Ch­¬ng I.
Mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n cña tin häc

Bµi 1 : Tin häc lµ 1 nghµnh khoa häc

I. Môc ®Ých, yªu cÇu

◦ HS biÕt sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn ngµnh tin häc
◦ HS biÕt kh¸i niÖm tin häc
◦ Vai trß vµ ®Æc tÝnh cña m¸y tÝnh ®iÖn tö

II. Néi dung

Néi dung
Ho¹t ®éng cña HS

1. Sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña tin häc
◦ Tin häc míi h×nh thµnh nh­ng ph¸t triÓn nhanh do nhu cÇu khai th¸c tµi nguyªn th«ng tin cña con ng­êi

◦ Tin häc dÇn h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn thµnh ngµnh khoa häc ®éc lËp víi néi dung , môc tiªu vµ ph­¬ng ph¸p riªng


3. §Æc tÝnh vµ vai trß cña m¸y tÝnh ®iÖn tö

*. Vai trß :
◦ Ban ®Çu m¸y tÝnh ra ®êi chØ víi môc ®Ých tÝnh to¸n ®¬n thuÇn., dÇn dÇn nã kh«ng ngõng ®­îc c¶i tiÕn vµ hç trî trong nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau cña x· héi

◦ Ngµy nay th× m¸y tÝnh ®· xuÊt hiÖn kh¾p n¬i, chóng hç trî hoÆc thay thÕ hoµn toµn cho con ng­êi

*. §Æc tÝnh :

◦ M¸y tÝnh lµm viÖc kh«ng biÕt mÖt mái
◦ Tèc ®é xö lý m¸y tÝnh lµ nhanh
◦ §é chÝnh x¸c cao
◦ M¸y tÝnh cã thÓ l­u tr÷, vµ trong 1 kh«ng gian hÑp m¸y tÝnh cã thÓ l­u tr÷ ®­îc l­îng th«ng tin lín
◦ C¸c m¸y tÝnh c¸ nh©n cã thÓ kÕt nèi thµnh mét m¹ng m¸y tÝnh
◦ M¸y tÝnh ngµy cµng gän nhÑ vµ gi¸ thµnh ngµy cµng hîp lý h¬n .

Mét m¸y tÝnh ®¬n gi¶n


3. ThuËt ng÷ tin häc

▪ Kh¸i niÖm :
◦ Tin häc lµ nghµnh khoa häc ngiªn cøu cÊu tróc , tÝnh chÊt chung cña th«ng tin
◦ Nghiªn cøu c¸c quy luËt, ph­¬ng ph¸p thu thËp, xö lý,biÕn ®æi , truyÒn th«ng tin vµ øng dông nã trong ®êi sèng x· héi .
◦ M¸y tÝnh võa lµ c«ng cô, võa lµ ®èi t­îng nghiªn cøu trong ngµnh tin häc .
◦

◦ HS Nghiªn cøu SGK tr¶ lêi c©u hái : Nguyªn nh©n h×nh thµnh ph¸t triÓn ngµnh tin häc ?


◦ Nh×n thùc tÕ em h·y kÓ tªn nh÷ng lÜnh vùc trong x· héi cã dïng ®Õn sù hç trî cña tin häc ?
TL: Gi¸o dôc, truyÒn th«ng , . . .











◦ HS:H·y kÓ mét sè ®Æc tÝnh cña m¸y tÝnh mµ em cã thÓ biÕt ®­îc
◦ M¸y tÝnh cã thÓ l­u tr÷ ®­îc . . . ®©y lµ ®Æc tÝnh quan träng em h·y so s¸nh viÖc lµm mét v¨n b¶n b»ng m¸y ch÷ hoÆc viÕt tay víi viÖc lµm 1 v¨n b¶n b»ng m¸y tÝnh ®Ó lµm râ ®Æc tÝnh nµy ?
◦ VD: Mét ®Üa USB cã thÓ l­u tr÷ hµng triÖu trang s¸ch
◦ Qua thùc tÕ vÒ m¹ng INTERNET em h·y nªu nh÷ng ­u ®iÓm khi sö dông m¹ng m¸y tÝnh
TL: ViÖc truyÒn TT ®­îc dÔ dµng, Chia sÎ tµi nguyªn 1 c¸ch thuËn lîi . .
◦ Tõ ®Æc tÝnh cña m¸y tÝnh ®iÖn tö cã thÓ kÕt luËn r»ng mét ng­êi muèn ph¸t triÓn trong x· héi hiÖn ®¹i kh«ng thÓ thiÕu nh÷ng hiÓu biÕt vÒ tin häc vµ kü n¨ng sö dông m¸y tÝnh







◦ Tõ nh÷ng t×m hiÓu vÒ nguyªn nh©n h×nh thµnh , ®Æc tÝnh , vai trß cña m¸y tÝnh em h·y cho biÕt nghµnh tin häc nghiªn cøu g× ? C«ng cô, ®èi t­îng nghiªn cøu cña nghµnh tin häc lµ g× ?


III. Cñng cè :
◦ Kh¸i niÖm nghµnh tin häc
◦ Vai trß vµ ®Æc tÝnh cña m¸y tÝnh ®iÖn tö






Bµi 2 : Th«ng tin vµ d÷ liÖu

I. môc ®Ých, yªu cÇu

◦ Kh¸i niÖm th«ng tin vµ d÷ liÖu
◦ §¬n vÞ ®o th«ng tin
◦ C¸c d¹ng th«ng tin
◦ M· ho¸ th«ng tin
◦ BiÓu diÔn c¸c lo¹i th«ng tin trong m¸y tÝnh ®iÖn tö

II. Lªn líp :
1. Bµi cò
- Kh¸i niÖm ngµnh tin häc ?
2. Bµi míi :

TiÕt 1- Bµi 2 : Th«ng tin vµ d÷ liÖu

Néi dung
Ho¹t ®éng cña HS

1. Kh¸i niÖm vÒ th«ng tin vµ d÷ liÖu

◦ Th«ng tin lµ nh÷ng hiÓu biÕt cña con ng­êi vÒ 1 thùc thÓ nµo ®ã
Hay :
◦ Th«ng tin lµ sù ph¶n ¸nh c¸c hiÖn t­îng , sù vËt cña thÕ giíi kh¸ch quan vµ c¸c ho¹t ®éng cña con ng­êi trong ®êi sèng x· héi


◦ Muèn ®­a th«ng tin vµo m¸y tÝnh con ng­êi ph¶i biÓu diÔn ®­îc th«ng tin ®ã trªn m¸y tÝnh. D÷ liÖu lµ th«ng tin ®· ®­îc ®­a vµo m¸y tÝnh

2. §¬n vÞ ®o th«ng tin

◦ BÝt lµ ®¬n vÞ nhá nhÊt ®Ó ®o th«ng tin trong m¸y tÝnh ®iÖn tö ( BÝt chØ chøa ®ùng sè 0 hoÆc 1 )
◦


◦ VD: Tr¹ng th¸i cña bãng ®Ìn chØ cã thÓ lµ s¸ng (1) hoÆc tèi (0)
NÕu t«i cã 8 bãng ®Ìn vµ chØ cã bãng 1,3,4,5 s¸ng cßn l¹i lµ tèi th× nã sÏ ®­îc biÓu diÔn nh­ sau : 10111000


Ngoµi ®¬n vÞ bit nãi trªn, ®¬n vÞ ®o th«ng tin th­êng dïng lµ byte (®äc lµ bai) vµ 1 byte b»ng 8 bit. Ng­êi ta cßn dïng c¸c ®¬n vÞ béi cña byte nh­ b¶ng d­íi ®©y:
KÝ hiÖu
§äc lµ
§é lín
KB
Ki-l«-bai
1024 byte
MB
Mª-ga-bai
1024 KB
GB
Gi-ga-bai
1024 MB
TB
Tª-ra-bai
1024 GB
PB
Pª-ta-bai
1024 TB


3. C¸c d¹ng th«ng tin
◦ D¹ng v¨n b¶n
◦ D¹ng h×nh ¶nh
◦ D¹ng ©m thanh












4. ho¸ th«ng tin trong m¸y tÝnh ®iÖn tö
◦ Do cÊu t¹o cña m¸y tÝnh nªn th«ng tin muèn m¸y tÝnh xö lý ®­îc ph¶i biÕn ®æi vÒ thµnh d·y bÝt. C¸ch m· ho¸ nh­ vËy ng­êi ta gäi lµ m· ho¸ th«ng tin
◦ Ch¼ng h¹n, th«ng tin vÒ tr¹ng th¸i t¸m bãng ®Ìn trong vÝ dô tr­íc, ®­îc biÓu diÔn thµnh d·y t¸m bit, lµ m· ho¸ cña th«ng tin ®ã trong m¸y tÝnh.
10111000

◦ §Ó m· ho¸ v¨n b¶n dòng m· ASCII gåm 256 ký tù ®­îc ®¸nh sè 0-255 sè hiÖu nµy gäi lµ m· ASCII thËp ph©n cña ký tù .
NÕu dòng d·y 8 bÝt ®Ó biÓu diÔn th× gäi lµ m· ASCII nhÞ ph©n cña ký tù
VÝ dô : Ký tù A
◦ M· thËp ph©n : 65
◦ M· nhÞ ph©n : 01000001








◦ Nªu mét sè vËt chÊt xung quanh chóng ta chøa ®ùng th«ng tin ?

