Bµi tËp ®iÒu kiÖn

VÊn ®Ò chñng téc
I.

Kh¸i niÖm – Nguån gèc – Ph©n lo¹i chñng téc
1. Kh¸i niÖm chñng téc
2. Nguån gèc h×nh thµnh chñng téc
3. Nguyªn nh©n dÉn ®Õn viÖc h×nh thµnh c¸c chñng téc
4. Ph©n lo¹i chñng téc
II. §Æc ®iÓm- Sù ph©n bè c¸c chñng téc trªn thÕ giíi
III. Liªn hÖ khu vùc §«ng Nam ¸ vµ ViÖt nam
1. C¸c chñng téc ë §«ng Nam ¸
2. C¸c chñng téc ë ViÖt Nam
IV. Mèi quan hÖ gi÷a chñng téc víi d©n téc, v¨n ho¸
V. Tµi liÖu tham kh¶o

I.

Kh¸i niÖm - §Æc ®iÓm chñng téc
1. Kh¸i niÖm chñng téc
Theo quan ®iÓm cña nh©n häc hiÖn ®¹i th× vÒ mÆt sinh häc, toµn thÓ
nh©n lo¹i hiÖn nay trªn tr¸i ®Êt lµm thµnh mét loµi duy nhÊt – loµi H«mo
sapiens. Ph©n cÊp trùc tiÕp díi loµi lµ chñng téc.
VËy chñng téc lµ g×? Tríc ®©y nh©n häc coi chñng téc lµ mét tËp hîp c¸ thÓ
cã nh÷ng ®Æc ®iÓm t¬ng dång. Do ®ã, ®· h×nh thµnh nguyªn t¾c lo¹i h×nh trong
ph©n lo¹i c¸c chñng téc mµ néi dung chñ yÕu lµ chØ dùa vµo sù kÕt hîp trõu tîng
1

§ç ThÞ Lý

Bµi tËp ®iÒu kiÖn
c¸c ®Æc ®iÓm h×nh th¸i. C¸ch ph©n lo¹i ®ã kh«ng ph¶i lµ sù tËp hîp ®óng ®¾n
c¸c chñng téc c¨n cø trªn quan hÖ gÇn gòi thùc gi÷a chóng.
HiÖn nay, nh÷ng h¹n chÕ cña ®Þnh nghÜa cæ ®iÓn vÒ chñng téc ®· ®îc bæ
sung trªn c¬ së nh÷ng nhËn thøc míi. §ã lµ vai trß cña khu vùc ®Þa lý trong qu¸
tr×nh h×nh thµnh chñng téc. NhiÒu nhµ khoa häc ®· cã lý khi cho r»ng, chñng
téc xuÊt hiÖn do kÕt qu¶ cña sù sèng c¸ch biÖt cña mét nhãm ngêi nµy ®èi víi
mét nhãm ngêi kh¸c. Nãi ®Õn sù sèng c¸ch biÖt chÝnh lµ ®Ò cËp ®Õn khu vùc ®Þa
lý vµ c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn. ViÖc g¾n chñng téc víi khu vùc ®Þa lý ®îc c¸c nhµ
nh©n häc X« ViÕt gäi lµ nguyªn t¾c ®Þa lý trong ph©n lo¹i chñng téc. GÇn ®©y,
viÖc ph¸t hiÖn quÇn thÓ sinh häc l¹i gãp phÇn hoµn chØnh h¬n mét ®Þnh nghÜa vÒ
chñng téc. QuÇn thÓ sinh häc ®îc hiÓu lµ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn chung nhau vµ ®îc
®Æc trng bëi nh÷ng ®Æc ®iÓm h×nh th¸i sinh lý nhÊt ®Þnh víi nh÷ng ®Æc tÝnh sinh
th¸i nhÊt ®Þnh… Cã thÓ thÊy tõng c¸ thÓ riªng biÖt kh«ng thÓ cã nh÷ng ®Æc tr ng
nµy. Chñng téc kh«ng ph¶i lµ mét tËp hîp c¸ thÓ gép l¹i c¨n cø vµo nh÷ng t¬ng
®ång mµ lµ mét tËp hîp quÇn thÓ..
VËy chñng téc lµ mét quÇn thÓ (hay tËp hîp quÇn thÓ mµ ta quen gäi lµ
nh÷ng nhãm ngêi) h×nh thµnh trong lÞch sö trªn mét l·nh thæ nhÊt ®Þnh cã
mét sè dÆc ®iÓm chung trªn c¬ thÓ mang tÝnh chÊt di truyÒn. C¸c nhãm ngêi
nµy cã nh÷ng ®Æc trng, ®Æc ®iÓm di truyÒn vÒ h×nh th¸i – sinh lý mµ nguån gèc
vµ qu¸ tr×nh h×nh thµnh cña chóng liªn quan ®Õn mét vïng ®Þa vùc nhÊt ®Þnh.
Hay nãi mét c¸ch kh¸c, chñng téc lµ nh÷ng nhãm ngêi cã mét sè ®Æc trng h×nh
th¸i gièng nhau. Nh÷ng ®Æc trng ®ã ®îc di truyÒn l¹i. Chñng téc lµ yÕu tè sinh
vËt häc, kh«ng ph¶i lµ yÕu tè x· héi. Chñng téc vµ quèc gia kh«ng liªn quan víi
nhau. NhiÒu d©n téc cã thÓ ë trong mét chñng téc.
2. Nguån gèc h×nh thµnh chñng téc
Qu¸ tr×nh h×nh thµnh, thêi gian h×nh thµnh c¸c ®¹i chñng téc lµ vÊn ®Ò
phøc t¹p. HÞªn nay cßn rÊt nhiÒu ý kiÕn kh¸c nhau vÒ nguån gèc loµi ngêi, vai
trß cña lao ®éng trong viÖc chuyÓn biÕn tõ vîn thµnh ngêi.
Víi sù ra ®êi cña chñ nghÜa M¸c th× vÊn ®Ò nguån gèc loµi ngêi ®· ®îc gi¶i
quyÕt ®óng ®¾n, khoa häc. Trªn c¬ së chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng vµ duy vËt
lÞch sö, M¸c vµ ¡nghen ®· dùa vµo tµi liÖu cña sinh vËt häc vµ c¸c khoa häc x·
héi, dùa vµo c¸c häc thuyÕt vÒ tù nhiªn vµ x· héi ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò h×nh
thµnh con ngêi. Vai trß cña lao ®éng ®· ®îc ¡nghen tr×nh bµy trong t¸c phÈm
“T¸c ®éng cña lao ®éng trong sù chuyÓn biÕn tõ vîn thµnh ngêi”. M¸c trong t¸c
phÈm “HÖ t tëng §øc” còng chØ ra r»ng “Con ngêi b»ng lao ®éng cña m×nh ®·
t¸ch ra khái tr¹ng th¸i thó vËt”.

