Tæng hîp kiÕn thøc c¬ b¶n ho¸ häc 8
C¸c kh¸i niÖm:
VËt thÓ, chÊt.
VËt thÓ: Lµ toµn bé nh÷ng g× xung quanh chóng ta vµ trong kh«ng gian. VËt thÓ gåm 2 lo¹i: VËt thÓ tù nhiªn vµ vËt thÓ nh©n t¹o
ChÊt: lµ nguyªn liÖu cÊu t¹o nªn vËt thÓ. ChÊt cã ë kh¾p mäi n¬i, ë ®©u cã vËt thÓ lµ ë ®ã cã chÊt.
Mçi chÊt cã nh÷ng tÝnh chÊt nhÊt ®Þnh. Bao gåm tÝnh chÊt vËt lý vµ tÝnh chÊt ho¸ häc.
TÝnh chÊt vËt lý: Tr¹ng th¸i (R,L,K), mµu s¾c, mïi vÞ, tÝnh tan, tÝnh dÉn ®iÖn, dÉn nhiÖt, nhiÖt ®é s«i (t0s), nhiÖt ®é nãng ch¶y (t0nc), khèi l­îng riªng (d)…
TÝnh chÊt ho¸ häc: Lµ kh¶ n¨ng bÞ biÕn ®æi thµnh chÊt kh¸c: Kh¶ n¨ng ch¸y, næ, t¸c dông víi chÊt kh¸c…
Hçn hîp vµ chÊt tinh khiÕt.
Hçn hîp lµ 2 hay nhiÒu chÊt trén l¹i víi nhau. Mçi chÊt trong hçn hîp ®­îc gäi lµ 1 chÊt thµnh phÇn.
Hçn hîp gåm cã 2 lo¹i: hçn hîp ®ång nhÊt vµ hçn hîp kh«ng ®ång nhÊt
TÝnh chÊt cña hçn hîp: Hçn hîp cã tÝnh chÊt kh«ng æn ®Þnh, thay ®æi phô thuéc vµo khèi l­îng vµ sè l­îng chÊt thµnh phÇn.
ChÊt tinh khiÕt lµ chÊt kh«ng cã lÉn chÊt nµo kh¸c. ChÊt tinh khiÕt cã tÝnh chÊt nhÊt ®Þnh, kh«ng thay ®æi.
Khi t¸ch riªng c¸c chÊt ra khái hçn hîp ta thu ®­îc c¸c chÊt tinh khiÕt. §Ó t¸ch riªng c¸c chÊt ra khái hçn hîp ng­êi ta cã thÓ sö dông c¸c ph­¬ng ph¸p vËt lý vµ ho¸ häc: t¸ch, chiÕt, g¹n, läc, cho bay h¬i, ch­ng cÊt, dïng c¸c ph¶n øng ho¸ häc…
Nguyªn tö.
§Þnh nghÜa: Lµ h¹t v« cïng nhá, trung hoµ vÒ ®iÖn, cÊu t¹o nªn c¸c chÊt
CÊu t¹o: gåm 2 phÇn
H¹t nh©n: t¹o bëi 2 lo¹i h¹t: Proton vµ N¬tron
Proton: Mang ®iÖn tÝch +1, cã khèi l­îng 1 ®vC, ký hiÖu: P
N¬tron: Kh«ng mang ®iÖn, cã khèi l­îng 1 ®vC, ký hiÖu: N
Vá: cÊu t¹o tõ c¸c líp Electron
Electron: Mang ®iÖn tÝch -1, cã khèi l­îng kh«ng ®¸ng kÓ, ký hiÖu: e
Trong nguyªn tö, c¸c e chuyÓn ®éng rÊt nhanh vµ s¾p xÕp thµnh tõng líp tõ trong ra.
+ Líp 1: cã tèi ®a 2e
+ Líp 2,3,4… t¹m thêi cã tèi ®a 8e
Khèi l­îng nguyªn tö = sè P + sè N + sè e = sè P + sè N (v× e cã khèi l­îng rÊt nhá)
Nguyªn tè ho¸ häc.
Lµ tËp hîp nh÷ng nguyªn tö cïng lo¹i, cã cïng sè P trong h¹t nh©n
Nh÷ng nguyªn tö cã cïng sè P nh­ng sè N kh¸c nhau gäi lµ ®ång vÞ cña nhau
Ho¸ trÞ.
Lµ con sè biÓu thÞ kh¶ n¨ng liªn kÕt cña nguyªn tö hay nhãm nguyªn tö
Quy t¾c ho¸ trÞ:

