BÀI 26. THỰC HÀNH VỀ HÔ HẤP TẾ BẦO Ở THỰC VẬT THÔNG QUA SỰ NẢY MẦM CỦA HẠT (2 TIẾT)

Môn: Khoa học tự nhiên; lớp 7
Thời gian thực hiện: 02 tiết

I. MỤC TIÊU
1. Về kiến thức
• Sử dụng được các dụng cụ, thiết bị, mẫu vật của bài thực hành
• Tiến hành được thí nghiệm về hô hấp tế bào ở thực vật thông qua sự nảy mầm của hạt
2. Về năng lực
- Năng lực chung: 
+Tự chủ và tự học: Chủ động, tích cực thực hiện các nhiệm vụ của bản thân khi thực hiện các nhiệm vụ được GV yêu cầu trong giờ thực hành.
+Giao tiếp và hợp tác: Chia sẻ và thực hiện được đúng nhiệm vụ được phân công trong nhóm để tiến hành thí nghiệm chứng minh về hô hấp tế bào ở thực vật thông qua sự nảy mầm của hạt.
+Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Thông qua các thí nghiệm, rút ra được kết luận về hiện tượng hô hấp ở thực vật.
- Năng lực về sinh học: 
+ Tìm hiểu tự nhiên: Quan sát, phát hiện sản phẩm được tạo ra trong quá trình hô hấp.
+ Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Trình bày được cách tiến hành thí nghiệm phát hiện hiện tượng hô hấp ở hạt nảy mầm.
3. Về phẩm chất
+ Trung thực trong quá trình thực hành và báo cáo kết quả thực hành của cá nhân và nhóm.
+ Tạo hứng thú và khám phá học tập khoa học tự nhiên.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Đối với giáo viên: 
• SGK, SGV, Giáo án.
• Dụng cụ: Bình thuỷ tinh 500 mL, bông gòn, dây kim loại, nến, nhiệt kế có vạch chia độ, hộp nhựa/ thùng xốp, bình tam giác có nút và ống dẫn, cốc, bình đựng nước cất, ống nghiệm, ấm đun nước siêu tốc, Xoong, bếp đun.
• Hóa chất: Nước vôi trong, nước cất
• Video thí nghiệm 1: https://www.youtube.com/watch?v=uAMqxMlwZgI
• Video thí nghiệm 2: https://www.youtube.com/watch?v=26IGFdJ6qJU
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).
2. Đối với học sinh: 
• Sách giáo khoa, SBT
• Mẫu vật: 400g hạt (hạt thóc, hạt đỗ xanh, hạt ngô, ...), mùn cưa hoặc xơ dừa.
• Thực hành bước 1 – 3 của thí nghiệm 1 và 2 (tại nhà quay video báo cáo)
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. HOẠT ĐỘNG 1: MỞ ĐẦU
a) Mục tiêu
Tạo tâm thế hứng thú cho HS, bước đầu khơi gợi nội dung bài học.
b) Tổ chức thực hiện
* Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS nhắc lại các kiến thức về hô hấp tế bào ở thực vật
+ khái niệm về quá trình hô hấp tế bào ở thực vật,
+ Viết phương trình chữ hô hấp tế bào
+ Một số yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp tế bào
* Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS vận dụng các kiến thức đã học để trả lời câu hỏi
* Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- GV gọi ngẫu nhiên HS đứng dậy trình bày câu trả lời của mình:
+ Hô hấp tế bào là quá trình tế bào phân giải chất hữu cơ tạo thành carbon dioxide, nước, đồng thời giải phóng năng lượng cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào và cơ thể.
+ Phương trình của hô hấp tế bào:
Glucose + Oxygen  → Carbon dioxide + Nước + Năng lượng (ATP)
+ Cường độ của quá trình hô hấp tế bào bị ảnh hưởng bởi một số yếu tố chủ yếu như: nhiệt độ, hàm lượng nước, nồng độ oxygen, nồng độ carbon dioxide
- GV gọi HS khác nhận xét, đánh giá và bổ sung ý cho bạn (nếu có).
* Bước 4: Kết luận, nhận định
- GV nhận xét, đánh giá, dẫn dắt vào bài học mới: Bài 26. Thực hành về hô hấp tế bào ở thực vật thông qua sự nảy mầm của hạt
2. HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
2.1. Hoạt động 2.1.Thí nghiệm 1: Chứng minh nhiệt lượng được tạo ra trong quá trình hô hấp tế bào
a) Mục tiêu
-HS thực hiện và thiết kế được thí nghiệm chứng minh nhiệt lượng được tạo ra trong quá trình hô hấp tế bào dưới sự hướng dẫn của GV.
b) Tổ chức thực hiện
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS
DỰ KIẾN SẢN PHẨM
Bước 1. GV chuyển giao nhiệm vụ
- GV giới thiệu về phần chuẩn bị chung của bài thực hành
- GV chiếu lại các bước tiến hành thí nghiệm 1
- GV kiểm tra phần chuẩn bị ở nhà của HS (thực hành bước 1 – 3 của thí nghiệm 1 SGK và trả lời các câu hỏi định hướng)
+ Vì sao chúng ta nên ngâm hạt trong nước ấm?
-> Cường độ hô hấp tỉ lệ thuận với hàm lượng nước của cơ thể, cơ quan hô hấp. Hàm lượng nước trong cơ quan hô hấp càng cao thì cường độ hô hấp càng cao và ngược lại. Đối với các cơ quan đang ở trạng thái ngủ, tăng lượng nước thì hô hấp sẽ tăng.
+ Mục đích của việc thiết kế hai nhóm thí nghiệm (hạt ngâm, hạt luộc chín) để làm gì?
 ->Để so sánh nhiệt độ sinh ra trong quá trình hạt nảy mầm
- GV hướng dẫn HS thực hiện bước 4 thí nghiệm 1 trong SGK: Quan sát, ghi nhận hiện tượng và kết luận về sự chuyển hóa năng lượng diễn ra trong quá trình hạt nảy mầm.
- GV chiếu video kết quả thí nghiệm 1 cho HS quan sát. 
https://www.youtube.com/watch?v=uAMqxMlwZgI
- GV yêu cầu các nhóm theo dõi và trình bày kết quả thí nghiệm
- GV hướng dẫn học sinh rút ra kết luận về sự chuyển hóa năng lượng diễn ra trong quá trình hô hấp tế bào
Bước 2. HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS ghi nhận lại hiện tượng và kết luận vào báo cáo thực hành
Bước 3. Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận
- GV mời đại diện 1 HS trong nhóm  đứng dậy trình bày kết quả thí nghiệm
- HS các nhóm khác nhận xét, đánh giá, bổ sung câu trả lời
Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện
- GV đánh giá, nhận xét, kết luận, chuyển sang nội dung tiếp theo.
1. Chuẩn bị
-  Dụng cụ: Bình thuỷ tinh 500 mL, bông gòn, dây kim loại, nến, nhiệt kế có vạch chia độ, hộp nhựa/ thùng xốp, bình tam giác có nút và ống dẫn, cốc, bình đựng nước cất, ống nghiệm, ấm đun nước siêu tốc, Xoong, bếp đun.
-       Hóa chất: Nước vôi trong, nước cất
-       Mẫu vật: 400g hạt (hạt thóc, hạt đỗ xanh, hạt ngô, ...), mùn cưa hoặc xơ dừa.
2. Các bước tiến hành
* Thí nghiệm 1: Chứng minh nhiệt lượng được tạo ra trong quá trình hô hấp tế bào
Bước 1:
+ Ngâm 100g hạt trong cốc nước ấm (khoảng 40 °C) từ
4 - 12 giờ (tuỳ loại hạt), vớt ra để nguội, sau đó cho vào bình thuỷ tinh A.
+ Luộc chín 100g hạt, để nguội, sau đó cho hạt đã luộc vào bình thuỷ tinh B.
Bước 2: Đặt vào mỗi bình một nhiệt kế, dùng bông gòn ẩm đặt vào miệng bình để cố định nhiệt kế.
Bước 3: Tiếp tục cho hai bình thuỷ tinh này vào hai hộp nhựa (hoặc thùng xốp) chứa mùn cưa và theo dõi sự thay đổi nhiệt độ của nhiệt kế sau khoảng 4 - 6 giờ.
Bước 4: Quan sát, ghi nhận hiện tượng và kết luận về sự chuyển hoá năng lượng diễn ra trong quá trình hạt nảy mầm.
* Kết luận
Nhiệt lượng đã được tạo ra trong quá trình hô hấp tế bào (có sự chuyển hóa năng lượng diễn ra trong quá trình hô hấp tế bào).
 

