Đau đớn thay phận đàn bà
Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung
Hai câu thơ của đại thi hào Nguyễn Du như một lời than vãn , uất ức thay cho số phận người phụ nữ Việt Nam xưa. Họ là viên ngọc sáng mãi mãi bị vùi lấp dưới cát bụi, bởi những hủ tục coi khinh , những áp bức bất công của xã hội phong kiến đương thời.Người phụ nữa không vì đó mà làm mất đi nhân phẩm , trái lại họ vẫn giữ cho mình một cốt cách thanh cao tựa mai tựa liễu .Điều đó đã được hai nhà thơ Hồ Xuân Hương và Trần Tế Xương thể hiện thông qua hai tác phẩm Tự Tình 2 và Thương Vợ . Cùng là bức tranh tuyệt đẹp về người phụ nữ Việt Nam đa sầu đa cảm , tần tảo,giàu đức hy sinh !
Thật vậy , phụ nữ Việt Nam trong ngọc trắng ngà, vẻ đẹp tiềm tàng đời đời ngợi ca. Họ đã đi vào văn chương một cách hết sức tự nhiên , Hồ Xuân Hương tái hiện bi kịch số phận cùng mối sầu bi thảm của người phụ nữ trong bài thơ Tự Tình 2 .Hồ Xuân Hương mệnh danh là Bà Chúa Thơ Nôm nổi tiếng với các tác phẩm mang đậm cá tính riêng của bà.Vốn là người phải chịu kiếp vợ lẽ nên rất thấu hiểu tâm trạng uất ức đau đớn của người phụ nữ cùng cảnh ngộ với bà .Tự Tình 2 là một bài thơ nổi bật nhất trong chùm thơ Tự Tình ba bài của Hồ Xuân Hương, được viết theo thể thơ nôm đường luật. Trần Tế Xương xuất phát từ nỗi niềm thương vợ mà vẽ lên bức tranh về người phụ nữ tần tảo , chịu thương chịu khó , vất vả nuôi chồng con . Vợ của ông là bà Tú , suốt đời cực nhọc lo liệu tám lần đi thi cho ông mà không một lời kể công . Trần Tế Xương hay còn được gọi là Tú Xương , chỉ sống với cuộc đời 37 năm nhưng sự nghiệp thơ ca đã đi vào bất tử. Thương Vợ là bài thơ hay và cảm động nhất của ông nói về hình ảnh bà Tú. Hai tác phẩm của hai nhà thơ khác nhau nhưng đều hướng về hình tượng người phụ Việt Nam thân thương với những nét đẹp chuẩn mực quí giá.
Tự Tình 2 của Hồ Xuân Hương là lời than thở của người phụ nữ phải chịu kiếp làm lẽ , luôn sống trong cảnh cô đơn, lẻ loi.
Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn
Trơ cái hồng nhan với nước non
Hai câu đề mở ra một màn đêm thanh tịnh chỉ nghe thấy tiếng trống báo hiệu năm canh “ văng vẳng” bên tai . Người phụ nữ trơ trọi cô đơn một mình , không có ai bên cạnh để hàn huyên tâm sự .Từ láy “ văng vẳng” nhằm nhấn mạnh cảnh khuya yên tĩnh , màn đêm đã bao phủ mọi thứ chỉ còn có thể nghe thấy tiếng trống canh. Cũng là báo hiệu trời sắp sáng, một đêm nữa lại sắp qua đi.Từ “Trơ” được Hồ Xuân Hương sử dụng thật đắt , vừa thể hiện sự nhỏ bé đơn độc cũng là lời thách thức của bà trước xã hội bạc bẽo bất công.
Kế tiếp thành công của hai câu đề , Hồ Xuân Hương viết :
Chén rượu hương đưa say lại tỉnh
Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn
Qủa thực , khi chúng ta buồn sẽ dẫn tới những hành động vô thức .Hồ Xuân Hương cũng vậy , bà tìm đến rượu để vơi đi nỗi buồn , nhưng càng say thì lại càng tỉnh, càng đau lòng . “ vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn” như một lời hoài niệm về kiếp vợ lẽ của người phụ nữ . Khi mà hạnh phúc chưa chọn vẹn lại phải san sẻ tình cảm từng li từng tí. Nghịch cảnh khiến Hồ Xuân Hương phải thốt ra lời chửi thề trong bài thơ Lấy Chồng Chung :
Chém cha cái kiếp lấy chồng chung
Kẻ đắp chăn bông kẻ lạnh lùng
Sự uất ức dẫn đến những khát vọng muốn phá tung nghịch cảnh đã dồn nén bấy lâu nay.
Xiên ngang mặt đắt rêu từng đám
Đâm toạc chân mây đá mấy hòn
Việc sử dụng liên tiếp các động từ mạnh như “ Xiên ngang , đâm toạc” kết hợp với nghệ thuật đảo ngữ đã thể hiện tâm trạng sục sôi mạnh mẽ của người phụ nữ, muốn gỡ bỏ tất cả để thoát khỏi số phận áp bức bất công, không một hạnh phúc .Hai câu luận đã khẳng định cá tính riêng biệt cũng sự sáng tạo đột phá trong thơ ca của Hồ Xuân Hương. Bà là hình tượng tiêu biểu cho người phụ nữ xưa dám nói lên khát vọng được sống hạnh phúc của bản thân-điều mà ít ai làm được. Hai câu thực và đề đã nói lên niềm phẫn uất cùng khát vọng được yêu thương trân trọng của người phụ nữ xưa nhưng bất lực trước nghịch cảnh xã hội phong kiến cổ hủ , lạc hậu.
Ngán nỗi xuân đi xuân lai lại
Mảnh tình san sẻ tí con con
Hai câu kết nêu bật sự tiếc nuối của người phụ nữ khi tuổi xuân cứ qua