Chịu trách nhiệm xuất bản
GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP
PGS.TS. PHẠM MINH TUẤN
Chịu trách nhiệm nội dung
ỦY VIÊN HỘI ĐỒNG BIÊN TẬP - XUẤT BẢN
TS. VÕ VĂN BÉ
Biên tập nội dung:

TS. LÊ HỒNG SƠN
TS. HOÀNG MẠNH THẮNG
PHẠM NGỌC KHANG
PHAN THỊ HƯƠNG GIANG
ThS. NGUYỄN VIỆT HÀ

Trình bày bìa:
Chế bản vi tính:
Đọc sách mẫu:

ĐƯỜNG HỒNG MAI
NGUYỄN QUỲNH LAN
HƯƠNG GIANG
BÍCH LIỄU

Số đăng ký kế hoạch xuất bản: 1459-2021/CXBIPH/10-12/CTQG.
Số quyết định xuất bản: 306-QĐ/NXBCTQG, ngày 11/5/2021.
Nộp lưu chiểu: tháng 5 năm 2021.
Mã ISBN: 978-604-57-6783-2.

TỔ CHỨC BẢN THẢO
LÊ MẠNH HÙNG
PHẠM CHÍ THÀNH
HÀ ĐĂNG
ĐỨC LƯỢNG
ĐỖ QUANG DŨNG
VÕ VĂN BÉ
LÊ HỒNG SƠN
PHẠM NGỌC KHANG
PHAN THỊ HƯƠNG GIANG

Đồng chí TRƯỜNG CHINH
(1907-1988)



7

LỜI GIỚI THIỆU
Đồng chí Trường Chinh  (1907-1988), người cộng sản kiên
cường, mẫu mực, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh,
nhà lãnh đạo kiệt xuất của Đảng và Nhà nước, nhà tư tưởng, nhà
lý luận xuất sắc, nhà báo, nhà thơ, nhà hoạt động văn hóa lớn,
đã có công lao to lớn trong suốt chặng đường cách mạng vẻ vang
của Đảng, của dân tộc trong thế kỷ XX. Cuộc đời và sự nghiệp của
Đồng chí là “một tấm gương lớn của những người cộng sản trong
thời đại Hồ Chí Minh”, ngời sáng ý chí cách mạng, tận trung với
nước, tận hiếu với dân, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, luôn
đặt lợi ích của Đảng, của dân tộc lên trên hết và trước hết, không
bao giờ lùi bước trước khó khăn, thử thách, sẵn sàng vượt qua mọi
trở ngại để đưa cách mạng tiến lên khi thời cơ đến. Điếu văn của
Ban Chấp hành Trung ương Đảng, do đồng chí Nguyễn Văn Linh,
Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng, đọc tại lễ truy điệu
đồng chí Trường Chinh, đã khẳng định: “Cuộc đời hoạt động cách
mạng sôi nổi và phong phú của Đồng chí gắn liền với những chặng
đường đấu tranh vô cùng quyết liệt nhưng rất tự hào của nhân dân
ta. Tên tuổi và sự nghiệp của Đồng chí mãi mãi được ghi vào lịch
sử vẻ vang của Đảng và của dân tộc cùng với những sự kiện trọng
đại của cách mạng Việt Nam”. Đại tướng Võ Nguyên Giáp, người
đồng chí, người bạn chiến đấu thân thiết, lâu năm của đồng chí
Trường Chinh đã viết: “Đồng chí Trường Chinh là một nhà lý luận
nắm vững những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và

8

TRƯỜNG CHINH - MỘT TRÍ TUỆ LỚN, NHÀ LÃNH ĐẠO...

tư tưởng Hồ Chí Minh, luôn nắm vững quan điểm thực tiễn của
chủ nghĩa duy vật biện chứng, từ thực tiễn mà tìm ra chân lý, góp
phần xây dựng đường lối đúng đắn và sáng tạo của Đảng. Đồng chí
là người có tinh thần chí công vô tư, luôn coi trọng chân lý, không
hề chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa cá nhân, đoàn kết lãnh đạo, đoàn
kết cán bộ, đoàn kết nhân dân. Đồng chí là một người cộng sản
mẫu mực, một nhà lãnh đạo lớn của cách mạng nước ta..., học trò
xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại”.
Với 81 tuổi đời, 63 năm hoạt động cách mạng liên tục, trong đó
ba lần làm Tổng Bí thư, nhiều năm là Ủy viên Bộ Chính trị Ban
Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội,
Chủ tịch Hội đồng Nhà nước..., đồng chí Trường Chinh đã cống hiến
trọn đời mình cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống
nhất Tổ quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Thắng lợi của Cách
mạng Tháng Tám năm 1945, kháng chiến chống thực dân Pháp và
đế quốc Mỹ xâm lược, đặc biệt là thành công của sự nghiệp đổi mới
đất nước có sự đóng góp rất lớn của đồng chí Trường Chinh. Tuy đã
đi xa, nhưng di sản của Đồng chí mãi đồng hành cùng Đảng, cùng
dân tộc trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước theo con
đường xã hội chủ nghĩa, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ,
công bằng, văn minh. Trái tim lớn của Đồng chí luôn dạt dào tình
cảm cách mạng, trĩu nặng lòng yêu nước, thương dân, tràn đầy chủ
nghĩa nhân văn cao cả.
Qua 35 năm thực hiện công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện
đại hóa và hội nhập quốc tế, đất nước ta đã thu được nhiều thành
tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, mang tầm vóc thời đại, tạo tiền đề vững
chắc để nước ta tiếp tục đổi mới và phát triển bền vững trong những
năm tới; đồng thời khẳng định đường lối đổi mới của Đảng là đúng
đắn, sáng tạo; con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam là phù
hợp với thực tiễn của đất nước và xu thế phát triển của thời đại.

