BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
I. MỤC TIÊU
1. Về kiến thức
- Nêu được các nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học.
- Mô tả được cấu tạo bảng tuần hoàn gồm ô, nhóm, chu kì.
- Sử dụng bảng tuần hoàn để chỉ ra các nhóm nguyên tố kim loại, nhóm nguyên tố phi
kim, nhóm nguyên tố khí hiếm trong bảng tuần hoàn.
2. Về năng lực
a) Năng lực chung
- Tự chủ và tự học: Chủ động, tích cực tìm hiểu được các nguyên tắc xây dựng bảng tuần
hoàn các nguyên tố hóa học.
- Giao tiếp và hợp tác:
+) Sử dụng ngôn ngữ khoa học để mô tả được cấu tạo bảng tuần hoàn gồm: ô, chu kì và
nhóm. nguyên tố hóa học.
+) Hoạt động nhóm một cách hiệu quả theo đúng yêu cầu của GV đảm bảo các thành
viên trong nhóm đều được tham gia và thảo luận nhóm.
- Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Thảo luận với các thành viên trong nhóm nhằm giải
quyết các vấn đề trong bài học để hoàn thành nhiệm vụ học tập.
b) Năng lực khoa học tự nhiên
- Nhận thức khoa học tự nhiên: Nêu được các nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các
nguyên tố hóa học.
- Tìm hiểu tự nhiên:
+) Mô tả được cấu tạo bảng tuần hoàn gồm: ô, nhóm, chu kì.
+) Lịch sử tìm ra bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học.

- Vận dụng kiến thức kĩ năng đã học: Sử dụng được bảng tuần hoàn để chỉ ra các nhóm
nguyên tố/nguyên tố kim loại, các nhóm nguyên tố/nguyên tố phi kim, nhóm nguyên tố
khí hiếm trong bảng tuần hoàn.
c) Năng lực số
- 1.1TC1b: Thực hiện được rõ ràng và theo quy trình các tìm kiếm để tìm dữ liệu, thông
tin và nội dung trong môi trường số.
- 1.1TC1d: Giải thích được rõ ràng và theo quy trình chiến lược tìm kiếm.
- 1.2TC1a: Thực hiện phân tích, so sánh, đánh giá được độ tin cậy và độ chính xác của
các nguồn dữ liệu, thông tin và nội dung số đã được tổ chức rõ ràng.
3. Về phẩm chất
- Tham gia tích cực hoạt động nhóm phù hợp với khả năng của bản thân.
- Cẩn thân, trung thực và thực hiện các yêu cầu trong chủ đề bài học.
- Có niềm say mê, hứng thú với việc khám phá và học tập khoa học tự nhiên.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
- Các hình ảnh, video, máy chiếu.
- Các thẻ nguyên tố, phiếu đánh giá.
- 18 thẻ ghi thông tin của 18 nguyên tố đầu tiên theo mẫu trong Hình 4.1.
- Bảng mẫu

- Mỗi nhóm chuẩn bị 2 mô hình sắp xếp electron ở vỏ nguyên tử của 2 trong 6 nguyên
tố, H, He, Li, Be, C, N. Các nhóm đều chuẩn bị mô hình của nguyên tố Li, Na, F, Cl.
- Phiếu học tập
PHIẾU HỌC TẬP Ở TRẠM 1

Các thông tin về nguyên tố ở ô số 8 trong bảng tuần hoàn được chỉ ra trong Hình
4.2.

