RÈN LUYỆN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH BIỂU ĐỒ NHIỆT ĐỘ VÀ LƯỢNG MƯA TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÝ LỚP 7

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài:
Từ thực tiễn của việc thực hiện giảng dạy chương trình - sách giáo khoa Địa lí lớp 7 ở trường THCS trong các năm vừa qua, nhằm góp phần nâng cao khả năng phân tích các loại biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa cho giáo viên và học sinh đồng thời giúp học sinh qua các biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa có khả năng nhận thức kiến thức và tự hoàn thiện kiến thức về các môi trường tự nhiên. Tôi nhận thấy rằng việc rèn luyện kĩ năng phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa trong dạy học địa lí nói chung và địa lí 7 nói riêng và đưa ra những nguyên tắc chung trong việc rèn luyện kĩ năng phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa là hết sức quan trọng và cần thiết. Chính vì vậy tôi đã lấy đề tài “Rèn luyện kĩ năng phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa trong chương trình Địa lý lớp 7” làm đề tài nghiên cứu của mình.
2. Mục đích nghiên cứu:
- Giúp học sinh có kĩ năng phân tích biểu đồ nhiệt độ - lượng mưa một cách thành thục.
- Giúp học sinh có khả năng nhận thức kiến thức và nắm vững kiến thức trong và sau bài học.
- Góp phần thực hiện chủ nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập bộ môn.
3. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài:
Giới hạn nghiên cứu: đề tài này tôi nghiên cứu ở một số bài học địa lí 7 trong chương trình- sách giáo khoa bậc THCS và giới hạn trong việc tạo kĩ năng phân tích biểu đồ nhiệt độ - lượng mưa cho học sinh.
Phạm vi nghiên cứu: Học sinh lớp 7 Trường THCS Hồng Lộc.
4. Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp thử nghiệm
- Phương pháp phân tích hệ thống
- Phương pháp bản đồ, biều đồ.
- Phương pháp khảo sát, thống kê.
5. Thời gian nghiên cứu:
Đề tài này đã được nghiên cứu trong thời gian năm học 2011 – 2012.



PHẦN NỘI DUNG

I. NỘI DUNG CHỦ YẾU VỀ BIỂU ĐỒ NHIỆT ĐỘ VÀ LƯỢNG MƯA TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÍ 7

1. Cấu trúc của biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa
Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa thể hiện tình hình khí hậu của một địa phương qua hai yếu tố: Nhiệt độ và lượng mưa trung bình của các tháng trong năm. Biểu đồ gồm có hai trục tung hai bên và một trục hoành. Trục tung bên phải có các vạch chia đều về nhiệt độ, tính bằng độ C( 0C); trục tung bên có các vạch chia đều về lượng mưa, tính bằng milimet (mm). Trục hoành chia làm 12 phần, mỗi phần là một tháng và lần lượt ghi đều từ trái sang phải, từ tháng 1 đến tháng 12 bằng số hoặc chữ.
Đường biểu diễn biến thiên nhiệt độ hàng năm được vẽ bằng đường cong màu đỏ nối liền các tháng trong năm. Sự biến thiên lượng mưa hàng tháng được thể hiện thông thường bằng hình cột màu xanh (hoặc đường cong màu xanh nối lượng mưa trung bình các tháng trong năm).

2. Định lượng chỉ số nhiệt độ, lượng mưa và tham chiếu với môi trường khí hậu.
Qua chỉ số nhiệt độ và lượng mưa trung bình hàng tháng, ta biết được diễn biến khí hậu của địa phương đó như thế nào dựa vào chi tiết sau: 
* Về nhiệt độ:
+ Trên 200C là tháng nóng.
+ Từ 100C đến 200C là tháng mát ( tương ứng với tháng ấm áp xứ lạnh).
+ Từ 50C đến 100C là tháng lạnh ( tương ứng với tháng mát mẻ ở xứ lạnh).
+ Từ - 50C đến 50C là rét đậm.
+ Dưới -50C là quá rét. 
Nếu mùa nóng vào các tháng từ tháng 3 đến tháng 9 thì đó là một địa điểm ở Bắc bán cầu (Mùa nóng từ 21/3 đến 23/9). Nếu mùa nóng vào các tháng từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau thì đó là địa điểm ở Nam bán cầu (mùa nóng từ 23/9 năm trước đến 21 tháng 3 năm sau). Nếu địa điểm đó nóng quanh năm, biên độ nhiệt nhỏ thì đó là một địa điểm ở vùng xích đạo.
Nếu trường hợp trong một năm đường biểu diễn nhiệt độ nhô cao hai đỉnh (một năm có hai lần mặt trời lên thiên đỉnh) thì địa điểm đó thuộc khu vực nội chí tuyến.
* Về lượng mưa: 
+ Trên 100mm là tháng mưa ( Trung bình năm từ 1200 – 2500mm).
+ Từ 50mm - 100mm là tháng khô ( Trung bình năm từ 600 – 1200mm).
+ Từ 25mm - 50mm là tháng hạn ( Trung bình năm từ 300mm – 600mm).
+ Dưới 25 mm là tháng kiệt ( Chỉ