1

TUẦN 14
Ngày soạn:…/…/…
Ngày dạy:…/…/…
 
BÀI 12: THĂNG LONG – HÀ NỘI
(3 tiết)
1. YÊU CẦU CẦN ĐẠT
2. Kiến thức
Sau bài học này, HS sẽ:



Xác định được vị trí địa lí của Thăng Long – Hà Nội trên bản đồ hoặc
lược đồ.
Nêu được một số tên gọi khác của Thăng Long – Hà Nội.



Nêu được đặc điểm tự nhiên của Thăng Long thể hiện ở Chiếu dời đô của
Lý Công Uẩn.



Trình bày được một số nét chính về lịch sử Thăng Long – Hà Nội qua tư
liệu tranh ảnh, câu chuyện lịch sử.



Sử dụng các nguồn tư liệu lịch sử và địa lí, nêu được Hà Nội là trung tâm
chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục quan trọng của Việt Nam.

2. Năng lực
Năng lực chung:






Năng lực giao tiếp và hợp tác: khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách
độc lập hay theo nhóm; Trao đổi tích cực với giáo viên và các bạn khác
trong lớp.
Năng lực tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với
bạn, nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc
nhóm, tư duy logic, sáng tạo khi giải quyết vấn đề.

Năng lực riêng:

GV: LƯƠNG CAO SƠN

2






Năng lực tìm hiểu lịch sử thông qua việc xác định được vị trí của Thăng
Long – Hà Nội trên bản đồ hoặc lược đồ; nêu được một số tên gọi khác
của Thăng Long – Hà Nội.
Năng lực nhận thức lịch sử thông qua việc nêu được đặc điểm tự nhiên
của Thăng Long – Hà Nội; sử dụng tư liệu tranh ảnh, câu chuyện lịch sử
để trình bày về lịch sử Thăng Long – Hà Nội; nêu được Hà Nội là trung
tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục quan trọng của Việt Nam.
Năng lực tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác thông qua hoạt động cá
nhân, cặp đôi và nhóm trong quá trình tìm hiểu nội dung bài học.

3. Phẩm chất


Bồi dưỡng phẩm chất yêu nước thông qua việc giữ gìn và phát huy truyền
thống văn hóa của Thăng Long - Hà Nội.

1. PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT BỊ DẠY HỌC
2. Phương pháp dạy học


Vấn đáp, động não, trực quan, hoạt động nhóm, giải quyết vấn đề, lắng
nghe tích cực.

2. Thiết bị dạy học
3. Đối với giáo viên


Giáo án, SHS, SGV, Vở bài tập Lịch sử 4.



Lược đồ/bản đồ lãnh thổ Việt Nam ngày nay hoạc vùng Đồng bằng Bắc
Bộ.



Tranh ảnh, tư liệu, câu chuyện về lịch sử, văn hóa Thăng Long – Hà Nội.



Máy tính, máy chiếu (nếu có).

1. Đối với học sinh


SHS Lịch sử và Địa lí 4 Kết nối tri thức với cuộc sống.



Tranh ảnh, tư liệu, câu chuyện về lịch sử và dụng cụ học tập theo yêu cầu
của GV.

III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
HOẠT ĐỘNG CỦA GV
GV: LƯƠNG CAO SƠN

HOẠT ĐỘNG CỦA HS

3

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG:

 
 
 
 
- HS quan sát hình ảnh, lắng
nghe GV nêu câu hỏi.
 
 
 

* Cách tiến hành

 

- GV trình chiếu cho HS quan sát hình 1 SHS tr.54 và
 
yêu cầu HS trả lời câu hỏi:
+ Hình dưới trong SGK gợi cho em liên tưởng đến sự  
tích nào gắn với Hà Nội?
+ Chia sẻ những hiểu biết hay tưởng tượng của em
về Hà Nội?
- GV mời 1 – 2 HS xung phong trả lời. Các HS khác
lắng nghe, nhận xét, nêu ý kiến bổ sung (nếu có).
- GV nhận xét, đánh giá và giới thiệu cho HS:
+ Hình ảnh trên được trích trong vở múa rồi nước
“Sự tích Hồ Hoàn Kiếm”. Sự tích kể rằng trong một
lần vua Lê Lợi dạo chơi trên thuyền, bỗng một con
rùa vàng nổi lên mặt nước đòi nhà vua trả thanh
gươm mà Long Vương cho mượn để đánh đuổi quân
Minh xâm lược. Nhà vua liền trả gươm cho rùa thần
và rùa lặn xuống nước biến mất. Từ đó hồ được lấy
tên là hồ Hoàn Kiếm.
+ Hà Nội là thủ đô của Việt Nam. Đây là thành phố
nổi tiếng với lịch sử lâu đời, giàu bản sắc, văn hóa
truyền thống dân tộc.
GV: LƯƠNG CAO SƠN

- HS trả lời.
 + Trong lịch sử, Hà Nội có
tên là Thăng Long, từng là
kinh đô của nhiều triều đại
phong kiến như: Lý, Trần,
Hậu Lê.
+ Hiện nay, Hà Nội là Thủ
đô của nước Cộng hòa xã
hội chủ nghĩa Việt Nam.