2.2. Hoạt động 2.2.Thí nghiệm 2: Chứng minh hô hấp tế bào hấp thụ khí oxygen và thải khí carbon dioxide
a) Mục tiêu
-HS thực hiện và thiết kế được thí nghiệm chứng minh hô hấp tế bào hấp thụ khí oxygen và thải khí carbon dioxide dưới sự hướng dẫn của GV.
b) Tổ chức thực hiện
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS
DỰ KIẾN SẢN PHẨM
Bước 1. GV chuyển giao nhiệm vụ
- GV giới thiệu về phần chuẩn bị chung của bài thực hành
- GV chiếu lại các bước tiến hành thí nghiệm 2
- GV kiểm tra phần chuẩn bị ở nhà của HS (thực hành bước 1 – 3 của thí nghiệm 1 SGK và trả lời các câu hỏi định hướng)
+ Khi đưa nến đang cháy vào bình C chứa hạt và bông ẩm, tại sao phải mở nắp nhẹ nhàng và không được nghiêng lọ?
-> Để lượng không khí bên trong bình không bị khuếch tán ra ngoài.
-> Để hạn chế không khí bên ngoài tràn vào lọ chứa.
+ Sau khi cho hạt vào bình chứa bông ẩm, tại sao nên để bình vào chỗ tối?
-> Khi hạt nảy mầm, hô hấp tế bào diễn ra mạnh trong môi trường thiếu ánh sáng.
- GV hướng dẫn HS thực hiện bước 4 thí nghiệm 1 trong SGK: 
Ghi nhận kết quả khi:
+ Đưa nến đang cháy vào miệng bình C: Nến đang cháy bị tắt ngay.
+ Dẫn khí trong bình D vào ống nghiệm chứa nước vôi trong: Nước vôi trong vẩn đục.
- GV chiếu video kết quả thí nghiệm 2 cho HS quan sát. 
https://www.youtube.com/watch?v=26IGFdJ6qJU
- GV yêu cầu các nhóm theo dõi và trình bày kết quả thí nghiệm
- GV hướng dẫn học sinh rút ra kết luận.
Bước 2. HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS ghi nhận lại hiện tượng và kết luận vào báo cáo thực hành
Bước 3. Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận
- GV mời đại diện 1 HS trong nhóm  đứng dậy trình bày kết quả thí nghiệm
- HS các nhóm khác nhận xét, đánh giá, bổ sung câu trả lời
Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện
- GV đánh giá, nhận xét, kết luận, chuyển sang nội dung tiếp theo.

* Thí nghiệm 2: Chứng minh hô hấp tế bào hấp thụ khí oxygen và thải khí carbon dioxide
Bước 1: Ngâm 200 g hạt trong nước ấm (khoảng 40 oC) từ 4 – 12 giờ (tuỳ loại hạt).
Bước 2: Sau 4 – 12 giờ, vớt hạt, chia đôi và cho vào hai bình thuỷ tinh C và D (có
lót bông ẩm).
Bước 3: Khi hạt bắt đầu nảy mầm, đậy kín các bình thuỷ tinh và để vào chỗ tối
một ngày.
Bước 4: Ở bình C: Nhẹ nhàng mở nút bình, đưa nến đang cháy vào (Hình 26.2a).
Quan sát hiện tượng xảy ra với cây nến.
Bước 5: Ở bình D: Cho đầu ngoài ống dẫn của b.nh tam giác vào ống nghiệm
có chứa nước vôi trong. Sau đó, rót nước từ từ, từng ít một qua ống dẫn vào bình chứa hạt (Hình 26.2b). Nước sẽ đẩy không khí từ bình vào ống nghiệm. Quan sát hiện tượng xảy ra trong ống nghiệm.

* Kết luận
- Ở   bình A, hạt đang nảy mầm nên có quá trình hô hấp tế bào diễn ra mạnh mẽ; còn ở bình B, hạt đã bị luộc chín (hạt đã chết) nên không có quá trình hô hấp tế bào. Mà nhiệt độ ở bình A tăng cao hơn, nhiệt độ ở bình B bằng nhiệt độ môi trường → Kết luận: Quá trình hô hấp của tế bào có tỏa nhiệt.
- Ở bình C, khi đưa nến đang cháy vào, nến bị tắt do không còn oxygen để duy trì sự cháy → Kết luận: Quá trình hô hấp tế bào hấp thụ oxygen.
- Ở bình D, có hiện tượng làm vẩn đục nước vôi trong chứng tỏ nồng độ khí carbon dioxide trong bình D cao → Kết luận: Hô hấp tế bào giải phóng khí carbon dioxide.


3. HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
a) Mục tiêu
- HS Hệ thống lại một số kiến thức đã quan sát và ghi chép trong qúa trình làm TN.
b) Tổ chức thực hiện
* Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập
HS hoàn thành phiếu học tập
STT
Nội dung
Nội dung
1
Câu hỏi nghiên cứu

2
Giả thuyết nghiên cứu

3
Kế hoạch thực hiện

4
Kết quả thực hiện

5
Kết luận


* Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
Nội dung: (nhóm nào chưa xong có thể về nhà làm tiếp)
STT
Nội dung
Gợi ý
1
Câu hỏi nghiên cứu
1. Chứng minh nhiệt lượng được tạo ra trong quá trình hô hấp tế bào
2. Chứng minh hô hấp tế bào hấp thụ khí oxygen và thải khí carbon dioxide.
2
Giả thuyết nghiên cứu
1. Có sự toả nhiệt trong quá trình hô hấp tế bào.
2. Có sự hấp thụ khí oxygen và thải khí carbon dioxide trong quá trình hô hấp tế bào.
3
Kế hoạch thực hiện
Tuỳ từng nhóm HS, có thể thiết kế bản thực hiện và theo dõi thực hành theo gợi ý sau:
– Trước buổi thực hành:
+ Chuẩn bị dụng cụ, mẫu vật thí nghiệm
+ Phân công nhiệm vụ
Ví dụ: HS A: Chuẩn bị hạt thí nghiệm; HS B: Chuẩn bị thùng xốp; HS : Chuẩn bị mùn cưa, xơ dừa.
+ Bảng thời gian theo dõi nhiệt độ
+ Theo dõi, kiểm tra mẫu thí nghiệm
– Trong buổi thực hành:
+ Đọc chỉ số nhiệt độ ở các nhiệt kế.
+ Trả lời các câu hỏi thí nghiệm
+ Thử nghiệm để xác định thành phần khí trong bình, D.
+ Viết báo cáo.
4
Kết quả thực hiện
Thí nghiệm 1:
– Quan sát nhiệt kế ở mỗi bình và ghi nhận giá trị nhiệt độ ở mỗi bình thí nghiệm. 
– Nhiệt độ ở bình thủy tinh A lớn hơn nhiệt độ ở bình thủy tinh B (Ở bình A, hạt đang nảy mầm nên có quá trình hô hấp tế bào diễn ra mạnh mẽ; còn ở bình B, hạt đã bị luộc chín (hạt đã chết) nên không có quá trình hô hấp tế bào. Mà nhiệt độ ở bình A tăng cao hơn, nhiệt độ ở bình B bằng nhiệt độ môi trường).
Thí nghiệm 2:
– Đưa nến đang cháy vào miệng bình C: Nến đang cháy bị tắt ngay do không còn oxygen để duy trì sự cháy
– Dẫn khí trong bình D vào ống nghiệm chứa nước vôi trong: Nước vôi trong vẩn đục chứng tỏ nồng độ khí carbon dioxide trong bình D cao.
5
Kết luận
Trong quá trình hô hấp tế bào có xảy ra hiện tượng:
– Tỏa nhiệt
– Hấp thụ khí oxygen, thải khí carbon dioxide


* Bước 3: Báo cáo, thảo luận
-Đại diện 1 nhóm báo cáo trước lớp, các nhóm khác cho ý kiến nhận xét.
* Bước 4: Kết luận, nhận định
-GV kết luận kiến thức
4. HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG
a) Mục tiêu
- Vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các tình huống thực tiễn liên quan đến nội dung bài học.
b) Tổ chức thực hiện
* Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập
- HS:Trình bày cách ngâm ủ hạt giống cho nảy mầm tốt nhất và giải thích cách làm: khi hạt nảy mầm hạt nóng lên ta làm cách nào để hạt không bị hư mầm.
* Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- GV giao cho HS về nhà tìm hiểu
* Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- Đầu giờ tiết học sau báo cáo
* Bước 4: Kết luận, nhận định
- GV cho điểm cá nhân HS vào cột điểm kiểm tra thường xuyên


LÃNH ĐẠO KÝ DUYỆT
Thanh Lạc, ngày 08 tháng 09 năm 2022
GIÁO VIÊN