LỜI GIỚI THIỆU

9

Để có được những thành tựu ngày hôm nay chúng ta không thể
không nói đến công lao to lớn của đồng chí Trường Chinh, người đã
góp phần rất quan trọng cùng với Đảng ta đề ra đường lối đổi mới
toàn diện đất nước.
Đáp ứng yêu cầu của đông đảo bạn đọc và chào mừng Đại hội đại
biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, 75 năm Ngày truyền thống
Nhà xuất bản Sự thật nay là Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự
thật (05/12/1945 – 05/12/2020), mà đồng chí Trường Chinh là người
phụ trách đầu tiên, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật tổ chức
xuất bản cuốn sách Trường Chinh - Một trí tuệ lớn, nhà lãnh
đạo kiệt xuất của cách mạng Việt Nam. Nội dung kết cấu cuốn
sách gồm ba phần:
Phần thứ nhất: Những cống hiến to lớn của đồng chí Trường
Chinh đối với Đảng và dân tộc.
Phần thứ hai: Những kỷ niệm sâu sắc về đồng chí Trường Chinh.
Phần thứ ba: Một số tác phẩm tiêu biểu của đồng chí Trường Chinh.
Hai phần đầu cuốn sách là các bài viết, bài tham luận của một
số đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, lực lượng vũ trang, các nhà
hoạt động khoa học, văn hóa, xã hội và những người giúp việc gần
gũi của đồng chí Trường Chinh qua các thời kỳ. Các bài viết đã phản
ánh một cách sinh động ý chí kiên cường, bất khuất, tinh thần chiến
đấu, tính nguyên tắc, tổ chức kỷ luật, sự giản dị, gần gũi với đồng
bào, đồng chí, đức khiêm tốn, cách làm việc khoa học, cẩn thận, tấm
gương đạo đức cách mạng mẫu mực của đồng chí Trường Chinh. Đặc
biệt, người đọc có thể cảm nhận được hình ảnh thân thương, giản dị
của đồng chí Trường Chinh qua các câu chuyện, các kỷ niệm sâu sắc
của những người gần gũi đã sống và hoạt động, công tác với Đồng
chí. Dù được thể hiện qua góc nhìn nào, mối quan hệ nào, hình ảnh
về đồng chí Trường Chinh cũng thật đẹp và rất đáng trân trọng.

10

TRƯỜNG CHINH - MỘT TRÍ TUỆ LỚN, NHÀ LÃNH ĐẠO...

Phần thứ ba, trích đăng một số tác phẩm tiêu biểu của đồng chí
Trường Chinh. Đó là những vấn đề về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh mà đồng chí Trường Chinh làm rõ và phát triển,
vận dụng sáng tạo vào hoàn cảnh đất nước, góp phần định ra đường
lối chiến lược, sách lược của Đảng, đóng góp quan trọng vào kho
tàng lý luận của cách mạng Việt Nam. Đó là các bài viết của Đồng
chí về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội..., góp phần tạo thành một
hệ thống hoàn chỉnh những quan điểm sâu sắc, đúng đắn của Đảng
ta, hay những bài báo, bài thơ tâm huyết, đầy sức chiến đấu, lộng
gió thời đại của Đồng chí.
Cuốn sách là một tài liệu quý, có giá trị thiết thực, góp phần
định hướng cho cán bộ, đảng viên tiếp tục rèn luyện, trau dồi bản
lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, tinh thần phục vụ Tổ quốc, phục
vụ nhân dân.
Tuy đã rất cố gắng, nhưng cuốn sách khó tránh khỏi những hạn
chế, thiếu sót trong công tác tuyển chọn, biên tập. Rất mong bạn đọc
góp ý để lần xuất bản sau cuốn sách có chất lượng tốt hơn.
Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.
Tháng 11 năm 2020
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT



11

LỜI TỰA
Đồng chí Trường Chinh là học trò xuất sắc và gần gũi của
Chủ tịch Hồ Chí Minh, người cộng sản kiên trung, mẫu mực, một
nhân cách lớn, nhà lãnh đạo kiệt xuất của Đảng và cách mạng
Việt Nam, một tấm gương sáng về ý chí cách mạng, tính nguyên
tắc và tổ chức kỷ luật, đã cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp cách
mạng của Đảng và dân tộc ta.
Với 81 tuổi đời, hơn 60 năm hoạt động cách mạng, Đồng chí đã
được Đảng và Nhà nước giao nhiều trọng trách: Tổng Bí thư, Chủ
tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước,
Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng... Trên mọi cương vị
công tác, Đồng chí luôn thể hiện tác phong sâu sát, khoa học, cẩn
trọng, khiêm tốn, giản dị, được đồng bào, đồng chí tin yêu, kính
trọng, bạn bè tin cậy, quý mến.
Luôn xuất hiện và giữ vai trò quan trọng trong những bước
ngoặt lịch sử của cách mạng Việt Nam, với trí tuệ uyên bác, tư
duy mẫn tiệp, Đồng chí đã góp phần quan trọng trong việc hoạch
định và tổ chức thực hiện thắng lợi chiến lược, sách lược cách
mạng của Đảng trước những chuyển biến phức tạp của thời cuộc.
Thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, hai cuộc
kháng chiến trường kỳ gian khổ và sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa
xã hội, đặc biệt là công cuộc đổi mới toàn diện đất nước có sự đóng
góp rất lớn của đồng chí Trường Chinh.
Cống hiến nổi bật của đồng chí Trường Chinh chính là cùng
với Trung ương Đảng hoàn chỉnh đường lối cách mạng giải phóng

12

TRƯỜNG CHINH - MỘT TRÍ TUỆ LỚN, NHÀ LÃNH ĐẠO...

dân tộc, kháng chiến - kiến quốc và đề xướng công cuộc đổi mới
toàn diện đất nước. Không chỉ là nhà chiến lược kiệt xuất, góp
phần hoạch định chiến lược, sách lược cách mạng, Đồng chí còn
là nhà tổ chức tài năng, đã triển khai thực hiện thành công các
chiến lược lớn của Đảng trong những bước ngoặt lịch sử quan
trọng.
Tại Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng
(tháng 5/1941), trên cơ sở nhận định và phân tích chính xác tình
hình, dự báo đúng diễn biến của thời cuộc, Đồng chí đã cùng với
lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và Trung ương Đảng kịp thời chuyển
hướng chiến lược cách mạng, tích cực chuẩn bị lực lượng, thành
lập Mặt trận Việt Minh, xây dựng căn cứ địa, tiến hành khởi
nghĩa từng phần tiến lên Tổng khởi nghĩa giành chính quyền.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, cùng với Chủ
tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng, Đồng chí đã góp phần
quan trọng trong việc xây dựng và củng cố chế độ mới, bảo vệ
vững chắc thành quả cách mạng, tiến hành thắng lợi cuộc kháng
chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
Miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, cách mạng Việt Nam
bước sang một giai đoạn phát triển mới, trên cương vị Ủy viên Bộ
Chính trị, Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đồng chí Trường
Chinh đã cùng tập thể Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương
Đảng lãnh đạo, tổ chức và động viên toàn Đảng, toàn quân, toàn
dân ta thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược, xây dựng
chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền Nam
thống nhất Tổ quốc, đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội.
Năm 1986, trên cương vị Tổng Bí thư, “sớm nhận rõ được
xu thế của thời đại, thực trạng của đất nước, yêu cầu và nguyện
vọng của nhân dân”, Đồng chí đã cùng Trung ương Đảng khởi
xướng công cuộc đổi mới, trước hết là đổi mới tư duy, nhất là tư
duy về kinh tế. Đại hội VI đã trở thành đại hội đổi mới, đánh dấu

LỜI TỰA



13

một mốc son chói lọi trong lịch sử cách mạng Việt Nam, một bước
ngoặt trong tư duy lý luận của Đảng ta.
Không chỉ là nhà chính trị kiệt xuất, đồng chí Trường Chinh
còn là nhà lý luận xuất sắc, nhà văn hóa, nhà báo, nhà thơ tài
năng, có nhiều đóng góp quan trọng trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa. Nói đến đồng chí Trường Chinh, không thể không nhấn
mạnh vai trò của Đồng chí trên lĩnh vực lý luận, văn hóa, tư
tưởng. Trong quá trình hoạt động cách mạng, đồng chí Trường
Chinh đã không ngừng học tập, nghiên cứu, nâng cao vốn văn
hóa của mình, luyện thành một nhân cách văn hóa lớn, với nhiều
đóng góp quan trọng, hình thành đường lối lãnh đạo của Đảng
về văn hóa, đặt cơ sở lý luận cho việc xây dựng một nền văn hóa
mới Việt Nam theo phương châm dân tộc, khoa học, đại chúng.
Vừa là nhà báo cách mạng nổi tiếng, vừa là người tổ chức, chỉ đạo
báo chí của Đảng, Đồng chí đã trực tiếp viết nhiều bài báo với
tính chiến đấu cao, có sức thuyết phục mạnh mẽ và cổ động cách
mạng sâu rộng, trở thành một bộ phận trọng yếu trong di sản tư
tưởng và lý luận của Đồng chí và giữ một vai trò đặc biệt trong
lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam.
Ở đồng chí Trường Chinh, nhà chính trị, nhà tư tưởng, nhà
lý luận, nhà hoạt động văn hóa, nhà báo, nhà thơ đã quyện với
nhau làm một. Đó là sự thể hiện một cách sinh động trí tuệ và
tình cảm cách mạng cao đẹp của người chiến sĩ cộng sản, một nhà
cách mạng theo chủ nghĩa Mác - Lênin.
Thiết thực chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII
của Đảng, kỷ niệm 75 năm Ngày truyền thống Nhà xuất bản
Chính trị quốc gia Sự thật (05/12/1945 - 05/12/2020) mà Tổng
Bí thư Trường Chinh là người phụ trách đầu tiên, Nhà xuất bản
Chính trị quốc gia Sự thật tổ chức xuất bản cuốn sách Trường
Chinh - Một trí tuệ lớn, nhà lãnh đạo kiệt xuất của cách
mạng Việt Nam. Cuốn sách vừa phản ánh một cách khái quát,

