Ñeà taøi:
“PHÖÔNG PHAÙP TOÅ CHÖÙC CHO HOÏC SINH
LAØM THÍ NGHIEÄM VAÄT LÍ 6”

A. ÑAËT VAÁN ÑEÀ :
1. Tính caáp thieát cuûa vaán ñeà:
Ngöôøi xöa coù caâu “Hoïc ñi ñoâi vôùi haønh”, “Traêm nghe khoâng baèng moät thaáy”.
Thaät vaäy vaán ñeà “Thöïc haønh thí nghieäm” trong vieäc hoïc taäp ñoái vôùi caùc theá heä ñi tröôùc cuõng ñöôïc chuù troïng raát nhieàu.
Ñoái vôùi phöông phaùp daïy hoïc hieän nay giaùo vieân coù nhieäm vuï toå chöùc ñieàu khieån cho caùc em lónh hoäi kieán thöùc. Coøn hoïc sinh laø ñoái töôïng tích cöïc, chuû ñoäng trong vieäc hoïc taäp ñeå chieám lónh kieán thöùc cho mình. Do vaäy vaán ñeà “Thöïc haønh thí nghieäm” laïi caøng heát söùc quan troïng ñoái vôùi phöông phaùp daïy vaø hoïc hieän nay.
Ñoái vôùi nhöõng noäi dung thöïc haønh tieát thöïc haønh, giaùo vieân phaûi toå chöùc thao taùc vaø höôùng daãn nhö theá naøo ñeå caùc em thao taùc thöïc haønh thí nghieäm laïi cho ñuùng vaø coù hieäu quaû.
Vaû laïi trong thöïc teá giaûng daïy, döï giôø caùc giaùo vieân cuøng daïy moân Vaät lyù toâi nhaän thaáy raèng caùc giaùo vieân khi toå chöùc cho caùc em laøm thí nghieäm, caùc giaùo vieân thao taùc höôùng daãn vaãn gaëp khoâng ít khoù khaên vöôùng maéc. Chính vì vaäy, laø baûn thaân tröïc tieáp giaûng daïy moân Vaät lyù 6 toâi xin ñöa ra moät phöông phaùp toå chöùc cho caùc em thöïc haønh thí nghieäm ñeå töø ñaây veà sau caùc giaùo vieân vaø hoïc sinh traùnh ñöôïc nhöõng khoù khaên vöôùng maéc vaø khaéc phuïc nhöõng khoù khaên ñoù ñeå giuùp cho vieäc daïy vaø hoïc moân Vaät lyù 6 tôùi ñaây vaø veà sau ngaøy moät coù keát quaû hôn.
2. Ñoái töôïng nghieân cöùu:
Vôùi nhöõng khoù khaên cuûa giaùo vieân vaø hoïc sinh trong luùc höôùng daãn vaø thöïc hieän thao taùc thöïc haønh thí nghieäm moân Vaät lyù 6. Chính vì leõ ñoù toâi tieán haønh nghieân cöùu “Phöông phaùp toå chöùc cho hoïc sinh laøm thöïc haønh thí nghieäm moân Vaät lyù 6”

3. Phaïm vi nghieân cöùu:
Ñoái vôùi caùc moân hoïc töï nhieân ñaëc bieät laø moân vaät lyù, moät moân hoïc coù raát nhieàu noäi dung thí nghieäm. Vaán ñeà thöïc haønh thí nghieäm hieän nay laø cô sôû ñeå hoïc sinh tieáp xuùc, tin töôûng vaøo khoa hoïc vaø giuùp caùc em lónh hoäi kieán thöùc môùi toát hôn.
Vaû laïi trong thao taùc höôùng daãn thöïc haønh thí nghieäm cuûa giaùo vieân vaø hoïc sinh coøn raát nhieàu khoù khaên vöôùng maéc. Ñeå giuùp cho giaùo vieân vaø hoïc sinh thao taùc toát trong khi thöïc haønh thí nghieäm ñaëc bieät laø moân vaät lyù 6. Do vaäy phaïm vi nghieân cöùu cuûa toâi laø caùch thöùc toå chöùc cho caùc em hoïc sinh lôùp 6 laøm thí nghieäm vaät lyù.
