TUAÀN 3
Ngaøy soaïn : 20/09/07 Ngaøy daïy : 21/09/07
Phaàn 2 :
CAÙC MOÂI TRÖÔØNG ÑÒA LÍ
Chöông I :
MOÂI TRÖÔØNG ÑÔÙI NOÙNG
HOAÏT ÑOÄNG KINH TEÁ CUÛA CON NGÖÔØI ÔÛ ÑÔÙI NOÙNG.
TIEÁT 5 – BAØI 5
ÑÔÙI NOÙNG – MOÂI TRÖÔØNG XÍCH ÑAÏO AÅM.

I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC :
1. Veà kieán thöùc :
Qua baøi naøy, HS caàn :
Xaùc ñònh ñöôïc vò trí ñôùi noùng treân theá giôùi vaø caùc kieåu moâi tröôøng ñôùi noùng.
Trình baøy ñöôïc ñaëc ñieåm cuûa moâi tröôøng xích ñaïo aåm (nhieät ñoä vaø löôïng möa cao quanh naêm, coù röøng raäm thöôøng xuyeân quanh naêm).
2. Veà kó naêng :
Ñoïc ñöôïc bieåu ñoà nhieät ñoä vaø löôïng möa cuûa moâi tröôøng xích ñaïo aåm vaø sô ñoà laùt caét röøng raäm xích ñaïo xanh quanh naêm.
Nhaän bieát ñöôïc moâi tröôøng xích ñaïo aåm qua moät ñoaïn vaên moâ taû vaø qua aûnh chuïp.
II. PHÖÔNG TIEÄN DAÏY HOÏC :
Baûn ñoà khí haäu theá giôùi hay baûn ñoà caùc mieàn töï nhieân theá giôùi.
Caùc bieåu ñoà vaø löôïc ñoà SGK phoùng to.
III. TIEÁN TRÌNH LEÂN LÔÙP :
1. Kieåm tra baøi cuõ :
Nhaéc laïi caùc ñôùi khí haäu treân beà maët Traùi Ñaát ? Ranh giôùi cuûa töøng ñôùi.
2. Baøi môùi :
Giôùi thieäu baøi : Treân Traùi Ñaát coù moät moâi tröôøng vôùi dieän tích khoâng lôùn nhöng laïi laø nôi coù dieän tích röøng raäm xanh quanh naêm roäng nhaát theá giôùi. Thieân nhieân ôû ñaây taïo ñieàu kieän cho söï soáng phaùt trieån phong phuù. Vaäy ñoù laø moâi tröôøng naøo, ôû ñôùi naøo ? Baøi hoâm nay seõ laøm roõ vaán ñeà ñoù.
TOÅ CHÖÙC CAÙC HOAÏT ÑOÄNG :

HOAÏT ÑOÄNG CUÛA THAÀY VAØ TROØ
NOÄI DUNG CAÀN NAÉM

Hoaït ñoäng 1 : Tìm hieåu veà ñôùi noùng
GV treo baûn ñoà caùc ñôùi khí haäu treân theá giôùi.
Haõy xaùc ñònh vò trí ñôùi noùng treân baûn ñoà ? (Ñôùi noùng “Noäi chí tuyeán”)

Coù maáy laàn trong naêm maët trôøi chieáu vuoâng goùc vôùi vuøng noäi chí tuyeán ? (22.6 & 22.12) Löôïng nhieät nhaän ñöôïc nhö theá naøo ?
Ñôùi noùng chòu taùc ñoäng cuûa loaïi gioù gì ?
( Gioù tín phong (maäu dòch)
Phaïm vi gioù thoåi nhö theá naøo ?
( Töø 300B – N veà xích ñaïo.
Gioù tín phong coù höôùng nhö theá naøo ? Nguyeân nhaân hình thaønh laø gì ?
( Höôùng Ñoâng Baéc & Ñoâng Nam. Do daûi aùp thaáp xích ñaïo huùt gioù töø daûi aùp cao cuûa chí tuyeán.
So saùnh tæ leä dieän tích ñôùi noùng vôùi dieän tích ñaát noåi treân Traùi Ñaát ?
( Chieám moät phaàn khaù lôùn dieän tích ñaát noåi.
Ñaëc ñieåm giôùi ñoäng thöïc vaät ôû ñôùi noùng ?
( 70% soá loaøi caây vaø chim, thuù treân Traùi Ñaát sinh soáng ôû röøng raäm ñôùi noùng.
Ñaëc ñieåm daân soá ôû ñôùi noùng ?
( Laø nôi coù neàn noâng nghieäp coå truyeàn laâu ñôøi, taäp trung ñoâng daân.
QS H5.1 neâu teân caùc kieåu moâi tröôøng ôû ñôùi noùng ?