TL : CÆp s¸ch, b¶ng ®en . . .
 Th«ng tin lµ g× ?
◦ Trong ngµnh tin häc m¸y tÝnh lµ c«ng cô , lµ ®èi t­îng nghiªn cøu vËy th«ng tin trong ngµnh tin häc ph¶i ®­îc hiÓu nh­ thÕ nµo ?





GV: Muèn m¸y tÝnh nhËn biÕt ®­îc sù vËt nµo ®ã cÇn cung cÊp cho nã 1 l­îng th«ng tin ®Çy ®ñ . Do cÊu t¹o cña m¸y tÝnh tõ c¬ së cña hÖ nhÞ ph©n nªn ®¬n vÞ ®o th«ng tin trong m¸y tÝnh lµ BÝt

◦ BÝt lµ l­îng th«ng tin võa ®ñ ®Ó x¸c ®Þnh ch¾c ch¾n 1 sù kiÖn cã hai tr¹ng th¸i vµ kh¶ n¨ng xuÊt hiÖn cña c¸c tr¹ng th¸i lµ nh­ nhau. Ng­êi ta ®· dïng hai con sè trong hÖ nhÞ ph©n ®Ó quy ­íc tr¹ng th¸i cña sù kiÖn ®ã















◦ Th«ng tin ®­îc chia ra lµm nhiÒu d¹ng nh­ sau:

◦ Nªu c¸c vÝ dô vÒ c¸c d¹ng th«ng tin trªn ?



◦ Th«ng tin lµ kh¸i niÖm trõu t­îng mµ m¸y kh«ng thÓ xö lý trùc tiÕp ®­îc. nã ph¶i biÕn ®æi vµ d¹ng c¸c ký hiÖu mµ m¸y cã thÓ hiÓu vµ xö lý ®­îc. ViÖc chuyÓn ®æi nh­ vËy gäi lµ m· ho¸ th«ng tin





- C¸c kÝ tù bao gåm c¸c ch÷ c¸i th­êng vµ hoa nh­ a, b, c,..., z, A, B, C,..., Z; c¸c ch÷ sè thËp ph©n 0, 1, 2,..., 9 vµ mét sè kÝ hiÖu kh¸c nh­ c¸c dÊu phÐp to¸n, c¸c dÊu ng¾t c©u,...
®Ó m· ho¸ c¸c ký tù ng­êi ta dïng b¶ng m· ASCII chuÈn cña quèc tÕ

IV. Cñng cè
◦ Th«ng tin, ®¬n vÞ ®o th«ng tin
◦ D¹ng th«ng tin vµ m· ho¸ th«ng tin trong m¸y tÝnh ®iÖn tö



















TiÕt 2 - Bµi 2 : Th«ng tin vµ d÷ liÖu

Néi dung
Ho¹t ®éng cña HS

5. BiÓu diÔn th«ng tin trong m¸y tÝnh
D÷ liÖu trong m¸y tÝnh lµ th«ng tin ®· ®­îc m· ho¸ thµnh d·y bit.
a) Th«ng tin lo¹i sè
• HÖ ®Õm
HÖ ®Õm ®­îc hiÓu nh­ tËp c¸c kÝ hiÖu vµ quy t¾c sö dông tËp kÝ hiÖu ®ã ®Ó biÓu diÔn vµ x¸c ®Þnh gi¸ trÞ c¸c sè. Cã hÖ ®Õm phô thuéc vÞ trÝ vµ hÖ ®Õm kh«ng phô thuéc vÞ trÝ.
HÖ ®Õm La M· lµ hÖ ®Õm kh«ng phô thuéc vÞ trÝ.
BÊt k× mét sè tù nhiªn b nµo lín h¬n 1 ®Òu cã thÓ chän lµm c¬ sè cho mét hÖ ®Õm. Trong c¸c hÖ ®Õm nµy, sè l­îng c¸c kÝ hiÖu ®­îc sö dông b»ng c¬ sè cña hÖ ®Õm ®ã. C¸c kÝ hiÖu ®­îc dïng cho hÖ ®Õm ®ã cã c¸c gi¸ trÞ t­¬ng øng: 0, 1,..., b 1.
HÖ thËp ph©n (hÖ c¬ sè 10)
Gi¸ trÞ sè trong hÖ thËp ph©n ®­îc x¸c ®Þnh theo quy t¾c: mçi ®¬n vÞ ë mét hµng bÊt k× cã gi¸ trÞ b»ng 10 ®¬n vÞ cña hµng kÕ cËn bªn ph¶i. Do ®ã, gi¸ trÞ sè ®­îc tÝnh theo ®a thøc cña c¬ sè.
Trong hÖ ®Õm c¬ sè b, sè N cã biÓu diÔn:
dndn-1 d n-2 ... d1d0, d-1d -2... d-m,
trong ®ã c¸c di tho¶ m·n ®iÒu kiÖn 0  di < b cßn n + 1 lµ sè c¸c ch÷ sè bªn tr¸i vµ m lµ sè c¸c ch÷ sè bªn ph¶i dÊu ph©n chia phÇn nguyªn vµ phÇn ph©n cña sè N. Gi¸ trÞ cña sè N ®­îc tÝnh theo c«ng thøc:
N = dnbn + dn-1bn-1 +...+ d0b0 + d-1b-1 +... + d-mb-m.
Ghi chó: Khi cÇn ph©n biÖt sè ®­îc biÓu diÔn ë hÖ ®Õm nµo ng­êi ta viÕt c¬ sè lµm chØ sè d­íi cña sè ®ã. VÝ dô, 1012 (hÖ c¬ sè 2); 516 (hÖ c¬ sè 16).
C¸c hÖ ®Õm th­êng dïng trong tin häc
Ngoµi hÖ thËp ph©n, trong tin häc th­êng dïng hai hÖ ®Õm kh¸c sau ®©y:
HÖ nhÞ ph©n (hÖ c¬ sè 2) chØ dïng hai kÝ hiÖu lµ ch÷ sè 0 vµ ch÷ sè 1.
VÝ dô, 1012 = 122 + 021 + 120 = 510.
HÖ c¬ sè m­êi s¸u, cßn gäi lµ hÖ hexa, sö dông c¸c kÝ hiÖu: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, A, B, C, D, E, F, trong ®ã A, B, C, D, E, F cã c¸c gi¸ trÞ t­¬ng øng lµ 10, 11, 12, 13, 14, 15 trong hÖ thËp ph©n.
VÝ dô, 1BE16 = 1 16211 161 + 14160 = 44610.
• BiÓu diÔn sè nguyªn
Sè nguyªn cã thÓ cã dÊu hoÆc kh«ng dÊu. Tuú theo ph¹m vi cña gi¸ trÞ tuyÖt ®èi cña sè, ta cã thÓ dïng 1 byte, 2 byte hoÆc 4 byte ®Ó biÓu diÔn.
Mét byte cã 8 bit, mçi bit cã thÓ lµ 0 hoÆc 1. C¸c bit cña mét byte ®­îc ®¸nh sè tõ ph¶i sang tr¸i b¾t ®Çu tõ 0. Ta gäi bèn bit sè hiÖu nhá lµ c¸c bit thÊp, bèn bit sè hiÖu lín lµ c¸c bit cao (h. 7).
bit 7
bit 6
bit 5
bit 4
bit 3
bit 2
bit 1
bit 0

c¸c bit cao
c¸c bit thÊp

H×nh 1. BiÓu diÔn sè nguyªn
Mét c¸ch biÓu diÔn sè nguyªn cã dÊu lµ ta dïng bit cao nhÊt thÓ hiÖn dÊu víi quy ­íc 1 lµ dÊu ©m, 0 lµ dÊu d­¬ng vµ b¶y bit cßn l¹i biÓu diÔn gi¸ trÞ tuyÖt ®èi cña sè viÕt d­íi d¹ng hÖ nhÞ ph©n. Mét byte biÓu diÔn ®­îc sè nguyªn trong ph¹m vi –127 ®Õn 127.
§èi víi sè nguyªn kh«ng ©m, toµn bé t¸m bit ®­îc dïng ®Ó biÓu diÔn gi¸ trÞ sè, mét byte biÓu diÔn ®­îc c¸c sè nguyªn d­¬ng trong ph¹m vi tõ 0 ®Õn 255.
• BiÓu diÔn sè thùc
Mäi sè thùc ®Òu cã thÓ biÓu diÔn ®­îc d­íi d¹ng M10K (®­îc gäi lµ biÓu diÔn sè thùc d¹ng dÊu phÈy ®éng), trong ®ã 0,1  M < 1, M ®­îc gäi lµ phÇn ®Þnh trÞ vµ K lµ mét sè nguyªn kh«ng ©m ®­îc gäi lµ phÇn bËc. M¸y tÝnh sÏ l­u c¸c th«ng tin gåm dÊu cña sè, phÇn ®Þnh trÞ, dÊu cña phÇn bËc vµ phÇn bËc.
VÝ dô: Sè 13 456,25 ®­îc biÓu diÔn d­íi d¹ng 0.1345625105.




