HUỲNH VĂN SƠN (Tổng Chủ biên)
ĐỖ CÔNG NAM – PHẠM MẠNH THẮNG (đồng Chủ biên)
NGUYỄN DUY DŨNG – NGUYỄN NGỌC HOA ĐĂNG – TRẦN NGUYỄN QUANG HẠ
NGUYỄN TRẦN MINH HẢI – LÊ NHÂN MỸ – ĐỖ THỊ NGUYỆT
VŨ THỊ BÍCH THUÝ – NGUYỄN TRỌNG TUẤN – GIANG THIÊN VŨ

GIÁO DỤC KINH TẾ
VÀ PHÁP LUẬT

10

HUỲNH VĂN SƠN (Tổng Chủ biên)
ĐỖ CÔNG NAM – PHẠM MẠNH THẮNG (đồng Chủ biên)
NGUYỄN DUY DŨNG – NGUYỄN NGỌC HOA ĐĂNG – TRẦN NGUYỄN QUANG HẠ
NGUYỄN TRẦN MINH HẢI – LÊ NHÂN MỸ – ĐỖ THỊ NGUYỆT
VŨ THỊ BÍCH THUÝ – NGUYỄN TRỌNG TUẤN – GIANG THIÊN VŨ

1

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH

YÊU CẦU CẦN ĐẠT
Là những yêu cầu cần đạt về kiến
thức, năng lực, thái độ và phẩm chất
học sinh cần có sau mỗi bài học.
0¤ôp8

KHÁM PHÁ

Giới thiệu khái quát những nội dung
cơ bản của bài học. Giúp học sinh
huy động kinh nghiệm, kiến thức,
kĩ năng để bộc lộ cảm xúc, hiểu biết về
những vấn đề liên quan đến bài học.

Tìm hiểu, khám phá kiến thức, hình
thành năng lực qua các hoạt động
đọc, quan sát, thảo luận,…

/8<…17t3

9t1'š1*

Củng cố tri thức và thực hành các
hành động cơ bản có liên quan đến
chủ đề/ bài học qua các tình huống,
bài tập.

Định hướng vận dụng kiến thức,
các kĩ năng đã học vào tình huống
cụ thể qua hoạt động sắm vai, xây
dựng dự án, tuyên truyền,…

GHI NHỚ
Là những nội dung khái quát mà
học sinh cần nắm sau mỗi bài học.

Hãy bảo quản, giữ gìn sách giáo khoa để dành tặng
các em học sinh lớp sau!

