Trường THCS Thạnh Đông
Tuần:24 -Tiết:116
Ngày dạy: 26 /02/2024

KHBD Ngữ văn 9

SANG THU

(Hữu Thỉnh)

1. MỤC TIÊU:
1.1.Kiến thức:
- Hoạt động 1:
+ HS biết: Nét chính về tác giả, tác phẩm, bố cục của bài thơ.
+ HS hiểu: Nghĩa của các từ khó, mạch cảm xúc của bài thơ.
- Hoạt động 2:
+ HS biết: Các chi tiết thể hiện nội dung và nghệ thuật của văn bản.
+ HS hiểu: Những cảm nhận tinh tế của tác giả về sự biến đổi của đất trời từ cuối hạ sang đầu
thu. Vẻ đẹp của thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa và những suy nghĩ mang tính triết lí
của tác giả .
- Hoạt động 3:
+ HS biết: Tổng kết nội dung bài học.
+ HS hiểu:Ý nghĩa của bài thơ.
1.2. Kỹ năng:
- HS thực hiện được: Suy nghĩ cảm nhận về một hình ảnh thơ, một khổ thơ, một tác phẩm thơ.
- HS thực hiện thành thạo: Đọc - hiểu một văn bản thơ trữ tình hiện đại và cảm thụ thơ ca.
1.3. Thái độ:
- HS có thói quen: Phân tích, cảm nhận thơ .
- HS có tính cách: Giáo dục học sinh tình yêu thiên nhiên, thời điểm giao thời của các mùa rất
đẹp, gợi cảm, biết yêu quê hương, đất nước.
2. NỘI DUNG HỌC TẬP:
- Nội dung 1: Đọc hiểu văn bản.
- Nội dung 2: Phân tích văn bản.
- Nội dung 3: Tổng kết.
3. CHUẨN BỊ:
3.1. Giáo viên: Tranh ảnh minh họa, tivi để trình chiếu
3.2. Học sinh: Đọc kỹ bài thơ, tìm hiểu giá trị nội dung, nghệ thuật, soạn bài
4. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP:
4.1. Ổn đinh tổ chức và kiểm diện: (1 phút)
9A2: .............................................................................................................................................
9A3:...............................................................................................................................................
4.2. Kiểm tra miệng: (5 phút)
* Câu hỏi kiểm tra bài cũ:
Câu 1: Đọc bài thơ Viếng lăng Bác? Nêu nội dung chính của bài thơ. (8đ).
- Học sinh đọc bài thơ.
- Bài thơ Viếng lăng Bác thể hiện lòng thành kính và niềm xúc động sâu sắc của nhà thơ và
của mọi người đối với Bác Hồ khi vào lăng viếng Bác.
* Câu hỏi kiểm tra nội dung tự học:
Câu 2: Bài học hôm nay chúng sẽ tìm hiểu văn bản nào? Tác giả là ai? (2đ)
HS trả lời, GV nhận xét, ghi điểm.
4.3. Tiến trình bài học:

Giáo viên: Vũ Thị Thuận

82

Trường THCS Thạnh Đông
Hoạt động của giáo viên và học sinh
* Giới thiệu bài : Mùa thu là đề tài
muôn thuở của thi nhân. Lưu Trọng Lư
với bài “ Tiếng thu”, Nguyễn Khuyến với
chùm thơ mùa thu nổi tiếng, Xuân Diệu
với “Đây mùa thu tới “.Hữu Thỉnh cũng
góp vào bức tranh mùa thu với bài thơ
“ Sang thu” mà chúng ta học hôm nay.
* Hoạt động 1: Hướng dẫn đọc hiểu văn
bản. (4')
GV cho học sinh tìm hiểu tác giả, tác
phẩm
GV: Dựa vào chú thích em hãy nêu sơ
lược về tác giả Hữu Thỉnh?
GV gọi học sinh tóm tắt theo sách giáo
khoa trang 71.
GV cho hs quan sát tranh tác giả Hữu
Thỉnh. GV chốt ý
Hữu Thỉnh sinh năm 1942, quê ở huyện
Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc. Ông là nhà
thơ trưởng thành trong thời kỳ kháng
chiến chống Mỹ cứu nước, viết nhiều,
viết hay về con người, cuộc sống ở làng
quê, về mùa thu
Bài thơ được sáng tác năm 1977..
Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc: Giọng
đọc chậm rãi, rõ ràng , mạch lạc phối hợp
với thể thơ.
GV đọc mẫu.
Giáo viên gọi học sinh đọc. Nhận xét .
Giáo viên nhận xét.
GV cho HS tìm hiểu các từ ở SGK.
GV: Giải thích thêm nghĩa của các từ:
Phả, vắt?
HS giải thích, giáo viên nhận xét
GV: Tìm bố cục bài thơ?
- Bố cục 3 đoạn:
+ Đoạn 1: Khổ 1-Tín hiệu báo thu về.
+ Đoạn 2: Khổ 2- Bức tranh thiên nhiên
lúc sang thu.
+ Đoạn 3: Khổ 3- Suy ngẫm của tác giả
GV: Bài thơ được làm theo thể thơ nào?
Năm chữ
* Hoạt động 2:
Hướng dẫn phân tích văn bản. (16')
GV gọi HS đọc khổ thơ đầu.
GV: Sự biến đổi của đất trời sang thu
Giáo viên: Vũ Thị Thuận