2

§ç ThÞ Lý

Bµi tËp ®iÒu kiÖn
Nh vËy cã thÓ kÕt luËn r»ng: nguån gèc h×nh thµnh loµi ngêi lµ tõ vîn th«ng
qua lao ®éng s¶n xuÊt. Theo c¸c nhµ khoa häc th× hiÖn nay trªn thÕ giíi cã 4
loµi vîn cã thÓ liªn quan ®Õn nguån gèc loµi ngêi lµ:
+ Gipb«ng (vîn tay dµi)
+ ¤r¨ng«t¨ng (®êi ¬i)
+ Simpangiª (vîn ®en)
+ G«rila
Trong ®ã, loµi Simpangiª vÒ cÊu t¹o c¬ thÓ lµ gièng ngêi h¬n c¶.
C¸c nhµ nh©n häc, kh¶o cæ häc c¨n cø vµo sù biÕn ®æi vÒ ®Æc ®iÓm c¬ thÓ
con ngêi ®· chia qu¸ tr×nh h×nh thµnh con ngêi nh sau:
- Vîn ngêi (tiÒn th©n cña con ngêi)
- Ngêi tèi cæ (ngêi vîn), Pitªcantrèp
- Ngêi cæ: Nªan®Ðctan
- Ngêi hiÖn ®¹i: H«m«sapiens
B»ng nh÷ng thµnh tùu khoa häc ngµy nay, chóng ta biÕt r»ng con ngêi t¸ch
ra khái thÕ giíi ®éng vËt c¸ch ®©y trªn díi 2 triÖu n¨m. §Õn thêi kú ®¸ cò c¸ch ®©y
chõng 5 v¹n n¨m, con ngêi thuéc lo¹i h×nh hiÖn ®¹i xuÊt hiÖn. Ngêi hiÖn ®¹i
H«m«sapiens ®îc h×nh thµnh tõ qu¸ tr×nh tiÕn ho¸ cña ngêi Nªan®Ðctan .Theo c¸c
tµi liÖu cæ nh©n häc cho biÕt, ngêi Nªan®Ðctan ®· c tró trªn mét ph¹m vi rÊt réng ë
ch©u A, ch©u Phi vµ ch©u ¢u. Tuy nhiªn vÊn ®Ò ®Æt ra lµ chuyÓn biÕn tõ ngêi cæ
Nªan®Ðctan thµnh ngêi hiÖn ®¹i ®· diÔn ra ë kh¾p c¸c vïng cã sù tån t¹i cña ngêi
Nªan®Ðctan ? VÊn ®Ò nµy hiÖn nay vÉn cha cã sù thèng nhÊt vµ vÉn tån t¹i 3 quan
®iÓm kh¸c nhau vÒ vÊn ®Ò nµy
* ThuyÕt nhiÒu trung t©m:
ThuyÕt nµy do nhµ nh©n chñng häc ngêi Mü ®Ò xíng n¨m 1939. Theo «ng cã
4 trung t©m lµ §«ng Nam ¸, §«ng ¸, T©y Nam ¸ vµ Nam Phi. Theo thuyÕt nµy,
c¸c chñng téc loµi ngêi hiÖn nay kh«ng ph¶i lµ kÕt qu¶ cña sù tiÕn ho¸ néi t¹i tõ
mét gièng ngêi tèi cæ duy nhÊt mµ lµ kÕt qu¶ tiÕn ho¸ ®ång thêi vµ biÖt lËp cña
tõng lo¹i ngêi tèi cæ kh¸c nhau. Quan ®iÓm nµy cã thÓ thÓ hiÖn b»ng s¬ ®å:
Ngêi tèi cæ
1

2

3
Ngêi cæ

4

1

2
3
4
H«m« Sapiens

1

2
3
4
C¸c ®¹i chñng
3

§ç ThÞ Lý

Bµi tËp ®iÒu kiÖn
Tuy nhiªn cã nhiÒu quan ®iÓm cho r»ng thuyÕt nhiÒu trung t©m kh«ng cã c¬
së khoa häc, kh«ng phï hîp víi thùc tÕ.
*ThuyÕt mét trung t©m:
ThuyÕt nµy do c¸c nhµ khoa häc Liªn X« ®a ra ®Çu tiªn. Quan ®iÓm
nµy cho r»ng, c¸c chñng téc hiÖn nay lµ do kÕt qu¶ cña mét qu¸ tr×nh tiÕn ho¸ néi
t¹i, ngµy cµng hoµn thiÖn cña mét dßng ngêi cæ tríc ®ã. Tõ ngêi khÐo lÐo ®Õn ngêi
Pitªcantr«p, ®Õn ngêi Nªan®Ðctan, ®Õn ngêi H«m«sapiens vµ tõ ®ã ph©n ho¸ thµnh
c¸c chñng téc nh hiÖn nay. Ban ®Çu, ngêi hiÖn ®¹i chØ xuÊt hiÖn trong mét khu vùc
nhÊt ®Þnh råi tõ ®ã lan to¶ ®i kh¾p n¬i.
Theo Lªvin vµ K«ghinxki khu vùc ®ã bao gåm TiÒn ¸, Nam ¸, mét phÇn
§«ng B¾c ch©u Phi. Ban ®Çu ë ®ã xuÊt hiÖn 2 chñng téc c¬ b¶n lµ T©y Nam vµ
§«ng B¾c. Hai nhãm ngêi nµy bÞ ng¨n c¸ch bëi d·y Himalaya. Tõ 2 nhãm ®ã ®·
ph©n ho¸ thµnh c¸c ®¹i chñng.
§¹i chñng xÝch ®¹o
Nhãm T©y Nam
¥r«pª«it
Nhãm §«ng B¾c : M«ng«l«it
S¬ ®å :
¥r«p«it

Nhãm T©y Nam

Nªgr«-¤xtral«it

D·y Himalaya

M«ng«l«it

Nhãm §«ng B¾c

Nªan®Ðctan ë vïng gi¸p ranh ¸, ¢u, Phi

*ThuyÕt 2 trung t©m
C¨n cø vµo ®Æc ®iÓm chñngtéc hiÖn nay, ®Æc bÞªt c¸c ®Æc ®iÓm kh«ng
cã tÝnh thÝch nghi nh nhãm m¸u, h×nh th¸i r¨ng, ®êng v©n bµn tay th× ngêi ta thÊy
sù gÇn gòi gi÷a ngêi M«ng«l«it vµ ¤xtral«it, gi÷a ngêi ¥r«pª«it vµ Nªgr«it. Theo
A……. ngay tõ thêi ®¸ cò ®· xuÊt hiÖn 2 trung t©m h×nh thµnh chñng téc, sím nhÊt
lµ §«ng B¾c Phi vµ T©y Nam ¸. Vµ trªn c¬ së ®ã h×nh thµnh c¸c chñng téc ngêi
hiÖn nay.
Ph¬ng §«ng
S¬ kú ®¸ cò
Ph¬ng T©y

