Ngày soạn: .../.../...
Ngày dạy: .../.../...
BÀI 3. THỰC HÀNH: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ KHOÁNG Ở THỰC VẬT
I. MỤC TIÊU
1. Kiến thức
Sau bài học này, HS sẽ:
- Thực hiện được các thí nghiệm chứng minh sự hút nước ở rễ, vận chuyển nước
ở thân và thoát hơi nước ở lá.
- Thực hành tưới nước chăm sóc cây.
- Thực hiện được các bước trồng cây thủy canh, khí canh.
- Thực hành quan sát được cấu tạo khí khổng ở lá.
2. Phát triển năng lực
Năng lực chung
- Năng lực tự học – tự chủ: Chủ động, tích cực thực hiện các nhiệm vụ của bản
thân khi tiến hành thực hành trao đổi nước và khoáng ở thực vật.
- Năng lực hợp tác và giao tiếp: Xác định nội dung hợp tác nhóm, trao đổi, thảo
luận và hoàn thành báo cáo thực hành.
- Năng lực vận dụng và sáng tạo: Vận dụng linh hoạt các kiến thức, kỹ năng để
giải quyết các vấn đề trong tự nhiên và thực tiễn như chăm sóc cây, tưới tiêu
hợp lí, sử dụng phân bón hợp lí cho cây trồng.
Năng lực riêng
- Năng lực nhận thức kiến thức sinh học: Sử dụng thành thạo các dụng cụ như
ống nghiệm, lam kính, kim mũi mác…
- Năng lực tìm tòi và khám phá thế giới sống: Thực hành quan sát được cấu tạo
khí khổng ở lá bằng kính hiển vi.
- Năng lực vận dụng kiến thức sinh học vào thực tiễn: Thực hiện được các bước
trồng cây thủy canh, khí canh.
Năng lực số:
 1.1.NC1b: HS tìm được thông tin thông qua việc quan sát, truy cập nội dung số
trong video, tổ chức được tìm kiếm dữ liệu, thông tin và nội dung trong môi
trường số.
 3.1.NC1a: Áp dụng được các cách tạo và chỉnh sửa nội dung ở các định dạng
khác nhau.

1

Năng lực AI:
- 11.A1.1: Xây dựng được quy trình sử dụng một sản phẩm AI cụ thể một cách thích
hợp.
- 11.C3.MR1: Vận dụng được một số kĩ thuật prompt nâng cao như: ràng buộc định
dạng đầu ra, chia nhỏ nhiệm vụ.
- 11.C2.MR1: Sử dụng được công cụ AI để tạo và biên tập nội dung học liệu phục vụ
học tập và đánh giá sản phẩm học tập.
3. Phát triển phẩm chất
- Chăm chỉ: có tinh thần chủ động trong việc nghiên cứu tài liệu, tìm kiếm thông
tin.
- Trách nhiệm: có ý thức thực hiện đầy đủ các nguyên tắc an toàn khi sử dụng
dụng cụ, hóa chất trong thí nghiệm, hoàn thành đầy đủ nhiệm vụ được phân
công.
- Trung thực: có thái độ trung thực trong theo dõi và báo cáo kết quả thực hành.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Đối với giáo viên:
- Video AI được tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học
- SGK, KHBD.
- Dụng cụ, thiết bị: Lam kính, ống nghiệm, cốc thủy tinh 100mL, chậu trồng cây,
kim mũi mác, kẹp (gỗ, nhựa), giấy thấm, dao lam, giá ống nghiệm, kính hiển
vi, video về quy trình trồng cây thủy canh, khí canh.
- Hóa chất: Dung dịch màu thực phẩm, xanh methylene, dung dich cobalt
chloride.
Học liệu số: OpenStax Biology 2e – 30.5 Transport of Water and Solutes in Plants:
https://openstax.org/books/biology-2e/pages/30-5-transport-of-water-and-solutes-inplants
2. Đối với học sinh
- SHS sinh học 11 kết nối tri thức.
- Mẫu vật: Cành có hoa màu trắng (hoa hồng, học cúc…), cây cảnh (dừa cạn,
mười giờ, sử quân tử…), cây có hệ rễ chùm hoàn chỉnh (ngô, cần tây…).
- Thiết bị dùng để quay, chụp.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a) Mục tiêu: Ôn lại bài cũ, đưa ra các nội dung thú vị gần gũi với thực tế để khơi
gợi hứng thú học tập.
2

