http://www.hue.vnn.vn/vanhocthica/2005/06/88587/

Chế Lan Viên và những vần thơ mãi nhớ....

09:33` 19/06/2005 (GMT+7)

(NetCoDo) 26 năm ông đã trở về với cát bụi, mất mát còn đó, đau thương thật nhiều, nhớ ông, những người yêu ông, yêu thơ ông cũng làm sao quên được những bài thơ, vần thơ của ông đã đi cùng năm tháng. Bài viết xin được thay cho nén hương trầm tưởng nhớ nhà thơ … 



Nhà thơ Chế Lan Viên (1920-1989)

Trong “Thi nhân Việt Nam”, anh em nhà phê bình Hoài Thanh-Hoài Chân, khi giới thiệu về tập thơ “Điêu tàn” của Chế Lan Viên đã từng thốt lên : “Tôi cầm bút viết bài này thì văng vẳng bên tai tôi giọng ca Nam Bình đưa sang từ nhà bên cạnh. Giọng ca âm thầm ai oán, mỗi lần tôi nghe lại khiến lòng tôi bồn chồn, chân tay tôi rời rã. Cũng lạ ! Bị chinh phục đến tiêu diệt mà cảm được lòng những kẻ đã diệt mình một cách sâu sắc như thế dễ chỉ có dân tộc Chiêm Thành. Những nhạc công của chúng ta luôn luôn ca nỗi oán hờn của họ. Bao nhiêu thi nhân của ta bị ám ảnh bởi những nỗi buồn thương của họ. Chúng ta lại còn dành riêng cho họ một nhà thơ, để vì học giải giùm những nỗi uất ức bao nhiêu năm như nghẹn ngào trên núi sông này. Vong linh đau khổ của nòi giống họ đã nhập vào Chế Lan Viên, cho nên, dẫu khong phải người họ Chế, Chế Lan Viên vẫn là một nhà thơ Chiêm Thành. Quyển Điêu tàn đã đột ngột xuất hiện giữ làng thơ như một niềm kinh dị …”. Vâng, không “kinh dị” sao được, bởi khi Điêu tàn ra đời (1937) là khi mà chủ đề về cá nhân trong thơ mới đang thịnh hành thì với giọng thơ rất riêng của mình, nhà thơ họ Chế đã trở về với một số phận dân tộc bị thời gian chn vùi với bao máu xương kêu khóc (chữ dùng của Trần Đình Sử). Nhà thơ đã tìm cái đẹp không phải trong cái chân, cái thiện, mà tìm trong hư ảo với điêu tàn. Hẳn ở đây, sẽ có ảnh hưởng của Lơ công tơ đờ Linlơ và Saclơ Bôđơle, song cái chính là sự lựa chọn của nhà thơ, mặc dù khi đó ông mới tròn 17 tuổi. Đọc Điêu tàn ta như thấy một thoáng ớn lạnh trong từng con chữ, bởi ở đó nó “dựng lên một thế giới đầy sọ dừa, xương máu. Cùng yêu ma” (Hoài Thanh-Hoài Chân). Chỗ này một yêu tinh nghe tiếng trống cầm canh chợt nhớ nơi trần thế : “Rồi lấy ra một khớp xương rợn trắng; Nút bao dòng huyết đẵm khí tanh hôi; Tìm những “miếng trần gian” trong tuỷ cạn; Rồi say sưa vang cất tiếng reo cười”. Và chỗ kia thì ấy là “…Những cảnh ngàn sâu cây lả ngọn; Muôn ma Hời sờ soạng dắt nhau đi”…Nhưng rồi, cách mạng tháng Tám thành công, những cảnh điêu tàn trên thế gian cũng dần mất đi và những câu thơ theo lối chản nản gay gắt, não nùng như kiểu : “Trời hỡi trời ! Hôm nay ta chán hết; Những sắc màu hình ảnh của Trần gian”; mà thay vào đó là những “Ánh sáng và phù sa”, “Hoa ngày thường” hay “Chim báo bão”- những tác phẩm đánh dấu bước trỗi dậy đổi mới của thơ Chế Lan Viên, gắn liền với ý thức về cái tôi của ông. Ông đã từng trãi lòng mình trong một lần tâm sự : “Hiểu mình và hiểu người, Hiểu đời và hiểu Đảng, Tôi góp phần ánh sáng, Tôi làm chủ hồn tôi”. Ông Trần Đình Sử cho rằng : Chế Lan Viên phân biệt mình với người, với đời và với Đảng, ông xem cái tôi như một điểm xuất phát của thơ để nói về tất cả. Ông đã nói tới cái buồn đau, dằn vặt của riêng mình với tấm lòng thiết tha với Tổ quốc. Giữa lúc mọi người nói nhiều tới việc thơ nói thực tế, nói người thực, việc thực thì Chế Lan Viên nói nhiều tới cái hư ảo, cơn mơ và mộng tưởng. Không phải ngẫu nhiên mà hầu như Chế Lan Viên không làm thơ trữ tình nhập vai (kiểu Bầu ơi) và Ánh sáng và phù sa là tập thơ thuần tuý trữ tình bậc nhất. Đối với ông, thơ và đời, thơ và sự sống, Tổ quốc và tâm hồn luôn chuyển hoá, thăng hoa kì diệu để tạo thành chất thơ rất Chế Lan Viên. Ông đề cao thơ như phương tiện sáng tạo và làm giàu cho con người : “Trái đất rộng thêm ra một phần vì bởi các trang thơ; Vì diện tích tâm hồn các nhà thi sĩ”. Nhà thơ cho rằng, thơ gắn liền với cái lạ, hương sắc lạ. Chân lí trong nghệ