Tuần 4. Bài ca ngắn đi trên bãi cát (Sa hành đoản ca)

Gốc > THPT (Chương trình cũ) > Ngữ văn > Ngữ văn 11 >

0 / 0

Tham khảo cùng nội dung: Bài giảng, Giáo án, E-learning, Bài mẫu, Sách giáo khoa, ...

Nhấn vào đây để tải về
Báo tài liệu có sai sót
Nhắn tin cho tác giả

(Tài liệu chưa được thẩm định)
Nguồn:
Người gửi: Đặng Thu Hoài
Ngày gửi: 12h:26' 22-02-2008
Dung lượng: 86.5 KB
Số lượt tải: 1201

Số lượt thích: 0 người

Tuần 4
Tiết 15: Đọc văn
Bài ca ngắn đi trên bãi cát
(Sa hành đoản ca)-Cao Bá Quát
A.Mục tiêu bài học:
Giúp học sinh:
-Nắm được trong hoàn cảnh nhà Nguyễn trì trệ, bảo thủ, Cao Bá Quát tuy vẫn đi thi nhưng đã tỏ ra chán ghét con đường mưu cầu danh lợi tầm thường. Bài thơ biểu lộ tinh thần phê phán của ông đối với học thuật và sự bảo thủ trì trệ của chế độ nhà Nguyễn nói chung, góp phần lí giải hành động khởi nghĩa của ông về sau vào năm 1854
-Hiểu được mối quan hệ giữa nội dung nói trên và hình thức nghệ thuật cả bài thơ cổ thể về nhịp điệu, hình ảnh…Các yếu tố hình thức này có đặc điểm riêng phục vụ cho việc chuyển tải nội dung
B. Chuẩn bị
-Giáo viên: SGK, SBT, giáo án, tài liệu tham khảo,
-Học sinh: SGK, SBT, bài soạn, phần sưu tầm về tác giả tác phẩm
C. Phương pháp:
-GV hướng dẫn, gợi mở cho HS hiểu và trả lời câu hỏi trong phần Hướng dẫn học bài
-Kết hợp các phương pháp dạy bài thơ cổ: đọc diễn cảm văn bản, so sánh bản dịch với nguyên bản chữ Hán, phân tích từ ngữ, phân tích hoàn cảnh lịch sử, phân tích khía cạnh văn hoá mà bài thơ đặt ra
-Có thể cho HS thuyết trình hay thảo luận, tranh luận để tạo ra hứng thú cho bài học
d. tiến trình tổ chức các hoạt động:

Hoạt động của giáo viên-học sinh
Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: GV kiểm tra bài cũ:
Đọc thuộc bài thơ Bài ca ngất ngưởng
Bài thơ làm hiện lên con người NCT như thế nào?
Hoạt động 2: GV hướng dẫn HS tìm hiểu chung
-Từ phần tiểu dẫn, nêu vài nét về tác giả Cao Bá Quát
HS trả lời
GV nhấn mạnh lại và nói thêm
Nửa đầu thế kỉ 19, CBQ là một trong những người nổi tiếng nhất. Nổi tiếng vì học giỏi, thơ hay, chữ đẹp:Văn như Siêu Quát vô Tiền Hán, thiên hạ có 4 bồ chữ thì ông hai bồ…
Càng nổi tiếng nữa vì tư tưởng tự do phóng khoảng, bản lĩnh kiên cường trước cường quyền, vì lối sống thanh cao, mạnh mẽ: nhất sinh đê thủ bái mai hoa
Không bằng lòng với thực tại, không chấp nhận và cũng không chịu thoả hiệp với thực tại, CBQ can án chữa quyển thi, bị bắt giam, bị đưa cải tạo “dương trình hiệu lực”, bị đẩy là giáo thụ phủ Quốc Oai và rút cuộc đi đến cuộc khởi loạn “châu chấu”.Thế rồi cuộc khởi loạn mà ông tham gia rốt cuôc không thành. Trong một ý nghĩa nào đó, xét đến cùng, cuộc khởi loạn như một cách trả lời, một lần trả lời, một câu trả lời đến tận độ để ông vĩnh viễn không còn phải băn khoăn vương vấn nữa. Suy xét từ căn rễ lịch sử-xã hội đương thời có thể khẳng định CBQ đã trở thành một hiện tượng lịch sử, hiện thân cho dự cảm yêu cầu một cuộc canh tân và là mầm mống báo hiệu cho sự ra đời nhưng tiếng nói canh tân quyết liệt của một thế hệ nối tiếp ngay sau đó như Phạm Phú Thứ, Đặng Huy Trứ, Nguyễn Trường Tộ
(Có thể coi ông là đứa con ngỗ nghịch của chế độ phong kiến đương thời

-Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ?
HS đọc trong SGK
-Trình bày hiểu biết của em về thể loại của bài thơ
HS trình bày, GV nhấn mạnh lại:
Thể hành: một thể thơ cổ, có tính chất tự do phóng khoáng, không gò bó về số câu, độ dài của câu, niêm luật, bằng trắc, vần điệu
-HS đọc bài thơ. GV nhận xét và nêu hướng tìm hiểu bài thơ:
+Bốn câu đầu: hình ảnh bãi cát dài và người đi trên cát
+Sáu câu tiếp:Tâm sự của nhà thơ
+Sáu câu cuối: khúc ca về con đường cùng
Tiết 2:
ở tiết trước, trong phần tìm hiểu chung, ta đã tìm hiểu vài nét về Cao Bá Quát- một nhà thơ tài năng, bản lĩnh, một nhà nho có nhân cách cứng cỏi “ nhất sinh đê thủ bái mai hoa”- ở đời chỉ biết cúi đầu trước hoa mai, một đứa con ngỗ nghịch của chế độ phong kiến đương thời- một nhà nho đỗ đạt, làm quan cuối cùng lại khởi nghĩa chống lại triều đình. Nguyên nhân nào đã dẫn đến hành động quyết liệt ấy, thơ văn của CBQ sẽ trả lời chúng ta và tác phẩm chúng ta đang tìm hiểu cũng sẽ phần nào giúp chúng ta lí giải hành động đó
-GV hỏi: nhắc lại vài nét về tác phẩm đã tìm hiểu ở tiết trước
-Bốn câu đầu bài thơ giúp em hình dung ra không gian, thời gian và con người như thế nào?
HS thảo luận trả lời. GV nhấn mạnh lại

Dường như cả không gian và thời gian như hùa với nhau làm tăng thêm nỗi vất vả nhọc nhằn của người đi đường

(GV cho HS xem hình ảnh minh hoạ)
- Có ý kiến cho rằng cảnh trong 4 câu đầu là cảnh trong tưởng tượng, chỉ có ý nghĩa tượng trưng. Lại có ý kiến khác: đây là cảnh thực, chỉ có ý nghĩa thực. Và ý kiến thứ 3: đây là cảnh thực, vừa có ý nghĩa thực, vừa có ý nghĩa tượng trưng. ý kiến của em như thế nào?
HS lựa chọn, phân tích, phát biểu
GV nhận xét, định hướng
Trước hết, đây là cảnh thực, việc người đi trên cát cũng là thực-chính bản thân tác giả đã nhiều lần đi qua những bãi cát trắng mênh mông dọcbờ biển Quảng Bình, Quảng Trị để vào Huế thi Hội. Hình ảnh bãi cát mênh mông, dường như bất tận, nóng bỏng, trắng xoá là hình ảnh thiên nhiên đẹp mà dữ dội, khắc nghiệt của miền Trung nước ta
Cảnh còn có ý nghĩa tượng trưng: bãi cát dài là con đường phải vượt qua để vào kinh thi Hội, để có thể mưu cầu sự nghiệp, công danh
Như vậy, tác giả đã tả cảnh bãi cát và sự việc đi trên bãi cát để từ đó dẫn suy nghĩ về con đường công danh, rộng hơn là con đường đời đầy chông gai, nhọc nhằn mà người đi trên cát-người trí thức thời phong kiến buộc phải dấn thân để mưu cầu sự nghiệp, công danh cho bản thân, cho gia đình, cho dòng họ . Đó là lối cảm vật nhi động- cảm xúc, suy nghĩ thường bắt nguồn từ một cảnh vật, một sự việc nào đó- thường thấy trong văn học trung đại
-Từ tâm trạng của người đi trên cát, ta thấy được điều gì ở thái độ của nhà thơ đối với con đường công danh mà ông và rất nhiều trí thức đương thời đang theo đuổi?
HS trả lời, GV nhấn mạnh lại

