UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH BẮC NINH
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TÀI LIỆU GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG

TỈNH
LỚP

HỘI ĐỒNG THẨM ĐỊNH TÀI LIỆU GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG
TỈNH BẮC NINH LỚP 12
(Kèm theo Quyết định số 932/QĐ-UBND ngày 21/9/2022, Quyết định số
1489/QĐ-UBND ngày 21/11/2024 của Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh)
HỌ VÀ TÊN

1

CHỨC VỤ HỘI ĐỒNG

Ông NGUYỄN HỮU BÌNH

Chủ tịch

Ông NGÔ VĂN LUYẾN

Phó Chủ tịch

Ông NGUYỄN XUÂN TRUNG

Phó Chủ tịch

Ông NGUYỄN VĂN HÙNG

Phó Chủ tịch

Ông HOÀNG VĂN THÁI

Thư kí

Ông NGUYỄN THỊ KIM HƯƠNG

Thư kí

Ông ĐỖ XUÂN QUỲNH

Ủy viên

Ông NGUYỄN XUÂN ĐỊNH

Ủy viên

Ông NGUYỄN XUÂN NĂNG

Ủy viên

Bà HOÀNG VIỆT HÀ

Ủy viên

Bà NGUYỄN THỊ MAI LOAN

Ủy viên

Bà NGUYỄN THỊ LỆ HẰNG

Ủy viên

Bà ĐINH THỊ THU HƯƠNG

Ủy viên

Ông NGÔ VIỆT ANH

Ủy viên

Bà NGUYỄN THỊ HUỆ

Ủy viên

Bà NGUYỄN THỊ VUI

Ủy viên

Bà NGUYỄN THỊ BÍCH

Ủy viên

BAN BIÊN SOẠN
NGUYỄN THỊ NGỌC – TRẦN VIẾT LƯU (Đồng Chủ biên)
TIÊU THỊ MỸ HỒNG – VŨ ĐỨC LIÊM – PHẠM MINH TÂM
NGUYỄN VĂN ĐÁP – NGUYỄN NHƯ HỌC – NGUYỄN MINH NHIÊN
NGUYỄN THỊ THANH NGA – ĐẶNG THỊ THANH MAI
NGUYỄN THỊ VÂN – NGUYỄN TIẾN LỊCH
TRẦN QUANG BẮC – DƯƠNG THỊ THANH NGA – TẠ THỊ LIỄU
PHẠM THỊ THU PHƯƠNG – NGUYỄN NGHĨA TIẾN
NGUYỄN THỊ HẰNG – NGUYỄN THỊ THÙY – PHẠM THỊ XUÂN
NGÔ THỊ HẠNH LAN – NGUYỄN THỊ NGUYÊN

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TÀI LIỆU

Học xong bài này, em sẽ:
➢ Trình bày được những đặc trưng của ngôn ngữ giao tiếp trong
Quan họ; ý nghĩa của ngôn ngữ giao tiếp đặc biệt “Miếng trầu”
trong văn hoá Quan họ.
➢ Biết trân trọng và giữ gìn nét đặc trưng của ngôn ngữ giao tiếp trong
Quan họ.

Xem một đoạn dân ca Quan họ có hình ảnh mời trầu.

1. Các khái niệm
Toàn cầu hoá là thuật ngữ dùng để chỉ quá trình gia tăng mạnh
mẽ những mối liên hệ, ảnh hưởng tác động lẫn nhau, phụ thuộc nhau
của tất cả các khu vực, các quốc gia, dân tộc trên thế giới.

Học xong bài này, em sẽ:
Nhấn mạnh về yêu cầu cần
đạt, năng lực và phẩm chất,
thái độ học sinh cần đạt được
sau khi học.
Mở đầu:
Xác định nhiệm vụ, vấn đề
học tập học sinh cần giải
quyết; kết nối với những điều
học sinh đã biết, nêu vấn đề
nhằm kích thích tư duy, tạo
hứng thú đối với bài mới.

Kiến thức mới:
Với các nội dung (kênh hình,
kênh chữ) thông qua các hoạt
động học tập giúp học sinh
khai thác, tiếp nhận kiến thức
mới nhằm kích thích tư duy,
tạo hứng thú đối với bài mới.
2

Luyện tập:
Là các câu hỏi, bài tập thực
hành để củng cố kiến thức,
rèn luyện các kĩ năng gắn với
kiến thức vừa học.
Vận dụng:
Sử dụng kiến thức, kĩ năng
đã học để giải quyết các tình
huống, vấn đề trong thực tiễn.

Câu hỏi:
Các câu hỏi trong bài học
giúp học sinh định hướng nội
dung kiến thức cần tìm hiểu.

Em có biết:
Thông tin hỗ trợ, bổ sung
hoặc có tính liên môn nhằm
làm rõ hơn nội dung chính.

1. Vì sao hội nhập quốc tế là vấn đề tất yếu của tỉnh Bắc
Ninh? Bắc Ninh có những lợi thế và khó khăn, thách thức nào
trong quá trình hội nhập và phát triển?

Sưu tầm một số đoạn hội thoại giữa bọn Quan họ nam với bọn
Quan họ nữ thể hiện những đặc trưng trong ngôn ngữ giao tiếp
Quan họ.

?

Nêu những định hướng phát triển tỉnh Bắc Ninh hiện nay.

EM CÓ BIẾT?