KHBD Ngữ văn 9
Nội dung bài học

I/ Đọc -hiểu văn bản:
1. Tác giả, tác phẩm:
* Tác giả:
- Hữu Thỉnh sinh năm 1942, quê Tam Dương,
Vĩnh Phúc.
-Trưởng thành trong thời kì chống Mĩ, viết
nhiều viết hay về con người, về cuộc sống
làng quê, về mùa thu.
* Tác phẩm: Sáng tác vào năm 1977, trích từ
tập “ Từ chiến hào đến thành phố”- NXB Văn
học Hà Nội, 1991.
2. Đọc- chú thích
Từ khó: Vắt, phả

3. Bố cục:

4. Thể thơ : 5 chữ .
II. Phân tích văn bản:

83

Trường THCS Thạnh Đông
được tác giả cảm nhận qua những từ ngã
nào và bằng những giác quan gì?
HS trả lời theo cảm nhận, GV bổ sung
Tác giả cảm nhận bằng các giác quan:
- Thị giác
- Xúc giác
- Khứu giác
GV cho hs phân tích các từ ngữ trong
đoạn thơ đầu.
GV: Từ láy“ chùng chình”được hiểu như
thế nào? có tác dụng gì?
- Chùng chình: Cố chậm lại. Mùa thu đến
không chỉ ở hình ảnh của sương mà còn
ở sự vận động của sương. Sương chùng
chình như đang luyến tiếc, thu đến nhưng
chưa đến hẳn.
GV: Cảm nhận của tác giả về thời tiết lúc
sang thu?
HS trả lời
GV: Cách mở đầu bằng từ “bỗng” và kết
thúc bằng từ “hình như” muốn nói điều
gì?
HS trả lời, GV diễn giảng, bổ sung
- Ngỡ ngàng, ngạc nhiên trong phút giao
mùa. Con người còn đang mê mải với
điều gì khác, thoáng giật mình trở lại với
thế giới của tạo vật vốn gần gũi bên
mình. Phút giây ấy nếu vô tình sẽ dễ dàng
bỏ qua.
GV: “bỗng” và “hình như” là thành
phần gì trong câu?
HS: Thành phần biệt lập
GV cho hs tích hợp với phần tiếng Việt
GV: Nhận xét về nghệ thuật ở khổ 1?
HS rút ra nhận xét
GV bổ sung thêm một số thông tin và
chuyển ý: Phút giao mùa ấy đã đến và
được tác giả thể hiện tiếp ở khổ thơ thứ 2.
Chúng ta sẽ tìm hiểu tiếp
GV gọi HS đọc khổ thơ 2:
GV:Hình ảnh nào để lại cảm nhận rõ nét
nhất lúc giao mùa?
+ Sông :dềnh dàng
+ Chim: vội vã
+ Đám mây vắt nửa mình
GV bổ sung:
+ Sông dềnh dàng ( Chậm chạp, thông
Giáo viên: Vũ Thị Thuận

KHBD Ngữ văn 9

1.Tín hiệu báo thu về:
- Tín hiệu chuyển mùa:
+ Hương ổi lan tỏa trong không gian.

+ Gió se (hơi lạnh).

+ Sương chùng chình: cố chậm lại, luyến tiếc,
giống như con người đang dè dặt đặt bước
chân sang mùa.

- NT: Từ láy, nhân hoá.

2. Bức tranh thiên nhiên lúc sang thu:
- Sông: chảy chậm
- Chim bay vội vã đi tránh rét
- Mây: vắt nửa mình:Cách diễn đạt, sự liên
tưởng độc đáo.

84

Trường THCS Thạnh Đông
thả, một cách cố ý)
+ chim vội vã (Hối hả, gấp gáp, khẩn
trương )
GV: Nghệ thuật nào được sử dụng trong
khổ thơ thứ 2?Tác dụng?
- Từ láy, phép đối, nhân hóa
- Gợi hai hình ảnh đối lập về vận tốc, tạo
cho cảnh vật sống động, có hồn.
GV: Trong các hình ảnh trên, hình ảnh
nào ấn tượng nhất? Vì sao?
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu.
Đây là hình ảnh nhân hóa bất ngờ, thú vị,
gợi tả đám mây mùa hạ còn sót lại trên
bầu trời, tôn lên vẻ đẹp của bầu trời lúc
sang thu. Cách diễn đạt , sự liên tưởng
độc đáo. Đám mây là cầu nối thời gian
giữa hai mùa. Đó là vẻ đẹp khúc giao
mùa gợi hồn thơ . …
GV: Nội dung chính của khổ thơ 2?
HS chốt khổ 2 và giáo viên cung cấp cho
học sinh một số thông tin...
Chuyển ý: Những thay đổi của thời tiết
còn diễn ra như thế nào nữa, chúng ta sẽ
sang khổ 3.
GV gọi H đọc khổ thơ 3.
GV: Trong khổ thơ, con người còn nhận
ra những biểu hiện khác biệt nào của
thiên nhiên khi giao mùa từ hạ sang thu?
- Nắng : vẫn còn nhưng nhạt dần .
- Mưa :vơi dần.
- Sấm : bớt bất ngờ.
- Hàng cây đứng tuổi.
GV bổ sung:
+ Nắng cuối hạ vẫn còn nồng, sáng,
nhưng đã nhạt dần. Nắng đã yếu bởi gió
se đến. Không gian đó, cảm giác thời
điểm đó thật thú vị .
+ Mưa đã vơi dần : Cơn mưa mùa hạ
thường nhanh bất ngờ, chợt đến rồi chợt
đi.Tác giả dùng từ “ vơi” có giá trị gợi tả
như sự đong đếm những vật có khối
lượng cụ thể để diễn tả cái thưa dần, ít
dần , hết dần những cơn mưa rào ào ạt bất
ngờ của mùa hạ. .. Sấm bớt bất ngờ trên
hàng cây đứng tuổi.Tất cả đều chầm
chậm, từ từ, không vội vã, không hối hả.
Giáo viên: Vũ Thị Thuận

KHBD Ngữ văn 9
Gợi hai hình ảnh đối lập về vận tốc.
- NT : nhân hoá, từ láy, đối lập.