- HS lắng nghe, tiếp thu.
 

4

- GV dẫn dắt HS vào bài học: Bài 12 – Thăng Long
– Hà Nội.
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Tìm hiểu về vị trí và tên gọi Thăng
Long – Hà Nội
* Cách tiến hành

 
 
 
 
 

- GV cho HS đọc nội dung mục 1 (SGK tr.55)kết hợp  
quan sát lược đồ hình 2 và giao nhiệm vụ cho
 
HS: Xác định vị trí địa lí của Thăng Long – Hà Nội
trên lược đồ?
 
- HS làm việc cặp đôi.

- HS lắng nghe, chuẩn bị
vào bài học mới.

- GV mời đại diện một số cặp đôi lên trình bày. Các
HS khác lắng nghe, nêu ý kiến.

 

 
- Lưu ý: GV rèn cho HS kĩ năng sử dụng bản đổ để
xác định vị trí của một địa điểm, một không gian trên
 
bản đồ, hướng dẫn HS tư thế đứng trên bảng giới
thiệu và các thao tác chỉ bản đồ phù hợp.
 
- GV tổng hợp các ý kiến của HS và chốt lại ý
chính: Lược đồ hành chính thành phố Hà Nội thể
hiện được vị trí địa lí, không gian của thành phố Hà
Nội ngày nay. Ngoài ra, trên lược đồ cũng có đánh
dấu địa điểm Hoàng thành Thăng Long ở quận Ba
Đình.

 
 
 

 
- GV tiếp tục dẫn dắt, đặt câu hỏi tiếp theo cho
HS: Dựa vào sơ đồ hình 3 hãy kể một số tên gọi khác  
của Thăng Long – Hà Nội.
- HS đọc nội dung và quan
- GV mời 2 – 3 HS trả lời câu hỏi. Các HS khác lắng sát.
nghe, nhận xét ý kiến.
 
- GV nhận xét, chốt đáp án:
 
Tên gọi Thăng Long – Hà Nội qua các thời kì lịch sử:
GV: LƯƠNG CAO SƠN

5

Thăng Long – Hà Nội có nhiều tên gọi khác nhau,
như: Đông Đô, Đông Quan, Đông Kinh,... Mỗi tên
gọi gắn với những sự kiện lịch sử cụ thể.

 
 

+ Năm 1010, vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư (Ninh  
Bình) vẽ thành Đại La (Hà Nội ngày nay) và đổi tên
 
là Thăng Long.
+ Đông Đô được Hồ Quý Ly đặt khi xây dựng thành
Tây Đô ở Thanh Hoá.

 
 

+ Năm 1408, nhà Minh đô hộ nước ta và đổi tên gọi
Đông Đô thành Đông Quan.

 

+ Năm 1428, nhà Lê sơ đổi thành Đông Kinh.

 

+ Năm 1831, trong cuộc cải cách của Minh Mạng,
kinh thành Thăng Long xưa hợp với các phủ, huyện
xung quanh như: huyện Từ Liêm, phủ Ứng Hoà, phủ
Lý Nhân và phủ Thường Tín lập thành tỉnh Hà Nội,
lấy khu vực kinh thành Thăng Long xưa làm tỉnh lị
của Hà Nội.

 

- GV có thể tổ chức cho HS cả lớp thi kể các tên gọi
khác của Thăng Long – Hà Nội.

 

- GV có thể hỏi mở rộng: Tên gọi Thăng Long có ý
nghĩa gì?
- GV hướng dẫn HS trả lời: Về ý nghĩa tên gọi Thăng
Long: Thăng là bay lên, Thăng Long tức là rồng bay.
Đặt tên Thăng Long với cách viết như trên, vừa ghi
lại sự kiện Vua Lý Thái Tổ thấy rồng xuất hiện trên
đất được chọn làm Kinh đô mới, đồng thời có sức
mạnh kỳ diệu và tốt lành của giống Rồng, rất gần gũi
với dân Việt, vẫn tự cho mình là “con Rồng cháu
Tiên”.
- Lưu ý: GV giải thích và phân biệt cho HS các tên
gọi chính thức và các tên gọi dân gian của Hà Nội.
Hoạt động 2: Tìm hiểu lịch sử Thăng Long – Hà
Nội
GV: LƯƠNG CAO SƠN

 
 
 

 
 
 
 
 
- HS làm việc theo cặp đôi.
- HS trả lời câu hỏi.
 