Quyết định phê duyệt Quy hoạch tỉnh Bắc
Ninh thời kì 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm
2050 của Thủ tướng Chính phủ xác định
quan điểm phát triển của tỉnh là: “Lấy truyền
thống lịch sử văn hiến và cách mạng, các giá
trị di sản văn hoá, tư duy sáng tạo, khát vọng
vươn lên của con người Bắc Ninh – Kinh Bắc
làm yếu tố nền tảng, sức mạnh nội sinh, đồng
thời khai thác, phát huy tối đa tiềm năng khác
biệt nổi trội, lợi thế địa kinh tế để xây dựng
Bắc Ninh thành thành phố trực thuộc trung
ương, là đô thị hiện đại, thông minh, phát
triển thịnh vượng dựa trên kinh tế tri thức, mô
hình kinh tế sáng tạo, đột phá; trung tâm công
nghiệp, logistics của cả nước và khu vực,
một trong những thành phố có sức cạnh
tranh, sáng tạo hàng đầu châu Á”.
Cổng thông tin điện tử Chính phủ

Hãy bảo quản, giữ gìn tài liệu để dành tặng
các em học sinh lớp sau

3

Mục lục
Trang
CHỦ ĐỀ 1: LỊCH SỬ, TRUYỀN THỐNG VÀ VĂN HOÁ

6

Bài 1.

Bắc Ninh – Hội nhập và phát triển từ năm 1997 đến nay

6

Bài 2.

Các di tích lịch sử cách mạng ở Bắc Ninh

13

Bài 3.

Các chiến sĩ cách mạng tiêu biểu ở Bắc Ninh

21

Bài 4.

Bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá của lễ hội truyền thống ở
Bắc Ninh

30

Bài 5.

Ngôn ngữ giao tiếp trong hát Quan họ

36

Bài 6.

Khái quát về các loại hình diễn xướng dân gian ở Bắc Ninh

41

Bài 7.

Bảo tồn và phát huy giá trị của Dân ca Quan họ Bắc Ninh

45

CHỦ ĐỀ 2: ĐỊA LÍ, KINH TẾ, HƯỚNG NGHIỆP

49

Bài 8.

Dân số và nguồn nhân lực đối với sự phát triển bền vững của
tỉnh Bắc Ninh

49

Bài 9.

Một số vấn đề kinh tế Bắc Ninh

64

Bài 10. Thị trường lao động tỉnh Bắc Ninh

73

CHỦ ĐỀ 3: CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI, MÔI TRƯỜNG

80

Bài 11. Bắc Ninh hành động vì cộng đồng

80

Bài 12. Kĩ năng ra quyết định

87

Bài 13. Bảo vệ môi trường ở Bắc Ninh trong thời kì công nghiệp hoá,
hiện đại hoá

90

4

Lời nói đầu
Các em học sinh thân mến!
Các em đang có trong tay cuốn Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Bắc Ninh
lớp 12. Tài liệu sẽ tiếp tục giúp các em có thêm những kiến thức quý báu về lịch
sử, địa lí, kinh tế, văn hoá, xã hội và bồi đắp lòng tự hào về truyền thống văn hiến
của quê hương; đó sẽ là hành trang giúp các em bước tiếp trên con đường học tập,
tìm kiếm cơ hội tốt cho sự phát triển của mỗi người, góp phần nhỏ bé của mình làm
cho quê hương giàu đẹp.
Về lịch sử, các em sẽ được tìm hiểu về sự phát triển, hội nhập quốc tế của
Bắc Ninh, cùng cả nước hiện thực hoá khát vọng trở thành nước phát triển theo
hướng hiện đại vào năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; một số di tích lịch sử
cách mạng tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh; một số nhân vật cách mạng tiêu
biểu là người con ưu tú của Bắc Ninh, có nhiều đóng góp vào thắng lợi chung
của cách mạng Việt Nam.
Về địa lí, kinh tế, các em sẽ có được hiểu biết về mối quan hệ, tác động
giữa dân số và phát triển kinh tế – xã hội; sự thay đổi theo hướng hiện đại của
kinh tế Bắc Ninh; một số nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế – xã hội của
địa phương; ngành nghề và sự lựa chọn ngành nghề phù hợp.
Về văn hoá, xã hội, các em được học về bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá
của lễ hội truyền thống ở Bắc Ninh; được khám phá ngôn ngữ giao tiếp trong
Quan họ, tìm hiểu thêm về các loại hình diễn xướng dân gian ở Bắc Ninh; được
tìm hiểu về những hành động vì cộng đồng, về kĩ năng ra quyết định.
Về môi trường, các em được tìm hiểu các vấn đề về bảo vệ môi trường ở
Bắc Ninh trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Tài liệu được thiết kế với 4 hoạt động chính: mở đầu, kiến thức mới, luyện
tập, vận dụng. Các tác giả hi vọng cuốn tài liệu sẽ làm phong phú kho báu tri
thức mới, bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước; tiếp thêm động lực học tập,
rèn luyện, chuẩn bị hành trang cần thiết để sau khi tốt nghiệp THPT, có thể học
tiếp hoặc tham gia lao động kiếm sống.
Chúc các em có những thành công mới và niềm say mê trong học tập, khám
phá kho báu tri thức về truyền thống ngàn năm văn hiến của quê hương!
CÁC TÁC GIẢ

5

CHỦ ĐỀ

1

LỊCH SỬ, TRUYỀN THỐNG
VÀ VĂN HOÁ

Bài 1 BẮC NINH – HỘI NHẬP VÀ PHÁT TRIỂN
TỪ NĂM 1997 ĐẾN NAY

Học xong bài này, em sẽ:
➢ Nêu được khái niệm toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế, liên hệ nhiệm
vụ của tỉnh Bắc Ninh trong hội nhập, phát triển.
➢ Trình bày được thành tựu tiêu biểu của Bắc Ninh trong thời kì hội
nhập từ khi tái lập tỉnh đến nay; một số khó khăn, thách thức đang
đặt ra.
➢ Thể hiện ý thức, trách nhiệm của bản thân, có những việc làm phù
hợp để góp phần vào sự phát triển và hội nhập của tỉnh Bắc Ninh.

