộc địa đã lật đổ ách thống trị
của thực dân Anh, giành được nền độc lập.
Năm 1789, G. Oa-sinh-tơn được bầu làm tổng thống đầu tiên của Hợp chúng quốc
Hoa Kỳ. Ông phải đối mặt với thách thức gắn kết các bang riêng rẽ thành một quốc gia mới,
và thành lập một chính phủ cho quốc gia này. Năm 1792, ông tái đắc cử nhiệm kì Tổng thống
lần thứ hai. Trong nhiệm kì này, G. Oa-sinh-tơn đã duy trì được lập trường trung lập của Hoa
Kỳ khi chiến tranh giữa Anh và Pháp nổ ra năm 1793. Mỹ cũng bình thường hóa quan hệ
ngoại giao với Anh.
G. Oa-sinh-tơn cuối cùng cũng từ giã chính trường vào năm 1797 và qua đời vào ngày
14 tháng 12 năm 1799.

Bài 2: Cách mạng công nghiệp
Mở đầu trang 16 Bài 2:  Nhìn vào bức ảnh “Thời gian đi lại từ Gla-xgâu tới Luân Đôn”,
các em sẽ thấy sự thay đổi nhanh chóng của phương tiện giao thông từ khi con người sử
dụng máy móc. Đó là một minh chứng cho sự tiến bộ của nhân loại nhờ vào những thành
quả của cuộc cách mạng công nghiệp thế kỉ XVIII - XIX mang lại. Vậy cuộc cách mạng
đó đạt được những thành tựu tiêu biểu nào? Đời sống sản xuất và xã hội đã thay đổi ra
sao dưới tác động của nó?
Giáo viên : Bùi Văn Phong

6

Phongca74@gmail.com

TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

- THCS TRUNG AN

- NĂM HỌC : 2023- 2024

* Thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp:
- Năm 1764, Giêm Ha-gri-vơ chế tạo ra máy kéo sợi Gien-ni.
- Năm 1769, Giêm Oát chế tạo ra động cơ hơi nước.
- Năm 1785, Ét-mơn các-rai chế tạo ra máy dệt.
- Trong lĩnh vực luyện kim cũng có nhiều phát minh quan trọng, như:
+ Kĩ thuật dùng than cốc để luyện gang thành sắt của Hen-ri Cót (năm 1784)
+ Phương pháp luyện sắt thành thép của Han-man (năm 1790)
- Nhiều máy móc phục vụ cho sản xuất nông nghiệp đã ra đời, như: máy tỉa hạt bông máy gặt
cơ khí, tự động cắt và bó ngũ cốc,…
* Tác động của cách mạng công nghiệp:
- Tác động đến đời sống kinh tế:
+ Thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành kinh tế.
+Làm thay đổi cơ bản quá trình sản xuất; năng suất lao động được nâng cao, tạo ra nguồn của
cải dồi dào cho xã hội.
+ Làm thay đổi bộ mặt của nhiều nước tư bản.
- Tác động đến đời sống xã hội:
+ Hình thành 2 giai cấp cơ bản của xã hội tư bản chủ nghĩa là giai cấp vô sản và giai cấp tư
sản
+Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản ngày càng sâu sắc.
1. Những thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp
Câu hỏi trang 16:  Nêu những thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp
- Năm 1764, Giêm Ha-gri-vơ chế tạo ra máy kéo sợi Gien-ni.
- Năm 1769, Giêm Oát chế tạo ra động cơ hơi nước. Tới năm 1784, động cơ hơi nước được
hoàn thiện và được đưa vào sử dụng trong các công xưởng.
- Năm 1785, Ét-mơn các-rai chế tạo ra máy dệt.
- Trong lĩnh vực luyện kim cũng có nhiều phát minh quan trọng, như:
+ Kĩ thuật dùng than cốc để luyện gang thành sắt của Hen-ri Cót (năm 1784)
+ Phương pháp luyện sắt thành thép của Han-man (năm 1790)
Giáo viên : Bùi Văn Phong

7

Phongca74@gmail.com

TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

- THCS TRUNG AN

- NĂM HỌC : 2023- 2024

- Nhiều máy móc phục vụ cho sản xuất nông nghiệp đã ra đời, như: máy tỉa hạt bông máy gặt
cơ khí, tự động cắt và bó ngũ cốc,…
- Năm 1838, hệ thống điện tín sử dụng mã Moóc-xơ ra đời, làm thay đổi cách thức giao tiếp
của nhân loại
Câu hỏi trang 16:  Từ việc quan sát hình 2.1 và hình 2.2, em hãy thảo luận cùng các bạn:
máy kéo sợi Gien-ni (Jenny) đã có cải tiến quan trọng gì?