b) Nội dung: HS nhớ lại kiến thức bài học trước về trao đổi nước và khoáng bài
2.
c) Sản phẩm: Kiến thức lý thuyết về trao đổi nước và khoáng ở bài học trước.
d) Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV đưa ra câu hỏi mở đầu cho HS:
+ Hoạt động trao đổi nước ở thực vật diễn ra như thế nào?
+ Thoát hơi nước được điều tiết chủ yếu bởi cơ chế nào?
+ Nước ảnh hưởng như thế nào đến sự sinh trưởng của cây?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS ôn lại kiến thức cũ.
- HS suy nghĩ trả lời câu hỏi mở đầu.
Bước 3: Báo cáo thảo luận:
- Các HS xung phong phát biểu trả lời.
Bước 4: Kết luận và nhận xét:
Đáp án:
₋ Hoạt động trao đổi nước ở thực vật diễn ra theo ba giai đoạn kế tiếp nhau: hấp
thụ nước ở hệ rễ, vận chuyển nước ở thân và thoát hơi nước ở lá.
₋ Thoát hơi nước được điều tiết chủ yếu bởi cơ chế đóng mở khí khổng.
₋ Nước đóng vai trò rất quan trọng: tham gia vào thành phần cấu tạo của tế bào
và chi phối các quá trình sinh lí giúp cây sinh trưởng và phát triển bình thường.
⮚ GV nhận xét, đánh giá và dẫn vào bài: “Bài trước chúng ta tìm hiểu lý thuyết
về sự trao đổi nước và khoáng, quan sát hình dạng, trạng thái đóng mở khí
khổng qua hình ảnh. Để kiểm chứng về các giai đoạn của sự trao đổi chất,
cấu tạo khí khổng và vai trò của nước đến sinh trưởng của cây. Chúng ta sẽ
cùng nhau thực hiện thí nghiệm trong Bài 3: Thực hành: Trao đổi nước và
khoáng ở thực vật.”
2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động thực hành
a) Mục tiêu: Sử dụng thành thạo các dụng cụ như ống nghiệm, lam kính, kim mũi
mác…; Thực hành quan sát cấu tạo khí khổng ở lá bằng kính hiển vi; Thực hiện được
các bước trồng cây thủy canh, khí canh.
b) Nội dung: HS đọc tài liệu SGK trang 22 - 25, thực hành thí nghiệm và báo cáo kết
quả thực hành.
c) Sản phẩm: Báo cáo thực hành: Trao đổi nước và khoáng ở thực vật theo mẫu
3

BÁO CÁO THỰC HÀNH
1. Mục đích
2. Kết quả và giải thích
Trình bày kết quả thí nghiệm chứng minh sự hấp thụ nước, vận chuyển nước ở
thân và thoát hơi nước ở lá; kết quả thí nghiệm trồng cây thủy canh và khí canh.
Giải thích kết quả các thí nghiệm.
3. Trả lời câu hỏi
a) Đề xuất phương án thí nghiệm khác với cách tiến hành được mô tả trong bài để
chứng minh lá là cơ quan thoát hơi nước.
b) Trình bày phương án thí nghiệm để nhuộm được hai hoặc ba màu khác nhau
cho một số loại hoa trắng khác như đồng tiền, cúc, huệ…
a) Tổ chức thực hiện:
HĐ CỦA GV VÀ HS