Hình 1.1. Bệnh viện đa khoa Bắc Ninh
được khánh thành năm 2000

Hình 1.2. Ngã 6 thành phố Bắc
Ninh năm 2022

Năm 1997, tỉnh Bắc Ninh được tái lập theo Nghị quyết của Quốc hội khoá IX,
mở ra thời cơ mới để Bắc Ninh phát huy truyền thống tự lực, tự cường, đưa quê
hương phát triển, hội nhập thành công. Qua gần 30 năm tái lập, mặc dù xuất phát
điểm thấp và phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức nhưng Bắc Ninh đã vươn
6

lên mạnh mẽ, đạt được nhiều thành tựu toàn diện và vững chắc, khẳng định vị thế
và sức mạnh trên con đường hội nhập, đóng góp quan trọng vào công cuộc đổi mới
đất nước và phù hợp với xu thế toàn cầu hoá.
Thông tin và hình ảnh trên gợi mở cho em điều gì? Để quê hương Bắc Ninh
phát triển và hội nhập thành công, cần phải có những giải pháp nào?

1. Khái niệm toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế
Toàn cầu hoá là quá trình tăng lên mạnh mẽ những mối liên hệ, những ảnh
hưởng tác động lẫn nhau, phụ thuộc lẫn nhau của tất cả các khu vực, các quốc
gia, các dân tộc trên thế giới.
Hiện nay, toàn cầu hoá diễn ra ở hầu khắp các lĩnh vực của đời sống xã
hội, nhất là về kinh tế, thông qua sự hình thành thị trường thế giới, phân công
lao động quốc tế, di chuyển tự do của tư bản, hàng hoá và nhân công trên phạm
vi toàn cầu.
Hội nhập quốc tế là quá trình
liên kết, gắn kết giữa các quốc gia,
vùng lãnh thổ với nhau thông qua
việc tham gia các tổ chức, thiết
chế, cơ chế, hoạt động hợp tác
quốc tế vì mục tiêu phát triển của
bản thân mỗi quốc gia, vùng lãnh
thổ đó.
Hiện nay, cùng với sự phát
triển mạnh mẽ của xu thế toàn cầu
hoá, khái niệm hội nhập trở nên đa
dạng, trải qua nhiều cấp độ (song
phương, đa phương, …), trên nhiều
lĩnh vực (kinh tế, ngoại giao, văn
hoá, giáo dục, môi trường, quốc
phòng, an ninh, …).

Hình 1.3. Toạ đàm kết nối doanh nghiệp
Hàn Quốc tại Bắc Ninh năm 2024

Tại sao Việt Nam nói chung, Bắc Ninh nói riêng cần phải chủ động tham
gia vào quá trình toàn cầu hoá, hội nhập sâu rộng với thế giới?
2. Những thuận lợi và khó khăn của Bắc Ninh trong quá trình hội nhập
quốc tế từ năm 1997 đến nay
Năm 1997, tỉnh Bắc Ninh được tái lập trong bối cảnh đất nước vừa trải qua
một thập kỉ đổi mới. Quá trình hội nhập và phát triển của tỉnh có nhiều thuận lợi,
bên cạnh đó cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức.
7

a) Thuận lợi
Thế giới

Trong nước

– Xu thế toàn cầu hoá
diễn ra mạnh mẽ, tạo
điều kiện để thu hút
vốn đầu tư, khoa học
công nghệ và tham
gia vào chuỗi cung
ứng toàn cầu

– Đất nước bước vào thời
kì đổi mới sâu rộng, đạt
được nhiều thành tựu
toàn diện và vững chắc.

– Thế giới bắt đầu
dịch chuyển sang
cuộc Cách mạng 4.0
với những bước tiến
nhảy vọt.
– Cạnh tranh kinh tế
giữa các cường quốc
ngày càng mạnh mẽ,
xu hướng đa dạng
hoá các thị trường
sản xuất.

Bắc Ninh

– Bắc Ninh là tỉnh nằm ở
cửa ngõ của Thủ đô Hà
Nội, nằm trong vùng tam
giác tăng trưởng Hà Nội –
– Công cuộc hội nhập Hải Phòng – Quảng Ninh.
quốc tế của Việt Nam – Bắc Ninh là vùng đất giàu
được triển khai trên truyền thống văn hiến và
nhiều lĩnh vực: chính trị, cách mạng, có nhiều di sản
kinh tế, văn hoá, khoa văn hoá, nhiều làng nghề
học, …; tham gia nhiều tổ thủ công truyền thống.
chức hợp tác khu vực và – Con người năng động,
quốc tế (WTO, ASEAN, cần cù, trình độ dân trí cao,
APEC, ASEM, ...).
có tinh thần cách mạng và
– Bắc Ninh được xác
định là trung tâm, là động
lực phát triển của khu
vực Đồng bằng Bắc Bộ,
vùng thủ đô; được ưu
tiên đầu tư xây dựng cơ
sở hạ tầng, kết nối giao
thông, …

ý chí vươn lên làm giàu.
– Các cấp uỷ Đảng vững
mạnh, có quyết tâm chính
trị cao, luôn chủ động, sáng
tạo; tình hình chính trị – xã
hội, quốc phòng – an ninh
ổn định.