3. Suy ngẫm của tác giả .
- Nắng: vẫn còn nồng, sáng, nhưng nhạt dần.
- Mưa vơi dần: thưa dần, ít dần,..
- Sấm : bớt bất ngờ.
- Hàng cây đứng tuổi.

Khi con người đã từng trải thì không bị tác
động của ngoại cảnh, của cuộc đời.
(vừa là hình ảnh thiên nhiên sang thu , vừa là
những trải nghiệm về con người, đất nước…)

85

Trường THCS Thạnh Đông
Học sinh thảo luận nhóm lớn trong
khoảng 5 phút.
Câu hỏi thảo luận
Có ý kiến cho rằng: “ Hai câu cuối của
khổ thơ thứ ba vừa có tính tả thực, vừa
chứa đựng nhiều hàm ý sâu xa”. Em có
đồng ý không? Vì sao?
GV chia lớp thành 4 nhóm lớn thảo luận
trong vòng 5 phút. Hết giờ cho học sinh
từng nhóm trình bày kết quả. GV nhận
xét và bổ sung:
- Ý nghĩa tả thực: Sấm và hàng cây già
lúc sang thu
- Ý nghĩa ẩn dụ:
+ Sấm là những vang động bất thường
của ngoại cảnh
+ Hàng cây đứng tuổi: con người từng
trải sẽ có bản lĩnh vững vàng hơn trước
những tác động của ngoại cảnh.
** LIÊN HỆ GIÁO DỤC HỌC SINH
GV: Hai câu cuối khép lại bài thơ là
những hình ảnh ẩn dụ gợi ta liên tưởng
về con người và cuộc sống… vừa là hình
ảnh thiên nhiên sang thu, vừa là những
trải nghiệm về con người, đất nước…
GV: Trong khổ thơ đã sử dụng yếu tố
nghệ thuật nào?
HS trả lời
* Hoạt động 3:
Hướng dẫn HS tổng kết. (5')
GV: Nêu nét đặc sắc về nghệ thuật của
văn bản?
HS trả lời, GV nhận xét.
GV: Nêu ý nghĩa của bài thơ?
GV: Bài thơ thể hiện cảm xúc tinh tế của
nhà thơ khi đất trời chuyển mùa từ hạ
sang thu .
GV hướng dẫn HS rút ra ghi nhớ .
Giáo viên gọi học sinh đọc ghi nhớ.
Giáo dục học sinh tình yêu thiên nhiên,
yêu quê hương , đất nước. Đặc biệt, thời
điểm giao thời của các mùa rất đẹp, gợi
cảm...

KHBD Ngữ văn 9

- NT : Ẩn dụ, từ ngữ gợi hình.

III. Tổng kết:
1. Nghệ thuật:
- Thể thơ năm chữ, âm điệu nhẹ nhàng, tha
thiết.
- Từ ngữ giàu hình ảnh gợi cảm.
- Nhân hóa, ẩn dụ, liên tưởng
2. Nội dung của văn bản:
- Bài thơ thể hiện những cảm nhận tinh tế của
nhà thơ trước vẻ đẹp của thiên nhiên trong
khoảnh khắc giao mùa
- Qua đó bộc lộ tình yêu thiên nhiên tha thiết,
sự quan tâm đến cuộc sống của con người, đất
nước.

4.4.Tổng kết: (5 phút) Bài tập trắc nghiệm
Câu 1: Nội dung chính của bài thơ Sang thu là gì?
A. Thể hiện tình yêu quê hương đất nước
Giáo viên: Vũ Thị Thuận

86

Trường THCS Thạnh Đông

KHBD Ngữ văn 9

B. Thể hiện tình yêu tha thiết với mùa thu
C. Thể hiện những cảm nhận tinh tế về sự biến đổi của đất trời ở thời điểm giao mùa
D. Thể hiện niềm tự hào của tác giả về vẻ đẹp của thiên nhiên lúc sang thu
Câu 2: Nhận xét nào sau đây phù hợp với nghệ thuật xây dựng hình ảnh của tác giả trong
hai câu thơ “ Có đám mây mùa hạ - Vắt nữa mình sang thu”?
A. Hình ảnh chân thực, gợi cảm giàu sức tạo hình
B. Hình ảnh được xây dựng bằng trí tưởng tượng , phong phú sáng tạo, khơi gợi nhiều liên
tưởng thú vị.
C. Hình ảnh vừa hiện thực, mới lạ vừa giàu sức suy tưởng.
4.5. Hướng dẫn tự học:
* Đối với bài học tiết này:
- Học thuộc bài thơ.
- Nắm vững những đặc sắc về nghệ thuật và nội dung của bài thơ
- Bài tập: Viết một đoạn văn trình bày cảm nhận về tín hiệu sang thu qua khổ thơ đầu của bài
Sang thu. (Từ gợi ý bài tập 2 phần b).
- Tìm đọc những tác phẩm viết về mùa thu của Hữu Thỉnh và các nhà thơ khác.
* Đối với bài học tiết tiếp theo: Soạn bài “ Nói với con” của Y Phương
Yêu cầu:
+ Trả lời các câu hỏi đọc hiểu văn bản.
+ Cảm thụ về một hình ảnh, biện pháp nghệ thuật độc đáo trong bài thơ.
5. PHỤ LỤC:
+ Ngữ văn 9 nâng cao.
+ Một số kiến thức - kĩ năng và bài tập nâng cao Ngữ văn 9.