14

TRƯỜNG CHINH - MỘT TRÍ TUỆ LỚN, NHÀ LÃNH ĐẠO...

có hệ thống về thân thế, sự nghiệp, vừa làm nổi bật những cống
hiến, đóng góp to lớn của Tổng Bí thư Trường Chinh về mặt lý
luận và thực tiễn đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân
tộc, đồng thời thể hiện tình cảm của đồng chí, đồng bào đối với
Tổng Bí thư Trường Chinh.
Đây cũng là dịp để chúng ta ôn lại cuộc đời hoạt động cách
mạng sôi nổi, phong phú trên nhiều lĩnh vực của đồng chí Trường
Chinh. Với lòng nhân ái bao la, tính nguyên tắc cao, tác phong
cẩn thận, đức tính chân thực, khiêm tốn, giản dị, đồng chí Trường
Chinh đã để lại trong lòng mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi người
chúng ta một tấm gương mẫu mực để học tập và noi theo, tiếp
thêm cho chúng ta niềm tin và nghị lực để vượt qua khó khăn,
giành những thắng lợi mới trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ
Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
Hà Nội, ngày 15 tháng 11 năm 2020

NGUYỄN PHÚ TRỌNG
Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương
Đảng Cộng sản Việt Nam
Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

15

PHẦN THỨ NHẤT

NHỮNG CỐNG HIẾN TO LỚN
CỦA ĐỒNG CHÍ TRƯỜNG CHINH
ĐỐI VỚI ĐẢNG VÀ DÂN TỘC

17

TRƯỜNG CHINH - MỘT NHÀ LÃNH ĐẠO
TÀI NĂNG CỦA CÁCH MẠNG VIỆT NAM*
ĐỖ MƯỜI**

Đồng chí Trường Chinh, một trong những học trò xuất sắc
nhất và bạn chiến đấu gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã
cống hiến trọn cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, có
những đóng góp to lớn trong công cuộc đấu tranh vì độc lập dân
tộc và chủ nghĩa xã hội của nhân dân ta.
Ngay từ tuổi thanh niên, với bầu nhiệt huyết yêu nước,
Đồng chí đã là hội viên tích cực của Việt Nam Thanh niên cách
mạng đồng chí Hội và trở thành lớp đảng viên đầu tiên của
Đảng Cộng sản Việt Nam do đồng chí Nguyễn Ái Quốc sáng lập.
Đồng chí đã được thử thách, rèn luyện và trưởng thành qua đấu
tranh cách mạng gian khổ, khốc liệt, trong thời kỳ ở tù cũng
như khi ra tù, trong hoạt động bất hợp pháp và hợp pháp, nửa
hợp pháp, trong cao trào cách mạng cũng như lúc thoái trào,
trong đấu tranh vũ trang gian khổ cũng như trong xây dựng
hòa bình đầy khó khăn.
______________
∗ Bài viết đã in trong sách Trường Chinh - Một nhân cách lớn, một nhà
lãnh đạo kiệt xuất của cách mạng Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà
Nội, 2002.
** Nguyên Tổng Bí thư, nguyên Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

18

TRƯỜNG CHINH - MỘT TRÍ TUỆ LỚN, NHÀ LÃNH ĐẠO...