Khi được tái lập, Bắc Ninh có những thuận lợi nào để phát triển, hội nhập?
b) Khó khăn, thách thức
Nền kinh tế khu vực và thế giới trải qua những đợt khủng hoảng và suy
thoái như: cuộc khủng hoảng tài chính khu vực năm 1997, cuộc suy thoái kinh
tế thế giới năm 2008, đại dịch Covid-19 giai đoạn 2019 – 2022, cuộc chiến tranh
thương mại Mỹ – Trung, …
Bắc Ninh là tỉnh có diện tích hẹp, mật độ dân số cao, làng xóm đan xen,
đông đúc. Đây vừa là yếu tố thuận lợi trong việc quản lí nhà nước, nhưng cũng
lại là khó khăn trong việc xây dựng các khu công nghiệp quy mô lớn.
Tài nguyên khoáng sản nghèo, ít có điều kiện để khai thác trữ lượng lớn
và phát triển ngành công nghiệp chế biến.
Bắc Ninh là tỉnh thuần nông, chưa có các cơ sở công nghiệp lớn trong nước,
nên trong quá trình phát triển phụ thuộc rất lớn vào năng lực của các doanh nghiệp
có vốn đầu tư nước ngoài và sự cạnh tranh của thị trường quốc tế.

8

Quá trình chuyển đổi mô hình phát triển từ tỉnh nông nghiệp là chủ yếu
sang tỉnh công nghiệp và dịch vụ nhanh, sẽ đặt ra sức ép về lao động và chất
lượng nguồn lao động; làm gia tăng tình trạng ô nhiễm môi trường, mật độ giao
thông và các vấn đề về an ninh – xã hội.
Xu thế toàn cầu hoá quốc tế và tiến trình hội nhập quốc tế làm gia tăng
xung đột giữa các yếu tố truyền thống và hiện đại, thách thức trong mối quan hệ
giữa hội nhập văn hoá và duy trì bản sắc cộng đồng, dân tộc.
Nêu những khó khăn và thách thức của Bắc Ninh trong hội nhập và
phát triển.
3. Quá trình hội nhập và phát triển của tỉnh Bắc Ninh
a) Các giai đoạn trong quá trình hội nhập, phát triển từ khi tái lập tỉnh
Từ sau khi tái lập tỉnh, Đảng bộ, chính quyền, nhân dân tỉnh Bắc Ninh đã
chung sức đồng lòng dựng xây quê hương ngày càng phát triển, hội nhập sâu
rộng với thế giới.
Từ năm 1997 đến 2011: với quyết tâm cao, Bắc Ninh đã tập trung xây dựng
kết cấu hạ tầng đồng bộ, hình thành các khu công nghiệp tập trung, củng cố các
cụm công nghiệp làng nghề, thu hút vốn đầu tư từ các tập đoàn kinh tế lớn của
Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung
Quốc, Mỹ, ...
Từ năm 2011 đến nay, Bắc
Ninh bước vào hội nhập toàn diện
và sâu rộng, đẩy mạnh cơ cấu lại
nền kinh tế tập trung vào các lĩnh
vực kinh tế số, kinh tế xanh, tài
chính xanh, năng lượng sạch,
năng lượng tái tạo, tăng cường
giao lưu và hội nhập văn hoá.

Hình 1.4. Khu công nghiệp Yên Phong
Tóm tắt quá trình hội nhập và phát triển của tỉnh Bắc Ninh từ năm 1997
đến nay.

b) Những thành tựu nổi bật
Trải qua gần 30 năm tái lập tỉnh và đẩy mạnh hội nhập quốc tế, Bắc Ninh
đã đạt được những thành tựu toàn diện, khá vững chắc trên tất cả các lĩnh vực,
trong đó hội nhập kinh tế là khâu đột phá, hội nhập văn hoá tạo nên sức mạnh
mềm quan trọng.
Về kinh tế, Bắc Ninh đã khai thác tối đa những tiềm năng sẵn có, kết hợp
cả sức mạnh mềm và sức mạnh động nhằm tạo lợi thế cạnh tranh, thu hút đầu
tư nước ngoài.
Bắc Ninh đã chủ động xây dựng kết cấu hạ tầng, phát huy các nguồn lực,
tạo nền tảng phát triển vững chắc, nâng cao vị thế của tỉnh tương xứng với tiềm
9

