A. đặt vấn đề
I. Lý do chọn đề tài:
- Môn toán là một phân môn chính mà trong quá trình giảng dạy để đạt hiệu quả thì ngoài vấn đề phát huy năng lực tự học toán dựa vào các hoạt động học tập tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh trong các giờ học, thì việc tạo điều kiện để học sinh tăng cường luyện tập, thực hành, rèn luyện kỷ năng tính toán, kỷ năng vận dụng các kiến thức vào bài toán cụ thể cũng là một yếu tố không kém phần quan trọng. để giải quyết vấn đề đó hiện nay chúng ta rất thuận lợi là có thêm môn học tự chọn và chủ đề tự chọn. Môn học này giúp giáo viên có thời gian để hướng dẫn học sinh tự mình chiếm lĩnh tri thức, tìm tòi, phát hiện và tự giải quyết vấn đề, giúp các em có điều kiện, hiểu, biết và vận dụng kiến thức một cách thành thạo, biến cái của thầy, của SGK thành vốn kiến thức riêng của mình.
Trên thực tế hiện nay tôi thấy buổi học chủ đề tự chọn còn nhiều hạn chế, đó là chưa có sự thống nhất về nội dung và phương pháp dạy học dẫn đến chất lượng của buổi học chưa cao.
Mặt hạn chế nữa thường thấy là về công việc chuẩn bị cho phương pháp và hình thức dạy học chủ đề tự chọn chưa thật sự chú trọng để đưa chất lượng học tập nâng cao. Vậy làm sao để buổi học chủ đề tự chọn môn toán đạt được hiệu quả cao đó là một câu hỏi đặt ra và là yêu cầu cấp bách cần thiết.
Bản thân tôi thấy còn trăn trở về vấn đề này cho nên tôi đã chọn đề tài “ Nâng cao chất lượng dạy học chủ đề tự chọn môn toán ở THCS”.
II. cơ sở lý luận - cơ sở thực tiễn:
1. Cơ sở lý luận:
Mục tiêu đặt ra của buổi học chủ đề tự chọn là giáo viên và học sinh đổi mới cách học và cách dạy làm sao để chất lượng giờ học thật sự có hiệu quả. Giáo viên phải lập được kế hoạch dạy học cho từng baì, từng tiết chuẩn bị được nội dung các bài tập, ở mổi bài tập phải định hướng được phương pháp dạy học và hình thức dạy học làm thế nào để đạt được hiệu quả cao nhất.
Buổi học chủ đề tự chọn thường dễ gây cho học sinh có tâm lý mệt mỏi, căng thẳng và nhàm chán cho nên giáo viên phải tổ chức hướng dẫn dưới nhiều hình thức dạy học và phương pháp dạy để lôi cuốn các em có hứng thú, học tập sôi nổi. Khuyến khích các em tự giải quyết nhiệm vụ cụ thể mà giáo viên giao cho để học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo theo năng lực cá nhân, tránh căng thẳng, làm mất tự tin của học sinh. Giáo viên cần giao việc phù hợp với trình độ học lực của từng em.
Tầm quan trọng của buổi học chủ đề tự chọn đó là dưới sự hướng dẫn tổ chức của giáo viên, học sinh tự giải quyết nhiệm vụ bài học để cũng cốkiến thức mới đồng thời thiết lập được mối quan hệ giữa kiến thức mới và kiến thức cũ.
Vận dụng kiến thức mới trong sự đa dạng và phong phú của các bài tập thực hành, luyện tập.
Yêu cầu cần đạt của buổi học chủ đề tự chọn đối với môn toán là:
+ Về kiến thức: Học sinh phải thuộc những quy tắc, những công thức kết luận của bài học trước để vận dụng và làm các bài tập.
- Tự mình hoạt động bằng tay trên các đồ vật, đồ dùng, ký hiệu để tự phát hiện lĩnh hội kiến thức, kỹ năng.
+ Về kỹ năng: Giải quyết được các bài tập từ dễ đến khó, biết diễn đạt bài toán, các lời giải một cách ngắn ngọn, chính xác.
- Có kỹ năng sử dụng thành thạo các dụng cụ.
- Mô tả thành lời các hoạt động và kết quả thu được.
- Vận dụng thực hành các bài tập khác nhau dưới nhiều hình thức khác nhau.
+ Về thời lượng: Lựa chọn trình độ học phân ra các đối tượng học sinh, lựa chọn câu hỏi, bài tập từ dễ đến khó và giao nhiệm vụ cho từng đối tượng sao cho phù hợp.
+ Học sinh tự đánh giá mực độ kiến thức của mình, đánh giá cho bạn.
- Học sinh giỏi, khá hướng dẫn học sinh yếu, kém đi lên và đánh giá sự tiến bộ cửa bạn.
- Giáo viên đánh giá mức độ chuẩn của học sinh ở mức độ hiểu, biết và vận dụng.
2. Cơ sở thực tiễn:
