PHẦN 1: MỞ ĐẦU
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
1.Cơ sở lí luận.
Trong hoạt động dạy học nói chung và giờ dạy văn nói riêng, để phát huy tính tích cực của học sinh trong hoạt động học tập thì người giáo viên có nhiệm vụ tổ chức chỉ đạo hoạt động của trò. Lý luận dạy học đã có nhiều công trình nghiên cứu được áp dụng trong quá trình giảng dạy văn học đem lại hiệu quả cao. Trong các công trình đó các nhà nghiên cứu cũng đều chú trọng đến phương pháp gợi mở mà trong đó câu hỏi được sử dụng như một liệu pháp chính để phát huy tư duy, rèn luyện kĩ năng cho học sinh. Nhưng việc xây dựng và sử dụng câu hỏi như thế nào trong giờ dạy văn để đem lại hiệu quả cao đó là điều mà giáo viên dạy văn trăn trở và suy nghĩ.
Xuất phát từ mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh trên tinh thần Nghị quyết 29 – NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, dạy học theo chủ đề được xem là một bước đổi mới có tính đột phá. Cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 29 – NQ/TW, BGDĐT – GDTrH ra Công văn số: 5555 về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá qua các bước như sau: xây dựng chuyên đề dạy học; biên soạn câu hỏi/bài tập; thiết kế tiến trình dạy học; tổ chức dạy học và dự giờ; phân tích, rút kinh nghiệm bài dạy. Như vậy việc biên soạn câu hỏi là một trong những khâu quan trọng của quá trình dạy học chủ đề.
Đây là vấn đề không đơn giản bởi đặt câu hỏi đã khó nhưng trả lời được câu hỏi còn khó hơn. Người hỏi phải hình dung ra những khả năng trả lời khác nhau và tự mình phải biết thế nào là đúng, sai, là đủ, là thiếu, là mới, là hay cho mình, cho người. Bởi vậy thiết nghĩ người giáo viên (GV) cũng cần phải những hiểu biết cơ bản về câu hỏi để có thể đặt câu hỏi cho hiệu quả trong giảng dạy bộ môn.
Trong tiết dạy người giáo viên là người dẫn dắt, điều hành mọi hoạt động, giáo viên phải kết hợp tốt các phương pháp và như vậy ngay từ khâu soạn bài giáo viên đã phải chọn phương pháp cho phù hợp. Trong các phương pháp thì phương pháp đặt câu hỏi cho học khai thác văn bản là quan trọng. Phải xây dựng hệ thống câu hỏi làm sao cho phù hợp, sinh động, gợi hứng thú tìm tòi, suy nghĩ, óc phán đoán cho học sinh mới là điều khó khăn, học sinh có hứng thú học khi giáo viên đặt câu hỏi, học sinh có chịu suy nghĩ trả lời hay không, học sinh có hiểu bài nắm được kiến thức trọng tâm hay không cũng phụ thuộc vào việc xây dựng hệ thống câu hỏi cho bài dạy của mình. Và như vậy giáo viên phải đầu tư ngay từ quá trình soạn bài, thiết kế một hệ thống câu hỏi sao cho phù hợp với từng kiểu bài và phù hợp với đối tượng học sinh.
Với đề tài phương pháp xây dựng hệ thống câu hỏi tôi tin là sẽ giúp cho giáo viên dạy Ngữ văn đặc biệt là dạy phân môn văn học cấp THCS rút ra được nhiều kinh nghiệm khi đặt câu hỏi trong giờ dạy học của mình. Bởi vì hệ thống câu hỏi ở đề tài này là những câu hỏi mà vai trò của giáo viên là người dẫn dắt học sinh tự khám phá nội dung kiến thức của bài học từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp. Tức là đi từ câu hỏi phát hiện, tái hiện để dấn sâu vào hính thức hỏi sáng tạo, nêu vấn đề. Từ đó sẽ kích thích năng lực suy nghĩ, óc phán đoán, mở ra nhiều hướng tiếp nhận mới nhằm khơi dậy hoạt động bên trong của người học. Đây chính là việc thể hiện vai trò, năng lực của người giáo viên khi giảng dạy.
Trong quá trình tiến hành một tiết dạy môn Ngữ văn GV tiến hành đặt rất nhiều câu hỏi để học sinh trả lời. Trong đề tài này tôi chỉ đề cập đến phương pháp xây dựng hệ thống câu hỏi cho việc dạy học văn bản ở trường THCS. Mục đích của việc đặt câu hỏi là kiểm tra việc học bài cũ, xây dựng bài, chú ý nghe giảng hay mức độ tiếp thu, hiểu bài của học sinh. Để được như vậy GV phải nắm bắt được đặc điểm đối tượng học sinh của lớp mình dạy, nắm được các kiểu bài, cách tiến hành tìm hiểu từng phần, nội dung đơn vị kiến thức để từ đó có cách đặt câu hỏi khai thác kiến thức cho phù hợp. Có rất nhiều dạng câu hỏi nhưng ở đây tôi chỉ đưa ra một số dạng câu hỏi cơ bản chủ yếu nhất cần phải có trong tiết dạy văn học – khai