b) Th«ng tin lo¹i phi sè
• BiÓu diÔn v¨n b¶n
§Ó biÓu diÔn mét x©u kÝ tù (d·y c¸c kÝ tù), m¸y tÝnh cã thÓ dïng mét byte ®Ó ghi nhËn ®é dµi x©u (sè l­îng kÝ tù cña x©u) vµ trong c¸c byte tiÕp theo, mçi byte biÓu diÔn mét kÝ tù theo thø tù tõ tr¸i sang ph¶i.
• C¸c d¹ng kh¸c
§Ó xö lÝ ©m thanh, h×nh ¶nh, ta còng ph¶i m· ho¸ chóng thµnh c¸c d·y bit.






◦ Chóng ta th­êng dïng hÖ ®Õm nµo trong qu¸ tr×nh häc tËp ? Cho vÝ dô ?

TL: HÖ thËp ph©n
HÖ La m·
◦ X¸c ®Þnh c¸c ký hiÖu trong hÖ ®Õm thËp ph©n



◦ TÝnh gi¸ trÞ cña biÓu diÔn sau ë hÖ thËp ph©n 234,5
234,510 = 2*102 + 3 * 101 + 4 * 100 + 5*10-1 =234,5


◦ X¸c ®Þnh c¸c c¸ch viÕt sau biÓu diÔn nµo ®­îc viÕt ®óng ? T¹i sao ?

120002 ?
23458 ?
123488 ?






◦ X¸c ®Þnh gi¸ trÞ cña biÓu diÔn sau :

1011102 = ?


34538 = ?


56B16 = ?






◦ Víi sè nguyªn -50 th× cÇn dïng ? byte ®Ó biÓu diÔn ?


TL : Dïng 1 byte ®Ó biÓu diÔn













◦ H·y biÓu diÔn c¸c sè thùc sau ®©y :

234,567
12345
2,45

TL :
0.23456*103
0.12345*105
0.245*101





◦ Dùa vµo b¶n m· ASCII h·y biÓu diÔn d·y ký tù sau : “HOC ”






Cñng cè :
◦ BiÓu diÔn th«ng tin trong m¸y tÝnh ®iÖn tö ( Sè thùc, nguyªn, ký tù, c¸c d¹ng kh¸c )

◦ C¸ch tÝnh gi¸ trÞ cña biÓu diÔn ë hÖ nhÞ ph©n, hÖ 8, hÖ 16

























Bµi tËp vµ thùc hµnh 1
lµm quen víi th«ng tin vµ m· ho¸ th«ng tin
1. Môc ®Ých, yªu cÇu
• Cñng cè hiÓu biÕt ban ®Çu vÒ Tin häc, m¸y tÝnh.
• Sö dông bé m· ASCII ®Ó m· ho¸ ®­îc x©u kÝ tù, sè nguyªn.
• ViÕt ®­îc sè thùc d­íi d¹ng dÊu phÈy ®éng.
2. Néi dung
a) Tin häc, m¸y tÝnh
a1) H·y chän nh÷ng kh¼ng ®Þnh ®óng trong c¸c kh¼ng ®Þnh sau:
(A) M¸y tÝnh cã thÓ thay thÕ hoµn toµn cho con ng­êi trong lÜnh vùc tÝnh to¸n;
(B) Häc Tin häc lµ häc sö dông m¸y tÝnh;
(C) M¸y tÝnh lµ s¶n phÈm trÝ tuÖ cña con ng­êi;
(D) Mét ng­êi ph¸t triÓn toµn diÖn trong x· héi hiÖn ®¹i kh«ng thÓ thiÕu hiÓu biÕt vÒ Tin häc.
a2) Nh÷ng ®¼ng thøc nµo lµ ®óng trong c¸c ®¼ng thøc sau ®©y?
(A) 1 KB = 1000 byte;
(B) 1 KB = 1024 byte;
(C) 1 MB = 1000000 byte.
a3) Cã 10 häc sinh xÕp hµng ngang ®Ó chôp ¶nh. Em h·y dïng 10 bit ®Ó biÓu diÔn th«ng tin nµy cho biÕt mçi vÞ trÝ trong hµng lµ b¹n nam hay b¹n n÷.
b) Sö dông b¶ng m· ASCII (xem phô lôc) ®Ó m· ho¸ vµ gi¶i m·
b1) ChuyÓn c¸c x©u kÝ tù sau thµnh d¹ng m· nhÞ ph©n: "VN", "Tin".
b2) D·y bit "010010000110111101100001" t­¬ng øng lµ m· ASCII cña d·y kÝ tù nµo?
c) BiÓu diÔn sè nguyªn vµ sè thùc
c1) §Ó m· ho¸ sè nguyªn –27 cÇn dïng bao nhiªu byte?
c2) ViÕt c¸c sè thùc sau ®©y d­íi d¹ng dÊu phÈy ®éng:
11005; 25,879; 0,000984.










Bµi 3: Giới thiệu về máy tính

I. môc ®Ých, yªu cÇu

◦ HS n¾m ®­îc cÊu tróc cña m¸y tÝnh
◦ C¸c thµnh phÇn chÝnh cña m¸y tÝnh
◦ Ho¹t ®éng cña m¸y tÝnh
◦ Mét sè thiÕt bÞ chÝnh trªn m¸y tÝnh

II. Lªn líp :
1. Bµi cò
◦ §æi sè nhÞ ph©n sau ra sè thËp ph©n: 1000111­2

2. Bµi míi :

TiÕt 1- Bµi 3 : Giíi thiÖu vÒ m¸y tÝnh

Néi dung
Ho¹t ®éng cña HS


1. Kh¸i niÖm hÖ thèng tin häc

HÖ thèng tin häc dïng ®Ó nhËp, xuÊt, xö lÝ, truyÒn vµ l­u tr÷ th«ng tin.
HÖ thèng tin häc gåm ba thµnh phÇn:
• PhÇn cøng (Hardware) gåm m¸y tÝnh vµ mét sè thiÕt bÞ liªn quan.
• PhÇn mÒm (Software) gåm c¸c ch­¬ng tr×nh. Ch­¬ng tr×nh lµ mét d·y lÖnh, mçi lÖnh lµ mét chØ dÉn cho m¸y tÝnh biÕt ®iÒu cÇn lµm.
• Sù qu¶n lÝ vµ ®iÒu khiÓn cña con ng­êi.

2. S¬ ®å cÊu tróc cña mét m¸y tÝnh
M¸y tÝnh lµ thiÕt bÞ dïng ®Ó tù ®éng ho¸ qu¸ tr×nh thu thËp, l­u tr÷ vµ xö lÝ th«ng tin. Cã nhiÒu lo¹i m¸y tÝnh kh¸c nhau nh­ng chóng ®Òu cã chung mét s¬ ®å cÊu tróc nh­ sau:

H×nh. S¬ ®å cÊu tróc m¸y tÝnh
C¸c mòi tªn trong s¬ ®å kÝ hiÖu viÖc trao ®æi th«ng tin gi÷a c¸c bé phËn cña m¸y tÝnh.

3. Bé xö lÝ trung t©m (CPU  Central Processing Unit)

CPU lµ thµnh phÇn quan träng nhÊt cña m¸y tÝnh, ®ã lµ thiÕt bÞ chÝnh thùc hiÖn vµ ®iÒu khiÓn viÖc thùc hiÖn ch­¬ng tr×nh.