Tuần:24 -Tiết:117-118
Giáo viên: Vũ Thị Thuận

87

Trường THCS Thạnh Đông

KHBD Ngữ văn 9

Ngày dạy:26/02/2024

NGHỊ LUẬN VỀ TÁC PHẨM TRUYỆN
HOĂC ĐOẠN TRÍCH
1. MỤC TIÊU:
1.1.Kiến thức:
-Hoạt động 1:
+ HS biết: Các yêu cầu đối với bài văn nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) để có
cơ sở tiếp thu, rèn luyện tốt về kiểu bài này ở các tiết tiếp theo.
+ HS hiểu: Thế nào là tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích), nhận diện chính xác một bài nghị
luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích).
- Hoạt động 2:
+ HS biết: Làm các bài tập thực hành về nghị luận về tác phẩm truyện ( hoặc đoạn trích ).
+ HS hiểu cách làm bài nghị luận về tác phẩm truyện.
- HS thực hiện được: Kĩ năng nhận xét, đánh giá về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích).
- HS thực hiện thành thạo: Nhận diện được bài văn nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn
trích ) và kĩ năng làm bài thuộc dạng này.
1.3.Thái độ:
- HS có thói quen: Phân biệt rõ các kiểu bài nghị luận.
- HS có tính cách: Giáo dục HS ý thức nhận xét, đánh giá về tác phẩm truyện (hoặc đoạn
trích).
2. NỘI DUNG HỌC TẬP:
- Nội dung 1: Tìm hiểu bài văn nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích).
- Nội dung 2: Luyện tập.
3. CHUẨN BỊ:
3.1.Giáo viên:
- Bảng phụ
ghi một số đoạn văn nghị luận.
3.2. Học sinh:
- Đọc trước bài. Tìm hiểu bài văn nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích).
4. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP:
4.1. Ổn định tổ chức và kiểm diện:
9A2:...........................................................................................................................................
9A3:..........................................................................................................................................
4.2. Kiểm tra miệng: ( 5 phút)
* Câu hỏi kiểm tra bài cũ:
Để làm bài văn nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí phải trải qua mấy bước? Đó là những
bước nào? Dàn bài chung là gì?(8đ)
* Muốn làm bài văn nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí phải trải qua : 4 bước
- Tìm hiểu đề, tìm ý.
- Lập dàn ý.
- Viết bài.
- Đọc, sửa chữa.
* Dàn bài chung:
- Mở bài: Giới thiệu vấn đề tư tưởng, đạo lí cần bàn luận.
- Thân bài:
Giáo viên: Vũ Thị Thuận

88

Trường THCS Thạnh Đông

KHBD Ngữ văn 9

+ Giải thích, chứng minh vấn đề tư tưởng đạo lí.
+ Nhận định đánh giá vấn đề tư tưởng đạo lí trong bối cảnh riêng chung.
- Kết bài: Kết luận, tổng kết nêu nhận thức mới, tỏ ý khuyên bảo hoặc tỏ ý hành động.
* Câu hỏi kiểm tra nội dung tự học:
Em đã chuẩn bị những gì cho bài học hôm nay?(2đ)
Tìm hiểu bài văn nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích).
Nhận xét, chấm điểm.
4.3. Tiến trình bài học:
Hoạt động của GV và HS
Nội dung bài học
* Vào bài: Trong cuộc sống, nhiều trường hợp, chúng
ta cần trình bày kiến đánh giá về một tác phẩm văn
chương. Đó chính là kiểu bài nghị luận về một tác
phẩm hoặc đoạn trích. Vậy, kiểu bài này làm như thế
nào? Qua tiết học này các em sẽ rõ. (1')
I.Tìm hiểu bài văn nghị luận về
* Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu bài văn nghị
tác phẩm truyện (hoặc đoạn
luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích). (35')
trích).
Gọi HS đọc bài văn trong sách giáo khoa trang 61.
GV: Quỳnh Tâm nghị luận về tác phẩm truyện nào?
Của ai?
Tác phẩm “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long.
1.Tìm hiểu chủ đề của văn bản :
GV: Vấn đề nghị luận của văn bản này là gì?
GV cho HS sủ dụng KT khăn phủ bàn.
- Vấn đề nghị luận: Những phẩm
GV cho 4 nhóm thảo luận và trình bày ý kiến trên
chất
tốt đẹp, đáng yêu của nhân vật
bảng phụ.
anh thanh niên trong truyện ngắn “
Các nhóm trình bày ý kiến.
Lặng lẽ Sa Pa”.
Rút ra ý kiến chung.
GV: Hãy đặt nhan đề cho văn bản?
Một người yêu đời, chu đáo và khiêm tốn.
- Nhan đề : Một vẻ đẹp nơi Sa Pa
Sự hi sinh thầm lặng, đáng yêu.
lặng lẽ .
Hình ảnh anh thanh niên trong “Lặng lẽ Sa Pa”.
GV: Vấn đề trên được người viết triển khai bằng
những luận điểm nào? Nhận xét về cách lập luận.
Cho HS thảo luận trong 4 phút. Cặp đôi chia sẻ.
2. Hệ thống luận điểm, luận cứ :
Nhận xét.
- Nhân vật anh thanh nin...gian
Các luận điểm chính:
khổ
của mình.
Đoạn 1: Câu cuối.
+ Hòan cảnh sống.
Đoạn 2: Câu một.
+ Công việc.
Đoạn 3: Câu hai.
+ Yêu công việc.
Đoạn 4: Câu một.
+Lo toan, tổ chức cuộc sống ...
Đoạn 5: Khẳng định nội dung, nghệ thuật.
- Nhưng anh thanh niên...chu đáo.
GV: Đoạn cuối bài có tác dụng gì?
+ Vui được đón khách, nhiệt tình.
GV: Nhận xét về cách lập luận của tác giả?
+ Kể về công việc.
Rõ ràng, ngắn gọn, gợi được sự chú ý của người đọc.
Công việc vất vả .... khiêm tốn.
GV: Qua tìm hiểu văn bản trên, em hiểu nghị luận về
+ Thấy sự đóng góp còn nhỏ.
tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) là như thế nào?
+Từ chối vẽ mình.
Ý1- ghi nhớ.
Đoạn
kết : cô đúc vấn đề nghị
GV: Yêu cầu về những nhận xét, đánh giá phải như thế
Giáo viên: Vũ Thị Thuận