4. Phöông phaùp nghieân cöùu:
Ñeå thöïc hieän ñöôïc saùng kieán naøy toâi ñaõ söû duïng caùc phöông phaùp sau:
- Phöông phaùp thöïc nghieäm khoa hoïc.
- Phöông phaùp ñoïc saùch vaø taøi lieäu.
- Phöông phaùp ñieàu tra thaêm doø
- Phöông phaùp traéc nghieäm
B. GIAÛI QUYEÁT VAÁN ÑEÀ .
CHÖÔNG I. CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN
Phöông phaùp daïy môùi hieän nay laø höôùng daãn ñieàu khieån cho hoïc sinh chuû ñoäng tìm ra kieán thöùc cho mình. Ñoái vôùi moân vaät lyù muoán cho caùc em ruùt ra moät keát luaän, moät kieán thöùc naøo ñoù… thì phaûi thoâng qua nhieàu thí nghieäm kieåm chöùng. Do vaäy coâng vieäc thöïc haønh thí nghieäm laø hoaït ñoäng raát quan troïng trong vieäc hoïc taäp ñoái vôùi caùc moân hoïc töï nhieân noùi chung vaø vaät lyù noùi rieâng.
Chính vì vaäy ngaønh giaùo duïc ñaõ vaø ñang ñaàu tö veà ngaân saùch ñeå saûn xuaát ra caùc thieát bò daïy hoïc vaø toå chöùc caùc khoùa taäp huaán cho giaùo vieân söû duïng thieát bò ñeå phuïc vuï cho coâng taùc daïy vaø hoïc hieän nay.
Vôùi söï ñaàu tö kinh phí cuûa ngaønh Giaùo duïc cho caùc coâng vieäc lôùn lao nhö theá trong ñoù nhieàu nhaát laø cho vieäc saûn xuaát ra caùc thieát bò daïy hoïc. Song ngaønh giaùo duïc cuõng hy voïng raèng giaùo vieân vaø hoïc sinh ñaëc bieät laø hoïc sinh phaûi bieát caùch söû duïng caùc thieát bò vaø söû duïng nhö theá naøo cho ñuùng vaø coù hieäu quaû mang laïi keát quaû hoïc taäp toát cho caùc em, muoán ñaït ñieàu ñoù thì vaán ñeà giaùo vieân phaûi höôùng daãn vaø thao taùc nhö theá naøo ñeå cho caùc em hieåu, thöïc hieän ñöôïc vaø coù nhieàu höùng thuù trong hoïc taäp caùc moân töï nhieân trong ñoù coù moân vaät lyù. Ñoù laø vaán ñeà chuùng ta seõ baøn ñeán.
CHÖÔNG II. THÖÏC TRAÏNG CUÛA VAÁN ÑEÀ
Trong thöïc teá giaûng daïy vaø döï giôø caùc giaùo vieân daïy moân vaät lyù baûn thaân toâi nhaän thaáy khi daïy ñeán noäi dung thöïc haønh thí nghieäm thì caùc giaùo vieân toå chöùc cho caùc em coøn gaëp nhieàu khoù khaên vaø vöôùng maéc raát nhieàu.
Thaät vaäy coù nhöõng thí nghieäm khoù, phöùc taïp nguy hieåm nhö tìm ra nhieät ñoä soâi cuûa nöôùc giaùo vieân laïi toå chöùc cho caùc em töï laøm thí nghieäm. Chính vì vaäy giaùo vieân toå chöùc cho caùc em hoaït ñoäng chöa ñuùng yeâu caàu noäi dung cuûa taùc giaû vieát saùch.