Moâi tröôøng hoang maïc coù caû ôû ñôùi noùng vaø ñôùi oân hoøa neân seõ hoïc rieâng.
Hoaït ñoäng 2 : Tìm hieåu veà moâi tröôøng xích ñaïo aåm.

Xaùc ñònh treân baûn ñoà vò trí cuûa moâi tröôøng xích ñaïo aåm ?
GV chia lôùp thaønh caùc nhoùm thaûo luaän hai caâu hoûi in nghieâng trang 16 SGK :
Ñöôøng bieåu dieãn nhieät ñoä trung bình naêm cuûa Xingapo cho thaáy ñaëc ñieåm gì ?
( Ñöôøng nhieät ñoä ít dao ñoäng vaø ôû möùc cao > 250C, noùng quanh naêm.

Söï phaân boá löôïng möa trung bình naêm ra sao ?
( Thaùng naøo cuõng coù möa vaø luoân cao hôn 160 mm.
Töø ñaëc ñieåm khí haäu Xingapo ruùt ra ñaëc ñieåm khí haäu moâi tröôøng xích ñaïo aåm.
( Bieân ñoä ngaøy cao hôn 100C, möa vaøo chieàu toái, keøm theo saám chôùp.

Ñaëc ñieåm khí haäu ñoù aûnh höôûng ñeán sinh vaät nhö theá naøo ?
( HS traû lôøi, GV chuaån xaùc. (Cho HS lieân heä ñeán H5.3 & 5.4)
GV giôùi thieäu H5.5 : Röøng ngaäp maën ñieån hình ôû moâi tröôøng xích ñaïo aåm.

1. ÑÔÙI NOÙNG :

Naèm ôû khoaûng giöõa 2 chí tuyeán, thaønh 1 vaønh ñai lieân luïc bao quanh Traùi Ñaát, laø nôi coù nhieät ñoä cao.











Ñôùi noùng chieám dieän tích ñaát noåi khaù lôùn treân beà maët Traùi Ñaát, giôùi ñoäng thöïc vaät raát phong phuù.



Ñôùi noùng laø khu vöïc ñoâng daân cuûa theá giôùi.

Ñôùi noùng goàm 4 kieåu moâi tröôøng :
Moâi tröôøng xích ñaïo aåm.
Moâi tröôøng nhieät ñôùi.
Moâi tröôøng nhieät ñôùi gioù muøa.
Moâi tröôøng hoang maïc.
2. MOÂI TRÖÔØNG XÍCH ÑAÏO AÅM :
a. Khí haäu :




Nhieät ñoä : Trung bình naêm 25 – 280C. Cheânh leäch nhieät ñoä giöõa thaùng muøa haï vaø thaùng muøa ñoâng thaáp 30C.

Löôïng möa : Möa nhieàu quanh naêm, trung bình 1500 – 2500 mm.
( Moâi tröôøng xích ñaïo aåm coù khí haäu noùng, ñoä aåm cao > 80%.


b. Röøng raäm xanh quanh naêm :
Ñoä aåm vaø nhieät ñoä cao taïo ñieàu kieän toát cho röøng xanh quanh naêm. Vuøng cöûa soâng vaø bieån coù röøng ngaäp maën.

Röøng coù nhieàu loaøi caây moïc thaønh nhieàu taàng, coù nhieàu loaøi chim thuù sinh soáng.


3. Cuûng coá – Daën doø :
Veà nhaø laøm baøi taäp 4 :
Nhaän bieát tranh : Röøng raäm xanh quanh naêm (coù nhieàu taàng caây).
Bieåu ñoà A : Möa nhieàu quanh naêm, noùng > 270C, bieân ñoä nhieät naêm thaáp.
2 bieåu ñoà coøn laïi coù löôïng möa phaân boá khoâng ñeàu, nhieät ñoä cheânh leäch lôùn.



