TUẦN IV, TIẾT 12:
TÂY TIẾN
Quang Dũng.
ĐỌC – HIỂU:
Câu 1: Nhìn trên văn bản, bài thơ được chia làm bốn đoạn. Hãy nêu nội dung chính của mỗi đoạn và mạch liên kết giữa các mạch đoạn.
Cấu trúc:
Đoạn 1: Qua nỗi nhớ da diết của tác giả, hình ảnh đoàn quân Tây Tiến hiện ra trong những cuộc hành quân gian khổ trên cái nền thiên nhiên khắc nghiệt của núi rừng Tây Bắc.
Đoạn 2: Những kỉ niệm đẹp về tình quân dân trong đêm liên hoan và vẻ đẹp thơ mộng của núi rừng.
Đoạn 3: Khắc họa chân dung người lính Tây Tiến, sự chiến đấu và hy sinh anh dũng của những chàng thanh niên yêu Tổ quốc.
Đoạn 4: Gửi lòng mình mãi mãi gắn bó với Tây Tiến về Miền Tây.
Mạch liên kết:
Những hình ảnh trong ký ức được gợi ra không theo một trật tự rõ rang, có thể xáo trộn trình tự thời gian, không gian nhưng vẫn theo một trình tự khác- đó là mạch cảm xúc của chủ thể trữ tình. Ở đây, cảm xúc hồi tưởng đã lần lượt tái hiện những hình ảnh như sau:
Khởi đầu là những cuộc hành quân dãi dầu gian khổ giữa một khung cảnh miền Tây hoang sơ, hung vĩ, bí ẩn.
Tiếp đó, nỗi nhớ gợi về những hình ảnh tươi đẹp, rực rỡ và thơ mộng. Nổi bật lên trong đó là hình ảnh những thiếu nữ miền Tây trong đêm lửa trại và vẻ đẹp huyền ảo trong sương chiều trên dòng nước lũ Mộc Châu.
Tiếp theo, nỗi nhớ được kết tinh lại trong sự khắc họa tập trung, cận cảnh bức chân dung người chiến sĩ Tây Tiến, sự hy sinh anh dũng của họ. Nỗi nhớ đã đi trọn mạch hồi tưởng của nhà thơ.
Kết thúc, tác giả gửi trọn hồn mình lên với Tây Tiến, với mảnh đất Tây Bắc.
Câu 2: Thiên nhiên miền Tây hiện ra trong đoạn 1 với những vẻ đẹp nào và được miêu tả bằng bút pháp gì? Hình ảnh đoàn Tây Tiến hiện lên trên nền cảnh thiên nhiên ấy như thế nào? Phân tích những đặc sắc về hình ảnh, từ ngữ, thanh điệu, nhịp điệu của đoạn thơ.
Cảm xúc chủ đạo xuyên suốt bài thơ là một nỗi nhớ da diết, bao trùm lên cả không gian và thời gian:
“…Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi !
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi…”
Nỗi nhớ đơn vị cũ trào dâng, không kìm nén nổi, nhà thơ đã thốt lên thành tiếng gọi. Hai chữ “chơi vơi” như vẽ ra trạng thái cụ thể của nỗi nhớ, hình tượng hoá nỗi nhớ; khơi nguồn cho cảnh núi cao, dốc sâu, vực thẳm, rừng dày,... liên tiếp xuất hiện những câu thơ sau:
“…Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm .
Heo hút cồn mây, súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi…”
Khổ thơ này là một bằng chứng trong thơ có hoạ (thi trung hữu hoạ). Chỉ bằng bốn câu thơ, Quang Dũng đã vẽ ra một bức tranh hoành tráng diễn tả rất đạt sự hiểm trở và dữ dội, hoang vu và heo hút của núi rừng miền Tây - địa bàn hoạt động của đoàn quân Tây Tiến. Hai câu thơ đầu, những từ đầy giá trị tạo hình khúc khuỷu, thăm thẳm, cồn mây, súng ngửi trời đã điền tả thật đắc địa sự hiểm trở, trùng điệp và độ cao ngất trời của núi đèo miền Tây. Hai chữ “ngửi trời” được dùng rất hồn nhiên và cũng rất táo bạo, vừa ngộ nghĩnh, vừa có chất tinh nghịch của người lính. Núi cao tưởng chừng chạm mây, mây nổi thành cồn “heo hút”. Người lính trèo lên những ngọn núi cao dường như đang đi trên mây, mũi súng chạm tới đỉnh trời. Câu thứ ba như bẻ đôi, diễn tả dốc núi vút lên, đổ xuống gần như thẳng đứng, nhìn lên cao chót vót, nhìn xuống sâu thăm thẳm. Đọc câu thứ tư, có thể hình dung cảnh những người lính tạm dừng chân bên một dốc núi, phóng tầm mắt ngang ra xa qua một không gian mịt mùng sương rừng, mưa núi, thấy thấp thoáng những ngôi nhà như đang bồng bềnh trôi giữa biển khơi.
Bốn câu thơ này phối hợp với nhau, tạo nên một âm hưởng đặc biệt. Sau ba câu thơ được vẽ bằng những nét gân guốc, câu thứ tư được vẽ bằng một nét rất mềm mại (câu thứ tư toàn thành bằng). Quy luật này cũng giống như cách sử dụng những gam màu trong hội hoạ: giữa những gam màu nóng, tác giả sử dụng một gam màu lạnh làm dịu lại như xoa mátcả khổ thơ.
Sự trùng điệp của núi đèo miền Tây trong bài thơ Tây