1) Quan sát Hình 4.2, cho biết số proton, electron trong nguyên tử oxygen.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
2) Sử dụng bảng tuần hoàn và cho biết kí hiệu hóa học, tên nguyên tố, số hiệu nguyên
tử, khối lượng nguyên tử và số electron trong nguyên tử của các nguyên tố ở ô số 6,
11.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

PHIẾU HỌC TẬP Ở TRẠM 2
Chuẩn bị: 6 mô hình sắp xếp electron ở vỏ nguyên tử của sáu nguyên tố H, He, Li,
Be, C, N theo mẫu được mô tả trong Hình 4.1

Quan sát các mô hình đã chuẩn bị, thảo luận và thực hiện các yêu cầu sau:
1. Hãy cho biết số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố trên.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
2. So sánh số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố trên với số thứ tự chu kì của các
nguyên tố đó.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
Quan sát bảng tuần hoàn, thảo luận và trả lời các câu hỏi sau:
3. Quan sát Hình 4.3 và cho biết tên, kí hiệu hóa học và điện tích hạt nhân của nguyên
tử các nguyên tố xung quanh nguyên tố carbon.

..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
4. Hãy cho biết số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố thuộc chu kì 3. Giải thích?
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

PHIẾU HỌC TẬP Ở TRẠM 3
Chuẩn bị: 4 mô hình sắp xếp electron ở vỏ nguyên tử của Li, Na, F, Cl theo mẫu
mô tả trong Hình 4.4.

Quan sát các mô hình đã chuẩn bị, thảo luận và trả lời câu hỏi:
1. Hãy cho biết nguyên tử các nguyên tố nào có cùng số electron ở lớp ngoài cùng.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
2. Hãy so sánh số electron lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố với số thứ tự
nhóm của các nguyên tố đó.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
Quan sát bảng tuần hoàn, thảo luận và trả lời các câu hỏi sau:
3. Số electron lớp ngoài cùng của nguyên tử hai nguyên tố Al và S. Giải thích
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
4. Hãy kể tên nguyên tố thuộc chu kì nhỏ và cùng nhóm với nguyên tố beryllium.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4
1) Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy xác định vị trí (số thứ tự, chu kì, nhóm) của các
nguyên tố Al, Ca, Na.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
2) Tính chất nào của nhôm, sắt, đồng đã được dùng trong các ứng dụng ở trong Hình
4.6?
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5

Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy xác định vị trí (số thứ tự, chu kì, nhóm) của các nguyên
tố có tên trong Hình 4.7

...
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 6
1. Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy xác định vị trí (số thứ tự, chu kì, nhóm) của khí hiếm
neon
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

2. Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học gồm các nguyên tố:
A. Kim loại và phi kim
B. Phi kim và khí hiếm
C. Kim loại và khí hiếm
D. Kim loại, phi kim và khí hiếm
Hãy chọn đáp án đúng nhất.
3. Cho các nguyên tố sau:

a) Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy cho biết trong các nguyên tố trên, nguyên tố nào là
kim loại, nguyên tố nào là phi kim.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
b) Nêu ứng dụng trong đời sống của một nguyên tố trong số các nguyên tố trên.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A. PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC

- Dạy học theo nhóm, theo trạm.
- Kĩ thuật sử dụng phương tiện trực quan, trò chơi học tập.
- Kĩ thuật khăn trải bàn, kĩ thuật phòng tranh.
- Dạy học nêu và giải quyết vấn đề thông qua câu hỏi SGK.
B. KHỞI ĐỘNG BÀI HỌC
Hoạt động 1: Quan sát video – Trả lời câu hỏi (10 phút)
a) Mục tiêu:
- Quan sát video giúp HS hiểu được sơ lược về lịch sử tìm ra được bảng tuần hoàn các
nguyên tố hóa học. Qua đó biết được các thông tin từ bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa
hoc.
- 1.1TC1b: Thực hiện được rõ ràng và theo quy trình các tìm kiếm để tìm dữ liệu, thông
tin và nội dung trong môi trường số.
- 1.1TC1d: Giải thích được rõ ràng và theo quy trình chiến lược tìm kiếm.
- 1.2TC1a: Thực hiện phân tích, so sánh, đánh giá được độ tin cậy và độ chính xác của
các nguồn dữ liệu, thông tin và nội dung số đã được tổ chức rõ ràng.
b) Nội dung:
- Chia lớp thành các nhóm cặp đôi.
- HS quan sát video về lịch sử tìm ra bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học (GV chuẩn
bị sẵn 1 video chính, ví dụ: "Lịch sử phát minh ra bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa
học" trên YouTube – khoảng 3–5 phút).
- Tích hợp năng lực số: HS sử dụng thiết bị số (điện thoại/máy tính bảng) để tự tìm
kiếm thêm 1 video hoặc thông tin ngắn về lịch sử bảng tuần hoàn (ví dụ: video về
Mendeleev), áp dụng quy trình tìm kiếm:


