Lịch sử: TRỊNH - NGUYỄN PHÂN TRANH
I. Mục tiêu:
- Biết được một vài sự kiện về sự chia cắt đất nước, tình hình kinh tế sa sút:
+ Từ thế kỉ XVI, triều đình nhà Lê suy thoái, đất nước từ đây bị chia cắt thành Nam triều và Bắc triều, tiếp đó là Đàng Trong và Đàng Ngoài.
+ Nguyên nhân của việc chia cắt đất nước là do cuộc tranh giành quyền lực của các phe phái phong kiến.
+ Cuộc tranh giành quyền lực giữa các tập đoàn phe phái phong kiến khiến cuộc sống của nhân dân ngày càng khổ cực: đời sống, đói khát, phải đi lính và chết trận, sản xuất không phát triển.
- Dùng lược đồ Việt Nam chỉ ra ranh giới chia cắt Đàng Ngoài - Đàng Trong.
II. Đồ dùng dạy học:
- Lược đồ Việt Nam thế kỉ XVI – XVII
- Phiếu học tập cho HS. Ảnh cổng thành Thăng Long, khu tưởng niệm các vua nhà Mạc, cổng thành Tây Đô ; bảng con.
III.Các hoạt động dạy học:
Hoạt động của thầy
Hoạt động của trò

I. Kiểm tra bài cũ:
+ HS1: Buổi đầu độc lập, nhà Lý đóng đô ở đâu? Tên gọi nước ta ở thời kì đó là gì?
+ HS2: Kể tên các triều đại nước ta từ năm 938 đến thế kỉ XV?
- GV nhận xét việc học bài của HS.
II. Bài mới:
1. Giới thiệu bài:
Sau gần 100 năm cai trị đất nước, triều Hậu Lê đã có nhiều công lao trong việc củng cố và phát triển nền tự chủ của đất nước. Tuy nhiên, bước sang thế kỉ XVI, triều đình Hậu Lê đi vào giai đoạn suy tàn, các thế lực phong kiến họ Mạc, họ Trịnh, họ Nguyễn nổi dậy tranh nhau giành quyền lợi gây ra chiến tranh liên miên, đất nước bị chia cắt, nhân dân cực khổ. Bài học hôm nay sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về giai đoạn lịch sử này.
HĐ1: Sự suy sụp của triều Hậu Lê
- Y/c HS đọc SGK đoạn “ Từ đầu thế kỉ XVI …… đất nước rơi vào cảnh loạn lạc ”
Hỏi: Hoàn cảnh nước ta cuối thế kỉ XVI như thế nào?







- GV tổng kết ý của HS, yêu cầu học sinh nhắc lại sau đó giải thích về từ " vua quỷ " và " vua lợn " để HS thấy rõ sự suy sụp của nhà Hậu Lê.
- Chuyển ý: Trước sự suy sụp của nhà Hậu Lê, nhà Mạc đã cướp ngôi nhà Lê. Chúng ta cùng tìm hiểu sự ra đời của nhà Mạc.
HĐ2: Nhà Mạc ra đời và sự phân chia Nam - Bắc triều.
- Y/c HS đọc SGK đoạn “ Năm 1527…… mới được chấm dứt ” thảo luận nhóm trả lời câu hỏi:
Nhóm 1: Mạc Đăng Dung là ai? Nhà Mạc ra đời như thế nào? Triều đình nhà Mạc được sử cũ gọi là gì?
- GV nhận xét, chốt ý đúng. Lưu ý HS: Sau khi lên ngôi nhà Mạc đóng đô ở Đông Kinh (Thăng Long) sử cũ gọi là Bắc triều (vì ở phía Bắc).
- GV cho HS xem ảnh cổng thành Thăng Long và khu tưởng niệm các vua nhà Mạc
Nhóm 2: Nam triều là triều đình của dòng họ phong kiến nào? Ra đời như thế nào?
- GV nhận xét, chốt ý đúng. Lưu ý HS: Nguyễn Kim đưa một số người thuộc dòng dõi nhà Lê lên ngôi, lập ra triều đình riêng ở Tây Đô (Thanh Hóa), sử cũ gọi là Nam triều (vì ở phía Nam).
- GV cho HS xem ảnh cổng thành Tây Đô.
- Y/c HS lên chỉ trên lược đồ kinh đô Bắc triều và Nam triều?
Nhóm 3: Vì sao có chiến tranh Nam - Bắc triều?

Nhóm 4: Chiến tranh Nam – Bắc triều kéo dài bao nhiêu năm và có kết quả như thế nào?

- GV tổng kết nội dung hoạt động 2.
- Chuyển ý: Nam triều chiếm được Thăng Long, chiến tranh Nam- Bắc triều chấm dứt, liệu đất nước có được thống nhất về một mối? Nhân dân ta sẽ bớt cực khổ? Nội dung tiếp theo của bài giúp các em trả lời câu hỏi đó.
HĐ3: Chiến tranh Trịnh – Nguyễn
- Y/c HS đọc đoạn " Tưởng giang sơn .... " vua Lê - chúa Trịnh " thảo luận nhóm đôi trả lời các câu hỏi sau:
+ Nguyên nhân nào dẫn đến chiến tranh Trịnh - Nguyễn?





+ Trình bày diễn biến chính của chiến tranh Trịnh - Nguyễn?

+ Nêu kết quả của chiến tranh Trịnh - Nguyễn?



- Y/c HS lên chỉ trên lược đồ ranh giới Đàng Trong và Đàng Ngoài.
- GV tổng