Sử dụng cau đố trong dạy học











SỬ DỤNG CÂU ĐỐ TRONG DẠY HỌC
MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI Ở TIỂU HỌC
Th.S NGUYỄN THỊ TƯỜNG VI
TRẦN THỊ XUÂN HƯƠNG
Khoa Giáo dục Tiểu học - ĐHSP Huế
1. Thực trạng sử dụng câu đố trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học
Môn Tự nhiên và Xã hội (TN-XH) ở tiểu học là môn học tích hợp kiến thức khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Kiến thức môn học gần gũi với cuộc sống xung quanh các em. Qua thực tế dạy học, một trong những biện pháp kích thích hứng thú tìm hiểu môi trường xung quanh và khám phá khoa học cho học sinh tiểu học là việc sử dụng hợp lí câu đố trong dạy học. Chúng tôi đã có khảo sát điều tra với 30 giáo viên tiểu học ở thành phố Huế. Kết quả điều tra cho thấy, các giáo viên đã ý thức được rằng việc sưu tầm, thiết kế và sử dụng câu đố trong dạy học là kết quả sáng tạo của giáo viên nhằm tìm ra cách tổ chức hoạt động học tập cho học sinh một cách hợp lí. Phần lớn giáo viên đều nhận thấy đối với một số tiết dạy của môn TN-XH, việc sử dụng câu đố là cần thiết (chiếm tỉ lệ 24/29 giáo viên được hỏi). Tuy nhiên việc sử dụng câu đố trong dạy học môn TN-XH ở tiểu học đang gặp rất nhiều khó khăn. Khó khăn lớn nhất là chưa có tài liệu tham khảo (có tới 83,3% ý kiến của giáo viên cho thấy rằng tài liệu tham khảo là điều khó khăn nhất). Chính vì do không có nhiều tài liệu tham khảo để hỗ trợ nên các giáo viên tiểu học đã không thể thường xuyên sử dụng câu đố trong quá trình dạy học. Cũng qua kết quả điều tra này, một vài ý kiến cho rằng thời gian trong mỗi tiết học cũng là một vấn đề khá khó khăn. Giáo viên tiểu học mong muốn có một bộ sách câu đố và bộ sách hướng dẫn để làm tài liệu tham khảo hỗ trợ trong quá trình dạy học, để họ có thể vận dụng câu đố trong dạy học được thường xuyên hơn.
Ngoài ra, chúng tôi còn tiến hành điều tra 110 học sinh ở thành phố Huế về tình hình sử dụng câu đố trong dạy học môn TN-XH. Chúng tôi có bảng thống kê như sau:
Vấn đề
Mức độ

Hứng thú giải câu đố liên quan đến bài học

Mức độ sử dụng câu đố của giáo viên

Thích
(92,7%)
Bình thường
(7,3%)
Không thích
(0%)



Thường xuyên
(30%)
Thỉnh thoảng
(60%)
Chưa khi nào
(10%)


Học sinh thích học TNXH theo cách:

Đọc SGK
và trả lời
câu hỏi
(4,5%)
Nghe giảng
và trả lời
câu hỏi
(3,6%)
Thảo luận
nhóm và trình
bày trước lớp
(6,4%)
Giải câu đố vui
(85,5%)

Tuy đối tượng và phạm vi điều tra của chúng tôi chưa nhiều và chưa rộng nhưng bước đầu cho thấy câu đố có một vai trò nhất định trong dạy học môn TN-XH.
2. Vai trò của câu đố trong dạy học môn TN-XH ở tiểu học
Đối với học sinh tiểu học, câu đố giúp các em hiểu biết về các hiện tượng tự nhiên như lũ lụt, bão, về đặc điểm thời tiết (nắng, mưa…) các mùa trong năm, về các con vật, cỏ cây, hoa lá... Nhờ áp dụng câu đố vào dạy học, HS có được nhận thức một số hiện tượng và sự vật của thế giới xung quanh. Ví dụ "Mùa gì trời nắng chang chang / Buổi trưa bé ngủ ve ran đầu hè?" (Mùa hè)
Mỗi câu đố là một tình huống giao tiếp, là sự vận dụng các kiến thức, kĩ năng từ các bài học của môn học này cũng như các kiến thức, kĩ năng từ các môn học khác, vì để giải được câu đố học sinh phải thực hiện cả 4 kĩ năng, phải tư duy một cách logic trong giải đố. Chính vì thế sử dụng câu đố trong dạy học TN-XH cũng góp phần nâng cao và rèn luyện các kĩ năng cần hình thành cho HS ở lứa tuổi tiểu học. Ví dụ " Vợ chồng hoàng tử An Tiêm / Bị đày hoang đảo trồng lên dưa gì?" (dưa hấu)
Hơn nữa, câu đố có thơ giản dị, có vần vè, nhịp nhàng, dễ nhớ, dễ thuộc nên có sức lôi cuốn các em trong việc học TN-XH. Việc thay đổi hình thức tổ chức học tập căng thẳng thành một "cuộc đố vui" lại là hình thức "học mà chơi, chơi mà học". Vì