ta cã: a.x = b.y
(víi a, b lÇn l­ît lµ ho¸ trÞ cña nguyªn tè A vµ B)
So s¸nh ®¬n chÊt vµ hîp chÊt

®¬n chÊt
hîp chÊt

VD
S¾t, ®ång, oxi, nit¬, than ch×…
N­íc, muèi ¨n, ®­êng…

K/N
Lµ nh÷ng chÊt do 1 nguyªn tè ho¸ häc cÊu t¹o nªn
Lµ nh÷ng chÊt do 2 hay nhiÒu nguyªn tè ho¸ häc cÊu t¹o nªn

Ph©n lo¹i
Gåm 2 lo¹i: Kim lo¹i vµ phi kim.
Gåm 2 lo¹i: hîp chÊt v« c¬ vµ hîp chÊt h÷u c¬

Ph©n tö
(h¹t ®¹i diÖn)
- Gåm 1 nguyªn tö: kim lo¹i vµ phi kim r¾n
- Gåm c¸c nguyªn tö cïng lo¹i: Phi kim láng vµ khÝ
- Gåm c¸c nguyªn tö kh¸c lo¹i thuéc c¸c nguyªn tè ho¸ häc kh¸c nhau

CTHH
- Kim lo¹i vµ phi kim r¾n:
CTHH ( KHHH (A)
- Phi kim láng vµ khÝ:
CTHH = KHHH + chØ sè (Ax)
CTHH = KHHH cña c¸c nguyªn tè + c¸c chØ sè t­¬ng øng
AxBy


So s¸nh nguyªn tö vµ ph©n tö

nguyªn tö
ph©n tö

§Þnh nghÜa
Lµ h¹t v« cïng nhá, trung hoµ vÒ ®iÖn, cÊu t¹o nªn c¸c chÊt
Lµ h¹t v« cïng nhá, ®¹i diÖn cho chÊt vµ mang ®Çy ®ñ tÝnh chÊt cña chÊt

Sù biÕn ®æi trong ph¶n øng ho¸ häc.
Nguyªn tö ®­îc b¶o toµn trong c¸c ph¶n øng ho¸ häc.
Liªn kÕt gi÷a c¸c nguyªn tö trong ph©n tö thay ®æi lµm cho ph©n tö nµy biÕn ®æi thµnh ph©n tö kh¸c

Khèi l­îng
Nguyªn tö khèi (NTK) cho biÕt ®é nÆng nhÑ kh¸c nhau gi÷a c¸c nguyªn tö vµ lµ ®¹i l­îng ®Æc tr­ng cho mçi nguyªn tè
NTK lµ khèi l­îng cña nguyªn tö tÝnh b»ng ®¬n vÞ Cacbon
Ph©n tö khèi (PTK) lµ khèi l­îng cña 1 ph©n tö tÝnh b»ng ®¬n vÞ Cacbon
PTK = tæng khèi l­îng c¸c nguyªn tö cã trong ph©n tö.