Cải tiến của máy kéo sợi Gien-ni
- Máy kéo sợi Gien-ni có cấu tạo như xe quay sợi bình thường nhưng lại chứa tới 16 đến 18
cọc suốt và chỉ cần một công nhân vận hành máy. Vì lượng cọc suốt nhiều hơn, máy có thể
tạo ra nhiều sợi vải hơn khi vận hành, năng suất làm việc của công nhân cũng tăng lên gấp
nhiều lần.
2. Những tác động của cách mạng công nghiệp đối với sản xuất và đời sống
Câu hỏi trang 18:  Cách mạng công nghiệp đã tác động như thế nào đến hoạt động sản
xuất và đời sống xã hội?
- Tác động của cách mạng công nghiệp đến đời sống sản xuất:
+ Thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành kinh tế, đặc biệt là giao thông vận tải, khai mỏ và
sản xuất nông nghiệp.
+ Làm thay đổi cơ bản quá trình sản xuất; năng suất lao động được nâng cao, tạo ra nguồn
của cải dồi dào cho xã hội.
+ Làm thay đổi bộ mặt của nhiều nước tư bản: xuất hiện nhiều khu công nghiệp lớn, thành
phố lớn, đưa tới sự chuyển dịch trong cơ cấu lao động và dân cư,..
- Tác động của cách mạng công nghiệp đến đời sống xã hội:
+ Thay đổi đời sống của người dân và cấu trúc xã hội: nhờ công nghiệp hóa, giới chủ xưởng
giàu lên nhanh chóng, trở thành giai cấp tư sản thống trị xã hội; những người thợ làm thuê bị
bóc lột, trở thành giai cấp vô sản.
+ Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản ngày càng sâu sắc.
Luyện tập 1 trang 19:  Lập bảng thống kê các thành tựu tiêu biểu của cách mạng công
nghiệp. Nếu chọn một thành tựu làm biểu tượng của cách mạng công nghiệp, em sẽ chọn
thành tựu nào? Tại sao?
(*) Bảng thống kê các thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp
Quốc gia Thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp
Năm
Nhà phát minh
Tên phát minh
Anh
1764
Giêm Ha-gri-vơ
Máy kéo sợi Gien-ni
1769
R. Ác-rai
Máy kéo sợi chạy bằng sức nước
Giáo viên : Bùi Văn Phong

8

Phongca74@gmail.com

TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

Mĩ

1784
1784
1785
1814
1793
1807
1831
1838

- THCS TRUNG AN

Giêm Oát
Hen-ri Cót
E. Các-rai
Xti-phen-xơn
E. Whitney
Phơn-tơn
C.M. Cô-míc
S. Moóc-xơ

- NĂM HỌC : 2023- 2024

Máy hơi nước
Kĩ thuật dùng than cốc luyện gang thành sắt
Máy dệt
Đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước
Máy tỉa hạt bông
Tàu thủy chạy bằng hơi nước
Máy gặt cơ khí
Hệ thống điện tín sử dụng mã Moóc-xơ