4

M«ng«l«it
¤xtral«it
¥r«l«it§ç ThÞ Lý
Nªgr«it

Bµi tËp ®iÒu kiÖn

Còng theo c¸c t¸c gi¶ cña quan ®iÓm nµy, dï xuÊt hiÖn ë 2 trung t©m víi thêi
gian sím muén chót Ýt, nhng ë c¶ hai ®· thuéc vÒ loµi hiÖn ®¹i. H«m«sapiens dÇn
dÇn ph©n bè réng kh¾p n¬i trªn Tr¸i ®Êt, tiÕp tôc thÝch nghi víi c¸c ®iÒu kiÖn tù
nhiªn kh¸c nhau ®Ó ph©n ho¸ thµnh c¸c chñng téc hiÖn nay.
Quan ®iÓm nµy cã nhiÒu ®iÓm trïng víi nh÷ng ph¸t hiÖn míi vÒ cæ nh©n häc
vµ dÇn cã søc thuyÕt phôc h¬n, nhng vÊn ®Ò hiÖn nay cha thèng nhÊt lµ thêi gian
h×nh thµnh vµ ph©n ho¸ chñng téc
3. Nguyªn nh©n dÉn ®Õn viÖc h×nh thµnh c¸c chñng téc.
Sù h×nh thµnh chñng téc cã rÊt nhiÒu nguyªn nh©n nhng cã 3 nguyªn
nh©n c¬ b¶n sau:
3.1 Sù thÝch nghi víi hoµn c¶nh tù nhiªn
Tù nhiªn ®ãng vai trß quan träng trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh ®Æc ®iÓm
chñng téc. NhiÒu ®Æc ®iÓm chñng téc lµ kÕt qu¶ sù chän läc tù nhiªn vµ sù thÝch
nghi víi m«i trêng, v× lóc bÊy giê søc s¶n xuÊt thÊp vµ nh÷ng thiÕt chÕ cña con ngêi
cha ®îc hoµn chØnh, cha ®ñ søc chèng l¹i nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¾c nghiÖt cña thiªn
nhiªn.
Mµu da lµ mét vÝ dô râ rµng vÒ sù thÝch øng tù nhiªn. Mµu da ngêi ®Ëm nh¹t
lµ do lîng s¾c tè mªlanin trong da quyÕt ®Þnh. S¾c tè mªlanin cã kh¶ n¨ng hÊp thô
tia tö ngo¹i mÆt trêi, do ®ã cã t¸c dông b¶o vÖ c¸c kÕt cÊu quan träng trong da. Ngêi da ®en sèng ë vïng xÝch ®¹o Ch©u Phi vµ T©y Th¸i B×nh D¬ng quanh n¨m ¸nh
s¸ng chãi chang tÊt nhiªn ph¶i cã nhiÒu mªlanin trong da vµ da ph¶i ®en. Tãc ngêi
da ®en thêng xo¨n, lµ mét h×nh thøc thÝch øng ®Ó chÊp nhËn víi m«i rrêng ®ã.
Ngêi M«ng«l«it (M«ng Cæ) khe m¾t nhá thêng lµ m¾t mét mÝ hay cã mÝ gãc
che h¹ch níc m¾t. Nh÷ng ®Æc ®iÓm ®ã cã liªn quan víi ®iÒu kiÖn sèng trong vïng
nhiÒu giã c¸t ë Trung ¸ vµ Xibia. Còng cÇn nãi thªm r»ng, hoµn c¶nh tù nhiªn chØ
cã t¸c dông ®èi víi qu¸ tr×nh h×nh thµnh chñng téc, khi kinh tÕ, v¨n ho¸, khoa häc,
kü thuËt ph¸t triÓn th× sù thÝch øng tù nhiªn kh«ng cßn lµ nguyªn nh©n xuÊt hiÖn
chñng téc n÷a.
3.2 Sù sèng biÖt lËp gi÷a c¸c nhãm ngêi
Do d©n sè Ýt, mçi quÇn thÓ ban ®Çu chØ vµi tr¨m ngêi ë c¸c m«i trêng
kh¸c nhau ®· t¹o nªn sù kh¸c biÖt vÒ mét sè ®Æc ®iÓm cÊu t¹o bªn ngoµi cña c¬ thÓ.
Theo c¸c nhµ d©n téc häc, do sù sèng biÖt lËp, hä tiÕn hµnh néi h«n trong nhãm,
®iÒu ®ã ®ãng vai trß to lín trong viÖc h×nh thµnh chñng téc. Di truyÒn häc cho biÕt
nÕu lÊy nhau trong néi bé th× kho¶ng 50 thÕ hÖ, mçi thÕ hÖ kho¶ng 25 n¨m th× 1250
n¨m cã thÓ lµm biÕn ®æi mét sè ®Æc ®iÓm cña chñng téc ban ®Çu
5

§ç ThÞ Lý

Bµi tËp ®iÒu kiÖn
3.3 Sù lai t¹o gièng gi÷a c¸c nhãm ngêi.
Lµ nguyªn nh©n quan träng vµ lµ yÕu tè ®Ó h×nh thµnh, hîp nhÊt c¸c
chñng téc. Thêi kú ®Çu, nh÷ng ®Æc ®iÓm chñng téc ®îc h×nh thµnh do sù thÝch nghi
víi m«i trêng ®Þa lý, nhng vÒ sau khi c¸c ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi ph¸t triÓn th× c¸c
yÕu tè cã tÝnh chÊt x· héi cµng ®îc t¨ng cêng, sù lai gièng ngµy mét ®Èy m¹nh,
®ãng vai trß quan träng ®Ó h×nh thµnh c¸c lo¹i h×nh nh©n chñng míi
4. Ph©n lo¹i chñng téc
Kh¸i niÖm chñng téc ra ®êi hÇu nh cïng mét lóc víi viÖc ph©n lo¹i
chñng téc. Cã nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i kh¸c nhau, tuú thuéc vµo nh÷ng ®Æc ®iÓm cô
thÓ trªn thÓ.
Francois Bernier lµ mét trong nh÷ng ngêi ®i ®Çu trong viÖc ph©n lo¹i chñng
téc. Theo «ng (n¨m 1684) cã thÓ chia nh©n lo¹i thµnh 4 chñng téc :
1/ Chñng téc c tró ë ch©u ¢u, B¾c Phi, TiÒn ¸, Ên §é
2/ Chñng téc c tró ë phÇn cßn l¹i cña ch©u Phi
3/ Chñng téc c tró ë §«ng ¸ vµ Nam ¸
4/ Chñng téc c tró ë vïng B¾c cùc
Dùa trªn nh÷ng tµi liÖu gi¶i phÉu häc, nhµ y häc ngêi §øc ®· ph©n biÖt 5
chñng téc (1775) :
1/ C¸pca (da tr¾ng) gåm ngêi ch©u ¢u, T©y ¸ vµ B¾c Phi
2/ M«ng cæ (da vµng) gåm nh÷ng ngêi ch©u ¸ vµ ngêi Exkim«
3/ £ti«pi (da ®en) gåm ngêi ch©u Phi, trõ B¾c Phi
4/ Mü gåm ngêi Anh®iªng
5/ M· lai gåm nh÷ng ngêi sèng trªn c¸c ®¶o phÝa Nam Th¸i B×nh D¬ng
N¨m 1800 Cuvier còng ph©n chia 3 chñng téc (da tr¾ng, da vµng, da ®en)
dùa vµo c¸c mµu s¾c cña da. Nh vËy, mét sè chñng téc chñ yÕu trªn tr¸i ®Êt ®· ®îc
ph¸t hiÖn tõ thÕ kû XVIII. §ã lµ chñng ¢u (hay C¸pca hoÆc ¥roopª«it), chñng Phi
(£ti«pi hay Nªgr«it), chñng ¸ (M«ng Cæ hoÆc M«ng«l«it) vµ chñng Mü
(Amªrican«it). Ngoµi ra, ngêi ta cßn ph¸t hiÖn mét vµi nhãm lo¹i h×nh nh Laplandi
(cùc B¾c) Nam ¸ hoÆc M· Lai. Riªng chñng óc (¤xtral«it) cho tíi lóc nµy cha cã
ai ®Ò cËp tíi. §Õn thÕ kû XIX chñng nµy míi ®îc Th«ma Huxlaay (1870) ®a vµo hÖ
ph©n lo¹i.
Sang thÕ kû XX b¾t ®Çu h×nh thµnh c¸c hÖ ph©n lo¹i nhiÒu cÊp. Mét trong
nh÷ng hÖ ph©n lo¹i cã c¬ së khoa häc vµ ra ®êi sím lµ hÖ ph©n lo¹i cña J.Deniker
(1900) theo c¸ch ph©n lo¹i nµy, ph©n lo¹i cã 6 nhãm gåm 29 chñng téc ®îcªs¾p
xÕp nh sau : theo thø tù A,B,C,D,E,F
A. Nhãm chñng téc cã tãc b«ng, ®en, mòi réng gåm 4 chñng téc B«sman,
Nªgrit«, Neg¬r¬, Mªlanªdiªn.
6