Phẩm chất cách mạng và tài năng trí tuệ của Đồng chí
được thể hiện rõ trong những thời kỳ đấu tranh cách mạng
quyết liệt và phức tạp, nhất là ở những bước ngoặt lịch sử
quan trọng, đòi hỏi có sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược của
cách mạng nước ta.
Năm 1941, tại Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung
ương (khóa I) do Bác Hồ triệu tập và chủ trì, Đồng chí được bầu
giữ trọng trách Tổng Bí thư. Đây là một thời kỳ vô cùng đen tối;
dân tộc ta bị đặt trong cảnh một cổ hai tròng dưới ách thống trị
của thực dân Pháp và phát xít Nhật. Nhân dân bị bóc lột, đàn
áp dã man; cơ sở cách mạng bị khủng bố, tan rã hàng loạt; cán
bộ, đảng viên bị địch bắt bớ, tù đày, bắn giết. Quán triệt tư
tưởng chuyển hướng chỉ đạo chiến lược của Bác Hồ, đồng chí
Trường Chinh đã cùng với Trung ương Đảng động viên lực
lượng của toàn Đảng khôi phục và phát triển cơ sở cách mạng,
xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất nhằm gây dựng và mở
rộng phong trào quần chúng tập trung vào nhiệm vụ chủ yếu
của cách mạng Việt Nam lúc này là cứu nước, đánh đổ ách
thống trị của Pháp - Nhật, giải phóng dân tộc, giành lại độc lập
cho Tổ quốc, tự do cho nhân dân. Ngay trong đêm Nhật đảo
chính hất cẳng Pháp (09/3/1945), Đồng chí đã chủ trì cuộc họp
của Thường vụ Trung ương Đảng, ra Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn
nhau và hành động của chúng ta”. Với tầm nhìn chiến lược và
tư duy khoa học nhạy bén, đồng chí Trường Chinh và Thường
vụ Trung ương đã nhận định và phân tích chính xác tình hình,
dự báo đúng diễn biến của thời cuộc, kịp thời chuyển hướng
khẩu hiệu và phương pháp đấu tranh cách mạng, nhanh chóng
dấy lên cao trào chống Nhật, cứu nước, kịp thời nắm bắt thời cơ
tiến tới tổng khởi nghĩa, dẫn tới thắng lợi vĩ đại của Cách mạng
Tháng Tám. Những bài xã luận của đồng chí Trường Chinh
trên báo Cờ giải phóng với lập luận sắc sảo, văn phong sáng

Phần thứ nhất: NHỮNG CỐNG HIẾN TO LỚN CỦA ĐỒNG CHÍ...

19

sủa, súc tích, ngắn gọn, giàu tính chiến đấu cách mạng đã định
hướng kịp thời và có sức động viên mạnh mẽ cuộc đấu tranh của
Đảng và nhân dân ta.
Những ngày đầu sau Cách mạng Tháng Tám, chính quyền
nhân dân non trẻ của ta giữa vòng vây của các thế lực hung
bạo và xảo quyệt, thù trong giặc ngoài, ở thế ngàn cân treo sợi
tóc, đồng chí Trường Chinh là một trong những cộng sự gần
gũi và tin cậy của Bác Hồ lãnh đạo nhân dân ta đấu tranh
vượt qua bao sóng gió hiểm nguy, giữ vững chính quyền cách
mạng, tranh thủ thời cơ chuẩn bị lực lượng cho cuộc kháng
chiến toàn quốc chống thực dân xâm lược Pháp. Dưới ngọn cờ
yêu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trên cương vị là Tổng Bí
thư của Đảng, Đồng chí là một trong những nhà lãnh đạo chủ
yếu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Tác phẩm Kháng
chiến nhất định thắng lợi của Đồng chí đã định hướng cho
Đảng và nhân dân ta chiến đấu và vững tin vào thắng lợi cuối
cùng. Và cuộc kháng chiến trường kỳ đã kết thúc bằng chiến
công vang dội Điện Biên Phủ và Hiệp định Giơnevơ, giải phóng
hoàn toàn một nửa đất nước.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Đồng chí đã
thể hiện lập trường cách mạng kiên định dưới sự lãnh đạo của
Bác Hồ và sát cánh cùng Tổng Bí thư Lê Duẩn, Bộ Chính trị
Trung ương Đảng tổ chức và động viên toàn Đảng, toàn quân,
toàn dân ta chiến đấu kiên cường, mưu trí sáng tạo đánh cho
Mỹ cút, ngụy nhào, giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc,
đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội.
Giữa năm 1986, đồng chí Lê Duẩn qua đời, đồng chí Trường
Chinh đã được Ban Chấp hành Trung ương Đảng nhất trí cử
làm Tổng Bí thư. Lúc này đất nước ta đang ở trong thời kỳ
khủng hoảng kinh tế - xã hội nặng nề. Đảng khẩn trương chuẩn
bị Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI. Dự thảo Báo cáo

20

TRƯỜNG CHINH - MỘT TRÍ TUỆ LỚN, NHÀ LÃNH ĐẠO...