(*) Thành tựu tiêu biểu nhất của cách mạng công nghiệp
- Lựa chọn: Động cơ hơi nước.
- Giải thích:
+ Trước khi động cơ hơi nước ra đời: con người chủ yếu lao động dựa vào sức mạnh của cơ
bắp (lao động thủ công); hoặc sử dụng một số loại máy móc chạy bằng năng lượng gió (cối
xay gió…) và nước. Tuy vậy, do còn nhiều hạn chế, nên năng suất lao động của con người
chưa cao; khối lượng sản phẩm sản xuất ra chưa nhiều và các loại năng lượng gió, nước ở
thời điểm này vẫn chưa thể tạo ra sự chuyển biến căn bản trong đời sống sản xuất.
+ Năm 1784, Giêm Oát phát minh ra máy hơi nước có thể hoạt động trong mọi điều kiện thời
tiết, mọi địa điểm… sau đó, máy hơi nước nhanh chóng được ứng dụng trong nhiều ngành,
nhiều lĩnh vực khác nhau, như: sản xuất công nghiệp, giao thông vận tải… Lúc này, các loại
máy móc đã thay thế sức lao động chân tay của con người, giúp nền sản xuất có sự chuyển
biến mạnh mẽ từ: sản xuất thủ công sang cơ khí hóa
Vận dụng 2 trang 19:  Dưới tác động của cách mạng công nghiệp, lao động trẻ em trở nên
phổ biến trong các đô thị ở châu Âu và Bắc Mỹ từ cuối thế kỉ XVII. Quan sát lịch làm việc
của bé trai 10 tuổi vào năm 1832 ở nước Anh, em hãy:
- Tính thời gian trẻ em phải làm việc trong một ngày
- Lập thời gian biểu của em tương đương với thời gian trong ngày của bé trai trong câu
chuyện để thấy rõ hơn tác động của cách mạng công nghiệp lên xã hội đương thời.

Tính thời gian làm việc của hai em bé trong câu chuyện
- Hai em bé trong câu chuyện phải làm việc khoảng 15 giờ/ ngày
+ Buổi sáng: làm việc từ 5 giờ sáng đến 12 giờ trưa (7 tiếng)
+ Buổi chiều: làm việc từ 12 giờ 40 phút đến 18 giờ chiều (khoảng 5 tiếng).
+ Buổi tối: làm việc từ 18 giờ đến 21 giờ (3 tiếng).
Giáo viên : Bùi Văn Phong

9

Phongca74@gmail.com

TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

- THCS TRUNG AN

- NĂM HỌC : 2023- 2024

Lập thời gian biểu của em tương đương với thời gian trong ngày của 2 bạn trong câu chuyện
Thời gian
Hoạt động
Buổi sáng
6h
Thức dậy
6h00 - 6h30 Vệ sinh cá nhân, ăn sáng
6h30 - 7h00 Di chuyển đến trường bằng xe bus
7h00 - 11h30 Học tập tại trường
11h30 - 12h Di chuyển từ trường về nhà
Buổi chiều 12h - 14h
Ăn trưa và nghỉ ngơi
14h - 17h
Tự học tại nhà hoặc đi học thêm một số môn năng khiếu
Buổi tối
17h - 20h
Nấu cơm, ăn tối, vệ sinh cá nhân (tắm, giặt đồ,…)
20h - 22h
Ôn tập lại kiến thức cũ; chuẩn bị bài học mới.
22h
Đi ngủ

Bài 3: Tình hình Đông Nam Á từ nửa sau thế kỉ XVI đến thế kỉ XIX
Mở đầu trang 20 Bài 3:  Vào thế kỉ XVI, nhiều quốc gia phong kiến ở khu vực Đông Nam
Á bước vào giai đoạn suy thoái và phải đối mặt với sự xâm lược, chiếm đóng của thực dân
phương Tây. Quá trình này đã diễn ra như thế nào? Dưới ách đô hộ của thực dân phương
Tây, tình hình chính trị, kinh tế, văn hoá - xã hội của các nước Đông Nam Á có những
điểm gì nổi bật? Cuộc đấu tranh của nhân dân các nước trong khu vực chống lại ách đô
hộ đã diễn ra như thế nào?
- Trong các thế kỉ XVI - XIX, bằng nhiều cách thức và thủ đoạn khác nhau như: ngoại giao,
buôn bán, truyền giáo, khống chế chính trị ép kí hiệp ước và dùng vũ lực thôn tính, thực dân
phương Tây đã từng bước xâm chiếm gần hết các quốc gia Đông Nam Á.
- Sự thống trị của thực dân phương Tây đã dẫn đến những chuyển biến lớn ở các nước Đông
Nam Á; đồng thời cũng đẩy mâu thuẫn dân tộc giữa nhân dân Đông Nam Á với chính quyền
thực dân ngày càng sâu sắc, làm bùng nổ nhiều cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.
- Mặc dù diễn ra sôi nổi, quyết liệt, nhưng do nhiều nguyên nhân, các cuộc đấu tranh của
nhân dân Đông Nam Á trong giai đoạn này vẫn chưa giành được thắng lợi.

