Tuần 5; Tiết 18-19
TIẾN SĨ GIẤY (Nguyễn Khuyến)
I. Mục tiêu cần đạt
Giúp HS: - Cảm nhận được thái độ miệt thị hạng người mang danh khoa bảng mà không có thực chất cùng ý thức tự trào của tác giả.
- Thấy được sự vận dụng ngôn ngữ đầy biến hoá cùng những sắc thái giọng điệu phong phú trong bài thơ.
II. Chuẩn bị
- Giáo án; phương pháp: nêu vấn đề, đặt câu hỏi.
- HS đọc kỹ tác phẩm, soạn bài.
III. Tiến trình lên lớp
1. Ổn định lớp; Kiểm tra sĩ số.
2. Kiểm tra bài cũ: Đọc bài thơ “Câu cá mùa thu”. Phân tích cảnh thu trong tác phẩm.
3. Giới thiệu bài mới: Nhà thơ Nguyễn Khuyến có mảng thơ châm biếm, trào phúng rất sâu sắc. Trước cảnh những ông nghè có danh mà không có thực, nhà thơ bày tỏ thái độ châm biếm, khinh thường. Bài thơ “Tiến sĩ giấy” đã thể hiện rõ điều đó.
4. Giảng bài mới:
Hoạt động của GV và HS
Nội dung chính
Bổ sung


Bằng hình tượng ông tiến sĩ giấy, tác giả đã châm biếm những đối tượng nào?






Phân tích hiệu quả điệp từ “cũng”.




Đánh giá về các đồ vật tạo nên ông tiến sĩ. Tác giả có ý gì khi nói nên điều này? (liên hệ các ông tiến sĩ thật nhưng không có thực học).


Phân tích ý nghĩa của câu thơ kết.




Nhà thơ Nguyễn Khuyến cũng là người đỗ đại khoa, nhưng phải về ẩn dật. Hình ảnh ông tiến sĩ giấy đã nói được điều gì trong tâm sự của nhà thơ?




Đánh giá tổng quát về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.
I. Đối tượng miêu tả, châm biếm
- Bối cảnh xã hội: Cuối thế kỷ XIX, nước ta dần trở thành nước thuộc địa nửa phong kiến. Tệ mua quan bán tước phổ biến, xuất hiện những kẻ chỉ hư danh mà không thực học, chúng luôn vênh váo không biết liêm sỉ ( đối tượng châm biếm.
- Nhà thơ: có tài, chịu ơn nước đã nhiều cũng không làm gì được cho quốc gia, dân tộc ( tự trào.
( Hình tượng ông tiến sĩ giấy đã hợp nhất được các đối tượng trên.
II. Đọc hiểu
1. Dụng ý châm biếm của nhà thơ
- cũng: cờ, biển, cân đai, gọi ông nghè
(điệp từ “cũng”: + khen đồ chơi chế tác đẹp, khéo, giống như thật.
+ Lặp 4 lần từ “cũng”, kể ra những thứ quý, hiếm và hạng người được xã hội nể trọng (ông nghè). Nhà thơ muốn nói cái giả trong đối tượng giống thật – những ông nghè thật mà là giả.
- “Mảnh giấy làm nên thân giáp bảng,
Nét son điểm rõ mặt văn khôi”
( ông tiến sĩ giấy được cắt tỉa khéo léo, mặt được tô bằng phẩm đỏ.
- thân giáp bảng = mảnh giấy
-mặt văn khôi = nét son
( Giá trị thấp, xoàng xĩnh của ông tiến sĩ.
“Nghĩ rằng đồ thật hoá đồ chơi”.
+ Bất ngờ: nhà thơ đang nói về đồ chơi nhưng lại “nghĩ rằng đồ thật”.
+ Câu thơ kết rất tự nhiên: nhà thơ chỉ chú tâm bóc trần thực chất trống rỗng của những ông đã đỗ tiến sĩ.
2. Ý nghĩa tự trào
- Nhà thơ là người đỗ đạt cao, nhưng trong bối cảnh xã hội đương thời, ông nhận thấy:
“Tấm thân xiêm áo sao mà nhẹ
Cái giá khoa danh ấy mới hời”.
( Sự bất lực của nhà nho trước những đòi hỏi mới của đất nước.
- Nhà thơ mất lòng tin vào hình mẫu con người được chế độ phong kiến đề cao: tiến sĩ. Theo nhà thơ, danh phải có thực, người danh vọng cao phải đảm trách những việc lớn của quốc gia.
III. Tổng kết
- Cái nhìn châm biếm sâu cay đối với những kẻ mang danh tiến sĩ nhưng không có thực lực; thể hiện được niềm day dứt của tác giả trước thời cuộc.
- Lối thơ song quan (hai cánh cửa-người đọc phải liên tưởng đến đối tượng khác) có hiệu quả cao. Giọng thơ trữ tình phong phú.


IV. Củng cố: Bài thơ phê phán kẻ có danh tiến sĩ mà không có thực học.
- Nội dung tự trào: nhà thơ đỗ đại khoa nhưng đành bất lực trước thời cuộc.
V. Dặn dò: Học thuộc lòng bài thơ.