CPU gåm hai bé phËn chÝnh: bé ®iÒu khiÓn (CU  Control Unit) vµ bé sè häc/l«gic (ALU 
Ngoµi hai bé phËn chÝnh nªu trªn, CPU cßn cã thªm mét sè thµnh phÇn kh¸c nh­ thanh ghi (Register) vµ vïng nhí kÕt (Cache).
Thanh ghi lµ vïng nhí ®Æc biÖt ®­îc CPU sö dông ®Ó l­u tr÷ t¹m thêi c¸c lÖnh vµ d÷ liÖu ®ang ®­îc xö lÝ. ViÖc truy cËp ®Õn c¸c thanh ghi ®­îc thùc hiÖn víi tèc ®é rÊt nhanh.
Cache ®ãng vai trß trung gian gi÷a bé nhí vµ c¸c thanh ghi. Tèc ®é truy cËp ®Õn cache lµ kh¸ nhanh.

4. Bé nhí trong
Bé nhí trong lµ n¬i ch­¬ng tr×nh ®­îc ®­a vµo ®Ó thùc hiÖn vµ lµ n¬i l­u tr÷ d÷ liÖu ®ang ®­îc xö lÝ.
Gåm:

- ROM (Read Only Memory  Bé nhí chØ ®äc)
- RAM (Random Access Memory  Bé nhí truy cËp ngÉu nhiªn). Ram bÞ mÊt d÷ liÖu khi t¾t m¸y

5. Bé nhí ngoµi (Secondary memory)

Bé nhí ngoµi dïng ®Ó l­u tr÷ l©u dµi d÷ liÖu vµ hç trî cho bé nhí trong.


§Ó truy cËp d÷ liÖu trªn ®Üa, m¸y tÝnh cã c¸c æ ®Üa víi c¸c tªn th­êng gäi lµ æ ®Üa A, æ ®Üa B, æ ®Üa C,... Trong qu¸ tr×nh lµm viÖc, ta cã thÓ ®­a c¸c ®Üa mÒm hoÆc ®Üa CD kh¸c nhau vµo æ ®Üa t­¬ng øng. §Ó ng¾n gän, ta sÏ ®ång nhÊt æ ®Üa víi ®Üa ®Æt trong ®ã.

§Üa cøng (h. 14a) th­êng ®­îc g¾n s½n trong æ ®Üa cøng. §Üa cøng cã dung l­îng rÊt lín vµ tèc ®é ®äc/ghi rÊt nhanh.
M¸y tÝnh th­êng cã mét æ ®Üa mÒm dïng ®Ó ®äc/ghi ®Üa mÒm (h. 14b) cã ®­êng kÝnh 3,5 inch (8,75 cm) víi dung l­îng 1,44 MB.
Ngoµi c¸c ®Üa CD (h. 14c) cã mËt ®é ghi d÷ liÖu rÊt cao, hiÖn nay cßn cã thiÕt bÞ nhí flash (h. 14d) lµ mét thiÕt bÞ l­u tr÷ d÷ liÖu cã dung l­îng lín víi kÝch th­íc nhá gän vµ dÔ sö dông.
Chó ý: Trong thùc tÕ, thiÕt bÞ nhí flash sö dông cæng giao tiÕp USB nªn cßn ®­îc gäi lµ USB.
6. ThiÕt bÞ vµo (Input device)
ThiÕt bÞ vµo dïng ®Ó ®­a th«ng tin vµo m¸y tÝnh. Cã nhiÒu lo¹i thiÕt bÞ vµo nh­ bµn phÝm, chuét, m¸y quÐt, micr«, webcam,...
a) Bµn phÝm (Keyboard)
H×nh cho ta s¬ ®å vÒ bµn phÝm cña m¸y tÝnh.






b) Chuét (Mouse)
Chuét (h. 16) lµ mét thiÕt bÞ rÊt tiÖn lîi trong khi lµm viÖc víi m¸y tÝnh. B»ng c¸c thao t¸c nh¸y nót chuét, ta cã thÓ thùc hiÖn mét lùa chän nµo ®ã trong b¶ng chän (menu) ®ang hiÓn thÞ trªn mµn h×nh. Dïng chuét còng cã thÓ thay thÕ cho mét sè thao t¸c bµn phÝm.
c) M¸y quÐt (Scanner)
M¸y quÐt (h. 17) lµ thiÕt bÞ cho phÐp ®­a v¨n b¶n vµ h×nh ¶nh vµo m¸y tÝnh. Cã nhiÒu phÇn mÒm cã kh¶ n¨ng chØnh söa v¨n b¶n hoÆc h×nh ¶nh ®· ®­îc ®­a vµo trong m¸y.
d) Webcam
Webcam (h. 18) lµ mét camera kÜ thuËt sè. Khi g¾n vµo m¸y tÝnh, nã cã thÓ thu vµ truyÒn trùc tuyÕn h×nh ¶nh qua m¹ng ®Õn nh÷ng m¸y tÝnh ®ang kÕt nèi víi m¸y ®ã.
7. ThiÕt bÞ ra (Output device)
ThiÕt bÞ ra dïng ®Ó ®­a d÷ liÖu trong m¸y tÝnh ra m«i tr­êng ngoµi. Cã nhiÒu lo¹i thiÕt bÞ ra nh­ mµn h×nh, m¸y in,...
a) Mµn h×nh (Monitor)
Mµn h×nh m¸y tÝnh cã cÊu t¹o t­¬ng tù nh­ mµn h×nh ti vi. Khi lµm viÖc, ta cã thÓ xem mµn h×nh lµ tËp hîp c¸c ®iÓm ¶nh (Pixel), mçi ®iÓm cã thÓ cã ®é s¸ng, mµu s¾c kh¸c nhau. ChÊt l­îng cña mµn h×nh ®­îc quyÕt ®Þnh bëi c¸c tham sè sau:
• §é ph©n gi¶i: MËt ®é c¸c ®iÓm ¶nh trªn mµn h×nh. §é ph©n gi¶i cµng cao th× h×nh ¶nh hiÓn thÞ trªn mµn h×nh cµng mÞn vµ s¾c nÐt.
• ChÕ ®é mµu: C¸c mµn h×nh mµu cã thÓ cã 16 hay 256 mµu, thËm chÝ cã hµng triÖu mµu kh¸c nhau.
b) M¸y in (Printer)
M¸y in cã nhiÒu lo¹i nh­ m¸y in kim, in phun, in laser (h. 19),... dïng ®Ó in d÷ liÖu ra giÊy. M¸y in cã thÓ lµ ®en/tr¾ng hoÆc mµu.
c) M«®em (Modem)
d) M¸y chiÕu (Projector)
e) Loa vµ tai nghe (Speaker and Headphone)

a) M¸y chiÕu b) Loa c) Tai nghe
H×nh 2. Mét sè thiÕt bÞ ra
8. Ho¹t ®éng cña m¸y tÝnh

Nguyªn lÝ §iÒu khiÓn b»ng ch­¬ng tr×nh
M¸y tÝnh ho¹t ®éng theo ch­¬ng tr×nh.

Th«ng tin vÒ mét lÖnh bao gåm:
• §Þa chØ cña lÖnh trong bé nhí;
• M· cña thao t¸c cÇn thùc hiÖn;
• §Þa chØ c¸c « nhí liªn quan.
Nguyªn lÝ L­u tr÷ ch­¬ng tr×nh
LÖnh ®­îc ®­a vµo m¸y tÝnh d­íi d¹ng m· nhÞ ph©n ®Ó l­u tr÷, xö lÝ nh­ nh÷ng d÷ liÖu kh¸c.

Nguyªn lÝ Truy cËp theo ®Þa chØ
ViÖc truy cËp d÷ liÖu trong m¸y tÝnh ®­îc thùc hiÖn th«ng qua ®Þa chØ n¬i l­u tr÷ d÷ liÖu ®ã.

Khi xö lÝ d÷ liÖu, m¸y tÝnh xö lÝ ®ång thêi mét d·y bit chø kh«ng xö lÝ tõng bit. D·y bit nh­ vËy ®­îc gäi lµ tõ m¸y vµ ®­îc l­u tr÷ trong mét « nhí. §é dµi tõ m¸y cã thÓ lµ 8, 16, 32 hay 64 bit phô thuéc kiÕn tróc tõng m¸y.

C¸c bé phËn cña m¸y tÝnh nèi víi nhau bëi c¸c d©y dÉn gäi lµ c¸c tuyÕn (bus). Mçi tuyÕn cã mét sè ®­êng dÉn, theo ®ã c¸c gi¸ trÞ bit cã thÓ di chuyÓn trong m¸y. Th«ng th­êng sè ®­êng dÉn d÷ liÖu trong tuyÕn b»ng ®é dµi tõ m¸y.
Nguyªn lÝ Ph«n N«i-man
M· ho¸ nhÞ ph©n, §iÒu khiÓn b»ng ch­¬ng tr×nh, L­u tr÷ ch­¬ng tr×nh vµ Truy cËp theo ®Þa chØ t¹o thµnh mét nguyªn lÝ chung gäi lµ nguyªn lÝ Ph«n N«i-man.