¸p dông quy t¾c ho¸ trÞ
TÝnh ho¸ trÞ cña 1 nguyªn tè
Gäi ho¸ trÞ cña nguyªn tè cÇn t×m (lµ a)
¸p dông QTHT: a.x = b.y ( a = b.y/x
Tr¶ lêi
LËp CTHH cña hîp chÊt.
Gäi c«ng thøc chung cÇn lËp
¸p dông QTHT: a.x = b.y (

Tr¶ lêi.
*** Cã thÓ dïng quy t¾c chÐo ®Ó lËp nhanh 1 CTHH: Trong CTHH, ho¸ trÞ cña nguyªn tè nµy lµ chØ sè cña nguyªn tè kia.
L­u ý: Khi c¸c ho¸ trÞ ch­a tèi gi¶n th× cÇn tèi gi¶n tr­íc
Ph©n biÖt hiÖn t­îng vËt lý vµ hiÖn t­îng ho¸ häc
HiÖn t­îng vËt lý
HiÖn t­îng ho¸ häc

- Khi chÊt chØ bÞ biÕn ®æi vÒ tr¹ng th¸i, h×nh d¹ng.
- Kh«ng cã chÊt míi ®­îc sinh ra
- Cã sù biÕn ®æi tõ chÊt nµy thµnh chÊt kh¸c. Cã chÊt míi sinh ra.
DÊu hiÖu: thay ®æi mµu s¾c, mïi vÞ, tõ tÝnh, tr¹ng th¸i…


Ph¶n øng ho¸ häc.
Lµ qu¸ tr×nh biÕn ®æi chÊt nµy thµnh chÊt kh¸c.
ChÊt bÞ biÕn ®æi gäi lµ chÊt tham gia, chÊt ®­îc t¹o thµnh gäi lµ s¶n phÈm
§­îc biÓu diÔn b»ng s¬ ®å:
A + B ( C + D ®äc lµ: A t¸c dông víi B t¹o thµnh C vµ D
A + B ( C ®äc lµ A kÕt hîp víi B t¹o thµnh C
A ( C + D ®äc lµ A bÞ ph©n huû thµnh C vµ D
Trong ph¶n øng ho¸ häc, l­îng chÊt tham gia gi¶m dÇn, s¶n phÈm t¨ng dÇn.
Trong 1 ph¶n øng ho¸ häc, nguyªn tö ®­îc b¶o toµn, chØ cã liªn kÕt gi÷a c¸c nguyªn tö thay ®æi lµm cho ph©n tö nµy biÕn ®æi thµnh ph©n tö kh¸c. KÕt qu¶ lµ lµm cho chÊt nµy biÕn ®æi thµnh chÊt kh¸c.
Mét sè ®Þnh luËt ho¸ häc c¬ b¶n

§Þnh luËt thµnh phÇn kh«ng ®æi
§Þnh luËt b¶o toµn khèi l­îng

Néi dung
Mét hîp chÊt, dï ®iÒu chÕ b»ng bÊt kú c¸ch nµo, còng lu«n cã thµnh phÇn kh«ng ®æi vÒ khèi l­îng.
Trong mét ph¶n øng ho¸ häc, tæng khèi l­îng c¸c chÊt tham gia b»ng tæng khèi l­îng cña c¸c s¶n phÈm

øng dông
Dùa vµo tØ lÖ khèi l­îng gi÷a c¸c nguyªn tè cÊu t¹o nªn chÊt lµ kh«ng ®æi
Khi cã n chÊt, nÕu biÕt khèi l­îng cña (n-1) chÊt th× t×m ®­îc khèi l­îng cña chÊt thø n