- HS lắng nghe, tiếp thu.

6

- Trình bày được một số nét chính về lịch sử Thăng
Long – Hà Nội qua tư liệu viết, tranh ảnh.
- Kể lại được một câu chuyện lịch sử về Thăng Long
– Hà Nội.

 
 
 

* Cách tiến hành

- HS lắng nghe, tiếp thu.

- GV giới thiệu cho HS sự kiện năm 1010, vua Lý
Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về thành Đại
La (Hà Nội ngày nay) và thực hiện yêu cầu: Khai
thác tư liệu và chỉ ra những từ chỉ đặc điểm tự nhiên
của thành Đại La. Từ đó, hãy nêu đặc điểm tự nhiên
nổi bật của khu vực này.

 

- GV mời đại diện cặp đôi lên báo cáo kết quả thực
hiện nhiệm vụ. Các HS khác bổ sung và hoàn thiện
câu trả lời.

 

 
 

- HS lắng nghe GV nêu câu
- Gợi ý: GV hướng dẫn HS tìm những từ/cụm từ trong hỏi.
tư liệu chỉ đặc điểm tự nhiên của khu vực thành Đại
 
La (được thế rồng cuộn hổ ngồi, bằng phẳng, thế đất
cao,...) và rút ra nhận xét.
 

 

- GV nhận xét và chuẩn kiến thức cho HS: Thành Đại  
La cũ có những đặc điểm sau:
- HS trả lời câu hỏi.
+ Là kinh đô cũ của Cao Vương, ở giữa khu vực trời
đất, có thế rồng cuộn hổ ngồi, chính giữa nam bắc
 
đông tây, tiện nghi núi sông sau trước.
- HS lắng nghe, tiếp thu.
+ Vùng này mặt đất rộng và rất bằng phẳng, thế đất
cao mà sáng sủa, dân cư không khổ vì ngập lụt, muôn  
vật hết sức tươi tốt, phồn thịnh.
 
+ Khắp trên đất nước thì đây được xem là thắng địa,
 
thuận lợi cho việc giao thông, giao thương bốn
phương và là nơi đáp ứng đầy đủ những yếu tố để
 
xây dựng kinh đô lâu dài.
+ Ý nghĩa việc dời đô của Lý Công Uẩn:
+ Bắt đầu chuyển sang giai đoạn phát triển, mở
GV: LƯƠNG CAO SƠN

 

7

mang cơ nghiệp của vương triều Lý và gây dựng nên  
vị thế của của nước Việt tại vùng đất bằng phẳng, thế
 
đất sông núi trước sau, rồng chầu hổ phục.
+ Chuyển sang thế phát triển lâu dài, đặt nền móng  
cho việc xây dựng kinh đô Thăng Long trở thành đô
thị phát triển thịnh vượng, là trung tâm của đất nước  
về sau, mở ra bước ngoặt mới cho sự phát triển cảu
- HS trình bày trước lớp.
dân tộc.
- GV yêu cầu HS đọc SGK, thảo luận theo nhóm, mỗi  
nhóm thực hiện một nhiệm vụ:
 
+ Nêu một số sự kiện lịch sử tiêu biểu gắn với Thăng
 
Long – Hà Nội.
 
+ Kể câu chuyện liên quan đến Thăng Long – Hà Nội
mà em ấn tượng nhất.
- HS lắng nghe, tiếp thu.
- GV gọi đại diện các nhóm trình bày kết quả thảo
luận trước lớp. Các nhóm khác lắng nghe, bổ sung,
hoàn thiện câu trả lời.

 

Lưu ý: GV hướng dẫn HS kể tên các sự kiện lịch sử
tiêu biểu như: vua Lý Thái Tổ dời đô, Lê Lợi trả
gươm báu cho Rùa Vàng ở hồ Hoàn Kiếm, cuộc
chiến đấu chống quân Pháp ở thành Hà Nội dưới sự
chỉ huy của Tổng đốc Hoàng Diệu,... và kể được một
câu chuyện gắn với Thăng Long – Hà Nội.