Quy trình (1.1TC1b & 1.1TC1d): (1) Gõ từ khóa rõ ràng như "lịch sử bảng tuần
hoàn Mendeleev tiếng Việt" hoặc "video lịch sử phát minh bảng tuần hoàn hóa
học"; (2) Chọn nguồn uy tín (YouTube kênh giáo dục như KhoaHoc.tv, kênh giáo

viên, hoặc trang Wikipedia tiếng Việt); (3) Xem nhanh 1–2 phút để lấy thông tin
bổ sung.


Đánh giá nguồn (1.2TC1a): So sánh 2 nguồn (ví dụ: video chính thức so với video
cá nhân), đánh giá: Nguồn nào đáng tin hơn? (có dẫn chứng khoa học, từ kênh uy
tín, ngày đăng gần đây không?).

- Thảo luận cặp đôi: So sánh cách sắp xếp hàng hóa ở siêu thị/thư viện (phân loại theo
nhóm, dễ tìm) với cách sắp xếp nguyên tố trong bảng tuần hoàn (theo quy luật tuần
hoàn, giúp dự đoán tính chất).
c) Sản phẩm:
Câu trả lời của HS. Gợi ý:


Từ khóa em tìm: ...



Nguồn em chọn: ... (link hoặc tên video)



Đánh giá: Nguồn này tin cậy vì... (ví dụ: từ kênh giáo dục, thông tin khớp với
SGK).

d) Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV
• Chia lớp thành nhóm cặp đôi.

Hoạt động của HS
HS quan sát video và trả lời câu

• Phát video chính (chuẩn bị sẵn, ví dụ: hỏi của GV đưa ra.
https://www.youtube.com/watch?v=NWbFphpgv7Y
hoặc tương tự – video tiếng Việt về Mendeleev).
• Hướng dẫn quy trình tìm kiếm số nhanh: Từ khóa
→ Chọn nguồn uy tín → Xem ngắn → Đánh giá độ
tin cậy.
• Đặt câu hỏi: "Ở siêu thị/thư viện, hàng hóa/sách
được đặt như thế nào?"
Giao nhiệm vụ:

Nhận nhiệm vụ, thảo luận cặp

• HS thảo luận nhóm cặp đôi để trả lời câu hỏi.

đôi.

• Giao thêm: Mỗi cặp tìm nhanh 1 video/thông tin • Thực hiện tìm kiếm theo quy
bổ sung về lịch sử bảng tuần hoàn (dùng điện thoại, trình (1.1TC1b & 1.1TC1d): Gõ
1–2 phút), ghi quy trình tìm kiếm và đánh giá nguồn từ khóa, chọn nguồn, xem
nhanh.
• Đánh giá nguồn (1.2TC1a): So
sánh nguồn, ghi lý do tin cậy (ví
dụ: kênh KhoaHoc.tv uy tín hơn
video cá nhân không nguồn
gốc).
Hướng dẫn học sinh thực hiện nhiệm vụ:

Thực hiện nhiệm vụ

Quan sát, hỗ trợ HS khi cần thiết
Tổng kết:
- Nhấn mạnh: Năng lực số giúp HS tìm kiếm thông
tin chính xác, từ nguồn uy tín để hiểu sâu hơn lịch
sử bảng tuần hoàn.
- Chốt lại vấn đề vào bài: Việc phân loại và sắp
xếp là cần thiết để tiết kiệm thời gian tìm tòi,
nghiên cứu thông tin. Vậy có hơn 100 nguyên tố
hóa học nhưng tạo ra hàng triệu chất với tính chất
khác nhau. Như vậy thì các nguyên tố hóa học sắp
xếp lộn xộn hay có một quy luật nào để sắp xếp,
phân loại để có thể nghiên cứu tính chất một cách
dễ dàng hơn không?
Để tìm hiểu rõ hơn thì cô và các em cùng đi vào
bài 4 “Sơ lược bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa

Lắng nghe

học”.

C. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Hoạt động 1: Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học (35 phút)
a) Mục tiêu: Quan sát Hình 4.1 trong SGK, GV hướng dẫn HS nhận xét số electron
trong các lớp vỏ của mỗi nguyên tố khi đi từ trái sang phải. Qua đó, HS nêu được
nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa hoc.
b) Nội dung:
- Sử dụng phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề thông qua hoạt động nhóm.
- Chia lớp thành các nhóm cặp đôi, quan sát Hình 4.1 trong SGK (hoặc dùng máy chiếu),
hướng dẫn HS quan sát một cách tổng quát đến chi tiết số electron ở các lớp vỏ, ở lớp vỏ
ngoài cùng để giúp HS trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập số 1.
c) Sản phẩm:
1. Sự thay đổi số electron ở lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố trong một hàng
khi đi từ trái sang phải.
 Số electron ở lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố tăng dần trong 1 hàng
khi đi từ trái sang phải.
2. Số electron ở lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố trong cùng một cột.

 Số electron ở lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố trong cùng 1 cột bằng
nhau.
Luyện tập:
1. Dựa vào đặc điểm nào về cấu tạo nguyên tử để sắp xếp các nguyên tố vào hàng, vào
cột trong bảng tuần hoàn?

 Dựa vào số electron ở lớp ngoài cùng và số lớp electron của nguyên tố đó. Ví dụ:
+ Trong cùng một hàng, tính từ trái sang phải: Các nguyên tử có cùng số lớp electron,
số electron ở lớp ngoài cùng tăng dần

+ Trong cùng một cột, tính từ trên xuống dưới: Các nguyên tử có cùng số electron ở
lớp ngoài cùng, số lớp electron tăng dần.
2. Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy cho biết các nguyên tố nào trong số các nguyên tố Li,
Na, C, O có cùng số lớp electron trong nguyên tử.

 Trong 4 nguyên tố: Li, Na, C, O có 3 nguyên tố trong cùng 1 hàng đó là: Li, C, O
đều nằm ở hàng thứ 2

⇒ 3 nguyên tố Li, C, O đều có 2 lớp electron.
d) Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV
Giao nhiệm vụ:
Chuẩn bị: 18 thẻ ghi thông tin của 18
nguyên tố đầu tiên theo mẫu trong Hình
4.1.
- Bảng mẫu

- Tiến hành: Gắn các thẻ vào bảng mẫu ở
trên từ trái qua phải, từ trên xuống dưới,
mỗi thẻ vào 1 ô theo chiều tăng dần số
đơn vị điện tích hạt nhân của các nguyên
tố.
- Thảo luận nhóm và nhận xét về các đặc
điểm của bảng sau khi đã sắp xếp:
1. Sự thay đổi số electron ở lớp ngoài
cùng của nguyên tử các nguyên tố trong
một hàng khi đi từ trái sang phải

Hoạt động của HS
HS nhận nhiệm vụ .

2. Số electron ở lớp ngoài cùng của
nguyên tử các nguyên tố trong cùng một
cột.
- GV cho HS quan sát và sử dụng bảng
tuần hoàn để trả lời câu hỏi luyện tập:
1. Dựa vào đặc điểm nào về cấu tạo
nguyên tử để sắp xếp các nguyên tố vào
hàng, vào cột trong bảng tuần hoàn?
2. Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy cho biết
các nguyên tố nào trong số các nguyên tố
Li, Na, C, O có cùng số lớp electron trong
nguyên tử.
Hướng dẫn học sinh thực hiện nhiệm
vụ:

