MẠNH TỬ
TOÀN TẬP
/
CỔ HỌC TINH HOA
Dịch giả: Tiến Đức
TIỂU DẪN
. Sách Mạnh Tử là một trong bốn cuốn sách giáo khoa mà Nho sinh phải học . Chu Tử nói : “ Luận – Mạnh công phu ít mà hiệu quả nhiều , Sáu Kinh công phu nhiều mà hiệu quả ít” ! Mạnh phu tử thuộc dòng Công Tộc Mạnh Tôn , tên gọi là Kha , tên chữ gọi là Tử Dư , sinh năm 372 tr CN , tại ấp Trâu của nước Lỗ . Nghĩa là ông sinh ra sau khi Khổng Trọng Ni mất( 479 – tr CN) đã được ngót trăm năm , theo như ghi chép ở thiên Mạnh Tử - Tuân Khanh liệt truyện trong bộ Sử Ký - Tư Mã Thiên như sau :
“ 1 – Thái sử công nói : Tôi đọc sách Mạnh Tử đến chỗ Huệ Vương nước Lương hỏi : “ Lấy gì làm lợi cho nước tôi ?” , không lúc nào không bỏ sách mà than : Than ôi ! Lợi quả thực là đầu mối của Loạn ! Khổng Tử ít nói “ Lợi” là thường đề phòng cái gốc của “ Loạn” , cho nên nói : “ Theo Lợi mà làm thì nhiều sự Oán” . Cái tệ tham Lợi từ Thiên Tử đến Dân thường có khác gì nhau !
2 - Mạnh Kha người huyện Trâu nước Lỗ , thụ nghiệp ở học trò của Tử Tư . Khi đã thông Đạo Lý , Mạnh Kha sang thờ Tề Tuyên Vương , Tuyên Vương không biết trọng dụng , Mạnh Kha chu du tới nước Lương , Lương Huệ Vương cũng do dự … Vì thế ông lui về cùng bọn Vạn Chương , xếp đặt thứ tự trong Kinh Thi , Kinh Thư , thuật cái ý của Khổng Trọng Ni , làm ra bảy thiên sách Mạnh Tử ” . Mạnh Kha mất năm 288 tr CN , hưởng thọ 85 tuổi , 23 năm sau nhà Châu mất dòng ( 256 tr CN ) . Trong vòng mười năm kế tiếp , Tần Doanh Chính xóa sổ Chiến Quốc ( 246 – tr CN ) - Nhất Thống Thiên Hạ - Đế hiệu Thủy Hoàng .
Bảy thiên sách của Mạnh tử chia làm trước sau , tổng cộng 14 chương cả thảy. Có người nói : Sách đã có người dịch rồi còn dịch làm chi nữa ? Thưa rằng : Nhân thân là tiểu vũ trụ , chớp được cái Thần của nguyên tác không dễ , cho nên nói : “ Còn Thần thì sống , mất Thần thì chết ” . Một cây đơn lẻ chẳng làm nên rừng ! Thánh Thán ngoại thư nói : “ Không có Đức của Thánh Nhân mà làm sách , thì sách phá Đạo , không ở vào địa vị của bậc Quốc Chủ mà làm sách , thì sách phá Trị” . Đạo là con đường phải noi theo mà không biết rõ do đâu như thế , Trị là thứ tối yếu cần cho sự phát triển , vì thế tầm quan trọng của nó bạn đọc suy nghiệm mới rõ. Không có gì đáng sợ hơn là binh lửa và loạn lạc .
Mạnh Xuân Ất Mùi – 2015 – Dịch giả : Tiến Đức kính bút .
PHỤ ĐỀ
Ở vào thập niên ba mươi của thế kỉ hai mươi , trên văn đàn Việt Nam xảy ra trận bút chiến kịch liệt , giữa hai trường phái : Nghệ thuật vị nghệ thuật và Nghệ thuật vị nhân sinh . Sự sôi động của Văn đàn đã lôi kéo nhà Ái Quốc – Phan Bội Châu bút hiệu Sào Nam Tử vào cuộc . Cụ Phan lúc bấy giờ đang bị người Pháp giam lỏng , quản thúc ở Bến Ngự - thuộc Kinh thành Huế . Trong bài báo “ So sánh văn học Đông phương với Tây phương” đăng tải trên tờ Văn Học Tuần San số 2 , vì viện dẫn cắt nghĩa cụm từ “ Văn Học” , liền bị nhà phê bình văn học Hải Triều , phang cho một đòn trí mạng . Chuyện đúng sai đã thuộc về quá khứ , nhưng giá trị đích thực rất đáng quan tâm . Trong bài báo “ Quan niệm của tôi đối với Văn Chương” đăng tải trên báo Đông phương , số ra ngày 28 tháng 10 năm 1931 , cụ Phan đã viện dẫn như sau :
“ Tôi xin mượn nhà Tả Truyện làm thầy biện hộ . Tả truyện nói rằng : Người ở đời cao thứ nhất là hạng người lập nên đạo đức , lại thứ hai nữa là hạng người lập nên công nghiệp lớn , lại thứ xuống nữa là hạng người lập ngôn .
Lập đức là một hạng người gây dựng nên đạo đức , tỷ như Đức Phật Thích Ca , đức Thánh Giê Su . Mỗi người có lập thành một khuôn đạo đức , bản thân các người ấy vẫn cũng đáng làm một cái gương đạo đức cho trong đời . Đức Thích Ca thì cốt ở cái chủ nghĩa Phật với chúng sinh bằng một lớp “ Phật Sinh bình đẳng ” . Đức Giê Su thì cốt cái chủ nghĩa yêu người như yêu mình “ Ái nhân như kỉ ” . Thật rõ ràng là một người Lập Đức , mà ở trong loài người , không ai ưu việt hơn được .
Lập công như thế nào ? Đụng ở trong đời ấy có đại tai , đại nạn , mà nhờ người ấy cứu