Ph­¬ng tr×nh ho¸ häc.
Ph­¬ng tr×nh ho¸ häc cho ta biÕt:
CTHH cña c¸c chÊt tham gia vµ c¸c s¶n phÈm.
TØ lÖ sè ph©n tö, nguyªn tö cña c¸c chÊt trong ph¶n øng hay cña 1 cÆp chÊt.
Khi lËp PTHH, theo c¸c b­íc sau:
B1: ViÕt s¬ ®å ph¶n øng. Chó ý viÕt ®óng CTHH cña c¸c chÊt. TuyÖt ®èi kh«ng thay ®æi chØ sè trong c¸c CTHH ®óng.
B2: C©n b»ng PTHH
+ Chó ý tÝnh ch½n lÎ
+ C©n b»ng nguyªn tè cã sè nguyªn tö nhiÒu vµ tËp trung
+ ¦u tiªn ®Æt hÖ sè bªn s¶n phÈm
+ C©n b»ng nhãm nguyªn tö nh­ c©n b»ng 1 nguyªn tè.
B3: ViÕt l¹i PTHH vµ kiÓm tra ®iÒu kiÖn ph¶n øng.
L­u ý: §Ó c©n b»ng 1 PTHH, ng­êi ta cã rÊt nhiÒu ph­¬ng ph¸p nh­: Ph­¬ng ph¸p ®¹i sè; Ph­¬ng ph¸p th¨ng b»ng Electron; Ph­¬ng ph¸p b¶o toµn ®iÖn tÝch…. Chóng ta sÏ lÇn l­ît t×m hiÓu sau nµy.
tÝnh to¸n ho¸ häc
Mol lµ 1 l­îng chÊt cã chøa 6.1023 nguyªn tö hoÆc ph©n tö cña chÊt ®ã
Mol cã 2 lo¹i: + Mol nguyªn tö: cã chøa 6.1023 nguyªn tö
+ Mol ph©n tö (hay gäi ng¾n gän lµ mol): cã chøa 6.1023 ph©n tö
Vd: 1 mol Na cã chøa 6.1023 nguyªn tö Na
1 mol n­íc cã chøa 6.1023 ph©n tö n­íc
1 mol khÝ SO2 cã chøa 1 mol nguyªn tö S vµ 2 mol nguyªn tö Na
Mèi quan hÖ gi÷a khèi l­îng (m), thÓ tÝch (V), l­îng chÊt (n)
vµ sè nguyªn tö ph©n tö (A)




















C«ng thøc tÝnh tØ khèi
TØ khèi cña khÝ A so víi khÝ B:
vËy ta cã

TØ khèi cña khÝ A so víi kh«ng khÝ:
vËy ta cã

( §Ó tÝnh ®­îc thÓ tÝch cña chÊt r¾n vµ chÊt láng, ta ph¶i biÕt thªm khèi l­îng riªng (ký hiÖu:D ®¬n vÞ: g/cm3 hoÆc g/ml) vµ ®­îc tÝnh theo c«ng thøc sau:

vËy
vµ
trong ®ã m lµ khèi l­îng, V lµ thÓ tÝch cña chÊt láng hoÆc r¾n.
tÝnh theo c«ng thøc ho¸ häc
Cho m gam 1 hîp chÊt bÊt kú AxByCz cã M = MA.x + MB.y + MC.z (g)
Ta lu«n cã thµnh phÇn % cña tõng nguyªn tè:


Khèi l­îng cña tõng nguyªn tè trong m gam hîp chÊt:



Qua ®ã, ta cã thÓ lËp ®­îc CTHH nÕu biÕt khèi l­îng cña tõng nguyªn tè trong 1 l­îng hîp chÊt
- NÕu ®Ò bµi cho tØ lÖ khèi l­îng vµ khèi l­îng mol ta cã thÓ lËp tØ lÖ thøc nh­ sau:

tõ ®ã ta t×m ®­îc x, y vµ z.
NÕu chØ cho tØ lÖ % cña c¸c nguyªn tè hoÆc khèi l­îng c¸c nguyªn tè, ta vÉn lËp ®­îc CTHH dùa vµo tØ lÖ :



Tõ ®ã lÊy x, y , z t­¬ng øng vµ rót ra CTHH cÇn t×m.
tÝnh theo ph­¬ng tr×nh ho¸ häc
D¹ng tæng qu¸t
B­íc 1: TÝnh sè mol cña c¸c chÊt ®Çu bµi cho.
B­íc 2: ViÕt vµ c©n b»ng ®óng PTHH
B­íc 3: LËp tØ lÖ sè mol theo ph­¬ng tr×nh vµ theo ®Ò bµi.
B­íc 4: §æi sè mol cña chÊt cÇn t×m ra c¸c ®¹i l­îng ®Çu bµi yªu cÇu
D¹ng bµi cã hiÖu suÊt:
HiÖu suÊt cã thÓ tÝnh b»ng 1 trong 2 c¸ch sau:
* Dùa vµo l­îng chÊt tham gia ph¶n øng.