năng, trở thành nơi đầu tư của các tập đoàn lớn của các nước: Hàn Quốc, Trung
Quốc, Nhật Bản, … Lũy kế đến cuối năm 2024, Bắc Ninh có 2 412 dự án đầu tư
nước ngoài còn hiệu lực, với tổng vốn đầu tư được cấp phép đạt gần 29,3 tỉ
USD. Năm 2024, Bắc Ninh thu hút được hơn 4,8 tỉ USD tăng gấp 2,9 lần so với
cùng kì năm 2023, tiếp tục là địa phương dẫn đầu cả nước.
Tăng trưởng kinh tế của tỉnh Bắc Ninh luôn ở mức cao (bình quân giai đoạn
1997 – 2021 đạt 13,9%/năm). Đến năm 2023, quy mô GRDP (giá hiện hành) của
tỉnh đạt 220,2 nghìn tỉ đồng, gấp hơn 110 lần năm 1997 vươn lên vị trí thứ 4
vùng Đồng bằng sông Hồng và đứng thứ 9 cả nước. Cán cân xuất nhập khẩu
luôn dương. Năm 2023, kim ngạch xuất nhập khẩu của Bắc Ninh đạt 73,6 tỉ USD,
trong đó xuất khẩu đạt 40,3 tỉ USD và nhập khẩu đạt 33,3 tỉ USD, xuất siêu được
7 tỉ USD. Bắc Ninh đứng thứ 2 cả nước về xuất khẩu và thứ 3 về nhập khẩu.
Ngoài ra, tỉnh đã chủ động, tích cực và hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền
kinh tế toàn cầu, tích cực tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Về thu nhập bình quân đầu
người: GRDP bình quân đầu
người năm 2022 đạt 167,4 triệu
đồng, thu nhập bình quân đầu
người đạt 65,3 triệu đồng. Bắc
Ninh là một trong năm tỉnh có mức
thu nhập bình quân đầu người cao
nhất cả nước.
Về văn hoá – giáo dục, trong
thời đại bùng nổ thông tin và toàn
cầu hoá mạnh mẽ, hội nhập văn
hoá với khu vực và thế giới trở
Hình 1.5. Giới thiệu nghề làm tranh
thành xu thế tất yếu. Trong quá
dân gian Đông Hồ trong “Đêm Văn hoá
trình hội nhập quốc tế, Bắc Ninh Bắc Ninh – Kinh Bắc” tại Pa – ri năm 2023
chủ động mở rộng hợp tác văn hoá
với các nước, thực hiện đa dạng các hình thức văn hoá đối ngoại, tăng cường
giới thiệu các giá trị văn hoá đặc sắc của tỉnh đến với bạn bè quốc tế, chủ động
đón nhận cơ hội phát triển, vượt qua các thách thức để giữ gìn, hoàn thiện bản
sắc văn hoá và con người Bắc Ninh; xây dựng Bắc Ninh trở thành điểm đến hấp
dẫn, có tính kết nối cao, đóng vai trò là cửa ngõ trong xuất khẩu các sản phẩm
văn hoá ra nước ngoài.
Ngày 30 – 9 – 2009, dân ca quan họ Bắc Ninh chính thức được UNESCO
ghi danh là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Tỉnh tích cực tham
gia các hoạt động giao lưu văn hoá với các nước; chủ động, thường xuyên tổ
chức các hoạt động đối ngoại, giao lưu, quảng bá văn hoá tại nhiều quốc gia như:
Pháp, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nga, các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, …
Nêu một số thành tựu nổi bật mà Bắc Ninh đạt được trong gần 30 năm
tái lập tỉnh và ý nghĩa của những thành tựu đó.

10

4. Định hướng của Bắc Ninh trong thời kì đẩy mạnh hội nhập và phát triển
Bắc Ninh hiện nay đã cơ bản
trở thành tỉnh công nghiệp, một
trong những biểu tượng về sự
tăng trưởng của cả nước, một
trong những đầu tàu, trung tâm và
động lực tăng trưởng của vùng
Đồng bằng sông Hồng.
Trong thời kì đẩy mạnh hội
nhập sâu rộng và toàn diện hiện
nay, định hướng phát triển của
Bắc Ninh là:
Nghiên cứu, đề xuất, triển
khai thí điểm một số cơ chế, chính
sách mới, có tính đột phá, đặc thù,
có tính cạnh tranh quốc tế đối với
các dự án lớn.
Chuyển dịch và thu hút đầu
tư chọn lọc, tập trung thu hút các
loại hình công nghiệp công nghệ
cao, công nghiệp hỗ trợ, công
nghiệp công nghệ thông tin; mặt
khác bảo đảm sự ổn định các loại
hình công nghiệp có sẵn.

EM CÓ BIẾT?
Quyết định phê duyệt Quy hoạch tỉnh Bắc
Ninh thời kì 2021 – 2030, tầm nhìn đến
năm 2050 của Thủ tướng Chính phủ xác
định quan điểm phát triển của tỉnh là:
“Lấy truyền thống lịch sử văn hiến và
cách mạng, các giá trị di sản văn hoá, tư
duy sáng tạo, khát vọng vươn lên của
con người Bắc Ninh – Kinh Bắc làm yếu
tố nền tảng, sức mạnh nội sinh, đồng thời
khai thác, phát huy tối đa tiềm năng khác
biệt nổi trội, lợi thế địa kinh tế để xây
dựng Bắc Ninh thành thành phố trực
thuộc trung ương, là đô thị hiện đại, thông
minh, phát triển thịnh vượng dựa trên
kinh tế tri thức, mô hình kinh tế sáng tạo,
đột phá; trung tâm công nghiệp, logistics
của cả nước và khu vực, một trong
những thành phố có sức cạnh tranh,
sáng tạo hàng đầu châu Á”.

Phát triển một số loại hình
Cổng thông tin điện tử Chính phủ
dịch vụ theo hướng liên kết mở –
liên vùng, liên tỉnh; tập trung phát
triển mạnh các loại hình dịch vụ gắn với công nghiệp như: dịch vụ trung chuyển
hàng hoá, dịch vụ đô thị, dịch vụ tài chính ngân hàng.
Hoàn thiện hạ tầng cơ sở các khu công nghiệp, chuyển đổi các khu công
nghiệp theo hướng xanh, tuần hoàn, bền vững.
Phát triển đô thị lõi Bắc Ninh, Tiên Du, Từ Sơn trở thành đô thị hạt nhân
hướng tới đô thị xanh, đô thị thông minh.
Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy nghiên cứu khoa học,
chuyển giao ứng dụng công nghệ, … đưa Bắc Ninh thành một trong các trung
tâm đào tạo, nghiên cứu và phát triển hàng đầu.
Phát triển tổng thể, toàn diện và hài hoà giữa phát triển kinh tế với phát
triển văn hoá và thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội; bảo vệ môi trường, thích
ứng với biến đổi xã hội; gắn hội nhập văn hoá với gìn giữ bản sắc văn hoá, …
Nêu những định hướng phát triển tỉnh Bắc Ninh hiện nay.