2

/ͥLQyLÿ̯X
&iFHPKӑFVLQKWKkQPӃQ
&KѭѫQJWUuQKP{Q*LiRGөFF{QJGkQEDQKjQKWKHR7K{QJWѭVӕ77%*'Ĉ7
OjFKѭѫQJWUuQKJLiRGөFWKHRÿӏQKKѭӟQJSKiWWULӇQSKҭPFKҩWQăQJOӵFKӑFVLQKYjÿѭӧF
[k\GӵQJWKHRKѭӟQJPӣ*LiRGөFNLQKWӃYjSKiSOXұWOjP{QKӑFJySSKҫQÿӏQKKѭӟQJ
QJKӅQJKLӋSFӫDKӑFVLQK7K{QJTXDFiFFKӫÿӅP{Q*LiRGөFNLQKWӃYjSKiSOXұWJyS
SKҫQEӗLGѭӥQJFKRKӑFVLQKQKӳQJSKҭPFKҩWFKӫ\ӃXYjQăQJOӵFFӕWO}LFӫDQJѭӡL
F{QJGkQÿһFELӋWOjWuQKFҧPQLӅPWLQQKұQWKӭFFiFKӭQJ[ӱSKKӧSYӟLFKXҭQPӵF
ÿҥRÿӭFYjTX\ÿӏQKFӫDSKiSOXұWFyNƭQăQJVӕQJYjEҧQOƭQKÿӇKӑFWұSOjPYLӋFYj
VҹQVjQJWKӵFKLӋQWUiFKQKLӋPF{QJGkQWURQJVӵQJKLӋS[k\GӵQJEҧRYӋ7әTXӕFYj
KӝLQKұSTXӕFWӃ
/jPWKӃQjRÿӇFiFEjLKӑFYӅNLQKWӃYjSKiSOXұWJҫQJNJLYӟLFiFHPJL~SFiFHP
YұQGөQJQKӳQJNLӃQWKӭFÿmKӑFJLҧLTX\ӃWFiFYҩQÿӅWURQJFXӝFVӕQJ"/jPWKӃQjRÿӇ
FiFHPFyNKҧQăQJWKDPJLDYjRFiFKRҥWÿӝQJSKKӧSYӟLOӭDWXәLWKӵFKLӋQTX\ӅQYj
QJKƭDYөF{QJGkQWURQJFiFOƭQKYӵFÿӡLVӕQJ[mKӝL"1KӳQJFkXKӓLQj\ÿѭӧFJLҧLÿiS
PӝWFiFKFөWKӇTXDWӯQJFKӫÿӅWӯQJEjLKӑF
6iFKJLiRNKRD*LiRGөFNLQKWӃYjSKiSOXұWEӝ&KkQWUӡLViQJWҥR1Kj[XҩW
EҧQ*LiRGөF9LӋW1DP[RD\TXDQKPҥFKQӝLGXQJFKtQKJLiRGөFNLQKWӃYjJLiR
GөFSKiSOXұW7URQJViFKFiFHPVӁWuPKLӇXFKӫÿӅ1͉QNLQKW͇YjFiFFKͯWK͋FͯDQ͉QNLQK
W͇7K͓WU˱ͥQJYjF˯FK͇WK͓WU˱ͥQJ1JkQViFKQKjQ˱ͣFYjWKX͇6̫Q[X̭WNLQKGRDQK
YjFiFP{KuQKV̫Q[X̭WNLQKGRDQK7tQGͭQJYjFiFKV͵GͭQJFiFG͓FKYͭWtQGͭQJ
/̵SN͇KR̩FKWjLFKtQKFiQKkQ+͏WK͙QJFKtQKWU͓Q˱ͣF&͡QJKRj[mK͡LFKͯQJKƭD
9L͏W 1DP 3KiS OX̵W Q˱ͣF &͡QJ KRj [m K͡L FKͯ QJKƭD 9L͏W 1DP +L͇Q SKiS Q˱ͣF
&͡QJKRj[mK͡LFKͯQJKƭD9L͏W1DPĈk\OjFiFFKӫÿӅÿѭӧFTX\ÿӏQKWURQJ&KѭѫQJ
WUuQK P{Q *LiR GөF NLQK WӃ Yj SKiS OXұW JyS SKҫQ WҥR OұS QLӅP WLQ FӫD FiF HP YjR
FKӫWUѭѫQJÿѭӡQJOӕLSKiWWULӇQÿҩWQѭӟFQKDQKYjEӅQYӳQJFӫDĈҧQJ1KjQѭӟF/jP
FKӫFiFQӝLGXQJQj\FiFHPVӁFyQKӳQJKjQKWUDQJFҫQWKLӃWYӟLQKӳQJFҧP[~FWtFK
FӵFYjQKӳQJWUҧLQJKLӋPÿ~QJQJKƭD
0ӛL EjL KӑF ӭQJ YӟL FiF FKӫ ÿӅ WUrQ ÿѭӧF WKLӃW NӃ JӗP FiF SKҫQ 0ͧ ÿ̯X
.KiPSKi/X\͏QW̵S9̵QGͭQJVӁJL~SFiFHPFKLӃPOƭQKQKӳQJWULWKӭFFѫEҧQYӅ
NLQKWӃYjSKiSOXұWVҹQVjQJEѭӟFYjRKjQKWUuQKWUӣWKjQKQKӳQJF{QJGkQPӟLFyKLӇX
ELӃWNƭQăQJYjQKҩWOjÿӏQKKѭӟQJFKRPuQKPӝWQJKӅQJKLӋSSKKӧS
&K~FFiFHPKӑFWұSWKұWKLӋXTXҧ
7Ұ37+ӆ7È&*,Ҧ

