Ngày soạn: …./…./ 2017 Tuần: 14
Tiết 53:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

I/ Mục tiêu bài học:
1. Kiến thức:
- Hiểu rõ công dung của dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm.
2. Kĩ năng:
- Biết sử dụng dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm trong tạo lập văn bản.
II/ Chuẩn bị:
1. Giáo viên:
Tham khảo tài liệu, thiết kế bài dạy.
Ghi ví dụ ra bảng phụ.
2. Học sinh:
Đọc trước ví dụ, trả lời các câu hỏi vào vở soạn.
III/ Các hoạt động dạy - học
1. Ổn định lớp.
2. Kiểm tra bài cũ:
Giữa các vế trong câu ghép có mối quan hệ như thế nào? Nêu ví dụ?
3. Bài mới:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài:
Trong quá trình tạo lập VB, các em vẫn thường sử dụng dấu câu, tuy nhiên một số em chỉ ghi nhớ cách dùng chúng, và cảm thấy dùng như vậy là phù hợp chứ chưa hiểu rõ và đầy đủ công dụng của từng loại dấu câu. Vì vậy bài học hôm nay sẽ giúp ta biết điều đó.
Hoạt động của GV và HS

 Nội dung

 Hoạt động 2:
* GV treo bảng phụ có ghi các ví dụ trong SGK.
- Gọi HS đọc.
H: Tìm các cụm từ nằm trong dấu ngoặc đơn?
-> HS tìm.
H: Dấu ngoặc đơn trong những đoạn trích trên dùng để làm gì?
GV “Những người bản xứ”giúp người đọc hiểu rõ hơn phần được chú thích. Nhưng nhiều khi có tác dụng nhấn mạnh.
GV: Phần thuyết minh cho một loài động vật mà tên gọi của nó là “Ba khía” được dùng để gọi tên một con kênh nhằm giúp người đọc hình dung rõ hơn đặc điểm của con kênh này.

GV: Cụm từ nằm trong dấu ngoặc đơn dùng để bổ sung về năm sinh và năm mất của nhà thơ Lí Bạch và cho người đọc biết Miên Châu thuộc tỉnh nào (Tứ Xuyên)
H: Nếu bỏ phần trong ngoặc đơn thì ý nghĩa của những VB chứa những đoạn văn trên có gì thay đổi?
-> Không thay đổi.(phần chú thích chỉ nhằm cung cấp thông tin kèm theo chứ không thuộc nghĩa cơ bản)
* Bài tập:
Phần nào trong câu sau đây có thể cho vào dấu ngoặc đơn? tại sao?
+ Nam, lớp trưởng lớp 8b có giọng hát rất hay.
+ Mùa xuân, mùa đầu tiên của một năm là mùa cay cối đâm chồi nảy lộc.
+ Bộ phim “Trường chinh”, Phim Trung Quốc rất hay.
-> Lớp trưởng lớp 8b, Mùa đầu tiên của một năm, Phim TQ
->Vì: Có tác dụng giải thích
GV:
+ Phần trong dấu ngoặc đơn giúp người đọc thấy những gì xảy ra trên sân khấu hoặc hiểu tâm trạng, thái độ của nhân vật, tách biệt với lời nói của nhân vật. VD: “ Hiền: - Đồ đạc tôi gói hết rồi. Anh à, hay để ảnh ăn cháo đã (Móc túi lấy ra gói thuốc). Đây, hồi nãy các anh giao cho 4 viên thuốc này, nói phải cho ảnh ăn cái gì vô bụng rồi mới cho uống (đưa cho Hưng)”.
+ Dấu ngoặc đơn còn dùng để đóng khungcho 1 từ ngữ có tác dụng chú thích cho 1 từ không thông dụng. VD: “Tiếng trống của Phía (Lí trưởng) thúc gọi nộp thuế vẫn rền rĩ” – Tô Hoài.
H: Qua tìm hiểu ví dụ, em hãy cho biết thế nào là dấu ngoặc đơn và nó có công dụng gì?
-> HS trả lời. GV chốt lại.
- Gọi HS đọc ghi nhớ
* Chú ý: Trường hợp dùng dấu ngoặc đơn với dấu chấm hỏi để tỏ ý hoài nghi và dùng với dấu chấm than tỏ ý mỉa mai hoặc biểu thị, bổ sung thêm.
VD: “ Trong tất cả những cố gắng, các nhà khai hoá nhằm bồi dưỡng cho DTVN và dìu dắt họ trên con đươừng tiến bộ(?) thì phải kể việc bán rượu ti cưỡng bức!” - N. Ái Quốc

Hoạt động 3:

- Xét các ví dụ trong sgk

H: Dấu hai chấm trong những đoạn trích sau dùng để làm gì ?
GV:
+ Dấu hai chấm còn đứng trước 1 chuỗi liệt kê: VD: “Tự nhiên họ có 1 mâm cỗ rất lí thú: đủ mặt từ giò, thịt, trứng đến cá khô, dưa muối, đủ cơm nếp, cơm tẻ, xôi, bánh...
+ Dấu hai chấm còn đánh dấu lời nói gián tiếp:VD: “Người ta thường nói: Nhà Pá Tra làm thống lí ăn của dân nhiều, đồn Tây lại