.





◦ Qua thùc tÕ em h·y nªu mét s« thiÕt bÞ lµ phÇn cøng, phÇn mÒm mµ em biÕt ?









◦ Qua s¬ ®å trªn em cã thÓ ph©n biÖt ( nªu ) c¸c thµnh phÇn chÝnh cña m¸y tÝnh theo chøc n¨ng ®­îc kh«ng ?

TL :
◦ Bé nhí
◦ ThiÕt bÞ vµo ra
◦ ThiÕt bÞ xö lý


◦ Ph¸t biÓu sù trao ®æi th«ng tin trong m¸y tÝnh th«ng qua s¬ ®å trªn ?













H×nh. CPU





























a) §Üa cøng b) §Üa mÒm c) §Üa CD d) Flash
H×nh 3. ThiÕt bÞ nhí




Gviªn h­íng dÉn HS mét sè phÝm th«ng dông
































































◦ NÕu kh«ng tån t¹i c¸c ch­¬ng tr×nh trªn m¸y tÝnh th× m¸y tÝnh sÏ lµm ®­îc g× ?




◦ Ch­¬ng tr×nh trªn m¸y tÝnh ®­îc l­­ tr÷ ë ®©u ?




Cñng cè
◦ CÊu tróc cña m¸y tÝnh
◦ C¸c thµnh phÇn cña m¸y tÝnh, chøc n¨ng cña c¸c thµnh phÇn ®ã
◦ Nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¸y tÝnh ®iÖn tö
◦ Lµm viÖc víi 1 sè thiÕt bÞ vµo ra

























TiÕt 8 : LuyÖn tËp vµ thùc hµnh

A. Môc ®Ých yªu cÇu :

◦ LuyÖn tËp mét sè bµi tËp cñng cè kiÕn thøc bµi 3
◦ N¾m ®­îc mét sè thao t¸c ( më m¸y tÝnh, t¾t m¸y tÝnh, më mét tr×nh øng dông trong window, lµm quen víi bµn phÝm b»ng c¸ch gâ 1 v¨n b¶n trong word )
B. Lªn líp
LuyÖn tËp

V. Ho¹t ®éng gi¸o viªn
VI. Ho¹t ®éng cña häc sinh
I. LuyÖn tËp

1. Mét m¸y tÝnh ch­a cã phÇn mÒm cã thÓ ho¹t ®éng ®­îc kh«ng? V× sao?




2. H·y giíi thiÖu vµ vÏ s¬ ®å cÊu tróc tæng qu¸t cña m¸y tÝnh.


3. H·y tr×nh bµy chøc n¨ng tõng bé phËn: CPU, bé nhí trong, bé nhí ngoµi, thiÕt bÞ vµo, thiÕt bÞ ra.




4. Em biÕt g× vÒ c¸c kh¸i niÖm: LÖnh, ch­¬ng tr×nh, tõ m¸y?








5. Em cã biÕt thiÕt bÞ nµo võa lµ thiÕt bÞ vµo võa lµ thiÕt bÞ ra kh«ng?

6. H·y tr×nh bµy hiÓu biÕt cña em vÒ nguyªn lÝ Ph«n N«i-man.







II. Mét sè c«ng viÖc t¹i phßng m¸y

a. BËt m¸y tÝnh
b. T¾t m¸y tÝnh

Win XP: Start/ Turn off xuÊt hiÖn mµn h×nh nh­ sau

c. Khëi ®éng Microsoft Word ®Ó gâ ®o¹n v¨n b¶n lµm quen víi bµn phÝm



a. PhÇn mÒm lµ g× ?
b. T¹i sao m¸y tÝnh kh«ng ho¹t ®éng khi kh«ng cã phÇn mÒm ? Bëi v× phÇn mÒm lµ ch­¬ng tr×nh. vµ m¸y tÝnh ho¹t ®éng theo c¸c ch­¬ng tr×nh


HS lªn b¶ng vÏ vµ nªu cÊu tróc cña MT§T- GV nhËn xÐt



HS lªn b¶ng tr¶ lêi. GV nhËn xÐt
c. T¹i sao trong qu¸ tr×nh so¹n th¶o v¨n b¶n ( Qu¸ tr×nh lµm viÖc víi m¸y tÝnh nãi chung) ng­êi ta ph¶i lµm thao t¸c l­u TT ) ?
d. Gîi ý: Th«ng tin trong qu¸ tr×nh xö lý l­u tr÷ ë ®©u? Th«ng tin nµy sÏ ntn khi t¾t m¸y

e. HS nªu ®­îc c¸c ý ®­a ra ë SGK( LÖnh , ch­¬ng tr×nh, tõ m¸y ) GV gi¶i thÝch thªm: Ch­¬ng tr×nh trªn m¸y tÝnh do con ng­êi viÕt. Muèn viÕt ®­îc ch­¬ng tr×nh ph¶i biÕt 1 ng«n ng÷ lËp tr×nh ( Ng«n ng÷ dïng ®Ó diÔn ®¹t ý cña con ng­êi cho m¸y tÝnh hiÓu ) trong ng«n ng÷ lËp tr×nh cã nhiÒu lÖnh


f. Tr¶ lêi : Modem



g. Nguyªn lý Ph«n N«i Man nãi lªn ho¹t ®éng cña m¸y tÝnh ®iÖn tö
M¸y tÝnh ho¹t ®éng theo ch­¬ng tr×nh
Ch­¬ng tr×nh, d÷ liÖu l­u trong bé nhí d­íi d¹ng m· nhÞ ph©n
Khi truy cËp ch­¬ng tr×nh, d÷ liÖu ph¶i th«ng qua ®Þa chØ l­u tr÷ nã trong bé nhí
( HÖ ®iÒu hµnh qu¶n lý )


C. Cñng cè
◦ CÊu tróc cña MT§T
◦ Chøc n¨ng cña c¸c thµnh phÇn
◦ Nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¸y tÝnh ®iÖn tö












































TiÕt 9 : thùc hµnh


VII. Bµi tËp vµ thùc hµnh 2
VIII. Lµm quen víi m¸y tÝnh
1. Môc ®Ých, yªu cÇu
• Quan s¸t vµ nhËn biÕt ®­îc c¸c bé phËn chÝnh cña m¸y tÝnh vµ mét sè thiÕt bÞ kh¸c nh­ m¸y in, bµn phÝm, chuét, ®Üa, æ ®Üa, cæng USB,...
• Lµm quen vµ tËp mét sè thao t¸c sö dông bµn phÝm,chuét;
• NhËn thøc ®­îc m¸y tÝnh ®­îc thiÕt kÕ rÊt th©n thiÖn víi con ng­êi.
2. Néi dung
a) Lµm quen víi m¸y tÝnh
T¹i phßng m¸y, th«ng qua sù giíi thiÖu vµ h­íng dÉn cña gi¸o viªn, häc sinh quan s¸t vµ nhËn biÕt:
• C¸c bé phËn cña m¸y tÝnh vµ mét sè thiÕt bÞ kh¸c nh­: æ ®Üa, bµn phÝm, mµn h×nh, m¸y in, nguån ®iÖn, c¸p nèi, cæng USB,...
• C¸ch bËt/t¾t mét sè thiÕt bÞ nh­ m¸y tÝnh, mµn h×nh, m¸y in,...
• C¸ch khëi ®éng m¸y.
b) Sö dông bµn phÝm
• Ph©n biÖt c¸c nhãm phÝm.
• Ph©n biÖt viÖc gâ mét phÝm vµ gâ tæ hîp phÝm b»ng c¸ch nhÊn gi÷.
• Gâ mét dßng kÝ tù tuú chän.
c) Sö dông chuét
• Di chuyÓn chuét: Thay ®æi vÞ trÝ cña chuét trªn mÆt ph¼ng.
• Nh¸y chuét: NhÊn nót tr¸i chuét råi th¶ ngãn tay.
• Nh¸y ®óp chuét: Nh¸y chuét nhanh hai lÇn liªn tiÕp.
• KÐo th¶ chuét: NhÊn vµ gi÷ nót tr¸i cña chuét, di chuyÓn con trá chuét ®Õn vÞ trÝ cÇn thiÕt th× th¶ ngãn tay nhÊn gi÷ chuét.
d) Thùc hiÖn 1 ch­¬ng tr×nh trong Pascal ®Ó HS nhËn ®­îc m¸y tÝnh ho¹t ®éng theo ch­¬ng tr×nh





Bµi 4 Bµi to¸n vµ thuËt to¸n

A. Môc tiªu:
◦ Kh¸i niÖm bµi to¸n trong tin häc
◦ Kh¸i niÖm thuËt to¸n
◦ HiÓu ®­îc 1 sè thuËt to¸n ®iÓn h×nh trong c/t THPT
◦ ViÕt ®­îc thuËt to¸n cña 1 sè bµi to¸n ®¬n gi¶n
B. Ph­¬ng TiÖn d¹y häc
◦ GV: S¸ch gi¸o khoa, Gi¸o ¸n
◦ HS: S¸ch, vë
C. Ho¹t ®éng d¹y häc:
I. æn ®Þnh: V¾ng: .... ChËm.....
II. Bµi cò : Kh¸i niÖm vÒ ch­¬ng tr×nh ?
III. Bµi míi : ( tiÕt 10 )

Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn
Ho¹t ®éng cña häc sinh

1. Kh¸i niÖm bµi to¸n
- Bµi to¸n lµ viÖc nµo ®ã ta muèn m¸y tÝnh thùc hiÖn.
VD:
§­a mét dßng ch÷ ra mµn h×nh
Gi¶i ph­¬ng tr×nh bËc hai
Qu¶n lÝ c¸n bé cña mét c¬ quan
- Bµi to¸n trong tin häc gåm hai yÕu tè: Input vµ Output.