TUAÀN 3
Ngaøy soaïn : 25/09/07 Ngaøy daïy : 26/09/07
TIEÁT 6 – BAØI 6
MOÂI TRÖÔØNG NHIEÄT ÑÔÙI.

I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC :
1. Veà kieán thöùc :
Qua baøi naøy, HS caàn :
Naém ñöôïc ñaëc ñieåm cuûa moâi tröôøng nhieät ñôùi (noùng quanh naêm vaø coù thôøi kì khoâ haïn) vaø kieåu khí haäu nhieät ñôùi (noùng quanh naêm vaø löôïng möa thay ñoåi : Caøng veà gaàn chí tuyeán caøng giaûm daàn vaø thôøi kì khoâ haïn caøng keùo daøi).
Nhaän bieát ñöôïc caûnh quan ñaëc tröng cuûa moâi tröôøng nhieät ñôùi laø xavan hay ñoàng coû cao nhieät ñôùi.
2. Veà kó naêng :
Cuûng coá vaø reøn luyeän kó naêng ñoïc bieåu ñoà nhieät ñoä vaø löôïng möa.
Cuûng coá kó naêng nhaän bieát moâi tröôøng ñòa lí cho HS qua aûnh chuïp.
II. PHÖÔNG TIEÄN DAÏY HOÏC :
Bieåu ñoà khí haäu theá giôùi
Bieåu ñoà nhieät ñoä vaø löôïng möa cuûa moâi tröôøng nhieät ñôùi.
III. TIEÁN TRÌNH LEÂN LÔÙP :
1. Kieåm tra baøi cuõ :
Xaùc ñònh ranh giôùi cuûa ñôùi noùng ? Keå teân caùc kieåu moâi tröôøng ôû ñôùi noùng ?
2. Baøi môùi :
Giôùi thieäu baøi : Moâi tröôøng nhieät ñôùi naèm trong ñôùi noùng, ngoaøi nhöõng ñaëc ñieåm chung cuûa ñôùi noùng, moâi tröôøng nhieät ñôùi coøn coù nhöõng ñaëc ñieåm chung naøo ?
TOÅ CHÖÙC CAÙC HOAÏT ÑOÄNG :

HOAÏT ÑOÄNG CUÛA THAÀY VAØ TROØ
NOÄI DUNG CAÀN NAÉM

Hoaït ñoäng 1 : Tìm hieåu veà khí haäu.
GV söû duïng baûn ñoà caùc kieåu moâi tröôøng.
Xaùc ñònh vò trí moâi tröôøng nhieät ñôùi ?

Xaùc ñònh vò trí 2 ñòa ñieåm : Malacan (Xu – ñaêng) vaø Giameâna (Saùt) treân baûn ñoà : Cuøng naèm trong moâi tröôøng nhieät ñôùi, 2 ñòa ñieåm cheânh nhau 3 vó ñoä.
GV cho HS thaûo luaän nhoùm :
QS 2 bieåu ñoà, nhaän xeùt veà söï phaân boá nhieät ñoä vaø löôïng möa trong naêm cuûa khí haäu nhieät ñôùi.
Gv höôùng daãn caùc nhoùm thaûo luaän theo töøng gôïi yù.
Malacan : 25 – 280C. Thôøi kì nhieät ñoä taêng : T3 – T4, T10 – 11.
Giameâna :22 – 340C ( 120C, thôøi kì nhieät ñoä taêng T4 – T5, T7 – T8.
Nhaän xeùt : Ñöôøng nhieät ñoä dao ñoäng maïnh 22 – 340C vaø coù 2 laàn taêng cao trong naêm T3 – T4, T9 – T10 (Maët trôøi ñi qua thieân ñænh).


Malacan : Möa 9 thaùng, nhieàu nhaát T5 – T10. Khoâng möa 3 thaùng (11, 1, 2)
Giameâna : Möa 7 thaùng, taäp trung T5 – T9. Khoâng möa 5 thaùng.
Nhaän xeùt : Coät möa cheânh leäch 1 – 250 mm, löôïng möa giaûm daàn veà chí tuyeán, thaùng khoâ haïn cuõng taêng leân, möa taäp trung vaøo 1 muøa.