Để thành công một giờ dạy học ”chủ đề tự chọn toán” ở THCS quả là khó bởi lẽ hiện nay chưa có một tài liệu nào quy định, hướng dẫn chung của chương trình dạy chủ đề tự chọn toán mà chỉ là các quy định, hướng dẫn của chuyên môn ngành nhà trường. Nhiệm vụ đặt ra cho mỗi giáo viên còn thiếu sự thống nhất, thiếu đồng bộ về nội dung và phương pháp dạy học, tài liệu thì chưa có khiến không ít giáo viên khi lên lớp còn lúng túng về phương pháp. Và còn có nhiều vướng mắc.Hơn nữa giáo viên chưa thực sự đầu tư cho một tiết dạy chủ đề tự chọn, chưa lập kế hoạch, nội dung, mục tiêu cho từng tiết, từng bài rõ ràng, chưa nghĩ rằng giáo viên cần cung cấp những thông tin gì và học sinh cần đạt được gì và cách hướng dẫn tổ chức như thế nào để học sinh tiếp thu, lĩnh hội kiến thức một cách sâu hơn, làm chủ được kiến thức đã học ở bài mới . Qua thực tế giảng dạy tôi thấy nhiều giáo viên đã chỉ mới sử dụng các bài tập ở sách giáo khoa, sách bài tập toán và với cách hướng dẫn học sinh làm bài, rồi học sinh chữa bài, rồi giáo viên kết luận. Cứ phương pháp dạy học như thế lặp đi lặp lại thì quả là nhàm chán và chưa thu hút sự hứng thú học tập của học sinh. Tôi cho rằng vấn đề đặt ra cần có một kế hoạch dạy học , đa dạng với nhiều dạng bài tập và nhiều hình thức dạy học hấp dẫn để nâng cao chất lượng dạy học chủ đề tự chọn môn toán ở THCS . Đó là một vấn đề cấp bách cần phải giải quyết hiện nay.
III. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu .
1. Đối tượng nghiên cứu .
- Phương pháp dạy học chủ đề tự chọn môn toán
- Yêu cầu, mục đích, nhiệm vụ của tiết dạy học chủ đề tự chọn môn toán
- Nội dung, kiến thức tiết dạy học chủ đề tự chọn môn toán
2. Phương pháp nghiên cứu .
- Phương pháp điều tra.
- Phương pháp thực nghiệm.
- Phương pháp đọc taì liệu, nghiên cứu chương trình.
- Phương pháp kiểm tra, đánh giá chất lượng học sinh sau các đợt học chủ đề tự chọn.
B : Giải quyết vấn đề
I. Biện pháp giải quyết .
1. Lựa chọn nội dung dạy học chủ đề tự chọn.
- Dạy chủ đề tự chọn môn toán nói riêng và các môn học khác nói chung, muốn có một giờ dạy tốt và đạt hiệu quả trong mỗi giờ học thì việc lựa chọn nội dung bài học là khâu hết sức quan trọng. Trước hết tôi phải xác định mục tiêu của kiến thức trong tiết dạy bài mới gồm có những yêu cầu gì, mục tiêu chính về kiến thức lẫn kỹ năng là gì, ở những tiết học trước đã cung cấp những nội dung cơ bản, những khái niệm, quy tắc nào đã giải quyết được những bài tập nào. Trên cơ sở đó để lựa chọn một số bài tập tập có cả dạng tự luận và dạng trắc nghiệm để học sinh vận dụng kiến thức đă nắm được ở các bài học. Tôi xây dựng một hệ thống câu hỏi để vấn đáp học sinh giúp học sinh củng cố và học thuộc những khái niệm, định nghĩa, những quy tắc, tính chất..... mà học sinh đã học. Các câu hỏi phải được sắp xếp từ dễ đến khó và dự kiến sẽ giành cho những đối tượng học sinh giỏi, khá, TB, Y để đảm bảo mọi học sinh đều có thể giải quyết đuợc nhiệm vụ học tập tối thiểu của bài học khi soạn câu hỏi tôi phải lưạ chọn lời lẽ phù hợp với trình độ học sinh, để mọi học sinh có thể huy động trí nhớ của mình và trả lời, đồng thời khi đó đánh giá được mức độ diễn tả, mức độ hiểu bài của từng học sinh. Tránh đưa ra câu hỏi quá sâu sắc, tỷ mỉ, phức tạp mà học sinh không trả lời được hoặc trả lời dài dòng, câu hỏi đưa ra phải kích thích sự động nảo của học sinh.
Bên cạnh lựa chọn nội dung câu hỏi lí thuyết tôi lập kế hoạch lựa chọn hệ thống bài tập cũng sắp xếp từ đễ đến khó dành cho các đối tượng, phù hợp với học sinh .
Bài tập đưa ra có thể lấy ở sách bài tập, sách giáo khoa và có thể tự nghĩ ra những bài có sử dụng nội dung bài mới song đòi hỏi người học phải biết ứng dụng kiến thức kỹ năng để học, biết sử dụng phương pháp, nguyên lí để giải quyết vấn đề đặt ra. Người học phải quyết định nguyên lí nào cần đưa ra để ứng dụng.
Cụ thể như: Khi dạy chuyên đề “Đại lượng tỷ lệ thuận, đại lượng tỷ lệ nghịch ” thì phải luôn xoáy sâu vào:
+ Hai công thức liên hệ:
Đại lượng tỉ lệ thuận: y = a.x
Đại lượng tỉ lệ nghịch: y =
( hay x.y =a)
+Các tính chất
Hai đại lượng x và y tỉ lệ thuận
Hai đại lượng x và y tỉ lệ nghịch


=
… =


;
;…;


x1 .y1= x2 .y2=x3 .y3=…= a

;
; …;



Trong quá trình làm bài tập tôi lại đưa ra các bài tập từ đơn giản đến phức tạp và phải hình thành cho học sinh một nguyên tắc giải tổng quát và các cách suy luận, nêu câu hỏi theo từng bước:
VD. Khi dạy về bài toán đại lượng tỉ lệ thuận (hay tỉ lệ nghịch)
Bước 1: Xác định được trong bài toán gồm có những đại lượng nào, những đại lượng đã biết và nhữmg đại lượng chưa biết.
Bước 2.Trong các đại lượng đó những đại lượng nào tỉ lệ thuận (hay tỉ lệ nghịch) với nhau.
Bước 3 : Chọn đặt ẩn và lấy điều kiện của ẩn.
Bước 4: Lập biểu thức liên hệ giữa các đại lượng nhờ các