SẢN PHẨM DỰ KIẾN

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV yêu cầu chia lớp thành 4 nhóm thực hiện 5
thí nghiệm như sau:
+ Thí nghiệm chứng minh quá trình hấp thụ nước
ở rễ (thực hiện thí nghiệm tại nhà).
+ Thí nghiệm chứng minh quá trình vận chuyển
nước trong thân (thực hiện tại lớp).
+ Thí nghiệm chứng minh quá trình thoát hơi nước
ở lá (thực hiện tại lớp).
+ Thí nghiệm quan sát cấu tạo khí khổng (thực
hiện tại lớp).
+ Thí nghiệm thực hành tưới và chăm sóc cây
(thực hiện thí nghiệm tại nhà).
- Mỗi nhóm thực hiện 5 thí nghiệm, HS quay
video, ghi lại quy trình thí nghiệm và kết quả. Sau
đó sử dụng phần mềm chỉnh sửa video (như
Capcut) sau đó nộp video lên Classroom.
- GV giới thiệu video về trồng cây theo phương
pháp thủy canh, khí canh:
+ Phương pháp thủy canh

III. Cách tiến hành
a) Thí nghiệm trao đổi nước ở
thực vật
Báo cáo thực hành (hướng dẫn
ở dưới)
b) Thực hành trồng cây thủy
canh, khí canh
- Đáp án câu hỏi mục III.2:
+ Dụng cụ: bình (rọ) trồng cây,
xơ dừa, vòi phun sương (khí
canh)
Hóa chất: dung dịch Knop hoặc
dinh dưỡng thủy canh.
+ Sơ đồ cách tiến hành:
Trồng cây vào rọ, cố định bằng
xơ dừa → Đặt rọ vào bình trồng
cây → Bổ sung dung dich Knop
hoặc dung dịch dinh dưỡng vào
bình trồng cây ngập hết bộ rễ
(thủy canh) hoặc mức dung dịch
để vòi phun sương hoạt động mà
không ngập rễ (khí canh) → Đặt

https://www.youtube.com/watch?
v=XW9MqChsAVw hoặc

NLS
3.1.NC1a:
Áp dụng
được các
cách tạo và
chỉnh sửa
nội dung ở
các
định
dạng khác
nhau.
Năng lực
AI:
11.A1.1:
Xây dựng
được quy
trình sử
dụng một
sản phẩm
AI cụ thể
một cách
thích hợp.
11.C3.MR
1: Vận
4

https://www.youtube.com/watch?
v=uMyNg06bwrw
+ Phương pháp khí canh
https://www.youtube.com/watch?
v=1fjujGH49NU
HS xem video và thực hiện các nhiệm vụ sau:
+ Nêu tên dụng cụ, hóa chất, mẫu vật cần thiết khi
sử dụng để trồng cây theo phương pháp này.
+ Trình bày các bước trong quy trình trồng cây
thủy canh, khí canh.
+ Nêu ưu, nhược điểm của phương pháp trồng cây
thủy canh, khí canh so với trồng cây bằng đất.
+ Địa phương em đã áp dụng các phương pháp gì
để trồng cây?
- GV cung cấp bảng đánh giá để HS có thể tự đánh
giá và đánh giá đồng đẳng trong nhóm. (Mẫu ở
dưới)
- GV cung cấp học liệu OpenStax Biology 2e –
30.5 Transport of Water and Solutes in Plants:
https://openstax.org/books/biology-2e/pages/30-5transport-of-water-and-solutes-in-plants. HS khai
thác đúng phần liên quan và ghi số liệu/hiện tượng
quan sát được ở từng thí nghiệm trước khi dùng
AI; HS phải ghi dữ liệu/nhận xét ban đầu trước khi
sử dụng AI.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS hoạt động nhóm, phân công nhiệm vụ, ghi
chép tiến độ thí nghiệm và xây dựng bảng kiểm để
đánh giá kỹ năng làm việc nhóm thể hiện mức độ
đóng góp và hoàn thành công việc của từng thành
viên trong nhóm (bảng mẫu ở dưới).
- Sau khi có dữ liệu ban đầu, HS sử dụng
ChatGPT/Gemini với prompt có ràng buộc: “Chỉ
dùng dữ liệu tôi cung cấp; chỉ phân tích dữ liệu
nhóm cung cấp, gợi ý tối đa 3 cách giải thích hiện