Vaãn coøn moät soá giaùo vieân thao taùc maãu vaø laøm thí nghieäm chöa thaïo. Do ñoù vieäc höôùng daãn cho hoïc sinh laøm thí nghieäm cuõng chöa ñaït yeâu caàu vôùi söï sai soùt ñoù daãn ñeán tieát daïy khoâng ñaït, hoïc sinh khoâng naém ñöôïc baøi, khoâng höùng thuù hoïc taäp veà moân vaät lyù. Keát quaû chaát löôïng hoïc taäp veà moân vaät lyù 6 ôû tieát hoïc ñoù cuûa caùc em chöa ñaït.
Khi toå chöùc cho caùc em laøm thí nghieäm moät soá giaùo vieân thöôøng queân giôùi thieäu duïng cuï cho caùc em naém. Chöa coù höôùng daãn cho caùc em caùch söû duïng thieát bò hoaëc höôùng daãn chöa roõ raøng maø ñaõ phaân phaùt caùc thieát bò ñeán cho caùc em thöïc hieän.
Ñoàng thôøi cuõng coøn moät soá giaùo vieân chöa phaân coâng nhieäm vuï cuï theå cho töøng nhoùm maø ñaõ yeâu caàu caùc em thöïc hieän. Thaäm chí coù soá giaùo vieân queân khoâng coù ñöa ra thôøi gian cuï theå cho caùc em thöïc hieän moät thí nghieäm, chính vì vaäy caùc em khoâng theå phaân chia thôøi gian phuø hôïp ñeå thöïc hieän ñuû thôøi gian cho töøng phaàn, töøng noäi dung cuûa baøi.
Trong khi caùc em laøm thí nghieäm coøn moät soá giaùo vieân quaûn lyù chöa toát, chöa coù boå sung uoán naén thieáu soùt khi caùc em ñang thöïc haønh.
Beân caïnh ñoù caùc thieát bò thí nghieäm giaùo vieân vaø hoïc sinh quaûn lí, baûo quaûn chöa kó ñoâi khi daãn ñeán hö hao.
Toàn taïi nöõa giaùo vieân vaø hoïc sinh thao taùc thöïc haønh thí nghieäm chöa kheùo, chöa ñuùng kó thuaät daãn ñeán khoâng an toaøn trong thöïc haønh thí nghieäm nhö ñöùt tay, bò boûng hoaëc bò ñoå vôõ thieát bò…
Vaãn coøn moät soá giaùo vieân khoâng bieát khaéc phuïc ñieàu kieän moâi tröôøng, chöa coù linh hoïat saùng taïo. Chính vì vaäy coâng vieäc thöïc haønh thí nghieäm daãn ñeán maát thôøi gian, keát quaû thöïc haønh thí nghieäm xaûy ra chaäm hoaëc ñoä chính xaùc chöa cao…
Maëc duø cô sôû vaät chaát ñaëc bieät laø vaán ñeà thieát bò ñöôïc ngaønh giaùo duïc cung caáp raát nhieàu cho caùc tröôøng hoïc. Song vaãn chöa ñaùp öùng ñuû, vaãn coøn thieáu moät soá thieát bò hoaëc ñaõ söû duïng heát hoaëc bò hö hao maát maùt, vôùi khoù khaên thieáu thoán ñoù moät soá giaùo vieân chöa bieát khaéc phuïc, khoâng bieát töï taïo caùc thieát bò duïng cuï khaùc thay theá cho nhöõng thieát bò coøn thieáu ñeå ñaùp öùng ñuû nhu caàu daïy vaø hoïc.
Khi laøm thí nghieäm ña phaàn caùc em khoâng coù tính kó luaät, traät töï daãn ñeán khoâng an toaøn lao ñoäng ñoái vôùi caùc em.
Khi caùc em thöïc hieän xong moät thí nghieäm naøo ñoù vaãn coøn moät soá giaùo vieân khoâng coù giaùo duïc caùc em. Töùc laø giaùo duïc caùc em laøm thí nghieäm, caùc em ruùt ra ñöôïc nhaän xeùt gì? ÖÙng duïng ñöôïc gì vaøo baøi hoïc, vaøo ñôøi soáng haøng ngaøy.