11

1. Vì sao hội nhập quốc tế là vấn đề tất yếu của tỉnh Bắc Ninh? Bắc Ninh có
những lợi thế và khó khăn, thách thức nào trong quá trình hội nhập và phát triển?
2. Tóm tắt những thành tựu của Bắc Ninh trong quá trình hội nhập và phát
triển từ năm 1997 đến nay.

1. Sưu tầm hình ảnh thể hiện sự hội nhập và phát triển của Bắc Ninh trên
các lĩnh vực kinh tế, văn hoá, đối ngoại.
2. Tại sao nói “Hội nhập văn hoá tạo ra sức mạnh mềm và động lực to lớn
để Bắc Ninh hội nhập kinh tế”?

12

Bài 2 CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG
Ở BẮC NINH
Học xong bài này, em sẽ:
➢ Nêu được vai trò của các di tích lịch sử cách mạng ở Bắc Ninh, sự
cần thiết phải giáo dục cho thế hệ trẻ Bắc Ninh về di tích lịch sử cách
mạng của quê hương.
➢ Giới thiệu được một số di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu trên địa bàn tỉnh
Bắc Ninh (địa điểm, thời gian hình thành, liên quan tới sự kiện, nhân vật;
liên hệ với địa phương cụ thể).
➢ Liên hệ trách nhiệm của bản thân tự giác thực hiện những việc làm phù
hợp nhằm phát huy truyền thống lịch sử cách mạng của quê hương.

Bắc Ninh là vùng đất có lịch sử từ
lâu đời, người dân ở đây có truyền
thống yêu nước, đấu tranh chống giặc
ngoại xâm. Thời kì trước Cách mạng
Hình 2.1. Đình làng Đình Bảng,
tháng Tám năm 1945 và trong cuộc phường Đình Bảng, thành phố Từ Sơn
kháng chiến chống thực dân Pháp, Bắc
Ninh là địa bàn hoạt động bí mật của nhiều cán bộ cách mạng, nhiều địa điểm đã
ghi dấu những sự kiện quan trọng gắn với lịch sử cách mạng của đất nước. Bắc
Ninh cũng đóng góp những người con ưu tú cho cách mạng như: Ngô Gia Tự,
Nguyễn Văn Cừ, Hoàng Quốc Việt, ... Họ sớm giác ngộ, tham gia hoạt động và
trở thành những nhà cách mạng tiền bối, có công lao trong việc thành lập Đảng
Cộng sản Việt Nam, gây dựng cơ sở và phong trào cách mạng khắp cả nước.
Truyền thống yêu nước, đấu tranh cách mạng của người dân đã góp phần
hình thành nên các di tích lịch sử cách mạng, đặc biệt là các di tích gắn với thời
kì đấu tranh chống thực dân Pháp hiện được lưu giữ ở nhiều địa phương của
Bắc Ninh. Các di tích đó tồn tại đến nay chứa đựng nhiều giá trị, ý nghĩa to lớn,
góp phần làm cho bản sắc văn hoá của xứ Bắc thêm đa dạng phong phú, đồng
thời cùng các di sản văn hoá khác tạo nên nguồn nội lực to lớn, góp phần thực
hiện các mục tiêu kinh tế xã hội của địa phương.
Hãy kể tên một số di tích lịch sử cách mạng ở Bắc Ninh.
13

1. Khái quát về các di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu ở Bắc Ninh
Tính đến tháng 11 – 2024, Bắc Ninh có 1 589 di tích, trong đó 656 di tích
được Nhà nước xếp hạng gồm: 5 di tích quốc gia đặc biệt, 206 di tích cấp quốc
gia và 447 di tích cấp tỉnh. Trong 1 589 di tích, có 9 di tích lịch sử cách mạng đã
được Nhà nước xếp hạng và khoảng 50 di tích, địa danh cách mạng từng là nơi
diễn ra các sự kiện tiêu biểu của quê hương, đất nước. Các di tích này gồm hai
loại: di tích vốn là các căn nhà, địa điểm sinh hoạt của các gia đình; di tích thuộc
công trình tôn giáo, tín ngưỡng.
Về nội dung phản ánh, các di tích trên chủ yếu gắn với các sự kiện của lịch
sử cách mạng thời kì trước năm 1945 và trong cuộc kháng chiến chống thực
dân Pháp từ năm 1945 đến năm 1954.
Bảng 2.2. Một số di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu ở Bắc Ninh
Tên di tích
Địa chỉ
Đình Đình Bảng
Phường Đình Bảng, thành phố Từ Sơn
Nhà cụ Đám Thi
Phường Đình Bảng, thành phố Từ Sơn
Chùa Dận
Phường Đình Bảng, thành phố Từ Sơn
Chùa Đồng Kỵ
Phường Đồng Kỵ, thành phố Từ Sơn
Khu lưu niệm đồng chí
Phường Tam Sơn, thành phố Từ Sơn
Ngô Gia Tự
Khu lưu niệm đồng chí
Phường Phù Khê, thành phố Từ Sơn
Nguyễn Văn Cừ
Nhà cụ Tú Ba
Phường Đồng Nguyên, thành phố Từ Sơn
Chùa làng Đồng Hương
Phường Hương Mạc, thành phố Từ Sơn
Ngôi nhà số 93 – Hiệu Bô Vô Phường Tiền An, thành phố Bắc Ninh
Di tích nhà thờ họ Hạ và nhà
trưng bày thân thế, sự nghiệp Phường Đáp Cầu, thành phố Bắc Ninh
đồng chí Hoàng Quốc Việt
Di tích núi Lim – chùa Hồng Ân Thị trấn Lim, huyện Tiên Du
Đình Long Khám
Xã Việt Đoàn, huyện Tiên Du
Nhà cụ Nguyễn Duy Lại
Xã Đại Đồng, huyện Tiên Du
Đình làng Đại Thượng
Xã Đại Đồng, huyện Tiên Du
Nhà ông Chu Văn Bân
Xã Tam Giang, huyện Yên Phong
Đình Liễu Khê
Xã Song Liễu, thị xã Thuận Thành
Khu tưởng niệm Bác Hồ
Xã Song Liễu, thị xã Thuận Thành
Giới thiệu một số thông tin khái quát về di tích lịch sử cách mạng ở Bắc Ninh
theo một số tiêu chí: số lượng, loại hình, địa bàn phân bổ.