bình trồng cây ra ngoài sáng, theo
dõi bằng cách đo chiều cao, đếm
số lá/ cây sau mỗi 3 ngày (lưu ý:
bổ sung dung dịch Knop hoặc
dung dịch dinh dưỡng đến mức
ban đầu).
+ Ưu điểm: năng suất và chất
lượng cao, tiết kiệm diện tích, tiết
kiệm nước, tốn ít công chăm sóc,
không có có dại, hạn chế sâu
bệnh.
Nhược điểm:
- Loại cây trồng bị hạn chế
- Chi phí cao, đòi hỏi chuyên
môn.
- Nếu có sâu bệnh sẽ lây lan
nhanh.
+ Tùy địa phương, HS trả lời.

dụng được
một số kĩ
thuật
prompt
nâng cao
như: ràng
buộc định
dạng đầu
ra, chia
nhỏ nhiệm
vụ.
11.C2.MR
1: Sử dụng
được công
cụ AI để
tạo và biên
tập nội
dung học
liệu phục
- bảng số liệu – hiện tượng – giải vụ học tập
thích đã được HS kiểm chứng;
và đánh giá
kèm ghi chú ít nhất một gợi ý của sản phẩm
AI được chấp nhận/bác bỏ và lí
học tập.
do.

5

tượng và nêu dữ liệu nào còn thiếu; không viết lại
quy trình thí nghiệm. Nếu chưa đủ căn cứ hãy ghi
'chưa đủ dữ liệu'.”
- HS đối chiếu từng ý AI trả về với SGK và học
liệu gốc; đánh dấu nội dung được chấp nhận/bác
bỏ, sửa phần chưa chính xác và tự chốt kết luận
cuối.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- HS báo cáo thực hành.
- Khi báo cáo, nhóm nêu ít nhất một điểm AI hỗ
trợ hữu ích và một điểm nhóm đã sửa/loại bỏ sau
kiểm chứng.
Bước 4: Kết luận, nhận định
- GV đánh giá kỹ năng thực hành, thái độ HS khi
làm thí nghiệm và làm việc nhóm.
- GV đánh giá năng lực HS thông qua phiếu đánh
giá, câu trả lời giải thích và kết quả báo cáo của
HS.
Hướng dẫn làm báo cáo thực hành
BÁO CÁO THỰC HÀNH
1. Mục đích
- Chứng minh sự hấp thụ nước, vận chuyển nước ở thân và thoát hơi nước ở lá.
- Chứng minh vai trò của nước đến sinh trưởng của cây.
2. Kết quả và giải thích
2.1. Thí nghiệm trao đổi nước ở thực vật
a) Chứng minh quá trình hấp thụ nước ở rễ
- Kết quả:
+ Ống đối chứng: không bị cạn nước.
+ Ống nghiệm chứa cây có lá: mực nước bị giảm đi nhiều so với ống
nghiệm chứa cây bị ngắt lá.
- Giải thích:
+ Ống nghiệm chứa cây có lá: mực nước giảm đi nhiều do lá là cơ
quan thoát hơi nước, nước đi vào cây bị thất thoát một lượng lớn qua
lá.
+ Ống nghiệm chứa cây bị ngắt lá: mực nước cũng giảm do sự hấp thụ
6