Thaäm chí khi giaùo vieân toå chöùc cho caùc em laøm thí nghieäm, khi caùc em laøm xong giaùo vieân khoâng yeâu caàu caùc em noäp caùc duïng cuï thí nghieäm leân baøn giaùo vieân. Chính vì theá khi caùc em hoaït ñoäng tieáp caùc em coù theå va chaïm vaøo caùc thieát bò ñoù, laøm ñoå vôõ.
CHÖÔNG III. NHÖÕNG GIAÛI PHAÙP ÑEÀ RA ÑEÅ KHAÉC PHUÏC NHÖÕNG SAI SOÙT KHI TOÅ CHÖÙC THÖÏC HAØNH THÍ NGHIEÄM
Vôùi nhöõng khoù khaên vaø vöôùng maéc treân maø caùc giaùo vieân vaø hoïc sinh thöôøng hay vaáp phaûi, toâi xin ñöa ra moät soá höôùng khaéc phuïc ñeå giuùp giaùo vieân vaø hoïc sinh laøm toát hôn trong hoaït ñoäng thöïc haønh thí nghieäm.
Böôùc 1: Tröôùc khi daïy moät baøi naøo ñoù giaùo vieân neân nghieân cöùu kyõ noäi dung SGK, SGV ñeå toå chöùc cho caùc em hoaït ñoäng cho ñuùng cho phuø hôïp vôùi yeâu caàu baøi hoïc, ñoàng thôøi cho ñuùng vôùi coâng vieäc cuûa thaày vaø troø.
Böôùc 2: Tröôùc khi thöïc hieän moät thí nghieäm naøo ñoù giaùo vieân caàn nghieân cöùu kyõ noäi dung, höôùng daãn laøm thí nghieäm trong SGK, quan saùt kó thao taùc laøm trong tranh aûnh cuûa SGK. Song giaùo vieân caàn phaûi laøm thí nghieäm tröôùc ôû nhaø cho thuaàn thaïo tröôùc khi leân lôùp. Trong khi laøm thí nghieäm giaùo vieân neân linh hoaït khaéc phuïc ñieàu kieän moâi tröôøng chaúng haïn nhö “gioù”.
Ñoái vôùi baøi 23 “Thöïc haønh ño nhieät ñoä” muoán cho keát quaû dieãn ra mau tieát kieäm ñöôïc thôøi gian daønh cho caùc em hoaït ñoäng khaùc, giaùo vieân neân khaéc phuïc yeáu toá “gioù” baèng caùch yeâu caàu caùc em taïm thôøi ñoùng bôùt caùc cöûa soå laïi, neáu caàn ñoùng luoân caû cöûa lôùn vaø taét quaït gioù thì keát quaû thí nghieäm xaûy ra mau hôn…
Böôùc 3: Tröôùc khi tieán haønh laøm thí nghieäm, giaùo vieân neân giôùi thieäu sô löôïc veà duïng cuï vaø caùch söû duïng cho hoïc sinh roõ. Ñoàng thôøi giaùo vieân caàn höôùng daãn vaø thao taùc maãu moät laàn cho caùc em xem.
Chaúng haïn ñoái vôùi baøi 20 “Söï nôû vì nhieät cuûa chaát khí” chuùng ta caàn höôùng daãn vaø thao taùc maãu cho caùc em nhö sau:
- Caém moät oáng thuûy tinh nhoû xuyeân qua moät nuùt cao su cuûa moät bình caàu.
- Nhuùng moät ñaàu oáng vaøo coác nöôùc maøu. Duøng ngoùn tay bòt chaët ñaàu coøn laïi, roài ruùt oáng ra khoûi coác sao cho coøn moät gioït nöôùc maøu trong oáng.
- Laép chaët nuùt cao su gaén oáng thuûy tinh vôùi nöôùc maøu vaøo bình caàu ñeå nhoát moät löôïng khí trong bình. Xaùt hai baøn tay vaøo nhau cho noùng leân, roài aùp chaët vaøo bình caàu. Quan saùt hieän töôïng xaûy ra vôùi gioït nöôùc maøu.
Böôùc 4: Phaû