89

Trường THCS Thạnh Đông

KHBD Ngữ văn 9

nào?
Ý2, 3- ghi nhớ.
Gọi HS đọc ghi nhớ, GV nhấn mạnh ý.
Giáo dục HS ý thức nhận xét, đánh giá về tác phẩm
truyện (hoặc đoạn trích).
Tiết 118:
* Hoạt động 2:Hướng dẫn luyện tập (35')
Gọi học sinh đọc đoạn văn ở SGK.
Vấn đề nghị luận của đoạn văn trên là gì?
Đoạn văn trên nên lên những ý chính nào?
Các ý kiến ấy giúp ta hiểu thêm gì về nhân vật lão
Hạc?
GV yêu cầu HS làm theo sự hướng dẫn.
Gọi HS lên bảng trình bày.

luận.

* Ghi nhớ: SGK trang 63

II. Luyện tập :
1. Bài 1:
a. Vấn đề nghị luận : Tình thế lựa
chọn nghiệt ngã của nhân vật lão
Hạc và vẻ đẹp của nhân vật này.
b. Các ý kiến được nêu :
- Đấu tranh nội tâm: Những giằng
xé xoay quanh việc lựa chọn giữa
sự sống và cái chết.
- Hành động :Cuối cùng, lão chọn
cái chết thảm khốc …
- Sự nhận thức đánh giá về nhân
vật lão Hạc : Yêu thương con, hi
sinh cho con , giàu lòng tự trọng.
- Lão Hạc là người đáng thương,
đáng kính, đáng trân trọng.

4.4.TỔNG KẾT: ( 5 phút)
Câu 1: Nghị luận về tác phẩm truyện ( hoặc đoạn trích ) là gì?
Đáp án: Nghị luận về tác phẩm truyện ( hoặc đoạn trích ) là trình bày những nhận xét, đánh
giá của mình về nhân vật, sự kiện chủ đề hay nghệ thuật của một tác phẩm cụ thể.
Câu 2: Trình bày yêu cầu về nội dung và hình thức của một văn bản nghị luận về tác phẩm
truyện ( hoặc đoạn trích)?
Đáp án: Những nhận xét, đánh giá về truyện phải xuất phát từ ý nghĩa của cốt truyện, tính
cách, số phận của nhân vật và nghệ thuật trong tác phẩm được người viết phát hiện và khái
quát.
Các nhận xét, đánh giá về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) trong bài nghị luận phải rõ ràng,
đúng đắn, có luận cứ và lập luận thuyết phục.
Bài nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) cần có bố cục mạch lạc, có lời văn chuẩn
xác, gợi cảm.
4.5. HƯỚNG DẪN TỰ HỌC: (3 phút)
* Đối với bài học tiết này:
+ Học thuộc phần ghi nhớ SGK trang 63.
+ Tập viết một số đoạn văn nghị luận về một tác phẩm truyện hoặc một đoạn trích .
* Đối với bài học tiết sau:
+ Chuẩn bị bài tiết sau: “Nghị luận về tác phẩm truyện hoặc đoạn trích ”:
Giáo viên: Vũ Thị Thuận

90

Trường THCS Thạnh Đông

KHBD Ngữ văn 9

+ Chú ý các bước làm bài văn nghị luận.
+ Lập dàn ý một số đề bài ở SGK .
+ Đọc kĩ truyện “ Chiếc lược ngà”.
+ Chuẩn bị nội dung cốt truyện , tình cảm trong tc phẩm , chuẩn bị kĩ dàn bài.
5. PHỤ LỤC:
+ SGK, SGV Ngữ văn 9.
+ Sổ tay kiến thức Ngữ văn 9.
+ Học và thực hành theo chuẩn kiến thức- kĩ năng Ngữ văn 9.
+ Ngữ văn 9 nâng cao.
+ Một số kiến thức - kĩ năng và bài tập nâng cao Ngữ văn 9.

