Tác giả: Thầy Bùi Ngọc Điều
(Tháng 11/2010)

Thời kỳ trước tháng 8 năm 1965, khu vực nam Sơn Dương bao gồm các xã Đông Thọ, Quyết Thắng, Đồng Quý, Vân Sơn, Văn Phú, Chi Thiết, Đông Lợi, Hồng Lạc, Sầm Dương, Lâm Xuyên, Hào Phú, Tam Đa, Phú Lương chỉ có duy nhất một Trường Phổ thông cấp 2 (nay gọi là Trường Trung học cơ sở), đó là Trường Phổ thông cấp 2 Hồng Lạc.

Ngày 15 tháng 8 năm 1965, Trường Phổ thông cấp 2 Hồng Lạc được tách ra thành ba Trường Phổ thông cấp 2: Hồng Lạc, Văn Phú và Hào Phú. Vì vậy, từ ngày 15 tháng 8 năm 1965 trở về sau này, ngày 15 tháng 8 hằng năm trở thành ngày đặc biệt ý nghĩa với nhân dân xã Văn Phú. Vì đó chính là Ngày thành lập Trường Phổ thông cấp 2 Văn Phú (nay là Trường Trung học cơ sở Văn Phú). Khi mới thành lập, Trường Phổ thông cấp 2 Văn Phú có nhiệm vụ tuyển sinh Phổ thông cấp 2 của các xã Đông Thọ, Quyết Thắng, Đồng Quý, Vân Sơn, Văn Phú, Chi Thiết, Đông Lợi. Các thầy giáo, cô giáo giảng dạy ở trường là người từ miền trung, miền xuôi xa xôi đến công tác, quê các thầy cô ở mãi Thanh Hoá, Ninh Bình, Nam Định, Hà Nam, Vĩnh Phúc, Phú Thọ. Lúc ấy, trường được làm ở Làng Ra (gần con đường mòn từ thôn Đồng Mụng đi Làng Ra), cơ sở vật chất của nhà trường rất nghèo, nhà lớp học, bàn, ghế được nhân dân xã Văn Phú và nhân dân các xã lân cận làm bằng tranh, tre, nứa, lá. Trong những năm đó (1965-1974), đế quốc Mỹ liên tục chiến tranh leo thang đánh phá miền bắc, khu vực Kim Xuyên (xã Hồng Lạc) cũng thường xuyên bị máy bay Mỹ ném bom. Để đảm bảo an toàn tính mạng và công tác giảng dạy và học tập cho thầy và trò, những thời gian giặc Mỹ ném bom nhiều, trường sơ tán vào khu đồi cọ thôn Gò Kiêu (gần con đường mòn từ thôn Đồng Mụng vào thôn Giếng Bọc). Thầy và trò vừa dạy - học, vừa lao động làm lán lớp học, bàn, ghế tạm, đào hầm, hào để phòng tránh bom giặc. Mặc dù gian khó như vậy, nhưng bằng tấm lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, yêu nghề giáo dục và quý trọng tri thức văn hoá nên công tác giảng dạy và học tập của thầy và trò vẫn được duy trì và phát triển. Nhiều học sinh của nhà trường từ những năm đầu mới thành lập về sau này đã trở thành những công dân ưu tú, tiêu biểu như: Bác Âu Văn Hành (ở xã Vân Sơn) - nguyên Trưởng ban tổ chức Chính quyền tỉnh Tuyên Quang (tương đương với chức vụ Giám đốc Sở Nội vụ hiện nay), nguyên Đại biểu Quốc hội các khoá IX, X; Bác Đỗ Văn Tẩm (ở xã Hồng Lạc) - nguyên là Phi công lái máy bay, sân bay Nội Bài; Bác Nguyễn Văn Đức (ở xã Chi Thiết) - hiện nay là Tiến sĩ, nghiên cứu sinh tại Viện hàn lâm khoa học Ucraina - Hà Nội; B