Tiết 48, tiếng việt: THÀNH NGỮ

b) Hoạt động khởi động (3’)
Chiếu slide 1:
?Tìm cặp từ trái nghĩa tương ứng với hình ảnh?
HS: lên - xuống, chìm - nổi, nhanh - chậm
?Tìm những cụm từ có chứa các từ trái nghĩa vừa tìm được?
HS: lên thác xuống ghềnh; ba chìm bảy nổi ( bảy nổi ba chìm); nhanh như chớp; chậm như rùa.
GV: Các em ạ, tất cả những cụm từ chúng ta vừa tìm được chúng đều là thành ngữ, có thành ngữ chúng ta đã được tìm hiểu như bảy nổi ba chìm (biến thể của thành ngữ ba chìm bảy nổi) trong bài thơ bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương, và có một số thành ngữ ta hay sử dụng trong đời sống hàng ngày như nhanh như chớp, chậm như rùa. Vậy thành ngữ có đặc điểm gì, công dụng ra sao, cách sử dụng như thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu trong tiết 48.
2. Nội dung bài học

Hoạt động của giáo viên và học sinh
Nội dung ghi bảng




GV
HS
GV





?Tb


HS



?Tb

HS
GV


?Tb
HS
?K
HS
GV
HS
?Y

HS



GV

GV

GV


GV

GV

GV


GV
?K


HS
GV






GV


?
HS
?

HS
?Y
HS
GV

?Tb

HS
GV

?

HS
GV



GV
HS
GV

GV
HS
?Y
HS
GV
?K

HS
GV
?G

HS
GV

GV



Chiếu slide 2: Ví dụ 1
HS đọc
- Thay một vài từ trong cụm từ bằng những từ khác: lên núi xuống ghềnh
- Chêm xen một số từ khác vào cụm từ: lên thác cao xuống ghềnh sâu
- Đổi vị trí của các từ trong cụm từ: lên xuống ghềnh thác.
Chúng ta có thể thay đổi, chêm xen hoặc hoán đổi vị trí của các từ trong cụm từ được hay không?
Chúng ta không thể thay đổi, chêm xen hoặc hoán đổi vị trí của các từ trong cụm từ được.
Nếu thay đổi thì vị trí ý nghĩa của cụm từ trở nên lỏng lẻo, nhạt nhẽo, ý nghĩa có thể thay đổi.
Em rút ra nhận xét gì về đặc điểm cấu tạo của cụm từ “lên thác xuống ghềnh”?
cụm từ có cấu tạo cố định.
Chiếu slide 3: hình ảnh thác, ghềnh và giới thiệu: thác ghềnh là những địa điểm hiểm trở và rất khó khăn trong việc đi lại.
Cụm từ lên thác xuống ghềnh có ý nghĩa là gi?
chỉ việc đi lại ở những nơi khó khăn, nguy hiểm.
Khi đặt trong câu ca dao, cụm từ có nghĩa là gì?
Ví cảnh gian truân, vất vả, khó khăn, nguy nan.
Chiếu slide 4: Lưu ý
Đọc.
Tìm những biến thể của các thành ngữ nước đổ lá môn, lòng lang dạ thú?
Đưa từng thành ngữ và những gợi ý bằng hình ảnh để học sinh tìm.
- nước đổ lá môn, nước đổ đầu vịt
- lòng lang dạ sói
Chiếu slide 5: Bài tập củng cố (bài 3 (SGK.T145) (Trò chơi: Người chiến thắng)
Yêu cầu hs cả lớp chuẩn bị giấy bút và dứng lên làm bài.
Đọc từng câu và yêu cầu HS ghi đáp án vào giấy, HS sinh sẽ ngồi xuống khi làm sai (tiếp tục làm câu tiếp theo vào giấy)
Sau khi làm xong bài tập GV thu lại giấy để kiểm tra.
Nhận xét đánh giá về việc nhận biết thành ngữ của học sinh.
Mỗi thành ngữ biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh. Vậy chúng ta hiểu nghĩa đó theo cách nào. Chúng ta cùng quay trở lại ví dụ
Chiếu slide 6: Ví dụ
Với thành ngữ này chúng ta hiểu theo nghĩa chuyển, vậy chuyển nghĩa bằng biện pháp nghệ thuật nào?
Phép tu từ ẩn dụ.
Qua câu ca ta thấy được sự gian truân, vất vả, khó khăn, nguy nan trong việc mưu sinh của người nông dân trong xã hội xưa thông qua hình ảnh con cò và thành ngữ “lên thác xuống ghềnh”. sự thương xót, cảm thông của tác giả.Và qua đó ta cũng thấy được sự thương xót, cảm thông của tác giả.
Chiếu slide 7: Ví dụ
Chớp là hiện tượng ánh sáng lóe lên rồi tắt ngay tức khắc.
Thành ngữ “nhanh như chớp” có ý nghĩa là gì?