Tuần:24- Tiết:119-120
Ngày dạy:29/02/2024

CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ
TÁC PHẨM TRUYỆN HOĂC ĐOẠN TRÍCH
1. MỤC TIÊU:
1.1. Kiến thức:
- Hoạt động 1:
+ HS biết: Các yêu cầu của bài văn nghị luận về một tác phẩm truyện (hoặc một đoạn trích).
+ HS hiểu: Đề bài nghị luận về một tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích).
- Hoạt động 2:
+ HS biết: Cách làm một bài văn nghị luận về một tác phẩm truyện (hoặc một đoạn trích).
+ HS hiểu: Các bước làm bài nghị luận về một tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích).
1.2. Kỹ năng:
- HS thực hiện được: Xác định yêu cầu nội dung và hình thức của một bài nghị luận về một
tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích).
- HS thực hiện thành thạo: Cách nghị luận đúng về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích).
1.3. Thái độ:
- HS có thói quen: Tìm ý, lập dàn ý trước khi làm bài.
- HS có tính cách: Giáo dục HS tính độc lập suy nghĩ, tư duy lôgic.
2. NỘI DUNG HỌC TẬP:
- Nội dung 1: Tìm hiểu đề bài nghị luận về một tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) .
- Nội dung 2: Các bứơc làm bài nghị luận về một tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích).
3. CHUẨN BỊ:
3.1.Giáo viên: Dàn bài bổ sung. Bài văn mẫu
3.2. Học sinh: Đọc trước bài. Tìm hiểu cách làm bài nghị luận đúng về tác phẩm truyện (hoặc
đoạn trích). Tập lập dàn ý một trong các đề bài ở SGK
4. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP:
4.1.Ổn định tổ chức và kiểm diện: (1p)
9A2: ...........................................................................................................................................
Giáo viên: Vũ Thị Thuận

91

Trường THCS Thạnh Đông

KHBD Ngữ văn 9

9A3:........................................................................................................................................
4.2.Kiểm tra miệng: (5 phút)
* Câu hỏi kiểm tra bài cũ:
Thế nào là nghị luận về một tác phẩm truyện? Yêu cầu bài nghị luận về tác phẩm truyện là
gì?(8đ)
Trình bày nhận xét , đánh giá của mình về nhân vật, sự việc sự kiện của chủ đề hay nghệ
thuật của một tác phẩm.
-Yêu cầu: Nhận xét đánh giá về truyện phải xuất phát từ ý nghĩa của cốt truyện, tính cách số
phận của nhân vật và nghệ thuật trong tác phẩm. Nhận xét đánh giá phải ràng, đúng đắn có
luận cứ và lập luận thuyết phục…Bố cục mạch lạc, lời văn chuẩn xác, gợi cảm.
* Câu hỏi kiểm tra nội dung tự học:
Em đã chuẩn bị những gì cho bài học hôm nay?(2đ)
Tìm hiểu cách làm bài nghị luận đúng về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích). Tập lập dàn ý một
trong các đề bài ở SGK.
Gọi HS trả lời.
GV gọi HS nhận xét
GV nhận xét ghi điểm.
4.3.Tiến trình bài học:
Hoạt động của GV và HS
Nội dung bài học
* Vào bài: Để thực hiện một bài văn nghị luận
về tác phẩm truyện hoặc đoạn trích, ta cần tìm
hiểu kĩ các bước làm kiểu bài văn nghị luận.
Qua tiết học này, các em sẽ được hiểu rõ hơn
về điều đó .(1')
* Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu đề bài I.
nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích). Đề bài nghị luận về tác phẩm truyện
(10')
(hoặc đoạn trích):
Giáo viên cho học sinh đọc sách giáo khoa
trang 64.
GV: Các đề bài trên đã nêu ra những vấn đề
1.Vấn đề nghị luận:
nghị luận nào về tác phẩm truyện?
- Nhân vật trong tác phẩm:
HS trả lời
- Cốt truyện.
GV: So sánh đề, phân tích và nêu suy nghĩ?
- Một vấn đề trong tác phẩm.
Phân tích: Phân tích  Nêu nhận xét.
2. Đề có mệnh lệnh:
So sánh: Nhận xét  Phân tích tác phẩm.
- Phân tích.
- Suy nghĩ.
* Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu các bước II. Các bước làm bài nghị luận về tác
làm bài văn nghị luận về tác phẩm truyện phẩm truyện (hoặc đoạn trích):
* Đề 2: Suy nghĩ về nhân vật ông Hai
(hoặc đoạn trích). ( 30')
Giáo viên cho học sinh đọc sách giáo khoa trong truyện ngắn Làng của Kim Lân .
mục II - Trang 65.
GV: Tìm hiểu đề bài? (Yêu cầu, thể loại, nội 1. Tìm hiểu đề và tìm ý.
- Thể loại: Nghị luận về một nhân vật.
dung, mệnh lệnh của đề).
Yêu cầu phân tích những đặc điểm nổi bật của - Nội dung: Nhân vật ông Hai.
- Tìm ý:
cốt truyện.
+ Tình yêu làng, yêu nước bộc lộ rõ nét khi
GV nêu câu hỏi gợi ý để tìm hiểu đề.
GV: Tình yêu làng của ông Hai được thể hiện nghe tin làng theo giặc của nhân vật Ông
Giáo viên: Vũ Thị Thuận

92

Trường THCS Thạnh Đông

KHBD Ngữ văn 9

trong những tình huống nào?.
Tìm ý: Đặt câu hỏi xoay quanh nhân vật ông
Hai.
GV cho HS tìm ý qua sự hiểu biết từ SGK.
Giáo viên gọi học sinh đọc mục 2.II.
GV: Mở bài cần nêu những ý nào?
GV cho HS trả lời.
Các em khác nhận xét.
GV nhận xét - chốt ý.
GV: Thân bài cần nêu những nội dung chính
nào?
GV cho HS thảo luận nhóm 4' rồi báo cáo
miệng.
Các nhóm khác nhận xét bổ sung.
GV chốt ý.
GV: Kết bài cần nêu những ý nào?
Giáo viên hướng dẫn học sinh trả lời, giáo viên
nhận xét.
GV hướng dẫn HS viết bài dựa vào dàn ý.
Giáo viên gọi học sinh đọc mục 3 II.
GV: Mở bài có mấy cách viết?
Trực tiếp, gián tiếp, phản đề.