3

0š&/š&
HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH ................................................................................................................................ 2
LỜI NÓI ĐẦU ................................................................................................................................................................. 3
PHẦN MỘT: GIÁO DỤC KINH TẾ .......................................................................................................................... 5
CHỦ ĐỀ 1: NỀN KINH TẾ VÀ CÁC CHỦ THỂ CỦA NỀN KINH TẾ ..................................................................... 5
Bài 1: Nền kinh tế và các hoạt động của nền kinh tế ................................................................................ 6
Bài 2: Các chủ thể của nền kinh tế .................................................................................................................12
CHỦ ĐỀ 2: THỊ TRƯỜNG VÀ CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG .........................................................................................18
Bài 3: Thị trường và chức năng của thị trường ..........................................................................................18
Bài 4: Cơ chế thị trường .....................................................................................................................................23
Bài 5: Giá cả thị trường và chức năng của giá cả thị trường .................................................................27
CHỦ ĐỀ 3: NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ THUẾ..................................................................................................31
Bài 6: Ngân sách nhà nước và thực hiện pháp luật về ngân sách ......................................................31
Bài 7: Thuế và thực hiện pháp luật về thuế ................................................................................................38
CHỦ ĐỀ 4: SẢN XUẤT KINH DOANH VÀ CÁC MÔ HÌNH SẢN XUẤT KINH DOANH ...............................45
Bài 8: Sản xuất kinh doanh và các mô hình sản xuất kinh doanh ......................................................45
CHỦ ĐỀ 5: TÍN DỤNG VÀ CÁCH SỬ DỤNG CÁC DỊCH VỤ TÍN DỤNG .......................................................52
Bài 9: Tín dụng và vai trò của tín dụng .........................................................................................................52
Bài 10: Cách sử dụng các dịch vụ tín dụng ................................................................................................57
CHỦ ĐỀ 6: LẬP KẾ HOẠCH TÀI CHÍNH CÁ NHÂN ............................................................................................64
Bài 11: Lập kế hoạch tài chính cá nhân .......................................................................................................64
PHẦN HAI: GIÁO DỤC PHÁP LUẬT ...................................................................................................................71
CHỦ ĐỀ 7: HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM .......................72
Bài 12: Đặc điểm, cấu trúc và nguyên tắc hoạt động của hệ thống chính trị
nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ................................................................................................72
Bài 13: Đặc điểm, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy
Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam .......................................................................................79
Bài 14: Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam .........89
Bài 15: Toà án nhân dân và Viện Kiểm sát nhân dân ............................................................................ 102
Bài 16: Chính quyền địa phương ................................................................................................................ 110
CHỦ ĐỀ 8: PHÁP LUẬT NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM ......................................... 117
Bài 17: Pháp luật và đời sống ....................................................................................................................... 117
Bài 18: Hệ thống pháp luật và văn bản pháp luật Việt Nam ............................................................. 123
Bài 19: Thực hiện pháp luật ........................................................................................................................... 130
CHỦ ĐỀ 9: HIẾN PHÁP NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM ......................................... 135
Bài 20: Khái niệm, đặc điểm và vị trí của Hiến pháp
nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam .............................................................................................. 135
Bài 21: Nội dung cơ bản của Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013
về chính trị ............................................................................................................................................................................140
Bài 22: Nội dung cơ bản của Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013
về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân.....................................................................146
Bài 23: Nội dung cơ bản của Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013
về kinh tế, văn hoá, giáo dục, khoa học, công nghệ và môi trường ...........................................................153
Bài 24: Nội dung cơ bản của Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013
về bộ máy nhà nước ..........................................................................................................................................................161
GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ ....................................................................................................................................... 167