nước ở rễ và được vận chuyển lên thân theo dòng mạch gỗ.
b) Chứng minh quá trình vận chuyển nước ở thân
- Kết quả:
+ Cốc đối chứng không có hiện tượng.
+ Cốc chứa nước màu đỏ: lá và hoa chuyển sang màu đỏ.
+ Cốc chứa nước màu xanh: lá và hoa chuyển sang màu xanh.
- Giải thích: Các phân tử màu theo dòng nước đi vào mạch gỗ của thân vào
các tế bào ở lá và hoa, do đó lá và hoa bị chuyển màu.
c) Chứng minh quá trình thoát hơi nước ở lá
- Kết quả: Mảnh giấy màu xanh chuyển sang màu tím. Tốc độ chuyển màu
của mảnh kẹp mặt dưới nhanh hơn mặt trên.
- Giải thích:
+ Giấy tẩm CoCl2 khi ẩm có màu tím và khi khô có màu xanh. Giấy
khô khi kẹp ở 2 mặt lá chuyển sang màu tím chứng tỏ nước thoát ra từ
lá tẩm ướt giấy CoCl2 → Chứng tỏ có sự thoát hơi nước ở lá.
+ Tốc độ chuyển màu của giấy tẩm CoCl 2 kép ở mặt dưới nhanh hơn
vì khí khổng phân bố chủ yếu ở mặt dưới, do đó quá trình thoát hơi
nước ở mặt dưới mạnh hơn khiến giấy tẩm chuyển màu nhanh hơn.
3. Trả lời câu hỏi
a) Phương án thí nghiệm khác chứng minh lá là cơ quan thoát hơi nước:
- Chuẩn bị:
+ Mẫu vật: hai chậu cây nhỏ cùng loại, cùng kích cỡ.
+ Dụng cụ, hóa chất: hai túi nilon to, trong suốt.
- Cách tiến hành:
+ Bước 1: Cắt bỏ lá ở chậu A. Sau đó trùm túi nilon vào hai chậu cây A
và B
+ Bước 2: Để hai chậu cây ra chỗ sáng
+ Bước 3: Quan sát hiện tượng sau 1 giờ thí nghiệm. Báo cáo kết quả.
b) Phương án thí nghiệm để nhuộm được hai hoặc ba màu khác nhau cho một số
loại hoa trắng khác như đồng tiền, cúc, huệ…
- Chuẩn bị:
+ Mẫu vật: cây hoa trắng.
+ Dụng cụ, hóa chất: hai hoặc ba cốc thủy tinh, nước sạch, dao nhỏ hoặc
kéo, 2 hoặc 3 lọ phẩm màu khác nhau.
- Cách tiến hành:
7

+ Bước 1: Chẻ dọc thân cây thành 2 hoặc 3 nhánh (không cắt rời)
+ Bước 2: Cắm mỗi nhánh chẻ của cây vào 2 hoặc 3 cốc thủy tinh đựng
dung dịch phẩm màu nhau. Để qua đêm, quan sát hiện tượng và báo cáo
kết quả.
Mẫu phiếu đánh giá
Phiếu đánh giá tính hiệu quả trong hợp tác nhóm
Họ và tên HS:
Lớp:
Trường:
Hãy đánh giá sự đóng góp của em trong nhóm theo thang điểm từ 1 đến 5.
5 điểm: Có những đóng góp rất quan trọng (đối với tất cả các phần của bài thực
hành và trong tất cả các giai đoạn thực hiện; tạo điều kiện hỗ trợ công việc của
các bạn khác trong nhóm mà không làm thay).
4 điểm: Có đóng góp ý nghĩa (đưa ra những gợi ý quan trọng và giúp đỡ các bạn
khác một cách có hiệu quả; có vai trò tác động đến tất cả các phần của đề tài).
3 điểm: Có một số đóng góp (đưa ra một số gợi ý hữu ích, giúp những người khác
nghiên cứu, giải quyết vấn đề và đóng góp cho việc phát triển cả phần khác nhau
của đề tài).
2 điểm: Có đóng góp nhỏ (đưa ra ít nhất một gợi ý hữu ích, đôi khi giúp đỡ người
khác, lãng phí ít thời gian, có vai trò nhỏ trong việc phát triển một hoặc hai phần
khác nhau của đề tài).
1 điểm: Không có đóng góp thực sự nào (không đưa ra gợi ý, không giúp đỡ ai,
không hoàn thành việc được giao, lãng phí thời gian).
Khoanh tròn số điểm của em:
1
2
3
4
5
Hãy cho điểm từng bạn trong nhóm:
Bạn:
:
điểm
Bạn:
:
điểm
Bạn:
:
điểm
4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
- Ghi nhớ kiến thức trong bài.
- Chuẩn bị Bài 4: Quang hợp ở thực vật.

8