Hai.

2. Lập dàn ý:
* Mở bài:
- Giới thiệu tác phẩm, tác giả, nhân vật,
nội dung chính.
- Nhận xét chung về tác phẩm.
* Thân bài:
- Nghị luận về nội dung.
- Nghị luận về nghệ thuật.
+ Cốt truyện, tình huống, nhân vật, ngôn
ngữ, biện pháp nghệ thuật. (có lĩ lẽ, dẫn
chứng).
* Kết bài:
- Đánh giá chung về nội dung, nghệ
thuật.
3. Viết bài:
* Mở bài:
- Nêu vấn đề cần nghị luận.
* Thân bài:
- Nêu luận điểm, luận cứ, luận chứng lấy
trong tác phẩm.
+ Lập luận chặt chẽ, rõ ràng, xác thực.
+ Liên kết câu, đoạn.
+ Phân tích giá trị nội dung, nghệ thuật
tác phẩm.
* Kết bài:
- Khẳng định giá trị nội dung, nghệ thuật.
- Liên hệ thực tế.
4. Kiểm tra lại bài và sửa chữa:
GV cho HS đọc lại và sửa chữa.
- Lỗi chính tả, dấu câu, dấu thanh, viết
Giáo viên gọi học sinh đọc ghi nhớ.
hoa…
Giáo dục HS ý thức tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn * Ghi nhớ sgk trang 68.
ý trước khi làm bài; sau khi viết bài, cần đọc lại
và sửa chữa những thiếu sót trong bài làm.
Tiết 120:
* Hoạt động3 :Hướng dẫn luyện tập (30')
Giáo viên cho học sinh làm bài trong vở bài III. Luyện tập :
tập.
Đề bài: Suy nghĩ của em về truyện ngắn
Giáo viên hướng dẫn học sinh làm.
Lão Hạc cùa nhà văn Nam Cao.
Gọi học sinh lên bảng làm bài tập.
Gọi học sinh khác nhận xét, giáo viên nhận
xét, sửa chữa.
- Viết đoạn Mở bài:
GV:Viết phần Mở bài.
Lão Hạc của Nam Cao là một tác phẩm đặc
Giáo viên: Vũ Thị Thuận

93

Trường THCS Thạnh Đông

KHBD Ngữ văn 9

Đoạn Mở bài tham khảo:
Nam Cao là một ngôi sao sáng trên bầu trời
văn học Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945.
Truyện của Nam Cao đậm chất hiện thực của
thời đại và chan chứa tấm lòng yêu thương
con người, đặc biệt là những người khốn khổ.
Lão Hạc là truyện ngắn đặc sắc. Nhân vật
trung tâm là lão Hạc, một người nông dân
gặp nhiều nỗi khổ tâm và bất hạnh vì nghèo
đói nhưng chất phác, đôn hậu, thương con.
GV: Viết phần Thân bài.

sắc nói về phẩm chất đáng kính của người
nông dân trong xã hội cũ. Một con người
yêu thương loài vật, con người sống trong
sạch thà “chết trong còn hơn sống đục”.

Các đoạn Thân bài còn lại tham khảo:

- Viết các đoạn Thân bài:

Nhưng trên cõi đời này, không ai có thể dự
đoán được tương lai của mình. Lão Hạc
không phải là trường hợp ngoại lệ. Ốm đau
do tuổi già đã cướp đi những ý nghĩ tốt đẹp
của lão. Lão Hạc rơi vào bế tắc. Con chó
Vàng mà lão thương yêu bị bán đi. Đó là điều
ngoài ý muốn, đồng thời là nỗi day dứt, tiếc
nuối, xót xa của lão. Lão cất tiếng khóc chan
chứa nỗi khổ đau: “Mặt lão tự nhiên co rúm
lại. …lão hu hu khóc...”. Tiếng khóc của lão
Hạc thể hiện trạng thái dồn nén đến cùng cực,
cạn kiệt. Tiếng khóc của lão Hạc bơ vơ, lạc
lõng giữa dòng người, dòng đời. May mắn
thay, ông giáo chia sẻ với lão nhưng ông giáo
cũng nghèo.
Việc bán con chó Vàng đi khiến lương tâm
của lão ray rứt mãi: “Thì ra tôi già bằng này
tuổi đầu rồi còn đánh lừa một con chó, …”.
Tình thương yêu con vật có nghĩa khiến lão
nghĩ mình là kẻ bạc bẽo, đánh lừa loài vật.
Con người lừa dối con người đã xấu xa. Tồi
tệ hơn khi con người lừa con vật. Vì lão Hạc
nghĩ như thế nên lão cảm thấy hổ thẹn.
Những lời nói giữa lão Hạc và ông giáo cho
chúng ta thấy lão Hạc đang trên đường đi đến
đỉnh điểm của nỗi khốn khổ và bất hạnh:
“Kiếp con chó là kiếp khổ thì ... Kiếp người
như kiếp tôi chẳng hạn!...”. Những lời lão
Hạc thốt ra thể hiện sự nhân từ lẫn mỉa mai,
chua chát, thất vọng, bế tắc.
Tuy nghèo nhưng lão Hạc vẫn luôn nghĩ
đến con. Lão đặt niềm tin trọn vẹn vào ông