§ç ThÞ Lý

Bµi tËp ®iÒu kiÖn
B. Nhãm tãc xo¨n vµ uèn cã 4 chñng téc : £ti«pien (£ti«pi), ¤tralieen (óc),
Dravidieen, Axir«it.
C. Nhãm tãc ®en, uèn, m¾t ®en gåm 7 chñng téc : In®« Aph¬gan, ArËp,
BÐbe, §Þa Trung H¶i, Ibªrieen-®¶o, T©y Nam ¢u, A®riatich.
D. Nhãm tãc hung, th¼ng hoÆc uèn, m¾t mµu s¸ng cã 2 chñng téc : B¾c ¢u,
§«ng ¢u
E. Nhãm tãc ®en, th¼ng hoÆc uèn, m¾t ®en cã 4 chñng téc : Ainu,
P«liªndiªn, Anh®«nªdiªn, Nam Mü
F. Nhãm tãc th¼ng gåm 8 chñng téc : B¾c Mü, Trung Mü, P©tg«n, Exkimoo,
L«parieen, Ug«-Exnix©y, Turan, M«ng Cæ.
Tõ nöa sau thÕ kû XX nhiÒu hÖ ph©n lo¹i chñng téc tiÕp tôc ®îc c«ng bè vµ
hoµn thiÖn. Ngêi cã nhiÒu cèng hiÕn trong lÜnh vùc nµy lµ tiÕn sÜ nh©n häc vµ d©n
téc häc Nga N.N.Tchªb«xar«v (1951). Theo hÖ ph©n lo¹i cña «ng (xem s¬ ®å 2),
nh©n lo¹i ®îc chia thµnh 3 ®¹i chñng : XÝch ®¹o hay óc-Phi (¤xtral«nªgrooit), ¢u
(¥r«pª«it) vµ ¸ (M«ngg«l«it), mçi ®¹i chñng bao gåm mét sè tiÓu chñng. Cßn
nhãm lo¹i h×nh lµ cÊp ph©n lo¹i c¬ së.
HÖ ph©n lo¹i nµy ®Õn nay vÉn th«ng dông. ¦u thÕ cña nã lµ sù cÊu t¹o cña hÖ
thèng võa theo chiÒu däc (thêi gian), võa theo chiÒu ngang (kh«ng gian)
§¹i chñng
TiÓu chñng
Nhãm lo¹i h×nh
XÝch ®¹o hay óc Phi Phi(hay Nªgr«it)
Nam Phi(B«sman)
(¤xtral«-Nªgr«it)
Trung Phi(Nªgrin)
Xu §¨ng(Neg¬r¬)
§«ng Phi(£thi«piª)
An®aman(Nªgrit«)
Mªlamªdiªn
óc(hay ¤xtral«it)
¤xtraliªn
Curilieen(Ainu)
X©yl«®«nxki(Ve®«it)
¢u(¥r«pª«it)
Nam ¥r«pª«it (hay Ên §é- Nam Ên (Dravidiªn)
§Þa Trung H¶i)
Ên §é-Pamia
TiÒn ¸
§Þa Trung H¶i-Ban C¨ng
§¹i T©y D¬ng-BiÓn §en
§«ng ¢u
§¹i T©y D¬ng- Ban TÝch
Uran
Nam Xibªri
Trung T©m ch©u ¸
7

§ç ThÞ Lý

Bµi tËp ®iÒu kiÖn

¸ (M«ng«l«it)

Xibªri (Baican)
§Þa cùc
ViÔn §«ng (§«ng ¸)
Nam ¸
Nam M«ng«l«it hay (Th¸i P«linªdiªn
B×nh D¬ng)
Mü hay Amªrican
B¾c Mü
Nam Mü
Trung Mü

* Nhãm lai:
HÖ ph©n lo¹i chñng téc thÕ giíi (N.N.Tchªb«xar«v, 1951 )
C¸c ®¹i chñng h×nh thµnh vµo cuèi thêi kú ®å ®¸ cò, c¸ch ®©y kho¶ng 30
ngµn n¨m. Sau ®ã chóng ph©n ho¸ thµnh c¸c tiÓu chñng vµ ®Õn thêi kú ®å ®¸ míi
xuÊt hiÖn c¸c nhãm lo¹i h×nh nh©n chñng do sù hoµ huyÕt gi÷a c¸c nhãm ngêi tríc
®ã sèng c¸ch biÖt.
V× thÕ, vÒ c¬ b¶n sù ph©n chia c¸c chñng téc trªn thÕ giíi chñ yÕu dùa vµo
®Æc ®iÓm c¬ thÓ con ngêi. Mét sè nh÷ng ®Æc ®iÓm chñ yÕu ®îc sö dông ®Ó ph©n
lo¹i c¸c ®¹i chñng ®îc cô thÓ ho¸ ë b¶ng sau:
B¶ng: Ph©n lo¹i c¸c ®¹i chñng theo ®Æc ®iÓm cô thÓ
§Æc ®iÓm
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Da
Tãc
L«ng cÊp 3
Khu«n mÆt
D¹ng m¾t
D¹ng mòi

7. M«i
8. D¹ng ®Çu
9. Vãc ngêi
10.TØ lÖ th©n h×nh

M«ng«it

¥r«pª«it

Nªgr« - ¤xtral«it

Vµng, n©u nh¹t
Th¼ng, cøng
Võa- Ýt
BÑt, réng, Ýt r©u
NÕp trªn, mi gãc
ThÊp, lç bÇu dôc
®Æt chÐo nhau
Võa
Võa, Trung b×nh
Ng¾n

Tr¾ng xanh
D¹ng sãng, mÒm
Võa- nhiÒu
Dµi, c»m d«
Trßn
Cao, dµi nh« phÝa
tríc
Máng
Dµi
Võa, cao
Võa

N©u, n©u ®Ëm, ®en
Xo¨n
Ýt
Hµm d«
Trßn
BÑt, réng, lç trßn
n»m ngang
DÇy- rÊt dÇy
Dµi – trßn
Lïn – cao
Dµi

Qua nh÷ng ®Æc ®iÓm trªn cã thÓ thÊy chñng téc ®îc h×nh thµnh díi t¸c ®éng
trùc tiÕp cña ®iÒu kiÖn tù nhiªn. Sù ra ®êi ®ång lo¹t cña c¸c nhãm lo¹i h×nh trong
c¸c ®¹i chñng vµ tiÒu chñng l¹i lµ sù chÊm døt cña viÖc h×nh thµnh chñng téc. §Þa
vùc cña chñng téc bÞ ph¸ vì, rang giíi gi÷a c¸c chñng téc bÞ xo¸ nhoµ dÇn.
II.
§Æc ®iÓm –sù ph©n bè c¸c chñng téc trªn thÕ giíi
§ç ThÞ Lý
8