chính trị đã được gửi xuống các cấp lấy ý kiến. Nhưng đồng chí
Trường Chinh, với tư duy lý luận sắc sảo và nhạy bén, với kinh
nghiệm thực tiễn sống động của cơ sở và các địa phương, đã
dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, mạnh dạn thoát ra khỏi
những quan niệm và nếp nghĩ quen thuộc cũ, chủ động đề xuất
với Bộ Chính trị thảo luận, xem xét lại một số vấn đề trong
đường lối kinh tế của Đảng. Đồng chí là người đề xướng công
cuộc đổi mới với nội dung khá toàn diện, trước hết là đổi mới tư
duy, nhất là tư duy kinh tế. Những ý kiến của đồng chí Trường
Chinh đã được sự nhất trí rất cao của Bộ Chính trị, Ban Chấp
hành Trung ương Đảng. Trên cơ sở đó, Báo cáo chính trị đã
được sửa đổi, bổ sung khá cơ bản. Báo cáo chính trị do đồng chí
Trường Chinh thay mặt Ban Chấp hành Trung ương trình bày
trước Đại hội VI đã được toàn Đảng, toàn dân hân hoan đón
nhận, tìm thấy ở đấy con đường sáng tỏ giải phóng sức sản
xuất, khai thác và phát huy mọi tiềm năng to lớn của nhân dân,
đưa đất nước thoát ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội và
phát triển đi lên theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đại hội VI
của Đảng cuối năm 1986 đã đi vào lịch sử và là Đại hội Đổi mới, là
cột mốc đánh dấu bước phát triển mới của cách mạng Việt Nam
với những thành tựu rất to lớn được nhân dân ta và các nước
trên thế giới ca ngợi, đánh giá rất cao. Đồng chí làm Tổng Bí
thư chưa đầy sáu tháng - tại Đại hội VI cuối năm 1986 vì tuổi
cao sức yếu, Đồng chí đã xin nghỉ - nhưng với việc đề xướng
công cuộc đổi mới, Đồng chí đã có thêm đóng góp rất quan trọng
vào sự nghiệp cách mạng của Đảng ta, của dân tộc ta.
Sau khi đồng chí Trường Chinh thôi giữ chức Tổng Bí thư,
Đại hội đã cử Đồng chí làm Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương
Đảng. Đồng chí lại được Bộ Chính trị cử làm Trưởng Tiểu ban
soạn thảo Cương lĩnh, bản Cương lĩnh này đã được Đại hội lần
thứ VII của Đảng thông qua. Đồng chí Trường Chinh là một

Phần thứ nhất: NHỮNG CỐNG HIẾN TO LỚN CỦA ĐỒNG CHÍ...

21

người cộng sản làm việc đến hơi thở cuối cùng. Do đó, việc Đồng
chí đột ngột ra đi đã để lại niềm tiếc thương vô hạn đối với toàn
Đảng, toàn dân, toàn quân và bè bạn quốc tế.
Cuộc đời của Đồng chí là tấm gương sáng của một người
cộng sản mẫu mực, một chiến sĩ cách mạng kiên cường một lòng
một dạ phấn đấu vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, một
nhà lãnh đạo mácxít - lêninnít giàu bản lĩnh chính trị vững
vàng kết hợp với tính năng động, sáng tạo trong hoạt động thực
tiễn. Ở Đồng chí nổi bật phong cách lãnh đạo sâu sát thực tiễn,
gần gũi nhân dân, có tính nguyên tắc, tôn trọng tập thể, tôn
trọng tổ chức, dân chủ với cấp dưới, trung thực, chân thành với
đồng chí, đồng đội. Đồng chí có tác phong và lối làm việc cần cù,
chu đáo, cẩn thận đến từng chi tiết. Trong suốt cuộc đời mình,
Đồng chí đã nêu một tấm gương sáng về lối sống trong sạch,
lành mạnh, giản dị, khiêm tốn, cần kiệm, liêm chính, chí công
vô tư. Do đó, Đồng chí được đông đảo nhân dân và cán bộ, đảng
viên yêu mến, kính phục.
Đối với chúng tôi, lớp người kế tục sự nghiệp cách mạng của
các bậc tiền bối, đồng chí Trường Chinh, dưới nhiều bí danh
khác nhau ở mỗi thời điểm trong thời kỳ bí mật và kháng chiến
vẫn là anh Phương, anh Nhân, anh Thận, anh Năm cởi mở,
chân tình, thân thiết.
Hình ảnh đồng chí Trường Chinh sống mãi trong sự nghiệp
cách mạng chung của Đảng, của dân tộc ta. Tấm gương của
Đồng chí luôn cổ vũ, động viên chúng ta trong cuộc trường
chinh vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vì sự nghiệp dân
giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

22

MỘT TẤM GƯƠNG LỚN
CỦA NHỮNG NGƯỜI CỘNG SẢN
TRONG THỜI ĐẠI HỒ CHÍ MINH*
NÔNG ĐỨC MẠNH

∗∗

Lịch sử cách mạng Việt Nam luôn luôn ghi nhớ những công
lao to lớn của đồng chí Trường Chinh, một trong những người
cộng sản đầu tiên ở nước ta, người học trò xuất sắc của Chủ
tịch Hồ Chí Minh. Rèn luyện và trưởng thành trong phong
trào cách mạng của nhân dân, đồng chí Trường Chinh là người
cộng sản kiên cường, bất khuất, tài trí, có cuộc sống mẫu mực,
là một trong những người lãnh đạo có uy tín lớn của Đảng và
dân tộc ta.
Dân tộc ta, Đảng ta mãi mãi nhớ tới đồng chí Trường Chinh,
với cương vị là Tổng Bí thư của Đảng từ năm 1941 cùng với
Trung ương Đảng dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Bác Hồ đã có
những quyết sách rất sáng tạo trong những bước ngoặt của lịch
sử nước ta trong thế kỷ XX. Là một trong những người lãnh đạo
có vai trò to lớn trong việc nắm vững thời cơ, cổ vũ đồng bào
______________
∗ Bài viết đã in trong sách Trường Chinh - Một nhân cách lớn, một nhà
lãnh đạo kiệt xuất của cách mạng Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà
Nội, 2002.
∗∗ Nguyên Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Phần thứ nhất: NHỮNG CỐNG HIẾN TO LỚN CỦA ĐỒNG CHÍ...