 

 

 
 
 

- GV trình chiếu cho HS xem những hình ảnh gắn với
- HS lắng nghe và thực hiện
lịch sử của Hà Nội.
theo yêu cầu.
 
 
 
 

GV: LƯƠNG CAO SƠN

8

- HS lắng nghe, tiếp thu.
 
 
 
 
- HS trả lời câu hỏi.
 3. Thủ đô Hà Nội ngày nay

 

 
Câu hỏi 1 trang 57 SGK Lịch Sử và Địa Lí lớp
4: Đọc thông tin và quan sát các hình từ 9 đến 11,  
em hãy cho biết Hà Nội là trung tâm quan trọng của
 
cả nước ở các lĩnh vực nào?
 
 
 
 
 
- HS lắng nghe, tiếp thu.
 
 
 
 
- HS quan sát hình ảnh.

GV: LƯƠNG CAO SƠN

9

 - Các bạn nhỏ đang trải
nghiệm và tìm hiểu về nghệ
thuật nặn tò he.
- Việc làm này có ý nghĩa:

Quan sát hình 12, cho biết các bạn nhỏ đang làm gì?
Việc làm đó có ý nghĩa như thế nào?

Luyện tập (trang 58)

+ Bồi đắp thêm tình yêu
nước; lòng tự hào về các
giá trị văn hóa – nghệ thuật
truyền thống của dân tộc
Việt Nam.
+ Góp phần gìn giữ, bảo
tồn và phát huy bản sắc văn
hóa truyền thống của dân
tộc Việt Nam.

1. Kể lại một câu chuyện về lịch sử Thăng Long - - HS lắng nghe và thực hiện
theo yêu cầu.
Hà Nội.
*Kể lại câu chuyện sự tích Hồ Gươm
Khi giặc Minh đô hộ nước ta, chúng làm
nhiều điều bạo ngược, khiến nhân dân khổ cực, lầm
than. Trước tình cảnh đó, Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa
tại Lam Sơn, nhưng ban đầu thế yếu, lực mỏng nên
thường bị thua trận. Thấy vậy, Đức Long Quân
quyết định cho nghĩa quân mượn thanh gươm thần
để giết giặc.
Một người đánh cá tên là Lê Thận ba lần kéo
GV: LƯƠNG CAO SƠN

 
 
 
 
- HS lắng nghe, tiếp thu.
 

10

lưới đều gặp một thanh sắt, nhìn kĩ hoá ra một lưỡi
gươm. Sau đó ít lâu, Lê Lợi bị giặc đuổi, chạy vào
rừng bắt được chuôi gươm nạm ngọc trên cây đa,
đem vào lưỡi gươm ở nhà Lê Thận thì vừa như in,
mới biết đó là gươm thần. Từ khi có gươm thần,
nghĩa quân đánh đâu thắng đấy, cuối cùng đánh tan
quân xâm lược.

 
 
 
- HS trả lời câu hỏi.

Một năm sau khi thắng giặc, Lê Lợi đi thuyền  
chơi hồ Tả Vọng; Long Quân sai Rùa Vàng lên đòi  
lại gươm thần. Từ đó, hồ Tả Vọng được đổi tên
thành hồ Hoàn Kiếm.
 
2. Vì sao nói Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế,  
văn hoá, giáo dục của đất nước?
 
 

- Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá,
 
giáo dục của đất nước, vì:
+ Thủ đô Hà Nội là nơi làm việc của các cơ quan  
Trung ương.
 
+ Hà Nội cũng là trung tâm kinh tế quan trọng của
- HS lắng nghe, tiếp thu.
đất nước với nhiều nhà máy, khu công nghệ cao,
trung tâm thương mại, hệ thống ngân hàng,...
 
+ Hà Nội là tập trung nhiều trường đại học, viện - HS lắng nghe và thực hiện
theo yêu cầu.
nghiên cứu, bảo tàng, thư viện,...
+ Hà Nội là nơi có nhiều di tích lịch sử - văn hoá  
nhất của cả nước và là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn
 
hoá truyền thống của dân tộc.
Vận dụng (trang 58)

 

Vẽ tranh tuyên truyền về việc bảo vệ di tích lịch sử -  
văn hoá, danh lam thắng cảnh hoặc giá trị văn hoá
- HS lắng nghe, tiếp thu.
truyền thống của Hà Nội.
 
(*) Tham khảo: bức tranh “Bảo vệ Hồ Gươm
GV: LƯƠNG CAO SƠN

11

xanh”

 
 
  

IV. ĐIỀU CHỈNH SAU BÀI DẠY:
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

GV: LƯƠNG CAO SƠN