Bµi tËp ®iÒu kiÖn
1.§¹i chñng M«ng«l«it
§¹i chñng M«ng«l«it bao gåm phÇn lín c d©n sèng ë ch©u ¸ vµ c¶ thæ d©n
da ®á ch©u Mü, nªn cßn gäi lµ ®¹i chñng ¸ Mü.
M«ng«l«it b¾t nguån tõ ch÷ Mongol cã nghÜa lµ M«ng Cæ v× gèc cña ®¹i
chñng nµy cã lÏ lµ nh÷ng c d©n cæ sèng ë M«ng Cæ vµ Nam Sibir. Ngêi M«ng Cæ
hiÖn nay vÉn cßn cã nh÷ng nÐt ®iÓn h×nh cña ®¹i chñng M«ng«l«it.
§¹i chñng M«ng«l«it cã mµu da tõ h¬i vµng ®Õn n©u nh¹t nªn cßn gäi lµ ®¹i
chñng da vµng. Tãc ®en vµ th¼ng, l«ng vµ r©u Ýt ph¸t triÓn. M¾t ®en, mÝ trªn rÊt
ph¸t triÓn, cã mÝ lãt (nÕp mi M«ng Cæ). Khu«n mÆt to, bÑt, gß m¸ cao, x¬ng gß m¸
ph¸t triÓn. Mòi réng trung b×nh, sèng mòi kh«ng cao, m«i dµy trung b×nh. §Çu trßn
hoÆc ng¾n, r¨ng cöa h×nh xÎng, ch©n tay ng¾n.
§¹i chñng M«ng«l«it chiÕm h¬n mét nöa d©n sè trªn thÕ giíi. §¹i chñng nµy
ra ®êi ë trung t©m ch©u ¸ råi di lªn ph¬ng B¾c, xuèng ph¬ng Nam vµ sang ch©u
Mü, t¹o thµnh 3 nhãm : M«ng«l«it ph¬ng B¾c, M«ng«l«it ph¬ng Nam vµ
M«ng«l«it ch©u Mü.
Nhãm B¾c M«ng«l«it cã 2 lo¹i h×nh : Xibiarian vµ §«ng ¸ bao gåm c d©n
M«ng Cæ, B¾c Trung Quèc, TriÒu Tiªn, NhËt B¶n… cã tÇm vãc cao lín, da mµu
s¸ng.
Ngêi M«ng«l«it thiªn di xuèng phÝa Nam råi hîp huyÕt víi ngêi ¤xtral«it ë
®Êy lµm thµnh nhãm Nam M«ng«l«it gåm ngêi Choang, ngêi ViÖt, ngêi Th¸i, ngêi
Miama vµ ngêi M·Lai sèng ë Nam Trung Quèc vµ §«ng Nam ¸.
C¸ch ®©y kho¶ng h¬n 2 v¹n n¨m, ngêi M«ng«l«it ë §«ng B¾c ¸ thiªn di
sang ch©u Mü qua eo biÓn Bªrinh trong thêi kú b¨ng hµ t¹o thµnh nhãm thæ d©n
ch©u Mü (M«ng«l«it ch©u mü), cßn gäi lµ ngêi da ®á hay ngêi In®ian. Hä cã mµu
da vµng sÉm, cã ¸nh ®á, tãc ®en vµ th¼ng, ngêi Ýt l«ng, mÆt réng vµ bÑt, mÝ m¾t trªn
Ýt ph¸t triÓn, mòi dµi vµ kho»m. Hä cã mét sè ®Æc ®iÓm kh¸c víi ngêi M«ng«l«it
ch©u ¸, cã thÓ do nh÷ng ngêi M«ng«l«it di c tõ ch©u ¸ sang muén h¬n, nªn ®· cã
®iÒu kiÖn hçn chñng víi ngêi §Þa Trung H¶i hoÆc ngêi ¤xtral«it (ngêi b¶n xø ch©u
§¹i D¬ng). Do sù thÝch nghi víi m«i trêng ®Þa lý, nªn cã sù kh¸c nhau ®«i chót
gi÷a thæ d©n B¾c Mü, Trung Mü vµ Nam Mü nªn nhiÒu ngêi chia nhãm ngêi
M«ng«l«it ch©u Mü lµm 3 lo¹i h×nh : M«ng«l«it B¾c Mü, M«ng«l«it Trung Mü vµ
M«ng«l«it Nam Mü.
HiÖn nay, ngêi da ®á ch©u Mü ®· bÞ tiªu diÖt gÇn hªt, chØ cßn mét Ýt dån l¹i
sèng ë miÒn hoang m¹c phÝa T©y Nam Hoa Kú vµ trong rõng rËm lu vùc s«ng
Amad«n.
2.§¹i chñng ¥r«p«it
§¹i chñng ¥r«p«it cßn gäi lµ ®¹i chñng ch©u ¢u hoÆc ®¹i chñng da tr¾ng v×
hä sèng tËp trung chñ yÕu ë ch©u ¢u vµ cã nhiÒu lo¹i h×nh da tr¾ng. §¹i chñng nµy
9

§ç ThÞ Lý

Bµi tËp ®iÒu kiÖn
chiÕm kho¶ng 40% d©n sè thÕ giíi, ph©n bè chñ yÕu ë ch©u ¢u, B¾c Phi, T©y ¸, Ên
§é.
§¹i chñng ¥r«p«it cã nh÷ng ®Æc ®iÓm h×nh th¸i chñ yÕu sau : Da tõ tr¾ng
®Õn ng¨m ®en, l«ng trªn m×nh ph¸t triÓn, ®Æc biÖt lµ r©u. Tãc mÒm, mµu vµng nh¹t
®Õn ®en, th¼ng hay uèn lµn sãng. M¾t to, m¾t thêng mµu xanh nh¹t, mµu tro hoÆc
n©u nh¹t. MÆt hÑp vµ dµi, gß m¸ kh«ng cao, mòi cao vµ hÑp, m«i thêng máng, c»m
dµi l¹i vÓnh. TÇm vãc ngêi thêng cao hoÆc trung b×nh. §Çu thêng trßn, r¨ng hµm
trªn cã nóm.
§¹i chñng ¥r«p«it ra ®êi ë ch©u ¸, ®Þa bµn ®Çu tiªn cã lÏ lµ Ên §é, sau më
réng ra T©y ¸, B¾c Phi vµ Nam ¢u, t¹o thµnh nh¸nh Nam ¥r«p«it hay nhãm “Ên
§é - §Þa Trung H¶i” bao gåm ngêi Ên §é, Iran, ¶ RËp, Do Th¸i, Thæ NhÜ Kú, Ai
CËp, Anbani, Italia, Ph¸p…
Sau thêi kú b¨ng hµ tan, ngêi ¥r«p«it di c lªn ph¬ng B¾c, t¹o thµnh nh¸nh
B¾c ¥r«p«it hay cßn gäi lµ nhãm “ §¹i T©y D¬ng – Ban TÝch” cã th©n h×nh cao
lín h¬n vµ mµu da, mµu m¾t, mµu tãc s¸ng h¬n nh¸nh phÝa Nam. Hä thêng cã da
tr¾ng, tãc vµng, m¾t xanh, bao gåm ngêi B¾c §øc, Hµ Lan, Anh, §an M¹ch, Thuþ
§iÓn, PhÇn Lan, Nga. Cµng lªn ph¬ng B¾c th× mµu da, mµu tãc, mµu m¾t cµng s¸ng
h¬n, tÇm vãc cao lín h¬n. Nh¸nh B¾c ¥r«p«it gåm 2 lo¹i h×nh: Ph¬ng B¾c vµ
§«ng ¢u (Nga, PhÇn lan).
Nh÷ng khu vùc mµ hai chñng téc ¥r«p«it vµ M«ng«l«it sèng gÇn nhau, hîp
huyÕt sinh ra nh÷ng chñng téc lai nh ngêi C«d¾c, Kiªcghidi… ë Trung ¸.
3. §¹i chñng Nªgr«it
§¹i chñng Nªgr«it sèng tËp trung chñ yÕu ë lôc ®Þa ch©u Phi vµ cã mµu da
®en nªn cßn ®îc gäi lµ ®¹i chñng Phi hay ®¹i chñng da ®en.
Tæng céng sè d©n cña ®¹i chñng nµy chØ chiÕm 1/10 d©n sè thÕ giíi, ph©n bè
chñ yÕu tõ sa m¹c Xahara trë vÒ phÝa Nam lôc ®Þa Phi, ngoµi ra cßn cã ë miÒn Nam
Ên §é, c¸c ®¶o thuéc Ên §é D¬ng vµ ch©u Mü.
§Æc ®iÓm nh©n chñng ®iÓn h×nh cña ®¹i chñng nµy lµ cã da mµu tõ tèi ®Õn
®en sÉm, tãc ®en, xo¨n tÝt, l«ng trªn th©n rÊt Ýt, m¾t ®en, to, mòi réng, m«i rÊt dµy,
mÆt hÑp, vãc ngêi thêng cao, ch©n dµi (trõ ngêi lïn Pichmª ë Trung Phi), ®Çu dµi,
r¨ng hµm trªn cã nóm phô.
§¹i chñng Nªgr«it chia lµm 3 tiÓu chñng : Nªgr«, Nªgril« vµ Bus¬men.
TiÓu chñng Nªgr« hay Xu®an lµ tiÓu chñng ®iÓn h×nh nhÊt, chiÕm hÇu hÕt
nh÷ng ®Æc ®iÓm h×nh th¸i chung cña chñng téc ®· nªu trªn. Hä cã mµu da rÊt tèi
hoÆc ®en, tÇm vãc cao, sèng chñ yÕu tõ phÝa Nam Xahara tíi xÝch ®¹o, mµ diÓn
h×nh lµ d©n c sèng ë c¸c lu vùc s«ng Nigiª, s«ng C«ngg« vµ thîng s«ng Nin.
TiÓu chñng Nªgril« chñ yÕu sèng trong vïng rõng xÝch ®¹o Trung Phi, ®¹i
biÓu lµ ngêi Picmª - cã tÇm vãc thÊp bÐ, cao trung b×nh 141 – 142cm, ch©n ng¾n,
10

