A. ĐẶT VẤN ĐỀ.
Thực tế nhiều năm qua, để có được học sinh ôn đội tuyển học sinh giỏi môn địa lý quả thực không hề đơn giản. Đầu vào đã khó, thế nhưng trong quá trình ôn luyện vẫn còn rất nhiều lận đận và nhiều trăn trở, bởi vì các lý do sau:
- Thứ nhất: Nguồn học sinh để tuyển chọn rất hạn chế. Do việc dạy học bộ môn này phải nói rằng đôi lúc vẫn chưa hấp dẫn học sinh, chưa làm cho học sinh thấy đây là một môn khoa học rất hấp dẫn, gắn bó thực tế với con người cả về tự nhiên và kinh tế-xã hội. Mặt khác, việc học lệch cũng như sự định hướng nghề nghiệp của gia đình và trào lưu xã hội từ trước đến nay; sẽ có nhiều ảnh hưởng đến việc học lệch của các môn xã hội nói chung trong đó có môn địa lí nói riêng. Nên việc lựa chọn học sinh vào đội tuyển địa lí lại phải đợi chọn ở tốp sau khi mà tốp đầu là những học sinh học giỏi, khá đã lựa chọn và cũng được các thầy, cô lựa chọn vào các môn theo theo tâm lí định hướng khối thi sau này, như môn toán, vật lí, hóa học, sinh học, Anh văn... Và nếu như việc ôn luyện các môn thi học sinh giỏi nói chung, các môn xã hội nói riêng và môn địa lí nói riêng nữa cứ mất nhiều thời gian(mỗi tuần 2-3 buổi, kéo dài 3-4 tháng) như thế; mà không có cách dạy và học, cũng như ôn luyện một cách khoa học, thì sẽ ảnh hưởng nhiều đến việc học tập các môn khác của các em… Nên quá trình học tập cũng như ôn thi học sinh giỏi của các em cũng bị ảnh hưởng chưa tốt bởi yếu tố nói trên.
- Thứ hai: Môn địa lý vẫn chưa có vị trí đáng kể trong một số nhà trường, vẫn coi như là một môn phụ, quan niệm chỉ cần học thuộc… là một thực tế không thể chối bỏ; cho nên cả học sinh, gia đình lẫn xã hội ít quan tâm.
- Thứ ba: Các môn thi học sinh giỏi gắn với các môn thi định hướng nghề nghiệp sau này mới tạo nên sự hấp dẫn, gắn bó với học sinh. Tuy vậy thì môn địa lý thuộc khối C; mà khối thi này lâu nay có xu hướng giảm sút số lượng thí sinh đăng ký do ngành thi hạn chế, cơ hội việc làm trong tương lai cũng có phần khó khăn hơn các ngành khác (như ngành kĩ thuật, kinh tế, dịch vụ…).
Khó khăn nhiều là vậy; tuy nhiên, môn địa lí vẫn là một trong những môn học và là môn thi học sinh giỏi ở các cấp huyện và tỉnh.... Với cách ra đề có nhiều đổi mới như hiện nay; vừa cho học sinh thể hiện được những kiến thức cơ bản của mình; vừa có những hướng mở để học sinh thể hiện được những hiểu biết thực tế địa lí trên cơ sở khoa học, cũng như yêu cầu các em phải thực hiện tốt việc rèn kĩ năng địa lí của mình. Vì vậy đòi hỏi người thầy phải có nhiều thay đổi trong dạy học - ôn luyện, cũng như trao đổi và rèn kĩ năng cho học sinh ôn thi, thì mới có hiệu quả cao.
Là người thầy giáo cũng đã từng dạy và ôn luyện học sinh giỏi môn địa lí ở các trường cơ sở và cấp huyện; được phòng giáo dục Thiệu Hóa giao nhiệm vụ dạy ôn cho đội học sinh giỏi cấp huyện dự thi cấp tỉnh. Bản thân cũng chịu những ảnh hưởng nêu trên, nên có nhiều suy nghĩ và trăn trở, làm sao để khắc phục được những vấn đề khó khăn đó: Làm sao để hướng dẫn và cùng với các em ôn luyện đạt kết quả cao hơn những năm trước đây? Làm sao giúp các em học ôn với một tâm lí thoải mái nhất, vẫn có nhiều thời gian để học các môn khác theo nhu cầu? Làm sao để môn địa lí trở thành môn học yêu thích và là định hướng nghề nghiệp cho các em sau này?
Với suy nghĩ như trên, bằng sự học hỏi và rút kinh nghiệm của những thầy, cô đi trước. Bản thân tôi thấy rõ ràng rằng: “Cách dạy và định hướng cách học của người thầy trong quá trình ôn luyện cho các em là vô cùng quan trọng và cần thiết để có thể giải quyết được những khó khăn nêu trên”. Kiên trì học hỏi để thực hiện trong quá trình giảng dạy và ôn luyện, thầy trò chúng tôi đã nhanh chóng có những thành công ngay từ năm đầu tiên và nối tiếp thành công trong nhiều năm nay. Vì thế tôi xin chia sẻ “Một số kinh nghiệm trong việc ôn luyện đội tuyển học sinh giỏi môn Địa lí 9 dự thi cấp tỉnh, ở huyện Thiệu Hóa” của mình với các bậc chuyên môn và đồng nghiệp; để một góp phần nhỏ bé của mình vào công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn địa lí ở