Trong tâm trạng mệt mỏi ấy, người đi trên cát có rất nhiều tâm sự. Mà tâm sự đầu tiên là: GV đọc câu 5,6
-Em hiểu câu 5,6 như thế nào?
(GV lưu ý học sinh phần chú thích)
Hai câu thơ là lời tự trách
Tự trách mình không học được phép ngủ- đó chính là sự thờ ơ trước cuộc đời, nhắm mắt trước bao cảnh trái tai gai mắt, bao cảnh lầm than của người dân do sự trì trệ bảo thủ của chế độ phong kiến mà nên. Lời tự trách mình này cũng toả sáng nhân cách CBQ, một trí thức lớn không biết ngủ, luôn tỉnh táo trước việc đời
Đồng thời còn trách mình đã thấy con đường công danh là mịt mờ rồi mà vẫn phải vẫn vả đeo đuổi nó
Nhà thơ tự đặt ra một lối thoát là trong cuộc đi vô tận đó, nếu người ta có thể ngủ được theo phép thuỵ du của những ông tiên thì may ra mọi nỗi thống khổ mới chấm dứt. Dường như nhà thơ tự trách mình vì không có khả năng như người xưa, chán nản, mệt mỏi vì tự mình phải hành hạ thân xác mình trên con đường đeo đuổi công danh
-GV dẫn dắt: Nhưng tại sao CBQ lại tự trách mình cứ phải đeo đuổi mãi chuyện công danh. Công danh là hai tiếng vô cùng quan trọng với các nhà nho thuở trước, vì họ quan niệm đã là thân nam nhi thì phải khẳng định được vị thế tồn tại của mình giữa cuộc đời, phải phấn đấu lập công và lập danh
Công danh nam tử còn vương nợ
Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu
Đã mang tiếng ở trong trời đất
Phải có danh gì với núi sông
Liệu có phải nhà thơ thấy chán nản mệt mỏi vì thi mãi không đỗ không, hay vì thấy con đường công danh quá gian nan, quá vất vả. Ta sẽ lí giải được điều đó khi tìm hiểu 4 câu tiếp
-Em hiểu cụm từ “phường danh lợi” như thế nào?
HS trả lời, GV nhận xét
“Phường danh lợi” : những kẻ coi công danh là con đường tìm kiếm phú quý vinh hoa (mồi danh lợi, bả công danh).
CBQ đã nhắc đến loại người này với sự chán ghét, khinh bỉ
( từ ý thơ nói về phường danh lợi, người đọc hiểu ra niềm trăn trở của tác giả đối với chuyện công danh: hai chữ công danh đã bị gắn liền với danh lợi, con đường tìm kiếm công danh trở thành con đường mưu cầu danh lợi tầm thường
Bằng con mắt sắc sảo, ông đã nhận ra công danh đã bị biến tướng trong thời buổi điên đảo,trở thành một miếng mồi ngon, có sức cám dỗ lớn đối với người đời.Vì danh lợi mà con người phải tất tả xuôi ngược, khó nhọc mà vẫn đổ xô vào
-GV hỏi: Như vậy, hai câu thơ nói lên suy tư gì của tác giả?
Và em có thể lí giải câu hỏi cô đặt ra lúc trước như thế nào?
(Hai câu thơ là suy tư của tác giả về hiện thực xã hội: người đời đua chen danh lợi, vì danh lợi mà tất tả xuôi ngược
-GV dẫn dắt: không những trăn trở về hiện thực mà bằng con mắt tỉnh táo, nhà thơ còn phát hiện ra một vấn đề lớn lao hơn,cấp thiết hơn. GV đọc hai câu tiếp
-Hai câu tiếp cho em những hình dung gì?
Hình ảnh về một quán rượu ngon, mọi người say men rượu mà đổ xô đến
Từ đó phát hiện biện pháp nghệ thuật được sử dụng
-Có người cho rằng hai câu thơ này chính là đánh gía rất sắc sảo của CBQ về xã hội ông đang sống. Em nghĩ như thế nào?
.( Chuyện công danh chưa phải là tất cả những gì khiến tác giả dằn vặt,mà niềm ưu tư của ông còn hướng về vấn đề có ý nghĩa cấp thiết hơn lớn lao hơn: cả xã hội đang sống giữa cơn say danh lợi và qúa hiếm người tỉnh để nhận ra thực trạng này

Hãy thử nhiều lựa chọn khác

Tuần 4. Bài ca ngắn đi trên bãi ... hành đoản ca)

Còn nữa...

Thư mục

Các ý kiến mới nhất

Thành viên trực tuyến

Tin tức thư viện

Chức năng Dừng xem quảng cáo trên violet.vn

Hướng dẫn sử dụng thư viện

Xác thực Thông tin thành viên trên violet.vn

Hỗ trợ kĩ thuật

Liên hệ quảng cáo