§ç ThÞ Lý

Bµi tËp ®iÒu kiÖn
da s¸ng h¬n ngêi Nªgr«, líp l«ng trªn mÆt kh¸ ph¸t triÓn, ®Çu to vµ trßn, mÆt ng¾n,
hèc m¾t rÊt to, m«i kh«ng dµy l¾m, tr¸n d«, mòi réng.
TiÓu chñng Bus¬men hiÖn nay cßn rÊt Ýt, gåm cã ngêi Bus¬men vµ ngêi
Hèttentèt sèng ë vïng b¸n hoang m¹c vµ hoang m¹c ë T©y Nam Phi vµ Nam Phi.
Hä cã da mµu l¸ kh«, tÇm vãc trung b×nh hoÆc thÊp, ch©n ng¾n, mÆt bÑt h¬n, ®Æc
biÖt cã mÝ trªn rÊt ph¸t triÓn, cã nÕp mÝ M«ng Cæ.
Ngoµi ra ë ch©u Phi cßn cã lo¹i h×nh ®Æc biÖt n÷a, ®ã lµ ngêi £ti«pia ë §«ng
Phi (chñng téc §«ng Phi). Hä cã nhiÒu nÐt gièng ngêi Nªgr«it nh mÆt hÑp, m«i
dµy, tãc xo¨n, Ýt l«ng trªn th©n m×nh… nh ng l¹i cã mét sè nÐt gièng ngêi ¥r«p«it
nh mòi hÑp vµ th¼ng. Hä lµ kÕt qu¶ cña sù hçn chñng gi÷a ngêi ¥r«p«it víi ngêi
Nªgr«it nªn cã khu«n mÆt gièng ngêi ¢u, nhng da tèi h¬n. V× vËy, nhiÒu ý kiÕn
cho r»ng ®©y lµ mét chñng téc lai gi÷a hai ®¹i chñng Nªgr«it vµ ¥r«p«it.
4. §¹i chñng ¤xtral«it
§¹i chñng ¤xtral«it bao gåm ®a sè c¸c thæ d©n sinh sèng ë lôc ®Þa ¤xtr©ylia
vµ trªn c¸c ®¶o l©n cËn phÝa Nam Th¸i B×nh D¬ng, hä cã da mµu sÉm (®en hoÆc
n©u ®en), líp l«ng trªn ngêi rÊt ph¸t triÓn, ®Æc biÖt cã r©u rÊt rËm. MÆt ng¾n vµ hÑp,
gß m¸ thÊp, tr¸n v¸t, gê trªn æ m¾t kh¸ ph¸t triÓn, mòi réng, sèng mòi gÉy, m«i dÇy
vµ hµm trªn vÈu, ®Çu dµi. Vãc d¸ng ngêi trung b×nh (trõ ngêi lïn Nªgrit« gÇn gièng
ngêi lïn Picmª ë ch©u Phi). VÒ ®Æc ®iÓm huyÕt häc, hä cã nhãm m¸u kh¸c h¼n ngêi Nªgr«it ë ch©u Phi.
§¹i chñng ¤xtral«it gåm nhiÒu tiÓu chñng cã ®Æc ®iÓm h¬i kh¸c nhau tuú
theo vïng nh : Ngêi Mªlanªdiªng, ngêi Nªgrit«, ngêi ¤xtraliªng…
Ngêi Mªlanªdiªng lµ ®¹i diÖn ®iÓn h×nh cña ®¹i chñng ¤xtral«it. Hä hiÖn
sèng r¶i r¸c ë ch©u §¹i D¬ng trªn ®¶o Papua, Niu Ghinª vµ mét sè ®¶o phÝa Nam
Th¸i B×nh D¬ng.
Ngêi Nªgrit« cã th©n h×nh thÊp bÐ, gièng ngêi lïn Picmª ë ch©u Phi. Hä
sèng chñ yÕu ë Niu Ghinª, Niu Hªbrit, T©n Cali®«ni vµ mét sè ®¶o kh¸c.
Ngêi ¤xtraliªng mµ ®¹i diÖn lµ nh÷ng thæ d©n trªn lôc ®Þa ¤xtr©ylia. Hä cã
®Æc ®iÓm h×nh th¸i gÇn gièng ngêi Mªlanªdiªng, còng cã l«ng trªn ngêi vµ r©u rËm,
tãc uèn lµn sãng, tr¸n v¸t h¬n. HiÖn nay hä chØ cßn kho¶ng vµi v¹n ngêi, sèng biÖt
lËp trong nh÷ng vïng nói hoang vu ë trung t©m lôc ®Þa.
Ngoµi ra, trªn quÇn ®¶o P«linªdi thuéc Nam Th¸i B×nh D¬ng cã mét lo¹i
h×nh ngêi ®Æc biÖt, ®ã lµ ngêi P«linªdiªng, hiÖn sèng trªn c¸c ®¶o nh Hawai,
Samoa, Tahiti… Hä cã mét sè ®Æc ®iÓm nh©n chñng ®iÓn h×nh cña ng êi ¤xtral«it
nh tãc xo¨n, m«i dÇy, tr¸n h¬i v¹t… Theo nghiªn cøu cña c¸c nhµ nh©n chñng häc
th× ®©y lµ chñng téc trung gian gi÷a 2 ®¹i chñng ¤xtral«it vµ M«ng«l«it, v× c¨n cø
vµo vÞ trÝ ®Þa lý c tró cña ngêi Mªlanªdiªng vµ nh÷ng ®Æc ®iÓm h×nh th¸i cña hä.
III. Sù ph©n bè chñng téc ë §«ng Nam ¸ vµ ViÖt nam
11