23

đứng lên tiến hành Cách mạng Tháng Tám thành công, thành
lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mở ra một kỷ nguyên
mới, kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội
của nước nhà. Là một trong những nhà lãnh đạo của Đảng đã
vững tay chèo lái đưa con thuyền cách mạng Việt Nam vượt qua
mọi thác ghềnh, sau 16 tháng giành chính quyền đã phải đương
đầu với thực dân Pháp trong cuộc kháng chiến toàn quốc gian
khổ và giành thắng lợi vẻ vang, bảo vệ thành quả của Cách
mạng Tháng Tám, giải phóng miền Bắc, làm cơ sở cho cuộc đấu
tranh giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc.
Trong khi đất nước lâm vào khủng hoảng kinh tế - xã hội,
đồng chí Trường Chinh với trách nhiệm Tổng Bí thư đã cùng
với Ban Chấp hành Trung ương chuẩn bị Đại hội lần thứ VI
của Đảng - Đại hội đánh dấu sự đổi mới quan trọng của Đảng
trong lãnh đạo chính trị, tư tưởng, tổ chức và có ý nghĩa to
lớn, tăng cường hơn nữa khối đoàn kết, thống nhất của toàn
Đảng, toàn dân như văn kiện của Đảng đã xác định. Báo cáo
chính trị tại Đại hội VI do Đồng chí trình bày đã khẳng định
“đối với nước ta, đổi mới là yêu cầu bức thiết, là vấn đề có tầm
quan trọng sống còn”; những khẩu hiệu và phương hướng nêu
lên trong Báo cáo trình Đại hội như “lấy dân làm gốc”, “dân
biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, “nhìn thẳng vào sự
thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật”, “luôn luôn xuất
phát từ thực tế, tôn trọng và hành động theo quy luật khách
quan”... để lại những dấu ấn cực kỳ sâu sắc, là những khẩu
hiệu có tính chỉ đạo hành động trong suốt quá trình đổi mới
đất nước.
Đồng chí Trường Chinh không những là một nhà lãnh đạo
chính trị kiệt xuất của Đảng, của Nhà nước ta, mà còn là nhà lý
luận, nhà văn hóa, nhà báo lớn của nước nhà.

24

TRƯỜNG CHINH - MỘT TRÍ TUỆ LỚN, NHÀ LÃNH ĐẠO...

Tưởng nhớ đồng chí Trường Chinh, chúng tôi luôn noi gương
đấu tranh kiên cường, mưu trí, sáng tạo, cách làm việc cẩn
trọng của một người lãnh đạo, tấm gương giữ vững nguyên tắc
trong sinh hoạt Đảng của người đảng viên cộng sản, đức tính
thủy chung, chân thành, thẳng thắn trong quan hệ với đồng
chí, bạn bè, tấm gương giữ gìn nếp sống trong sạch, giản dị của
người đảng viên, người lãnh đạo trong thời đại Hồ Chí Minh...
để cùng với toàn dân phát huy sức mạnh của toàn dân tộc, tiếp
tục đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, vì mục tiêu dân
giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, vững bước tiến
vào thế kỷ và thiên niên kỷ mới.

25

ĐỒNG CHÍ TRƯỜNG CHINH VỚI NAM BỘ,
VỚI ĐẢNG BỘ VÀ NHÂN DÂN SÀI GÒN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH*
NGUYỄN MINH TRIẾT**

Đồng chí Trường Chinh, nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng và
Nhà nước ta được mọi người biết đến, yêu quý và kính trọng.
Riêng đối với Nam Bộ, với Đảng bộ và nhân dân Sài Gòn Thành phố Hồ Chí Minh, đã biết nhiều về Đồng chí từ khi Đồng
chí giữ chức Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương lâm thời
của Đảng ta. Đặc biệt là khi Ban Thường vụ Trung ương ra
hiệu triệu và thông cáo khẩn cấp kêu gọi cả nước ra sức phối
hợp hành động với cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ.
Sau khi khởi nghĩa không thành, những nghĩa quân anh
dũng tuyệt vời của chúng ta bị kẻ thù thẳng tay dìm trong lửa
máu. Với lòng mến yêu vô hạn và thành kính sâu xa, đồng chí
Trường Chinh đã viết lên những dòng xiết bao xúc động: “Hàng
ngàn chiến sĩ cộng sản đã bỏ mình trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ,
______________
∗ Bài viết đã in trong sách Trường Chinh - Một nhân cách lớn, một nhà
lãnh đạo kiệt xuất của cách mạng Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà
Nội, 2002.
** Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng,
nguyên Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nguyên Bí thư
Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh.

26

TRƯỜNG CHINH - MỘT TRÍ TUỆ LỚN, NHÀ LÃNH ĐẠO...