Thứ tự
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17

14

2. Một số di tích cách mạng tiêu biểu
a) Khu lưu niệm đồng chí Ngô Gia Tự
Khu lưu niệm đồng chí Ngô Gia Tự
nằm tại phường Tam Sơn, thành phố Từ
EM CÓ BIẾT?
Sơn, là nơi lưu giữ những dấu ấn về sự
ra đời của một lãnh tụ xuất sắc của Đảng
và những sự kiện cách mạng quan trọng Đồng chí Ngô Gia Tự sinh ra trong một
trong thời kì vận động thành lập Đảng gia đình có truyền thống yêu nước ở
phường Tam Sơn, thành phố Từ Sơn.
Cộng sản Việt Nam. Khu di tích được xây
Ðồng chí là một trong những người
dựng trên khu nhà của gia đình đồng chí tham gia sáng lập Ðông Dương Cộng
Ngô Gia Tự, được cụ Ngô Gia Du (cha sản Ðảng, tổ chức tiền thân của Ðảng
đẻ của Ngô Gia Tự) xây dựng năm 1916, Cộng sản Việt Nam; là người chiến sĩ
bao gồm các hạng mục như: nhà thờ họ, cộng sản dũng cảm, kiên cường,
nhà điện, nhà ngang, nhà bếp, cổng ra không hề khuất phục trước cực hình
tra tấn dã man của kẻ thù. Ðồng chí hi
vào, hệ thống tường bao quanh và hai
sinh khi mới 26 tuổi, trên đường vượt
căn nhà tranh. Về sau, hai căn nhà tranh ngục khỏi nhà tù Côn Ðảo.
bị cháy, gia đình đã xây lại thành ngôi
nhà 3 gian ngay trên nền cũ. Khi rời trường Bưởi về nhà, đồng chí Ngô Gia Tự
lấy ngôi nhà này làm cơ sở để mở lớp dạy học, nhằm tránh sự theo dõi của thực
dân Pháp.
Tháng 9 – 1928, lấy danh nghĩa là tổ chức khao Ngô Gia Tự đỗ tú tài, kì bộ
Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội đã họp tại điện thờ của gia đình.
Tại đây đồng chí Ngô Gia Tự và đồng chí Nguyễn Đức Cảnh đã đề xướng chủ
trương “vô sản hoá”. Đầu năm 1929, phong trào này đã lan rộng khắp cả nước và
trở thành phong trào mạnh mẽ, có tác dụng truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào
phong trào công nhân tại Việt Nam.

Hình 2.2. Nhà khách – nơi đồng chí
Ngô Gia Tự mở các lớp dạy học,
truyền bá cách mạng

15

Khu nhà thờ chính là nơi ở của cụ
Ngô Gia Du. Hiện nay, trong ngôi nhà,
các tài liệu, hiện vật còn giữ lại, được bài
trí như sau: tại gian chính là bàn thờ tổ
tiên với ảnh thân phụ, thân mẫu của cụ
Ngô Gia Du, tiếp theo đặt ban thờ cụ Ngô
Gia Du, phía ngoài cùng đặt hương án,
trên bài trí các đồ thờ, hai bên cột treo đôi
câu đối bằng chữ Hán, phía trên có treo
bức hoành phi với bốn chữ: “Yến dực di
mưu” (hàm ý muốn nhắn nhủ con cháu
đời sau luôn hướng về cội nguồn tổ tiên
và dùng mưu trí giúp nước, giúp nhà).