1. Quá trình xâm nhập của tư bản phương Tây vào các nước Đông Nam Á
Câu hỏi trang 20:  Dựa vào thông tin trong bài em hãy trình bày những nét chính trong
quá trình thực dân phương Tây xâm lược các nước Đông Nam Á từ thế kỉ XVI đến thế kỉ
XIX
Nét chính về quá trình thực dân phương Tây xâm lược Đông Nam Á
- Do Đông Nam Á có vị trí địa lí quan trọng, lại giàu tài nguyên khoáng sản nên sớm trở
thành mục tiêu xâm lược của các nước tư bản phương Tây.
- Năm 1511, Bồ Đào Nha đánh chiếm vương quốc Ma-lắc-ca. Sự kiện này đã mở đầu quá
trình xâm chiếm, áp đặt sự thống trị, biến các nước Đông Nam Á thành thuộc địa của thực
dân phương Tây.
- Trong các thế kỉ XVI - XIX, bằng nhiều cách thức và thủ đoạn khác nhau, thực dân phương
Tây đã từng bước xâm chiếm gần hết các quốc gia trong khu vực:
+ Hà Lan cai trị In-đô-nê-xi-a (Indonesia);
+ Anh chiếm toàn bộ bán đảo Ma-lay-a (Malaya), phía Bắc đảo Booc-nê-ô (Borneo) và Mian-ma (Myanmar)
Giáo viên : Bùi Văn Phong

10

Phongca74@gmail.com

TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

- THCS TRUNG AN

- NĂM HỌC : 2023- 2024

+ Pháp đặt ách đô hộ lên ba nước Đông Dương.
+ Tây Ban Nha, sau đó là Mỹ chiếm Phi-líp-pin (Philippines).
- Xiêm là nước duy nhất ở Đông Nam Á giữ được độc lập, do tiến hành canh tân đất nước và
chính sách ngoại giao khôn khéo.
Câu hỏi trang 20:  Tại sao Ma-lắc-ca (Malacca) lại trở thành mục tiêu đầu tiên của chủ
nghĩa thực dân phương Tây?
Ma-lắc-ca trở thành mục tiêu đầu tiên của chủ nghĩa thực dân phương Tây, vì: Ma-lắc-ca có
vị trí địa lí chiến lược quan trọng, là cửa ngõ đi từ Ấn Độ Dương vào vùng Biển Đông; án
ngữ ở vị trí giao lưu của nhiều tuyến đường thương mại quốc tế
2. Tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội của các nước Đông Nam Á dưới ách đô
hộ của thực dân phương Tây
Câu hỏi trang 21:  Nêu những nét chính về tình hình chính trị Đông Nam Á dưới ách đô
hộ của thực dân phương Tây.
- Trong quá trình đô hộ Đông Nam Á. Các nước thực dân phương Tây đã thi hành nhiều
chính sách cai trị thâm độc trên lĩnh vực chính trị, như:
+ “Chia để trị” (chia một nước hoặc một vùng thuộc địa thành các đơn vị hành chính với
những chính sách cai trị khác nhau)
+ Mua chuộc, khống chế bộ phận phong kiến đầu hàng.
+ Cử quan chức thực dân cai trị trực tiếp ở trung ương và người bản xứ chỉ nắm quyền cai
quản ở địa phương.
- Chính sách cai trị của thực dân phương Tây đã đưa đến nhiều chuyển biến ở Đông Nam Á,
như:
+ Ở các quốc gia, triều đình phong kiến đã đầu hàng, phụ thuộc vào chính quyền thực dân.
+ Sự chia rẽ dân tộc, tôn giáo trong nội bộ từng nước và tạo nên khoảng cách giữa các quốc
gia trong khu vực.
Câu hỏi trang 22 :  Hình 3.5 và hình 3,6 cho em biết những ngành kinh tế nào được chính
quyền thuộc địa chú trọng phát triển?