đã tình nguyện đi đầu trong cuộc vận động cứu nước và luôn
luôn phấn đấu hy sinh vì Tổ quốc”. Tháng 9/1941, đồng chí
Tổng Bí thư đã kêu gọi toàn Đảng phải nghiêm túc “nghiên
cứu kinh nghiệm của cuộc Nam Kỳ khởi nghĩa để vũ trang lý
luận và kinh nghiệm khởi nghĩa giành chính quyền cho cán
bộ đảng viên”.
Sau khi phát xít Nhật tiến hành cuộc đảo chính Pháp ở
Đông Dương, đồng chí Trường Chinh kịp thời chỉ cho nhân dân
Nam Bộ và đồng bào cả nước nhanh chóng nhận diện bè lũ bù
nhìn tay sai đang quỳ gối ôm chân Nhật. Đồng chí viết: “Ở Nam
Kỳ, bọn “Việt Nam phục quốc đồng minh”, Ngô Đình Diệm,
Trần Quang Vinh loay hoay mãi chưa tạo nên được hình bóng
một chính phủ bù nhìn thân Nhật”.
Một trong những điều quan tâm đặc biệt của đồng chí Tổng
Bí thư trong “đêm trước” của cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính
quyền Tháng Tám năm 1945 là việc củng cố sự đoàn kết thống
nhất của Đảng bộ Nam Kỳ. Trên báo Cờ giải phóng, số ấn hành
ngày 17/7/1945, đồng chí Trường Chinh viết: “Trước đây, vấn đề
cách mạng tư sản dân chủ và cách mạng giải phóng dân tộc
chia rẽ Đảng bộ Nam Kỳ bao nhiêu thì hiện nay thái độ đối với
Pháp cản trở cuộc vận động thống nhất Đảng bộ Nam Kỳ bấy
nhiêu”. “Các đồng chí ấy hãy kíp gạt bỏ thành kiến và đi vào
đường lối của Đảng, thủ tiêu khẩu hiệu của riêng mình mà theo
khẩu hiệu của Đảng. Sự thống nhất của Đảng ở Nam Kỳ, một
phần lớn do thái độ tự phê bình bônsêvích của các đồng chí ấy
mà quyết định. Chúng ta sẽ phạm một sai lầm lớn, nếu trước
giờ quyết liệt chúng ta còn chia rẽ mãi!”.
Khi cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền bùng nổ và kết
thúc thắng lợi trong vòng nửa tháng, đồng chí Trường Chinh đã
chỉ đạo và theo dõi sát sao cuộc nổi dậy đồng loạt của nhân dân
Nam Bộ. Qua ngòi bút điểm tình hình cập nhật của đồng chí

Phần thứ nhất: NHỮNG CỐNG HIẾN TO LỚN CỦA ĐỒNG CHÍ...

27

Tổng Bí thư, đồng bào trong cả nước có thể mục kích rõ toàn
cảnh bức tranh hoành tráng của cuộc cách mạng mùa Thu lịch
sử lần lượt diễn ra khắp các địa phương: Mỹ Tho, Sa Đéc, Tân
An, Bạc Liêu, Gò Công, Sài Gòn, Chợ Lớn, Gia Định, Sóc Trăng,
Long Xuyên, Vĩnh Long, Bà Rịa, Thủ Dầu Một, Châu Đốc, Trà
Vinh, Tây Ninh, Biên Hòa, Bến Tre, Cần Thơ, Hà Tiên, Đồng
Nai Thượng.
*
*

*

Sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh trịnh trọng đọc bản Tuyên
ngôn độc lập tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, khai sinh ra
nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chỉ được ba tuần lễ, nhân
dân thành phố Sài Gòn và đồng bào Nam Bộ đã nhất tề đứng
dậy “nóp với giáo mang ngang vai” rầm rập lên đường xung
trận, mở đầu cuộc kháng chiến thần thánh chống bọn thực
dân xâm lược Pháp. Đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh đã
khắc họa hình ảnh của những tháng ngày lịch sử ấy trong
một đoạn văn bất hủ: “Ngày 23/9/1945, được quân Anh vũ
trang và che chở, thực dân Pháp đã chiếm Sài Gòn. Dân ta
dùng vũ khí bắn lại quân Pháp. Cuộc kháng chiến của nhân
dân ta bắt đầu từ đó. Và cũng từ đó, mở đầu cho một cuộc
chiến tranh giải phóng, nó đề cao uy tín của dân tộc ta trên
trường quốc tế và nêu một tấm gương cho các dân tộc Viễn
Đông. Đất Đồng Nai là nơi tưới máu quân Pháp xâm lược khi
chúng mới đặt chân lên đất nước ta, ngày nay lại biến thành
một phòng tuyến kiên cố bảo vệ Tổ quốc”.
Suốt trong chín năm kháng chiến chống Pháp, đồng chí
Trường Chinh đã quan tâm chỉ đạo và theo dõi sát sao những
diễn biến ở chiến trường trên mảnh đất “Thành đồng Tổ quốc”.

28

TRƯỜNG CHINH - MỘT TRÍ TUỆ LỚN, NHÀ LÃNH ĐẠO...

Vui mừng trước sự phát triển của phong trào dân quân du kích
ở Nam Bộ, đồng chí Tổng Bí thư ...