* Dùa vµo l­îng s¶n phÈm ph¶n øng.


D¹ng bµi tÝnh trùc tiÕp
Khi khèi l­îng hoÆc thÓ tÝch lµ c¸c sè lín, ta tÝnh trùc tiÕp th«ng qua khèi l­îng hoÆc thÓ tÝch chø kh«ng quy ®æi ra sè mol.
TQ: PTHH aA + bB ( cC + dD (
Theo PT : a.MA(g) b.MB(g) c.MC(g) d.22,4 (l)
Theo §B: m (kg) x (kg) y(kg) z (m3)


D¹ng bµi biÖn luËn chÊt d­
Cho x mol A t¸c dông víi y mol B theo s¬ ®å: mA + nB ( oC + pD
Khi ®ã ta so s¸nh 2 tØ lÖ
vµ
. C¸i nµo nhá h¬n th× chÊt t­¬ng øng sÏ hÕt tr­íc, ta tÝnh to¸n theo chÊt ®ã.
Gi¶ sö
<
th× A sÏ hÕt tr­íc, ta cã thÓ gi¶i nhanh víi ph­¬ng ph¸p 3 dßng :
mA + nB ( oC + pD
Tr­íc ph¶n øng: x y 0 0
Theo ph¶n øng: x (


(mol)
Sau ph¶n øng: 0



Oxi vµ Hidro

Oxi
Hidro

TÝnh chÊt
vËt lý
- ChÊt khÝ kh«ng mµu, kh«ng mïi, Ýt tan trong n­íc.
- NÆng h¬n KK
- ChÊt khÝ kh«ng mµu, kh«ng mïi, Ýt tan trong n­íc.
- Lµ khÝ nhÑ nhÊt

TÝnh chÊt ho¸ häc
1. T¸c dông víi KL ( oxit KL
3Fe + 2O2
Fe3O4
2. T¸c dông víi PK ( oxit axit
S + O2
SO2
4P + 5O2
2P2O5
3. T¸c dông víi hîp chÊt
CH4 + 2O2
CO2 + 2H2O
1. T¸c dông víi Oxi ( n­íc
2H2 + O2
2H2O
2. T¸c dông víi Oxit kim lo¹i
CuO + H2
Cu + H2O
L­u ý: Hidro kh«ng khö ®­îc 1 sè oxit cña kim lo¹i: Li, Na, K, Ca, Ba, Mg, Al ....

NhËn xÐt
- Oxi mang tÝnh oxi ho¸.
- Trong c¸c hîp chÊt, oxi cã ho¸ trÞ II
- Hidro mang tÝnh khö
- Trong c¸c hîp chÊt, Hidro cã ho¸ trÞ I

øng dông
Oxi cÇn cho sù h« hÊp vµ sù ®èt ch¸y nhiªn liÖu.
- Dïng lµm nguyªn liÖu vµ nhiªn liÖu, n¹p vµo khinh khÝ cÇu…

§iÒu chÕ
1. §iÒu chÕ trong PTN
Nung nãng c¸c hîp chÊt giµu Oxi
2KClO3
2KCl + 3O2
2KMnO4
K2MnO4 +MnO2 +O2
2. S¶n xuÊt trong c«ng nghiÖp
- Tõ kh«ng khÝ
KK
KK láng

N2 (-1960C)
O2 (-1830C)
- Tõ n­íc (®iÖn ph©n n­íc)
2H2O
2H2 (+ O2(
1. §iÒu chÕ trong PTN
Cho kim lo¹i t¸c dông víi dung dÞch axit.
Fe + 2HCl ( FeCl2 + H2 (
2Al + 3H2SO4 ( Al2(SO4)3 + 3H2(
2. S¶n xuÊt trong c«ng nghiÖp
- Tõ n­íc (®iÖn ph©n n­íc)
2H2O
2H2 (+ O2(
- Tõ lß khÝ t