Hình 3.5 và 3.6 cho thấy, trong quá trình đô hộ Đông Nam Á, các nước thực dân phương Tây
chú trọng đến các hoạt động: cướp đoạt ruộng đất để lập đồn điền trồng cây công nghiệp và
khai thác tài nguyên khoáng sản.
Câu hỏi trang 22:  Theo em, chính sách cướp đoạt ruộng đất, “cưỡng bức trồng trọt” của
chính quyền thực dân gây ra hậu quả gì cho người dân thuộc địa?

Giáo viên : Bùi Văn Phong

11

Phongca74@gmail.com

TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

- THCS TRUNG AN

- NĂM HỌC : 2023- 2024

Chính sách cướp đoạt ruộng đất, “cưỡng bức trồng trọt” của chính quyền thực dân đã khiến
cho:
+ Nông dân ở các nước Đông Nam Á không có ruộng đất để trồng trọt, lâm vào cảnh đói khổ,
bần cùng hóa.
+ Mặt khác, do bị mất ruộng đất, bị tước đoạt tư liệu sản xuất, nên người nông dân buộc phải
bán sức lao động của mình, tới làm thuê trong các đồn điền, hầm mỏ hay nhà máy, xí nghiệp,
… từ đó, dần hình thành nên đội ngũ công nhân.
Câu hỏi trang 23:  Trình bày những nét chính về tình hình xã hội Đông Nam Á thời thực
dân đô hộ
Nét chính về tình hình xã hội
+ Chủ nghĩa thực dân phương Tây xâm nhập vào Đông Nam Á đã phá vỡ trật tự xã hội
truyền thống. Một nền thống trị mới, mang đậm màu sắc kì thị chủng tộc và “ngu dân” được
áp đặt.
+ Kết cấu xã hội ở các nước Đông Nam Á có sự thay đổi. Các giai cấp, tầng lớp cũ bị phân
hóa; một số lực lượng xã hội mới đã xuất hiện, như: tư sản dân tộc; trí thức, tiểu tư sản; công
nhân,…
Câu hỏi trang 23:  Những chi tiết nào trong hình 3.8 thể hiện những tầng lớp khác nhau
trong xã hội và sự hiện diện của văn hóa phương Tây ở thành thị?

Những chi tiết trong hình 3.8 thể hiện sự khác biệt giữa các tầng lớp xã hội và sự hiện diện
của văn hóa phương Tây là:
+ Các công trình theo phong cách kiến trúc phương Tây.
+ Tàu hỏa
+ Xe đạp.
+ Người đàn ông ăn mặc sang trọng, đeo trang sức ngồi trên xe ngựa có phu xe.

3. Cuộc đấu tranh chống ách đô hộ của thực dân phương Tây ở Đông Nam Á từ
cuối thế kỉ XVI đến thế kỉ XIX
Câu hỏi trang 24:  Cuộc đấu tranh chống lại ách đô hộ của thực dân phương Tây đã diễn
ra như thế nào ở Đông Nam Á?
Nét chính về cuộc đấu tranh chống ách đô hộ của thực dân phương Tây ở Đông Nam Á
- Nguyên nhân bùng nổ: mâu thuẫn dân tộc sâu sắc giữa nhân dân Đông Nam Á với thực dân
phương Tây.
- Mục đích: chống lại ách cai trị bất công của chế độ thực dân, giành lại nền độc lập
- Thời điểm và hình thức đấu tranh không giống nhau giữa các nước.
- Cuộc đấu tranh tiêu biểu:
+ Cuộc đấu tranh của nhân dân trên quần đảo Ban-da (In-đô-nê-xi-a, thế kỉ XVII)

Giáo viên : Bùi Văn Phong

12

Phongca74@gmail.com

TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

- THCS TRUNG AN

- NĂM HỌC : 2023- 2024

+ Khởi nghĩa của Hoàng tử Đi-pô-nê-gô-rô ở Gia-va (In-đô-nê-xi-a, thế kỉ XIX)
+ Các cuộc đấu tranh chống Pháp của nhân dân Việt Nam (1858 - 1884)
+ Các cuộc đấu tranh chống Anh của nhân dân Mi-an-ma (1824 - 1885).
- Kết quả: thất bại, bị thực dân phương Tây đàn áp.
Câu hỏi trang 24:  Dựa vào tư liệu 3.9 và 3.10, em có nhận xét gì về tinh thần đấu tranh
của người dân In-đô-nê-xi-a chống lại ách đô hộ của thực dân Hà Lan?