2. Kh¸i niÖm thuËt to¸n
ThuËt to¸n ®Ó gi¶i mét bµi to¸n lµ mét d·y h÷u h¹n c¸c thao t¸c ®­îc s¾p xÕp theo mét tr×nh tù x¸c ®Þnh sao cho sau khi thùc hiÖn d·y thao t¸c Êy, tõ Input cña bµi to¸n, ta
nhËn ®­îc Output cÇn t×m.

GV dÉn d¾t vÊn ®Ò
◦ Qua hai vÝ dô trªn ta thÊy nÕu con ng­êi gi¶i bµi to¸n th× cã thÓ kh«ng cÇn lêi gi¶i t­êng minh mµ vÉn cã thÓ cho kÕt qu¶ ®óng nh­ng nÕu ta ®­a bµi to¸n ®ã cho MT thùc hiÖn liÖu nã cã tr¶ lêi ngay ®­îc kÕt qu¶ nh­ trªn kh«ng ?


V× vËy viÕt thuËt to¸n sÏ dùa trªn lêi gi¶i t­êng minh cña bµi to¸n ®ã kÕt hîp víi 1 sè tÝnh chÊt vµ c¸ch s¾p xÕp c¸c thao t¸c trong ®Þnh nghÜa vÒ thuËt to¸n ®Ó ®­îc thuËt to¸n cho bµi to¸n cô thÓ
*. C¸c c¸ch m« t¶ thuËt to¸n
Ngoµi c¸ch liÖt kª ra d·y c¸c thao t¸c nh­ trªn, thuËt to¸n cßn cã thÓ ®­îc diÔn t¶ b»ng s¬ ®å khèi. Trong s¬ ®å khèi, ng­êi ta dïng mét sè khèi, ®­êng cã mòi tªn víi:
• H×nh thoi thÓ hiÖn thao t¸c so s¸nh;
• H×nh ch÷ nhËt thÓ hiÖn c¸c phÐp tÝnh to¸n;
• C¸c mòi tªn quy ®Þnh tr×nh tù thùc hiÖn c¸c thao t¸c;
• H×nh « van thÓ hiÖn thao t¸c nhËp, xuÊt d÷ liÖu.



◦ Nªu thªm 1 sè bµi to¸n trong tin häc ?

◦ X¸c ®inh Inpót, Output cña bµi to¸n gi¶i ph­¬ng tr×nh bËc hai ?

Input: a,b,c
Output: nghiÖm

◦ Bµi to¸n t×m ­íc chung lín nhÊt cña hai sè nguyªn d­¬ng
Input: Hai sè nguyªn d­¬ng M vµ N;
Output: ¦íc chung lín nhÊt cña M vµ N.


◦ Lµm thÕ nµo ®Ó viÕt ®­îc thuËt to¸n cho bµi to¸n ?

( Ph¶i chØ ra lêi gi¶i t­êng minh bµi to¸n ®ã )



◦ H·y s¾p xÕp d·y sè sau ®©y theo thø tù t¨ng dÇn, hoÆc gi¶m dÇn
5 , 7, 2, 9, -10

Tr¶ lêi: -10, 2, 5, 7, 9

◦ H·y t×m ¦SCLN cña hai sè sau: 8,6

Tr¶ lêi: USCLN lµ 2
























IV. Cñng cè
◦ C¸c thµnh phÇn cña bµi to¸n trong tin häc
◦ Kh¸i niÖm vÒ thuËt to¸n
◦ C¸c c¸ch m« t¶ thuËt to¸n
TiÕt 11
I. æn ®Þnh : V¾ng .......... ChËm.............
II. Bµi cò : Nªu kh¸i niÖm thuËt to¸n ?
III. Bµi míi :

Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn
Ho¹t ®éng cña HS

VÝ dô. T×m gi¸ trÞ lín nhÊt cña mét d·y sè nguyªn
 ý t­ëng:
- Khëi t¹o gi¸ trÞ Max = a1.
- LÇn l­ît víi i tõ 2 ®Õn N, so s¸nh gi¸ trÞ sè h¹ng ai víi gi¸ trÞ Max, nÕu ai > Max th× Max nhËn gi¸ trÞ míi lµ ai.
 ThuËt to¸n. ThuËt to¸n gi¶i bµi to¸n nµy cã thÓ ®­îc m« t¶ theo c¸ch liÖt kª nh­ sau:
B­íc 1. NhËp N vµ d·y a1,..., aN;
B­íc 2. Max  a1, i  2;
B­íc 3. NÕu i > N th× ®­a ra gi¸ trÞ Max råi kÕt thóc;
B­íc 4.
B­íc 4.1. NÕu ai > Max th× Max  ai;
B­íc 4.2. i  i + 1 råi quay l¹i b­íc 3;
Qua ®Þnh nghÜa, ta thÊy thuËt to¸n cã c¸c ®Æc tr­ng chÝnh sau:
• TÝnh dõng: ThuËt to¸n ph¶i kÕt thóc sau mét sè h÷u h¹n lÇn thùc hiÖn c¸c thao t¸c;
• TÝnh x¸c ®Þnh: Sau khi thùc hiÖn mét thao t¸c th× hoÆc lµ thuËt to¸n kÕt thóc hoÆc lµ cã ®óng mét thao t¸c x¸c ®Þnh ®Ó ®­îc thùc hiÖn tiÕp theo;
. TÝnh ®óng ®¾n: Sau khi thuËt to¸n kÕt thóc, ta ph¶i nhËn ®­îc Output cÇn t×m.

Víi thuËt to¸n trªn :
◦ TÝnh dõng: V× gi¸ trÞ cña i mçi lÇn t¨ng lªn 1 nªn sau N lÇn th× i > N, khi ®ã kÕt qu¶ phÐp so s¸nh ë b­íc 3 x¸c ®Þnh viÖc ®­a ra gi¸ trÞ Max råi kÕt thóc.
◦ TÝnh x¸c ®Þnh: Thø tù thùc hiÖn c¸c b­íc cña thuËt to¸n ®­îc mÆc ®Þnh lµ tuÇn tù nªn sau b­íc 1 lµ b­íc 2, sau b­íc 2 lµ b­íc 3. KÕt qu¶ c¸c phÐp so s¸nh trong b­íc 3 vµ b­íc 4 ®Òu x¸c ®Þnh duy nhÊt b­íc tiÕp theo cÇn thùc hiÖn.
TÝnh ®óng ®¾n: V× thuËt to¸n so s¸nh Max víi tõng sè h¹ng cña d·y sè vµ thùc hiÖn Max  ai nÕu ai > Max nªn sau khi so s¸nh hÕt N sè h¹ng cña d·y th× Max lµ gi¸ trÞ lín nhÊt.




* .C2: M« t¶ thuËt to¸n b»ng l­u ®å

( Häc sinh vÏ, GV nhËn xÐt , söa )









• GV quan s¸t c¸c b­íc thùc hiÖn cña HS theo thuËt to¸n




 X¸c ®Þnh bµi to¸n
- Input ?: Sè nguyªn d­¬ng N vµ d·y N sè nguyªn a1,..., aN.
- Output? : Gi¸ trÞ lín nhÊt Max cña d·y sè.
 ý t­ëng:( Em h·y nªu c¸ch ®Ó lÊy ®­îc sè lín nhÊt trong d·y sè)

Tl : So s¸nh
◦ So s¸nh nh­ thÕ nµo ?
◦ LÊy mèc lµ gi¸ trÞ nµo ( phÇn tö nµo ®Ó so s¸nh )
TL : Chän a1
◦ So s¸nh víi c¸c phÇn tö tiÕp theo nÕu gi¸ trÞ nµo lín h¬n th× nhËn lµ gi¸ trÞ Max
◦ ViÖc so s¸nh ®ã dõng l¹i khi nµo ?