4

3+p10•7

GIÁO DỤC KINH TẾ

5

&+˜ô11.,1+7‚
9j&k&&+˜7+ƒ&˜$11.,1+7‚

BÀI

11.,1+7‚
9j&k&+2n7ô•1*&˜$11.,1+7‚

1

Yêu cầu cần đạt
– Nêu được vai trò của các hoạt động kinh tế trong đời sống xã hội.
– Nhận biết được trách nhiệm công dân trong việc tham gia vào các hoạt động
kinh tế.
– Tìm tòi, học hỏi và tham gia vào các hoạt động kinh tế phù hợp với lứa tuổi.
0¤ôp8
Nền kinh tế là một chỉnh thể bao gồm các hoạt động kinh tế cơ bản như sản xuất,
phân phối – trao đổi, tiêu dùng. Mỗi hoạt động kinh tế đều có vai trò riêng nhưng
giữa chúng có mối liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau. Các hoạt động kinh tế tạo ra các
ngành, nghề khác nhau cho xã hội, góp phần tạo ra việc làm và nhu cầu sử dụng lao động
cho người dân. Bài học này giúp các em nhận thức được vai trò của các hoạt động kinh tế và
trách nhiệm của công dân khi tham gia vào các hoạt động kinh tế.
X(PKm\TXDQViWFiFWUDQKG˱ͣLÿk\YjWK͹FKL͏Q\rXF̯X

6

1

2

4

5

3

– Nêu các hoạt động kinh tế được mô tả trong tranh và chia sẻ hiểu biết của em về
các hoạt động kinh tế đó.

KHÁM PHÁ

+RҥWÿӝQJVҧQ[XҩW
X(PKm\ÿ͕FWU˱ͥQJKͫSVDXYjWU̫OͥLFkXK͗L
Anh D quyết định chuyển toàn bộ diện tích đất trồng lúa của gia đình sang
trồng bưởi da xanh với quy mô 450 gốc. Không chỉ chăm sóc tỉ mỉ, anh D còn tích
cực học hỏi các kĩ thuật trồng trọt, áp dụng biện pháp cắt tỉa cành, hạn chế sử dụng
phân hoá học, ưu tiên dùng phân hữu cơ, phân vi sinh làm cho cây bưởi ngày càng
sai quả. Anh D còn tận dụng đất dưới tán cây để trồng cây họ đậu, vừa tạo cho khu vườn
không gian hai tầng đẹp mắt, vừa đem lại hiệu quả kinh tế cao. Mỗi năm, gia đình anh
cung cấp ra thị trường nhiều nông sản sạch, có giá trị cao.

Hoạt động sản xuất trên đã mang lại hiệu quả như thế nào cho gia đình anh D
và xã hội?

+RҥWÿӝQJSKkQSKӕL±WUDRÿәL
X(PKm\ÿ͕FFiFWU˱ͥQJKͫSVDXYjWK͹FKL͏Q\rXF̯X
(Trường hợp 1.
Doanh nghiệp dệt may T trúng thầu sản xuất quần áo bảo hộ lao động, cung cấp
cho các đối tác ở châu Âu nên đã thu hẹp sản xuất áo sơ mi nam, nữ, đầu tư máy móc
và nhân công hoàn thành các đơn hàng. Nhờ nhanh nhạy nắm bắt kịp xu hướng, các
đơn hàng gia tăng đáng kể, doanh thu và lợi nhuận tăng, giảm bớt thiệt hại do việc
tạm dừng các đơn hàng may mặc, doanh nghiệp có điều kiện duy trì sản xuất, tăng thu
nhập cho công nhân.