Nhận xét: nhân dân In-đô-nê-xi-a đã thể hiện tinh thần yêu nước, dũng cảm, kiên cường và
bất khuất trong cuộc đấu tranh chống lại ách đô hộ của thực dân Hà Lan.
Luyện tập 1 trang 25:  Hoàn thành bảng thống kê các thuộc địa của thực dưới phương
Tây ở khu vực Đông Nam Á đền cuối thế kỉ XIX theo mẫu dưới đây:
Thực dân cai trị
Hà Lan
Anh
Pháp
Tây Ban Nha
Các thuộc địa
?
?
?
?
Thực dân cai trị
Các thuộc địa

Hà Lan
In-đô-nê-xi-a

Anh
Miến Điện;
Mã Lai

Pháp
Việt Nam;
Lào;
Campuchia

Tây Ban Nha
Phi-líp-pin

 
Luyện tập 2 trang 25:  Hoàn thành bảng tóm tắt về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và
văn hóa của các nước Đông Nam Á dưới ách đô hộ của thực dân phương Tây theo mẫu
dưới đây:
Tình hình chính trị
Tình hình kinh tế
Tình hình xã hội
Tình hình văn hóa
 
 
 
 
Tình hình
chính trị
- Triều đình phong kiến
đã đầu hàng, phụ thuộc
vào chính quyền thực
dân.
Giáo viên : Bùi Văn Phong

Tình hình
kinh tế
- Chính quyền thực dân
thực hiện “cướp đoạt
ruộng đất để lập đồn
điền”; đẩy mạnh khai thác
13

Tình hình
xã hội
- Trật tự xã hội
truyền thống bị phá
vỡ.
- Kết cấu xã hội có sự

Tình hình
văn hóa
- Văn hóa phương
Tây du nhập vào
Đông Nam Á.

Phongca74@gmail.com

TRỌNG TÂM LỊCH SỬ 8

- Sự chia rẽ dân tộc,
tôn giáo trong nội bộ
từng nước và tạo nên
khoảng cách giữa các
quốc gia trong khu vực.
 

- THCS TRUNG AN

- NĂM HỌC : 2023- 2024

khoáng sản; mở mang
giao thông vận tải.
- Kinh tế Đông Nam Á
chuyển biến cục bộ, thiếu
cân đối…

thay đổi: gc cũ phân
hóa; xuất hiện những
lực lượng xã hội mới.

 
Luyện tập 3 trang 25:  Em có nhận xét gì về hình thức đấu tranh và lực lượng tham gia
trong phong trào của tranh chống ách đô hộ của thực dân phương Tây ở Đông Nam Á?
- Nhận xét:
+ Trong các thế kỉ XVI - XIX, phong trào đấu tranh chống ách đô hộ của thực dân phương
Tây ở các nước Đông Nam Á đã lôi cuốn đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia, trong đó,
đông đảo nhất là nông dân.
+ Hình thức đấu tranh của nhân dân Đông Nam Á rất phong phú, đa dạng, nhưng đấu tranh
vũ trang là hình thức phổ biến nhất.
Vận dụng 4 trang 25:  Tìm hiểu thêm về một người anh hùng dân tộc của các nước Đông
Nam Á trong thời kì chống lại ách đô hộ của thực dân phương Tây: Viết một đoạn văn
khoảng 150 chữ giới thiệu về người anh hùng đó.
Giới thiệu về anh hùng Trương Định (Việt Nam)
Trương Định (Trương Công Định) sinh năm 1820, người xã Tư Cung, huyện Bình
Sơn, nay thuộc huyện Sơn T...