Hoaït ñoäng 2 : Tìm hieåu veà caùc ñaëc ñieåm khaùc.
QS H6.3 & 6.4 : Giôùi thieäu veà 2 xa van ôû Ñoâng Phi vaø Taây Phi. Neâu nhaän xeùt veà söï gioáng nhau vaø khaùc nhau cuûa 2 xavan ? Nguyeân nhaân ?
Gioáng : Cuøng trong thôøi kì muøa möa.
Khaùc :
H6.3 coû thöa, khoâng xanh toát, ít caây cao, khoâng coù röøng haønh lang.
H6.4 : Thaûm coû daøy, xanh hôn, nhieàu caây cao phaùt trieån, coù röøng haønh lang.
Nguyeân nhaân : Keânia ít möa hôn Trung Phi.
Nhaän xeùt : Löôïng möa vaø thôøi gian khoâ haïn coù aûnh höôûng ñeán thieân nhieân, thöïc vaät, vaø con ngöôøi. Xavan hay ñoàng coû nhieät ñôùi laø thaûm thöïc vaät tieâu bieåu cuûa moâi tröôøng nhieät ñôùi.
Töø söï thay ñoåi löôïng möa trong naêm theo muøa cuûa moâi tröôøng nhieät ñôùi aûnh höôûng tôùi thieân nhieân ra sao :
Thöïc vaät aûnh höôûng nhö theá naøo ?

Bieán ñoåi töø xích ñaïo veà 2 chí tuyeán theå hieän nhö theá naøo ?


Möïc nöôùc soâng theå hieän theo löôïng möa ra sao ?

Loaïi ñaát chuû yeáu cuûa moâi tröôøng nhieät ñôùi laø gì ? Quaù trình hình thaønh cuûa noù ?
Ñaát ñai seõ nhö theá naøo khi löôïng möa taäp trung vaøo moät muøa ?
Taïi sao khí haäu nhieät ñôùi coù 2 muøa khoâ vaø möa roõ reät laïi laø khu vöïc taäp trung ñoâng daân cö treân theá giôùi ?
Khí haäu thích hôïp vôùi nhieàu loaïi caây löông thöïc neáu chuû ñoäng nguoàn nöôùc vaøo muøa khoâ.
Taïi sao dieän tích xavan ngaøy caøng môû roäng ?
Do löôïng möa ít vaø xavan, caây buïi bò phaù ñeå laáy cuûi, laøm nöông raãy.
1. KHÍ HAÄU :

Moâi tröôøng nhieät ñôùi naèm ôû khoaûng vó tuyeán 50 B – N ñeán chí tuyeán ôû caû 2 baùn caàu.












Nhieät ñoä : Cao quanh naêm, TB > 200C, bieân ñoä nhieät ñoä trong naêm caøng gaàn chí tuyeán caøng cao (> 100C). Coù 2 laàn nhieät ñoä taêng cao luùc maët trôøi ñi qua thieân ñænh.




Löôïng möa : TB naêm 500 – 1500mm, coù 2 muøa roõ reät : 1 muøa möa vaø 1 muøa khoâ. Caøng gaàn chí tuyeán thôøi kì khoâ haïn caøng keùo daøi (3 – 9 thaùng).
2. CAÙC ÑAËC ÑIEÅM KHAÙC CUÛA MOÂI TRÖÔØNG :
















Thöïc vaät thay ñoåi theo muøa, xanh toát vaøo muøa möa, khoâ heùo vaøo muøa khoâ.
Caøng gaàn 2 chí tuyeán thöïc vaät caøng ngheøo naøn, khoâ caèn hôn : Töø röøng thöa sang ñoàng coû cao (Xavan) vaø cuoái cuøng laø nöûa hoang maïc.
Soâng coù 2 muøa nöôùc : Muøa luõ vaø muøa caïn.
Ñaát feralit ñoû vaøng deã bò xoùi moøn, röûa troâi neáu khoâng ñöôïc caây coái che phuû vaø canh taùc khoâng hôïp lí.

Moâi tröôøng nhieät ñôùi coù theå troàng ñöôïc nhieàu loaïi caây löông thöïc vaø caây coâng nghieäp neân daân cö taäp trung ñoâng.


3. Cuûng coá – Daën doø :
Giaûi thích taïi sao ñaát ôû vuøng nhieät ñôùi laïi coù maøu ñoû vaøng : Do quaù trình tích tuï oâxit saét nhoâm treân maët ñaát vaøo caùc muøa khoâ.
Baøi taäp 4 :
Bieåu ñoà traùi : Coù ñöôøng bieåu dieãn nhieät ñ