Tuần: 05 Ngày soạn: 19 /09/2014
Tiết: 18
LẼ GHÉT THƯƠNG NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU
(Trích Truyện Lục Vân Tiên)
A. Mục tiêu cần đạt
1. Về kiến thức
- Cảm nhận được tình cảm yêu ghét phân minh, mãnh liệt và tấm lòng thương dân sâu sắc của Nguyễn Đình Chiểu.
- Hiểu được đặc trưng cơ bản của bút pháp trữ tình Nguyễn Đình Chiểu.
2. Về kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng phân tích cảm thụ tác phẩm truyện Nôm bác học.
3. Về thái độ: Có thái độ đúng về tình cảm của bản thân: yêu ghét phân minh
B. Cách thức
1. Ổn định lớp
2. Kiểm tra bài cũ
3. Dạy bài mới
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ
KIẾN THỨC CẦN ĐẠT

Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu chung
- CH: Em hãy trình bày một vài nét khái quát về tác giả Nguyễn Đình Chiểu và tác phẩm Lục Vân Tiên?
- GV: Lục Vân Tiên và Vương Tử Trực kết nghĩa anh em, tới kinh đô ứng thí. Họ gặp Trịnh Hâm và Bùi Kiệm. Bốn người cùng làm thơ và trổ tài cao thấp. Ông Quán nằm trong hệ thống các lực lượng phù trợ cho nhân vật chính trên con đường thực hiện chính nghĩa (như ông Ngư, ông Tiều, Tiểu Đồng, lão bà dệt vải), chỉ xuất hiện qua ít dòng thơ nhưng để lại trong lòng người đọc những ấn tương khó quên. Ông Quán có dáng dấp của một nhà nho đi ở ẩn nhưng tính cách lại đậm chất dân dã.
- HS đọc đoạn trích, lưu ý giọng điệu : hăm hở, nồng nhiệt, phân biệt giọng ghét và giọng thương, nhấn mạnh các điệp từ thương, ghét.
Hoạt động 2: hướng dẫn HS đọc hiểu văn bản
1. Ông Quán bàn về lẽ ghét
- GV: ông Quán có dáng dấp của nhà nho, làu thông kinh sử, trải đời bộc trực, yêu ghét phân minh rõ ràng. Ông Quán tiêu biểu cho trí tuệ, tình cảm và tư tưởng của nhân dân Nam Bộ.


- CH: Trong đoạn trích ông Quán ghét những gì ?
- GV: Đời Trụ Kiệt hoang dâm vô độ, rượu chè trai gái đến mức tột cùng. Vuq Trụ chứa rượu thành ao, lấy thịt treo thành rừng, rồi cho bon con trai con gái thả sức ăn chơi dâm dật xem đó là một thú vui. Đời U Lệ lắm chuyện rắc rối. U Vương say đắm Bao Tự, để mua vui cho người đẹp, hắn có thể sai người xé mỗi ngày hàng trăm tấm lụa, vì Bao Tự thích nghe tiếng lụa xé. U Vương còn sai đốt lửa hiệu trên núi Li Sơn để quân các nước chư hâu tưởng có biến, tất cả kéo đến ứng cứu, mục đích làm cho Bao Tự bật cười. Như vậy, Ông Quán ghét các triều đại Trung Quốc.
- CH: Tất cả các triều đại mà ông Quán ghét đều có điểm chung là gì ?


- GV: Trong một đoạn thơ ngắn từ ghét được lặp tới 8 lần. Điệp từ ghét có ý nghĩa làm tăng cường sức mạnh cảm xúc, người đọc có thể cảm nhận sâu sắc và mãnh liệt đến tận cùng của tình cảm ghét trong tâm hồn tác giả. Trong đoạn trích, tác giả đã sử dụng nhiều điển cố mà vẫn rất dễ hiểu. Đó là những điển cố rút ra từ sử sách Trung Quốc. Nhưng điều đáng nói ở đây là các diển cố này đều được dẫn giải cụ thể về nội dung, làm cho người đọc dù ít chữ nghĩa cũng có thể hiểu được ông quan ghét những gì vì sao mà ghét.

2. Lẽ thương của ông Quán
- CH: Vậy ông Quán thương những ai?
- GV: Khổng Tử lận đận khi nơi Tống Vệ, lúc Trần, lúc Khuông; Nhan Uyên dở dang chết sớm; Gia Cát Lượng đã đành phôi pha tài năng bởi không thể xoay chuyển nổi thời vận nhà Hán; Đổng Trọng Thư chí lớn mà không ngôi; Nguyên Lượng phải lui về cày; Hàn Dũ bị đày đi xa; Liêm, Lạc bị xua đuổi. Họ đều là những người có tài có đức, có chí hướng muốn hành đạo giúp đời, giúp dân nhưng không đạt sở nguyện.

- GV: Bấy nhiêu con người mà Nguyễn Đình Chiểu thương ít nhiều đều có nét đồng cảnh ngộ với Nguyễn Đình Chiểu: Là một nhà nho từng nuôi chí hành đạo giúp đời, lập nên sự nghiệp công danh. Nhưng cuộc đời lại dồn cho nhà thơ quá nhiều bất hạnh, lại thêm thời buổi nhiễu nhương, nhưng người tài phải tránh nơi danh lợi chông gai cực lòng. Vì cuộc đời, vì sự an dân, mà Nguyễn Đình Chiểu tiếc thương cho những tài năng không có đất dụng võ. Đó chính là cái đẹp, cái cao cả trong tư tưởng, tâm hồn Nguyễn Đình