Đọc vài dòng đầu của truyện, chúng ta
chợt chạnh lòng trước tình cảnh đau
thương của lão Hạc. Nhà nghèo, không có
tiền cưới vợ cho đứa con trai duy nhất, lão
Hạc rất buồn bã, khổ tâm, xót xa. Cậu con
trai bi quan thất vọng trước cái xã hội mà
người ta sống với nhau chỉ vì tiền, xem
tình cảm chỉ là một món hàng nên xin vào
miền Nam làm phu đồn điền cao su.
Lão Hạc là người gặp bất hạnh chồng
chất bất hạnh. Trước đây, lão Hạc bất
hạnh vì vợ chết. Nay, lão rơi vào nỗi bất
hạnh vì con ra đi biền biệt. Đối với lão
“ngày cũng như đêm chỉ thui thủi một
mình”. Bây giờ lão đành làm bạn với con
chó Vàng. Lão và chó Vàng vui buồn có
nhau. Dù đứa con ở phương xa nhưng lúc
nào lão cũng nghĩ về con và lo cho con:
“Ta bán vườn của nó, cũng nên để ra cho
nó, đến lúc nó về, nếu nó không đủ tiền
cưới vợ thì ta cho vợ chồng nó để có chút
vốn mà làm ăn”,…

Giáo viên: Vũ Thị Thuận

94

Trường THCS Thạnh Đông

KHBD Ngữ văn 9

giáo cùng khổ. Lão giữ tất cả ba sào vườn và
ba mươi đồng bạc để khi lão chết đi con trai
lão vẫn còn chút tài sản làm kế sinh nhai. Ôi!
Lòng cha thương con đến thế là cùng! Chắc
có lẽ, sau này cậu con trai nếu may mắn sống
sót trở về, khó có thể hiểu rằng, để có được
chút của cải ấy, cha của cậu ta phải dè sẻn,
hôm ăn chuối, hôm ăn sung luộc, bữa ăn rau
má, củ ráy, bữa trai, bữa ốc, cho đến ... bả
chó! Ông giáo bất ngờ khi biết lão Hạc xin bả
chó của Binh Tư. Ông giáo suýt chút nữa đã
hiểu lầm phẩm chất “đói cho sạch, rách cho
thơm” của lão Hạc nếu chỉ nghe lời của kẻ
xấu như Binh Tư.
Không! Lão Hạc là một đóa hoa sen trong
sạch giữa bùn nhơ. Lão tự kết liễu cuộc đời
mình bằng bả chó vì quá khốn cùng, vì muốn
bảo toàn danh dự và nhân phẩm. Lão Hạc
không muốn sống những chuỗi ngày tăm tối
để ăn hết phần tiền dành dụm cho con, để làm
phiền luỵ đến mọi người.
Nhưng xét cho cùng, lão Hạc là người vì
con. Có thể xem cái chết của lão như một sự
hi sinh, ôi! Tình thương con của lão Hạc vừa
bao la, vừa toả sáng lung linh như viên ngọc
trăm màu.
GV:Viết phần Kết bài.
Giáo dục HS ý thức viết bài văn theo đúng bố - Đoạn Kết bài:
cục, theo dàn ý đã lập.
Tóm lại, cuộc đời lão Hạc đầy bất hạnh,
đau khổ. Nhưng chúng ta thấy, càng trong
đau khổ, lão Hạc càng đẹp lạ thường. Phải
chăng, đó chính là vẻ đẹp chung của
những người nông dân bé nhỏ ở Việt Nam
trước cách mạng tháng Tám?
4.4.TỔNG KẾT: (5 phút)
Câu 1: Nêu các bước làm bài văn nghị luận về một vấn đề tác phẩm truyện hoặc đoạn trích?
Đáp án:Tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn ý, viết bài, kiểm tra lại.
Câu 2: Hãy nêu các yêu cầu cần đạt ở phần thân bài?
Đáp án: Nêu luận điểm, luận cứ, luận chứng lấy trong tác phẩm.
+ Lập luận chặt chẽ, rõ ràng, xác thực.
+ Liên kết câu, đoạn.
+ Phân tích giá trị nội dung, nghệ thuật tác phẩm.
4.5. HƯỚNG DẪN HỌC TẬP: (3 phút)
* Đối với bài học tiết này:
+ Học thuộc phần ghi nhớ SGK trang 68.
+ Nắm vững các bước làm bài nghị luận về tác phẩm truyện hoặc đoạn trích.
Giáo viên: Vũ Thị Thuận

95

Trường THCS Thạnh Đông

KHBD Ngữ văn 9

+ Nắm vững yêu cầu từng phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.
+ Đọc lại truyện ngắn “ Chiếc lược ngà”. Chuẩn bị thêm phần nội dung, cốt truyện, tình
cảm thể hiện trong tác phẩm.
* Đối với bài học tiết sau:
+ Chuẩn bị bài tiết sau: “Luyện tập nghị luận về tác phẩm truyện hoặc đoạn trích ”. Lập
dàn ý cho đề 3 SGK trang 45.
+ Chuẩn bị dàn ý ở nhà.
5. PHỤ LỤC:
+ SGK, SGV Ngữ văn 9. Sổ tay kiến thức Ngữ văn 9. Ngữ văn 9 nâng cao.
+ Học và thực hành theo chuẩn kiến thức- kĩ năng Ngữ văn 9.
+ Một số kiến thức - kĩ năng và bài tập nâng cao Ngữ văn 9.
Thông tin phản hồi: .………………………………………………………………….

Giáo viên: Vũ Thị Thuận

96