Trong khu di tích còn khá nhiều hiện vật gắn với gia đình và đồng chí Ngô
Gia Tự từ những ngày còn sinh sống tại quê hương như: bộ phản gỗ – nơi đồng
chí Ngô Gia Tự nghỉ ngơi mỗi khi dạy học xong; bộ tràng kỉ gỗ lim là nơi tiếp khách;
nhiều hiện vật là đồ dùng sinh hoạt của gia đình vào thời điểm đó, một số hiện vật
liên quan đến hoạt động cách mạng của đồng chí Ngô Gia Tự cũng được lưu giữ
như: chiếc đèn tọa đăng dùng trong các cuộc hội họp của tổ chức cách mạng; bát
gốm dùng để mài mực in tài liệu sách báo cách mạng, ... Các công trình bên ngoài
như sân gạch, vườn cây, bể nước, chậu cây cảnh, ... vẫn lưu giữ được nguyên
trạng. Trên chính giữa cổng ra vào của ngôi nhà, có đề ba chữ “Cửa như chợ”,
thể hiện tấm lòng của người chiến sĩ cách mạng, luôn mở rộng cửa đón đợi những
người cùng tâm huyết, chí hướng. Tinh thần cách mạng còn được thể hiện rõ
bằng đôi câu đối ở hai bên cổng do chính đồng chí Ngô Gia Tự viết:
“Cổng độc lập tha hồ khép mở
Nhà tự do mặc sức ra vào”
Khu Nhà lưu niệm đồng chí Ngô Gia Tự được Nhà nước xếp hạng di tích
cấp Quốc gia năm 1989.
Những hiện vật tại khu Nhà lưu niệm giúp em biết gì về cuộc đời hoạt
động cách mạng của đồng chí Ngô Gia Tự?
b) Khu lưu niệm Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ
Khu lưu niệm về cuộc đời hoạt động cách mạng của Tổng Bí thư Đảng Cộng
sản Đông Dương Nguyễn Văn Cừ thuộc
khu phố Phù Khê Thượng, phường Phù
EM CÓ BIẾT?
Khê, thành phố Từ Sơn. Di tích nằm
ngay đầu làng Phù Khê Thượng trên một
khu đất rộng hơn 4000m2. Đây chính là Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ tham gia
quê hương – nơi sinh của đồng chí cách mạng từ khi còn là học sinh
trường Bưởi (Hà Nội). Năm 1938, đồng
Nguyễn Văn Cừ – người chiến sĩ cộng
chí được bầu làm Tổng Bí thư Đảng
sản lỗi lạc của Đảng trong những năm Cộng sản Đông Dương. Năm 1939,
1938 – 1940.
đồng chí viết tác phẩm nổi tiếng “Tự chỉ
Năm 1976, ngôi nhà của đồng chí trích” để đấu tranh phê bình trong
Đảng. Năm 1940, Tổng Bí thư Bị địch
tại Phù Khê Thượng đã được phục dựng
bắt tại Sài Gòn. Tháng 8/1941, đồng chí
trên nền đất cũ dựa theo lời kể của các bị thực dân Pháp xử bắn tại Bà Điểm,
thân nhân trong gia đình và dòng họ của Hóc Môn, Gia Định.
đồng chí Nguyễn Văn Cừ. Toàn bộ ngôi
nhà gồm các hạng mục: nhà 5 gian, tường vách đất, lợp mái lá cọ; nhà bếp 3 gian,
tường vách đất; cổng tre; chuồng gà; ... và các đồ dùng sinh hoạt hết sức đơn sơ,
giản dị. Bộ ván ngựa xẻ mỏng và hai chiếc giường tre, bộ trường kỉ bằng tre, đều
là những kỉ vật gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Nguyễn Văn Cừ.
16

Năm 1987, nhà trưng bày lưu niệm được xây dựng nằm sát ngay cạnh ngôi
nhà của đồng chí Nguyễn Văn Cừ. Nhà trưng bày có diện tích hơn 240m2, gồm 3
phòng: phòng thứ nhất trưng bày quê hương, gia đình và thời niên thiếu của đồng
chí Nguyễn Văn Cừ; phòng thứ hai trưng bày cuộc đời và sự nghiệp cách mạng;
phòng thứ ba trưng bày tấm gương cách mạng rạng rỡ.
Các hiện vật trưng bày được bảo tàng tỉnh Bắc Ninh sưu tầm bổ sung, giới
thiệu những sự kiện lịch sử tiêu biểu gắn với thân thế, sự nghiệp của đồng chí
Nguyễn Văn Cừ. Một số tư liệu khác giới thiệu về quê hương Phù Khê với bề dày
truyền thống lịch sử văn hoá đã hun đúc nên người chiến sĩ cách mạng lỗi lạc của
dân tộc.
Khu lưu niệm Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ được Nhà nước công nhận Di
tích quốc gia năm 1988. Năm 2012, nhân kỉ niệm 100 năm ngày sinh đồng chí
Nguyễn Văn Cừ, tỉnh Bắc Ninh đã mở rộng, nâng cấp khu nhà trưng bày lưu niệm
với quy mô lớn hơn, bổ sung trang thiết bị cùng nhiều tài liệu, hiện vật có giá trị
cho các nội dung trưng bày, đồng
thời dựng tượng đài đồng chí
Nguyễn Văn Cừ bằng đồng
nguyên chất với chiều cao gần
4,5m và nặng hơn 5 tấn, đặt ngay
phía trước nhà trưng bày. Bên
cạnh đó, nhiều hạng mục như
đường giao thông, sân vườn, hồ
bán nguyệt, nhà khách, … cũng
được xây dựng để phục vụ cho
Hình 2.3. Khu lưu niệm đồng chí
nhu cầu tham quan, tưởng niệm
Nguyễn Văn Cừ
của nhân dân.
Việc xây dựng, mở rộng khu nhà trưng bày lưu niệm đồng chí Nguyễn
Văn Cừ có ý nghĩa gì?
c) Di tích lịch sử cách mạng nhà cụ Đám Thi
Nhà cụ Đám Thi (tên thật là Nguyễn Tiến Tuận) nằm tại khu phố Thọ Môn,
phường Đình Bảng, thành phố Từ Sơn.
Toàn bộ khu nhà gồm có 5 gian nhà chính, 3 gian nhà khách, 3 gian nhà
kho, nhà bếp cùng các công trình phụ khép kín. Tất cả các hạng mục được bố
trí trên bình đồ hình chữ Môn. Đặc biệt là gần nhà chính và nhà khách có căn
nhà gác hai tầng được xây dựng từ năm 1929. Vào thời điểm những năm ...