Chủ đề 2 : Từ ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân.
A. Mục tiêu cần đạt:
Qua bài giảng tự chọn giúp học sinh hiểu được:
- Hệ thống lại kiến thức đã học về ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân trong chương trình Ngữ văn 11
- Bảo đảm học sinh bám sát được nội dung vận dụng vào làm các bài tập.
- Tạo cho học sinh biết tự hào và yêu mến vẻ đẹp đa âm sắc, giàu tính nhạc, nhiều nghĩa chuyển nghĩa của từ ngữ Tiếng Việt
B. Phương pháp:
-Phương pháp chủ đạo: Tổng hợp, đặt câu hỏi, gợi mở
-Phương pháp kết hợp: Phân tích ví dụ, thuyết giảng, tái tạo, câu hỏi nêu vấn đề,…
C. Tiến trình tiết dạy:
1.Ổn định, 2’
2.Giới thiệu bài mới: 3’

TG
HOẠT ĐỘNG CỦA GV & HS
NỘI DUNG CẦN ĐẠT

20’

























25’



























35’















50’
HĐ1: Giáo viên Hướng dẫn Hs khái quát lại phần lý thuyết.
HS: Phát biểu bổ sung, trả lời các câu hỏi GV đưa ra
- Tính chung của ngôn ngữ cộng đồng được biểu hiện qua những phương diện nào?





- Hãy nhắc lại quy tắc và phương thức chung trong việc trong việc cấu tạo và sử dụng các đơn vị ngôn ngữ ?








Gv: Lấy ví dụ phân tích.
+ Ăn cho ấm bụng. (nghĩa gốc)
+ Anh ấy tôt bụng: (nghĩa chuyển)
+ Chạy nhiều bụng chân rất săn chắc:(nghĩa chuyển)
HĐ2: Gv Hd học sinh khái quát phần lý thuyết Lời nói là sản phẩm cá nhân
-Tại sao nói lời nói là sản phẩm của các nhân ?

-Trong ngôn ngữ cái riêng của mỗi cá nhân được biểu hiện ở những phương diện nào?
Gv: Lấy ví dụ phân tích
- Giọng nói mỗi người: Ồm ồm, trong, cao trầm….
- Vốn từ của mọi người: nhiều, ít, rộng hẹp, từ ngữ chuyên môn ….





- Bến Mi Lăng nằm không thuyền đợi khách,
Rượu hết rối, ông lái chẳng buồn câu.
Trăng thì đầy rơi vàng trên mặt sách,
Ông lái buồn để gió đến mơn râu.
(Yến Lan – Bến Mi Lăng)
GV: Cho Hs làm nhóm tìm các từ ngữ mới


GV: Phân tích ví dụ để giảit thích ý bên
- Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang.
-Tháng Giêng ngon như một cặp môi gần.
- Những là cười phấn, cợt son.
Đèn khuya chung bóng, trăng tròn sánh vai.
(Truyện Kiều – Nguyễn Du)
HĐ3: Gv hướng dẫn Hs Khái quát quan hệ giữa ngôn ngữ chung giữa lời nói cá nhân. Bằng cách trả lời các câu hỏi
- Giữa ngôn ngữ chung và lời nói cá nhân có mối quan hệ ntn ?
Gv : Nhận xét, bổ sung và chuẩn kiến thức








Gv cho Hs Kết luận HĐ 3
Gv : Chuẩn kiến thức






HĐ4: HD Luyện tập
Gv HD học sinh vận dụng lý thuyết để làm các bài tập. (Gv photocopy bài thơ cho các nhóm)
Bài tập 1
Trong đoạn thơ sau đây, từ ngữ đều thuộc ngôn ngữ chung, quen thuộc với mọi người, nhưng cách kết hợp từ ngữ theo một biện pháp tu từ nhất định lại là sáng tạo riêng của tác giả. Hãy phân tích và làm sáng tỏ điều đó.
Chớp
Rạch ngang trời
Khô khốc
Sấm
Ghé xuống sân
Khanh khách
Cười
Cây dừa
Sải tay
Bơi
Ngọn mùng tơi
Nhảy múa
Mưa
Mưa
Ù ù như xay lúa
Lộp bộp
Rơi
Rơi…
(Mưa – Trần Đăng Khoa)
Bài tập 2: GV HD HS làm nhóm BT 2
Tìm những từ ngữ quen thuộc với mọi người nhưng được tác giả dùng theo cách kết hợp mới, theo nghĩa mới; phân tích sự sáng tạo của tác giả. (Gv photocopy bài thơ cho các nhóm)
a, Mưa đổ bụi êm trên bến vắng,
Đò biếng lười nằm mặc nước sông trôi;
Quán tranh vắng đứng im lìm trong vắng lặng,
Bên chòm xoan hoa tím rụng tơi bời.
(Chiều xuân – Anh Thơ)

b, Sầu đong càng lắc