TL : Khi kh«ng cßn phÇn tö nµo n÷a
















Víi thuËt to¸n t×m Max ®· xÐt h·y chØ ra :
◦ TÝnh dõng cña thuËt to¸n




◦ TÝnh x¸c ®Þnh ?








◦ TÝnh ®óng ®¾n ?



Thùc hiÖn thuËt to¸n trªn víi 1 d·y cô thÓ ®Ó kiÓm tra kÕt qu¶:
Cho d·y 3, 5, 8, 4. 27, 5
Theo thuËt to¸n trªn h·y t×m ra sè lín nhÊt ?

IV. Cñng cè :
◦ Thùc hiÖn víi 1 d·y cô thÓ 6, 7, 9, 0 ®Ó n¾m v÷ng thuËt to¸n t×m Max cña d·y
TiÕt 12
I. æn ®Þnh : V¾ng .......... ChËm.............
II. Bµi cò : Hái khi gi¶ng bµi míi
III. Bµi míi :

Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn
Ho¹t ®éng cña HS

3. Mét sè vÝ dô vÒ thuËt to¸n
VÝ dô 1. KiÓm tra tÝnh nguyªn tè cña mét sè nguyªn d­¬ng
 X¸c ®Þnh bµi to¸n
- Input: N lµ mét sè nguyªn d­¬ng;
- Output: "N lµ sè nguyªn tè" hoÆc "N kh«ng lµ sè nguyªn tè".
 ý t­ëng:
Mét sè nguyªn d­¬ng N lµ sè nguyªn tè nÕu nã cã ®óng hai ­íc sè kh¸c nhau lµ 1 vµ chÝnh nã. Tõ ®Þnh nghÜa ®ã, ta suy ra:
• NÕu N = 1 th× N kh«ng lµ sè nguyªn tè;
• NÕu 1 < N < 4 th× N lµ sè nguyªn tè;
• NÕu N 4 vµ kh«ng cã ­íc sè trong ph¹m vi tõ 2 ®Õn phÇn nguyªn c¨n bËc hai cña N th× N lµ sè nguyªn tè.
Tõ ®ã ta cã thuËt to¸n nh­ sau:
 ThuËt to¸n
a) ThuËt to¸n diÔn t¶ b»ng c¸ch liÖt kª
B-íc 1. NhËp sè nguyªn d­¬ng N;
B-íc 2. NÕu N = 1 th× th«ng b¸o N kh«ng nguyªn tè råi kÕt thóc;
B-íc 3. NÕu N < 4 th× th«ng b¸o N lµ nguyªn tè råi kÕt thóc;
B-íc 4. i  2;
B-íc 5. NÕu i > []1 th× th«ng b¸o N lµ nguyªn tè råi kÕt thóc;
B-íc 6. NÕu N chia hÕt cho i th× th«ng b¸o N kh«ng nguyªn tè råi kÕt thóc;
B-íc 7. i  i + 1 råi quay l¹i b­íc 5.
b) S¬ ®å khèi

• Gäi HS lªn b¶ng vÏ – GV kiÓm tra nhËn xÐt















• X¸c ®Þnh bµi to¸n ?



• ý t­ëng ?
▪ Mét sè nguyªn d­¬ng N gäi lµ sè nguyªn tè nÕu nã tho¶ m·n ®iÒu kiÖn nµo ?
▪ H·y xÐt c¸c tr­êng hîp ®Æc biÖt cña N ? ( N=1, N=2,N=3 )




▪ Cho sè N víi c¸c gi¸ trÞ sau : (7, 12) H·y kiÓm tra xem N cã ph¶i lµ sè nguyªn tè øng víi c¸c gi¸ trÞ trªn hay kh«ng ?

• ViÕt thuËt to¸n















IV. Cñng cè

▪ N¾m l¹i thuËt to¸n x¸c ®Þnh 1 sè cã ph¶i lµ sè nguyªn tè hay kh«ng b»ng c¸ch theo thuËt to¸n trªn x¸c ®Þnh c¸c sè sau ®©y cã ph¶i lµ nguyªn tè hay kh«ng ( sau ®©y lµ b¶ng m« pháng )

Víi N = 29 ()

Víi N = 45 ()
i
2
3
4
5
6

i
2
3
N/i
29/2
29/3
29/4
29/5


N/i
45/2
45/3
Chia hÕt kh«ng?
Kh«ng
Kh«ng
Kh«ng
Kh«ng


Chia hÕt kh«ng?
Kh«ng
Chia hÕt
a) 29 lµ sè nguyªn tè

b) 45 kh«ng lµ sè nguyªn tè


TiÕt 13
I. æn ®Þnh : V¾ng .......... ChËm.............
II. Bµi cò : Hái khi gi¶ng bµi míi
III. Bµi míi :

Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn
Ho¹t ®éng cña HS

VÝ dô 2. Bµi to¸n s¾p xÕp
Trong cuéc sèng, ta th­êng gÆp nh÷ng viÖc liªn quan ®Õn s¾p xÕp nh­ häc sinh xÕp hµng theo thø tù tõ thÊp ®Õn cao, gi¸o viªn xÕp lo¹i häc lùc häc sinh trong líp. Nãi mét c¸ch tæng qu¸t, cho mét d·y ®èi t­îng, cÇn s¾p xÕp l¹i vÞ trÝ c¸c ®èi t­îng theo mét tiªu chÝ nµo ®ã. Ch¼ng h¹n, cho 10 chiÕc cäc cã chiÒu cao kh¸c nhau (h. 22a), cÇn xÕp l¹i sao cho cäc thÊp ë tr­íc, cäc cao ë sau

Bµi to¸n cô thÓ
Cho d·y A gåm N sè nguyªn a­1, a­2,..., aN. CÇn s¾p xÕp c¸c sè h¹ng ®Ó d·y A trë thµnh d·y kh«ng gi¶m (tøc lµ sè h¹ng tr­íc kh«ng lín h¬n sè h¹ng sau).
VÝ dô, víi A lµ d·y gåm c¸c sè nguyªn: 6, 1, 5, 3, 7, 8, 10, 7, 12, 4, sau khi s¾p xÕp ta cã d·y: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 7, 8, 10, 12.
 X¸c ®Þnh bµi to¸n
- Input: D·y A gåm N sè nguyªn a­1, a­2,..., aN.
- Output: D·y A ®­îc s¾p xÕp l¹i thµnh d·y kh«ng gi¶m.
 ý t­ëng:
▪ Häc sinh cã thÓ nªu c¸c ý t­ëng kh¸c nhau ®Ó s¾p xÕp d·y sè
▪ GV h­íng cho HS vÒ ý t­ëng cña SGK hoÆc c¸ch t­¬ng tù
Víi mçi cÆp sè h¹ng ®øng liÒn kÒ trong d·y, nÕu sè tr­íc lín h¬n sè sau ta ®æi chç chóng cho nhau. ViÖc ®ã ®­îc lÆp l¹i, cho ®Õn khi kh«ng cã sù ®æi chç nµo x¶y ra n÷a.

 ThuËt to¸n
a) C¸ch liÖt kª
B-íc 1. NhËp N, c¸c sè h¹ng a­1, a­2,..., aN;
B-íc 2. M  N;
B-íc 3. NÕu M < 2 th× ®­a ra d·y A ®· ®­îc s¾p xÕp råi kÕt thóc;
B-íc 4. M  M-1, i  0;
B-íc 5. i  i + 1;
B-íc 6. NÕu i > M th× quay l¹i b­íc 3;
B-íc 7. NÕu ai > ai+1 th× tr¸o ®æi ai vµ ai+1 cho nhau;
Quay l¹i b­íc 5.

