Tây Tiến
A.Tìm hiểu chung
I.Tác giả
- Quang Dũng (1921 – 1988) tên khai sinh là Bùi Đình Diệm, quê ở Đan Phượng – Hà Tây (nay là Hà Nội).
- Sau cách mạng tháng Tám – 1945, Quang Dũng tham gia quân đội. Đến sau 1954, ông là biên tập viên NXN Văn học.
- Sự nghiệp:
+ Quang Dũng là 1 nghệ sỹ đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ tranh,soạn nhạc,... nhưng Quang Dũng trước hết là một nhà thơ mang hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa – đặc biệt khi viết về người lính và xứ Đoài – Sơn Tây.
+ Tác phẩm chính: Mây đầu ô (1986 - thơ), Thơ văn Quang Dũng (1988).
II.Tác phẩm
1.Vị trí
Tây Tiến là bài thơ tiêu biểu, có thể xem là kiệt tác của Quang Dũng, thể hiện tập trung nét đặc sắc trong phong cách nghệ thuật của nhà thơ. Tây Tiến cũng là một trong những bài thơ hay nhất viết về đề tài người lính của thơ ca kháng chiến chống Pháp.
2.Số phận chìm nổi của bài thơ
Ngay từ khi ra đời, Tây Tiến đã được lưu truyền rộng rãi trong bộ đội và những người yêu thơ. Nhưng sau đó, do quan niệm có phần đơn giản và ấu trĩ nên bài thơ bị coi là mộng rớt và có tư tưởng lãng mạn anh hùng kiểu cũ.
“Rải rác biên cương mồ viễn xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”
Hay:
“Mắt chừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm”
Vì vậy trong một thời gian khá dài, Tây Tiến ít được nhắc đến. Mãi đến thời kỳ đổi mới, trong xu hướng nhìn nhận lại các giá trị văn học, bài thơ Tây Tiến mới được khôi phục lại vị trí xứng đáng của nó trong lịch sử văn học.
=>TT “vẹn nguyên trở về với người đã sinh ra nó để nhận lại vị trí đứa con đầu lòng hào hoa và tráng kiện, không phải chỉ của ông (QD) mà còn là của nền thơ kháng chiến, ở vị trí mở đầu” (Phong Lê).
3. Vài nét về Tây Tiến và địa bàn hoạt động
- Tây Tiến là đơn vị bộ đội thành lập năm 1947, có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào bảo vệ biên giới Việt – Lào và đánh tiêu hao lực lượng quân đội Pháp ở thượng Lào cũng như ở miền tây bắc bộ.
- Địa bàn hoạt động: khá rộng, bao gồm các tỉnh từ Sơn La, Lai Châu, Hòa Bình, miền tây Thanh Hóa sang tận Sầm Nưa (Lào). Những nơi này lúc đó còn rất hoang vu và hiểm trở, núi cao, sông sâu, rừng rậm, có nhiều thú dữ.
- Thành phần: đa số là thanh niên Hà Nội, trong đó có nhiều học sinh, sinh viên (Quang Dũng thuộc vào số này). Sinh hoạt của họ hết sức gian khổ, ốm đau không có thuốc men, tử vong vì sốt rét nhiều hơn vì đánh trận. Tuy vậy họ vẫn sống rất lạc quan và chiến đấu rất dũng cảm. Vượt lên trên mọi thử thách khắc nghiệt của chiến tranh và hoàn cảnh sống, họ vẫn giữ được cái cốt cách hào hoa, thanh lịch, rất yêu đời và cũng rất lãng mạn.
Đoàn quân Tây Tiến sau một thời gian hoạt động ở Lào về thành lập trung đoàn 52, đại đội trưởng Quang Dũng ở đó đến cuối năm 1948 rồi chuyển sang đơn vị khác. Rời xa đơn vị cũ chưa lâu, tại làng Phù Lưu Chanh, Quang Dũng viết bài thơ “Nhớ Tây Tiến”, sau đổi thành “Tây Tiến”.
4. Nét đặc sắc của bài thơ
- Cảm hứng lãng mạn: thể hiện ở cái tôi tràn đầy tình cảm, cảm xúc. Nó phát huy cao độ trí tưởng tượng, sử dụng rộng tãi các yếu tố cường điệu, những thủ pháp đối lập để tô đậm cái phi thường, tạo nên ấn tượng mạnh mẽ về cái hùng vỹ và tuyệt mỹ.
+ Thiên nhiên và con người miền Tây qua ngòi bút của Quang Dũng có vẻ đẹp vừa đa dạng vừa độc đáo, hùng vỹ vừa thơ mộng, hoang sơ mà ấm áp.
+ Đặc biệt cái tôi luôn hướng tới cái cao cả, sẵn sàng xả thân vì lý tưởng chung của cộng đồng, của toàn dân tộc.
- Tính chất bi tráng: Tây Tiến không hề né tránh cái bi, né tránh hiện thực đầy hi sinh gian khổ, nhưng bi mà không lụy. Cái bi được thể hiện bằng một giọng điệu, âm hưởng mang màu sắc tráng lệ, hào hùng.
B.Phân tích
1. Khung cảnh thiên nhiên miền Tây và cuộc hành quân gian khổ của người lính Tây Tiến(14 câu đầu).
a.Thiên nhiên
*Hai câu đầu:
Cảm