§ç ThÞ Lý

Bµi tËp ®iÒu kiÖn
1. C¸c chñng téc ë §«ng Nam ¸
Ch©u ¸ lµ mét trong nh÷ng trung t©m h×nh thµnh con ngêi, lµ ®Þa bµn xuÊt hiÖn
chñng téc.Trªn b¶n ®å nh©n chñng häc thÕ giíi ch©u ¸ nãi chung vµ §«ng Nam ¸
nãi riªng cã vÞ trÝ rÊt quan träng. §©y lµ ®Þa bµn ph©n bè ®¹i chñng M«ng«l«it víi
c¸c tiÓu chñng B¾c ¸, §¹i D¬ng, ViÔn §«ng, Nam ¸ vµ hai nhãm trung gian
Kurin, P«linªdiªng.
Tµi liÖu cæ nh©n häc cña §«ng Nam ¸ cho ta biÕt Nam ¸ lµ
Anh®ªnªdiªng lµ hai nhãm lo¹i h×nh nh©n chñng chñ yÕu ë §«ng Nam ¸ vµ b¸n
®¶o §«ng D¬ng. §ã lµ nh÷ng ph©n cÊp cña tiÓu chñng M«ngªl«it ph¬ng Nam. Sù
h×nh thµnh c¸c nhãm lo¹i h×nh nµy diÔn ra rÊt phøc t¹p. Trªn c¬ së nghiªn cøu cét
sä cña ngêi Anh®«nªdiªng thêi cæ, gi¸o s Hµ V¨n TÊn ®· kÕt luËn: “Nh÷ng x¬ng sä
thêi ®¹i nguyªn thuû ph¸t hiÖn trªn ®Êt ViÖt Nam mµ c¸c häc gi¶ Ph¸p coi lµ thuéc
gièng Anh®ªnª®iªng chÝnh lµ chñng téc M«ngªl«it vµ ®¹i chñng ¤ttalee –
Nªgr«it. Nh vËy, ®Þa vùc ph¸t sinh ra ngêi Anh®ªnª®iªng lµ vïng tiÕp xóc ®Çu tiªn
gi÷a hai ®¹i chñng, cã thÓ lµ §«ng D¬ng vÒ sau ph¸t triÓn kh¾p §«ng Nam ¸ lôc
®Þa vµ h¶i ®¶o. Vïng ph©n bè cña lo¹i h×nh Nam ¸ hiÖn nay kh¸ réng lín. Gi÷a ngêi Anh®ªnª®iªng vµ Nam ¸ võa cã quan hÖ lÞch sö võa cã quan hÖ chñng téc.
C¸c d©n téc ë níc ta ®Òu n»m trong 2 nhãm lo¹i nh©n chñng Nam ¸ vµ
Anh®ªnª®iªng. C¸c d©n téc lo¹i h×nh Anh®ªnª®iªng nh: C¸c téc thîng ë T©y
Nguyªn, ngêi Bru – V©n KiÒu. C¸c d©n téc thuéc nhãm lo¹i h×nh Nam ¸ nh ngêi
ViÖt, Kh¬me vµ c¸c d©n téc Ýt ngêi ë phÝa B¾c.
C¶ hai nhãm lo¹i h×nh cã nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c nhau nh: tãc tr¾ng vµ ®en
l«ng trªn ngêi Ýt ph¸t triÓn, c¸nh mòi bÌ vµ dÑt,kÝch thíc ®Çu vµ mÆt thuéc lo¹i
trung b×nh. Tuy nhiªn nÕu so s¸nh còng cã nh÷ng kh¸c biÖt.
Nam ¸
Anh®ªnª®iªng
TÇm vãc

Cao h¬n

ThÊp h¬n

Mµu da

S¸ng h¬n

SÉm mµu h¬n

H×nh d¸ng ®Çu

§Çu ng¾n

§Çu dµi hay dµi trung b×nh

Mòi

HÑp h¬n

Réng h¬n

Tãc

Tû lÖ uèn kh«ng ®¸ng kÓ Tû lÖ uèn lín h¬n
§å ®¸ míi
§ång thau
HiÖn nay

§å ®¸ gi÷a

Qu¸ tr×nh h×nh thµnh hai nhãm lo¹i h×nh nµy cã thÓ biÓu diÔn qua ®å sau:
Anh®ªnª®iªng M«ngl«it
¤xtral«it +
Nam ¸ cæ
Nam ¸
hãa
nguyªn thñy
M«ngªl«it
hiÖn ®¹i

12

Anh®ªnª®iªng §ç ThÞ Lý
hiÖn ®¹i

Bµi tËp ®iÒu kiÖn

Tãm l¹i, nhiÒu nhµ nghiªn cøu khi bµn vÒ §«ng Nam ¸, trong ®ã cã ViÖt
Nam ®Òu coi ®©y lµ mét khu vùc cã ®Æc thï vÒ nhiÒu mÆt ®Þa lý, kinh tÕ, v¨n ho¸,
x· héi, lÞch sö, ®ång thêi cã tÝnh c¸ch thèng nhÊt vÒ mÆt nh©n chñng.
2. C¸c chñng téc ë ViÖt Nam.
ViÖt Nam lµ mét quèc gia gåm nhiÒu d©n téc. §¹i bé phËn lµ d©n téc ViÖt
(cßn ®îc gäi lµ d©n téc Kinh) vµ kho¶ng h¬n 50 d©n téc Ýt ngêi sèng r¶i r¸c tõ L¹ng
S¬n ®Õn mòi Cµ Mau.
D©n téc ViÖt sèng kh¾p trªn l·nh thæ ViÖt Nam tËp trung chñ yÕu ë c¸c vïng
®ång b»ng vµ ®« thÞ, cßn c¸c d©n téc Ýt ngêi sèng chñ yÕu ë c¸c trung du miÒn nói
vµ c¸c cao nguyªn. ë vïng nói phÝa B¾c vµ T©y B¾c s¸t biªn giíi ViÖt Trung vµ
ViÖt Lµo cã c¸c d©n téc Tµy, Mêng, Th¸i, Nïng (cã nhiÒu nhãm tuú tõng ®Þa ph¬ng hä c tró nh Nïng Phµn SL×nh, Nïng Inh, Nïng Ch¸o, Lïng Tïng Sl×n …), MÌo
(MÌo còng cã nhiÒu nhãm tuú theo c¸ch ¨n mÆc nh: MÌo Hoa, MÌo Tr¾ng, MÌo
§en ), Dao (Dao còng chia ra Dao Thanh Y, Dao §á, Dao Thanh Ph¸n, Dao TiÒn,
Dao §¹i B¶n, Dao QuÇn ChÑt), H¸n (cßn gäi lµ d©n téc Hoa v× cã nguån gèc tõ
Trung Hoa), S¸n D×u, S¸n ChÝ, Cao Lan, X¸ (X¸ CÈu, X¸ Khao), Nh¾ng (cßn gäi lµ
GiÊy), L«L«, Hµ Nh× (cßn gäi lµ KhaPÑ, Kha Tä). C¬ Ch¶, Chi La, Pu Piao, Mang
ó, Lµo, Lù, PaDÝ, Tu DÝ, Thµ Lao, Chung Trµ, Phï L¸, X¹ Phang, Quý Ch©u, C¬
Lao, La ChÝ, §ang Lai (cßn gäi lµ Li Hµ). ë s¸t vïng nói phÝa T©y trung bé ViÖt
Nam cã c¸c d©n téc nh : V©n KiÒu, Puéc, Mµy, Khïa, Rôc, B'ru…ë cao nguyªn
Trung Bé s¸t d·y Trêng S¬n cã c¸c d©n téc Thîng ( ë T©y Nguyªn ) nh Gia Rai
(H¬ Bau, A R¸p, T¬ Bu¶n). £®ª (C¬ Pa, A®am, C¬ Tru, B¬ L«, M¬ Duya, DLi £
Ruª, H¬ Rung),Xª §¨ng…
Tuú theo ®Æc ®iÓm h×nh th¸i trªn ®Çu, mÆt vµ trªn sä vµ tuú theo cïng ph©n
bè ®Þa lý cã thÓ chia c¸c d©n téc ë ViÖt Nam thµnh ba lo¹i h×nh chÝnh: Lo¹i h×nh
Th¸i, Tµy, Nïng, vµ mét sè d©n téc Ýt ngêi kh¸c, ë phÝa B¾c cã nhiÒu ®Æc ®iÓm
M«ng«l«it ph¬ng Nam, lo¹i h×nh thø hai lµ ngêi thîng cã nhiÒu ®Æc ®iÓm ¤tstral«it
vµ lo¹i h×nh thø ba lµ lo¹i h×nh ViÖt lµ trung gian chuyÓn tiÕp gi÷a c¸c ®Æc ®iÓm
M«ng«l«it vµ ¤tstral«it.
13