Ghi chó: - Qua nhËn xÐt trªn, ta thÊy qu¸ tr×nh so s¸nh vµ ®æi chç sau mçi l­ît chØ thùc hiÖn víi d·y ®· bá bít sè h¹ng cuèi d·y. §Ó thùc hiÖn ®iÒu ®ã trong thuËt to¸n sö dông biÕn nguyªn M cã gi¸ trÞ khëi t¹o lµ N, sau mçi l­ît M gi¶m mét ®¬n vÞ cho ®Õn khi M < 2.
- Trong thuËt to¸n trªn, i lµ biÕn chØ sè c¸c sè h¹ng cña d·y cã gi¸ trÞ nguyªn thay ®æi lÇn l­ît tõ 0 ®Õn M + 1.























































• H·y x¸c ®Þnh bµi to¸n
InPut:
OutPut:


• ý t­ëng





▪ Cho 1 hµng lµ HS líp häc h·y s¾p xÕp hµng ®ã theo 1 thø tù ( D·y kh«ng gi¶m)



▪ Theo thuËt to¸n trªn cho N= 10 ( D·y 10 sè ) H·y s¾p xÕp d·y ®ã thµnh d·y kh«ng gi¶m
6,1,5,3,7,8,10,7,12,4


▪ VÏ s¬ ®å khèi thÓ hiÖn thuËt to¸n ?
▪ GV nhËn xÐt ®óng sai vµ söa


































▪ Theo thuËt to¸n trªn cho N= 10 ( D·y 10 sè ) H·y s¾p xÕp d·y ®ã thµnh d·y kh«ng gi¶m
6,1,5,3,7,8,10,7,12,4



IV. Cñng cè :
▪ ý t­ëng cña thuËt to¸n s¾p xÕp
▪ Ph­¬ng ph¸p s¾p xÕp d·y
▪ Theo thuËt to¸n thùc hiÖn s¾p xÕp ®­îc 1 d·y cho tr­íc












TiÕt 14:
I. æn ®Þnh: V¾ng................. ChËm....................
II. Bµi cò: ViÖc so s¸nh trong thuËt to¸n s¾p xÕp d·y kh«ng gi¶m ®­îc thùc hiÖn nh­ thÕ nµo ?
III. Bµi míi :

Ho¹t ®éng cña GV
Ho¹t ®éng cña HS

XÐt bµi to¸n sau:
Cho d·y A gåm N sè nguyªn, ®«i mét kh¸c nhau: a1, a2,..., aN vµ mét sè nguyªn k. CÇn biÕt cã hay kh«ng chØ sè i (1  i  N) mµ ai = k. NÕu cã h·y cho biÕt chØ sè ®ã.
Sè nguyªn k ®­îc gäi lµ kho¸ t×m kiÕm (gäi t¾t lµ kho¸).
VÝ dô, cho d·y A gåm c¸c sè: 5, 7, 1, 4, 2, 9, 8, 11, 25, 51.
ThuËt to¸n T×m kiÕm tuÇn tù (Sequential Search)
 X¸c ®Þnh bµi to¸n
- Input: D·y A gåm N sè nguyªn ®«i mét kh¸c nhau a1, a2,..., aN vµ sè nguyªn k;
- Output: ChØ sè i mµ ai = k hoÆc th«ng b¸o kh«ng cã sè h¹ng nµo cña d·y A cã gi¸ trÞ b»ng k.
 ý t­ëng: T×m kiÕm tuÇn tù ®­îc thùc hiÖn mét c¸ch tù nhiªn. LÇn l­ît tõ sè h¹ng thø nhÊt, ta so s¸nh gi¸ trÞ sè h¹ng ®ang xÐt víi kho¸ cho ®Õn khi hoÆc gÆp mét sè h¹ng b»ng kho¸ hoÆc d·y ®· ®­îc xÐt hÕt vµ kh«ng cã gi¸ trÞ nµo b»ng kho¸. Trong tr­êng hîp thø hai d·y A kh«ng cã sè h¹ng nµo b»ng kho¸.



 ThuËt to¸n
a) C¸ch liÖt kª
B-íc 1. NhËp N, c¸c sè h¹ng a1, a2,..., aN vµ kho¸ k;
B-íc 2. i  1;
B-íc 3. NÕu ai = k th× th«ng b¸o chØ sè i, råi kÕt thóc;
B-íc 4. i  i + 1;
B-íc 5. NÕu i > N th× th«ng b¸o d·y A kh«ng cã sè h¹ng nµo cã gi¸ trÞ b»ng k, råi kÕt thóc;
B-íc 6. Quay l¹i b­íc 3.











b) S¬ ®å khèi


• ThuËt to¸n t×m kiÕm nhÞ ph©n HS t×m hiÓu ë SGK


▪ Nªu 1 sè ho¹t ®éng t×m kiÕm mµ em th­êng gÆp ?
VD: T×m trong kú thi c¸c em cã ®iÓm 5



• Víi kho¸ k = 2, trong d·y trªn cã sè h¹ng a5 cã gi¸ trÞ b»ng k. VËy chØ sè cÇn t×m lµ i = 5.
• Víi kho¸ k = 6 th× kh«ng cã sè h¹ng nµo cña d·y A cã gi¸ trÞ b»ng k.







• Nªu ý t­ëng ?
GV nhËn xÐt tæng hîp c¸c ý kiÕn sau ®ã nªu lªn ý t­ëng t×m kiÕm tuÇn tù












▪ Sö dông ®èi t­îng i nh»m môc ®Ých g× ?

▪ ThuËt to¸n nµy kÕt thóc khi nµo?
( Khi t×m thÊy gi¸ trÞ trong d·y b»ng K ) T¹i sao kh«ng tiÕp tôc t×m kiÕm mµ l¹i kÕt thóc ë ®©y: ( T¹i v× d·y sè víi c¸c sè h¹ng kh¸c nhau )
▪ KÕt thóc khi chØ sè i > N mµ ch­a t×m thÊy phÇn tö trong d·y b»ng K



▪ Chóng ta cã thÓ t×m kiÕm tõ cuèi d·y trë vÒ ®Çu d·y ®­îc kh«ng ?
NÕu ®­îc chóng ta cã thÓ viÕt l¹i thuËt to¸n kia ®­îc kh«ng ? Thay ®æi ë nh÷ng b­íc nµo? Thay ®æi nh­ thÕ nµo ? T¹i sao


GV nhËn xÐt råi söa l¹i cho ®óng










IV. Cñng cè
▪ VÒ nhµ viÕt l¹i thuËt to¸n t×m kiÕm tuÇn tù theo c¸ch t×m kiÕm tõ cuèi d·y trë vÒ ®Çu theo hai c¸ch liÖt kª vµ s¬ ®åi khèi
▪ VÒ nhµ lµm c¸c bµi tËp SGK



TiÕt 15: LuyÖn TËp

A/ Môc tiªu
◦ Häc sinh rÌn luyÖn c¸ch viÕt thuËt to¸n qua 1 sè bµi tËp
◦ HS cñng cè c¸c thuËt to¸n nªu ra trong Bµi 4 th«ng qua luyÖn tËp 1 sè bµi tËp
B/ Ph­¬ng tiÖn d¹y häc
◦ GV: S¸ch gi¸o khoa , Gi¸o ¸n
◦ HS: S¸ch gi¸o khoa, dông cô häc tËp
C/ Ho¹t ®éng d¹y häc
I. Bµi cò
II. Bµi míi
LuyÖn tËp
Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn
Ho¹t ®éng cña HS
Gi¸o viªn ra c¸c bµi tËp cho c¸c nhãm th¶o luËn, lµm sau ®ã nhËn xÐt gi÷a c¸c nhãm

Nhãm 1:
LiÖt kª
B­íc 1. NhËp N vµ d·y a1,..., aN;
B­íc 2. Min a1, i  2;
B­íc 3. NÕu i > N th× ®­a ra gi¸ trÞ Max råi kÕt thóc;
B­íc 4.
B­íc 4.1. NÕu ai < Min th× Min  ai;
B­íc 4.2. i  i + 1 råi quay l¹i b­íc 3;
L­u ®å : HS vÒ nhµ lµm

Nhãm 2:
◦ B1: NhËp a,b,c
◦ B2: TÝnh Delta
◦ B3: NÕu Delta > 0 th× cã 2 nghiÖm ®­a kq. Dõng
◦ B4: NÕu Delta<0 Th× PTVN. Dõng
◦ B5: NÕu Delta=0 th× PT cã nghiÖm kÐp. Dõng


Nhãm3 :
 ThuËt to¸n
a) C¸ch liÖt kª
B-íc 8. NhËp N, c¸c sè h¹ng a­1, a­2,..., aN;
B-íc 9. M  N;
B-íc 10. NÕu M < 2 th× ®­a ra d·y A ®· ®­îc s¾p xÕp råi kÕt thóc;
B-íc 11. M  M – 1, i  0;
B-íc 12. i  i + 1;
B-íc 13. NÕu i > M th× quay l¹i b­íc 3;
B-íc 14. NÕu ai < ai+1 th× tr¸o ®æi ai vµ ai+1 cho nhau;
B-íc 15. Quay l¹i b­íc 5.

 ThuËt to¸n
a) C¸ch liÖt kª
B-íc 7. NhËp N, c¸c sè h¹ng a1, a2,..., aN vµ kho¸ k;
B-íc 8. i  1; d
B-íc 9. NÕu ai = 0 th× d= d+1
B-íc 10. i  i + 1;
B-íc 11. NÕu i > N th× th«ng b¸o d·y A kh«ng cã sè h¹ng nµo cã gi¸ trÞ b»ng k, råi kÕt thóc;
B-íc 12. Quay l¹i b­íc 3.






Nhãm1