Thảo luận, hoạt động, tư duy để gắn các

- HS tiến hành hoạt động theo sự hướng thẻ vào bảng mẫu và trả lời câu hỏi.
dẫn của GV và trả lời các câu hỏi đặt ra.
Báo cáo kết quả:
- Cho HS trình bày bảng mẫu của nhóm - Trình bày bảng mẫu và câu trả lời.
- Nhận xét phần trình bày của nhóm bạn.
và câu trả lời.
- GV nhận xét, bổ sung và kết luận nội
dung kiến thức.
Tổng kết:
Ngày nay, bảng tuần hoàn các nguyên tố Ghi chép kiến thức vào vở.
hoá học được xây dựng theo nguyên tắc
sau:
- Các nguyên tố hoá học được xếp theo

chiều tăng dần của điện tích hạt nhân.
- Các nguyên tố trong cùng một hàng có
cùng số lớp electron trong nguyên tử.
- Các nguyên tố trong cùng cột có tính
chất gần giống nhau.
Mở rộng:

Xem video

Cho HS xem video về cuộc đời của
Mendeleev (1834-1970).

Hoạt động 3: Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học (4 tiết)
a) Mục tiêu:
- HS hiểu và mô tả được bảng tuần hoàn có cấu tạo gồm các ô nguyên tố, 8 nhóm A, 8
nhóm B và 7 chu kì.
- HS biết vận dụng các kiến thức đã biết ở các bài trước như tên nguyên tố, kí hiệu hóa
học, mô hình sắp xếp electron ở lớp vỏ nguyên tử,… để đọc được các thông tin từ ô
nguyên tố, hiểu được các nguyên tố có mô hình electron như thế nào thì được xếp vào
cùng nhóm A, vào cùng chu kì. Chỉ ra được các nguyên tố ở chu kì 1, 2, 3, nhóm IA,
VIIA.
b) Nội dung:
- Sử dụng phương pháp dạy học theo trạm để tìm hiểu về cấu tạo bảng tuần hoàn. Phân
công nhiệm vụ cụ thể ở mỗi trạm. Sau khi thực hiện xong nhiệm vụ ở mỗi trạm sẽ luận
phiên di chuyển đến các trạm tiếp theo thể thực hiện nhiệm vụ. Khi hoàn thành nhiệm vụ
sớm có thể đến các trạm chờ. Cứ như thế cho đến khi thực hiện xong nhiệm vụ ở tất cả
các trạm thì sẽ lên thuyết trình.
- Sơ đồ tổ chức dạy học theo trạm:

- GV chia lớp thành 4 nhóm và 3 trạm với nhiệm vụ cụ thể ở mỗi trạm:
+ Trạm 1: Tìm hiểu về ô nguyên tố.
+ Trạm 2: Tìm hiểu về mối quan hệ giữa số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố
với số thứ tự của chu kì.
+ Trạm 3: Tìm hiểu mối quan hệ giữa số electron ở lớp ngoài cùng của nguyên tử các
nguyên tố với số thứ tự của nhóm.
- GV hướng dẫn HS chuẩn bị mô hình trước cho trạm 2 và trạm 3. Mỗi nhóm chuẩn bị 2
mô hình sắp xếp electron ở vỏ nguyên tử của 2 trong 6 nguyên tố, H, He, Li, Be, C, N.
Các nhóm đều chuẩn bị mô hình của nguyên tố Li, Na, F, Cl.
+ Với mô hình HS có thể dùng dây thép để làm các lớp electron, cắt tròn miếng xốp làm
electron hoặc vẽ mô hình trên bìa carton.
+ Các mô hình HS chuẩn bị có thể chưa chuẩn xác.
c) Sản phẩm:

PHIẾU HỌC TẬP Ở TRẠM 1
Ví dụ: Các thông tin về nguyên tố ở ô số 8 trong bảng tuần hoàn được chỉ ra
trong Hình 4.2.

1) Quan sát Hình 4.2, cho biết số proton, electron trong nguyên tử oxygen.

 Ta có: số hiệu nguyên tử = số đơn vị điện tích hạt nhân (số proto