§ç ThÞ Lý

Bµi tËp ®iÒu kiÖn
a. Lo¹i h×nh M«ng«l«it ph¬ng Nam.
Lo¹i h×nh thø nhÊt cã ®Æc ®iÓm gåm c¸c d©n téc Ýt ngêi sèng ë vïng nói s¸t
biªn giíi ViÖt Trung mµ ®¹i diÖn lµ c¸c d©n téc Tµy, Nïng, Th¸i…
§Æc ®iÓm cña lo¹i h×nh nµy lµ da s¸ng, h¬i vµng, tãc ®en, th¼ng vµ cøng,
tÇm vãc trung b×nh hoÆc h¬i thÊp, chiÒu cao trung b×nh 1,60m ë nam giíi vµ 1,50m
ë n÷ giíi. §Çu trßn hoÆc ng¾n, mÆt réng vµ bÑt. Tû lÖ gÆp nÕp mi gãc (tøc lµ m¾t
mét mÝ rÊt cao vµ ®Æc biÖt lµ tÊt c¶ ®Òu co r¨ng cöa h×nh xÎng. Mòi réng vµ tÑt vµ
m«i dµy trung b×nh.
TÊt c¶ nh÷ng ®Æc ®iÓm trªn cho thÊy nh÷ng ®Æc ®iÓm M«ng«l«it kh¸ ®iÓn
h×nh cña c¸c d©n téc Ýt ngêi miÒn nói phÝa B¾c vµ T©y B¾c níc ta.
b.Lo¹i h×nh ¤tral«it.
Lo¹i h×nh thø hai lµ lo¹i h×nh Thîng cã nhiÒu ®Æc ®iÓm ¤tral«it gåm c¸c
d©n téc T©y Nguyªn sèng ë cao nguyªn Trung bé mµ ®¹i diÖn lµ c¸c d©n téc Thîng, V©n KiÒu,B'ru…
Mét sè t¸c gi¶ Ph¸p tríc ®©y vµ ViÖt Nam hiÖn nay gäi lo¹i h×nh nµy lµ
In®«nª®iªng.
§Æc ®iÓm chñ yÕu cña lo¹i h×nh nµy lµ: Ngêi tÇm thíc, da ng¨m ng¨m ®en ,
tãc uèn lµn sãng hoÆc qu¨n , ®Çu dµi hoÆc rÊt dµi, m«i dµy, hµm trªn vÈu, mòi réng
ë phÇn c¸nh mòi vµ ®Æc biÖt lµ phÇn sèng mòi bÞ g·y ë chç gèc mòi lµm cho lo¹i
h×nh nµy cã nÐt ètstral«it rÊt ®iÓn h×nh.
Míi ®©y, nghiªn cøu so s¸nh cña ngêi Thîng víi sä c¸c ng d©n kh¸c ë §«ng
D¬ng nh: ViÖt, Lµo, Khmer, Th¸i, Kha b»ng ph¬ng ph¸p ph©n lo¹i vµ ph¬ng ph¸p
lËp c«ng thøc tÝnh kho¶ng c¸ch biÖt Penr«z¬, nhµ nh©n chñng Ph¸p G.¤livª (1966)
®· kÕt luËn lµ sä ngêi Thîng (mµ G.¤livªgäi lµ Mäi) lµ mét lo¹i h×nh kh¸c h¼n c¸c
c d©n l©n cËn ë §«ng D¬ng v× cã nh÷ng ®Æc ®iÓm gièng ¤xtral«it (mµ G.¤livª gäi
lµ ®Æc ®iÓm Nªgr«it gi¶ t¹o). Nhng ¤liviª l¹i cho ®ã lµ lµ mét lo¹i h×nh tiÒn sö cæ
xa sèng sãt biÖt lËp ë §«ng D¬ng. Tuy nhiªn ý kiÕn nµy cßn g©y ra nhiÒu tranh
luËn, b¸n c·i.
c.Lo¹i h×nh trung gian chuyÓn tiÕp.
Lo¹i h×nh thø 3 lµ lo¹i h×nh trung gian chuyÓn tiÕp mang mét hçn hîp c¸c
®Æc ®iÓm cña nhiÒu läai chñng téc mµ ®¹i diÖn lµ d©n téc ViÖt (Kinh).
§Æc ®iÓm cña lo¹i h×nh nµy lµ c¸c yÕu tè M«ng«l«Ýt chen lÉn mét sè yÕu tè
«xtral«it ®Æc biÖt lµ nh÷ng c d©n phÝa nam. §Æc ®iÓm h×nh th¸i chñ yÕu cña ngêi
ViÖt lµ th©n h×nh h¬i thÊp bÐ (chiÒu cao trung b×nh kho¶ng1,60m ë nam vµ 1,50m ë
n÷), ch©n dµi trung b×nh so víi th©n, tãc ®en, vµ th¼ng, da s¸ng nhng cµng xuèng
phÝa nam da cang sÉm h¬n, ®Çu trßn kh«ng dµi mµ còng kh«ng ng¾n, hµm trªn h¬i
vÈu (®Æc biÖt lµ ë n÷), mÆt réng trung b×nh nhng kh«ng bÑt l¾m, mòi réng trung
b×nh, m«i kh«ng dÇy. Cã m¾t mét mÝ nhng tû lÖ kh«ng cao b»ng c¸c d©n téc Ýt ngêi
14

§ç ThÞ Lý

Bµi tËp ®iÒu kiÖn
phÝa b¾c. Tû lÖ gÆp r¨ng cöa h×nh xÎng còng cao. TÇn sè gÆp nhãm m¸u r thÊp
(2,8%).
Nh÷ng ®Æc ®iÓm trªn cho thÊy, ngêi ViÖt cã nhiÒu ®Æc ®iÓm M«ng«lèit song
kh«ng ®iÓn h×nh nh d©n téc Tµy, Th¸i, Nïng.
Tãm l¹i, trong suèt c¶ thêi gian tõ s¬ kú thêi ®¹i ®¸ míi ®Õn nay vµ r¶i kh¾p
l·nh thæ ViÖt Nam ngµy nay, lu«n lu«n tån t¹i xen kÏ nhau hai lo¹i h×nh: mét lo¹i
h×nh ¤xtral«it mµ chóng t«i t¹m gäi lµ lo¹i h×nh “ Thîng cæ” vµ mét lo¹i h×nh võa
cã ®Æc ®iÓm M«ng«lèit võa cã ®Æc ®iÓm cña ¤xtral«it mµ chóng t«i t¹m gäi lµ lo¹i
h×nh “ ViÖt cæ”. Tõ thêi ®¹i ®ång s¾t cã thÓ xuÊt hiÖn thªm mét lo¹i h×nh thø 3 co
®Æc ®iÓm M«ng«l«it mµ chóng t«i t¹m gäi lµ lo¹i h×nh Tµy, Nïng cæ.
Sù thay ®æi ®«i chót vÒ h×nh th¸i cña ba lo¹i h×nh ngµy nay so víi ba d¹ng cæ
t¬ng øng, mét phÇn cã thÓ do sù tiÕn ho¸ thÝch nghi víi m«i trêng sèng vµ mét
phÇn kh¸c do sù lai gi÷a ba lo¹i h×nh cæ víi nhau, ®Æc biÖt víi sù h×nh thµnh ngêi
ViÖt h...