– Nhận xét về quyết định phân bố nguồn lực sản xuất và phân chia kết quả sản xuất
của các doanh nghiệp dệt may trong trường hợp trên.
– Nêu vai trò của hoạt động phân phối đối với người sản xuất và người tiêu dùng.

7

(Trường hợp 2.
Nhiều siêu thị, chuỗi cửa hàng tiện lợi trong cả nước đã linh động triển khai các
dịch vụ đặt hàng trực tuyến khi nhận thấy nhu cầu mua sắm trực tuyến của khách
hàng đang ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt là trong tình hình dịch bệnh. Bên
cạnh đó,các doanh nghiệp trên còn triển khai nhóm nhân viên “đi chợ hộ”, giao hàng
trực tiếp hoặc khách hàng đến lấy theo các khung giờ phù hợp.
– Nêu vai trò của hoạt động trao đổi đối với người sản xuất và người tiêu dùng.
– Hãy kể tên các hình thức trao đổi, mua bán trực tuyến khác mà em biết.

+RҥWÿӝQJWLrXGQJ
X(PKm\ÿ͕FWU˱ͥQJKͫSVDXYjWU̫OͥLFkXK͗L
Chỉ còn vài ngày nữa, năm học
mới sẽ chính thức bắt đầu nên lượng
khách hàng đến nhà sách, siêu thị
mua sắm đồ dùng học tập càng tấp
nập. Các sản phẩm như sách giáo
khoa, vở và đồ dùng học tập được
khách hàng lựa chọn nhiều. Với mẫu
mã đẹp, chất lượng và giá cả hợp lí,
các thương hiệu nổi tiếng trong nước
đã thu hút được sự quan tâm của
khách hàng. So với các năm trước, người tiêu dùng Việt Nam hiện nay không chỉ quan
tâm đến mục đích sử dụng mà còn chú ý đến nguồn gốc, nguyên liệu sản xuất nhằm đảm
bảo an toàn sức khoẻ.
– Thị hiếu của người tiêu dùng thay đổi như thế nào so với các năm trước?
– Hoạt động tiêu dùng có vai trò như thế nào đối với sản xuất, phân phối – trao đổi?

7UiFKQKLӋPFӫDF{QJGkQWURQJYLӋFWKDPJLDYjRFiFKRҥWÿӝQJNLQKWӃ
X(PKm\ÿ͕FFiFWU˱ͥQJKͫSVDXYjWU̫OͥLFkXK͗L
(Trường hợp 1.
Anh K dự định mở cửa hàng bán trà sữa ngay trước cổng trường học. Anh sẽ tìm
mua nguồn nguyên liệu rẻ, bột trà chế biến từ bột màu, đường hoá học, hương vị chế
tạo từ các chất tổng hợp,… Anh cho rằng điều này không những tạo sự hấp dẫn của
sản phẩm mà giá bán sẽ rẻ.
8

– Em có nhận xét gì về dự định hoạt động kinh doanh của anh K?
– Em sẽ có lời khuyên như thế nào đối với anh K?
(Trường hợp 2.
Với phương châm “Sức khoẻ người tiêu dùng là tiêu chí hàng đầu”, Doanh nghiệp
Q luôn sản xuất các sản phẩm từ nguồn nguyên liệu tự nhiên, bao bì đóng gói thân thiện
với môi trường. Nhiều năm qua, Doanh nghiệp Q liên tục trồng cây xanh xung quanh
nhà máy, tạo cảnh quan môi trường xanh, sạch. Doanh nghiệp cũng đầu tư kinh phí để
cải tiến thiết bị sản xuất, xây dựng hệ thống xử lí xả thải, giảm thiểu tối đa nguy cơ ô nhiễm
môi trường.
– Em có nhận xét gì về hoạt động của Doanh nghiệp Q?
– Hoạt động đó có ý nghĩa như thế nào đối với kinh tế – xã hội?

– Vai trò của các hoạt động kinh tế trong đời sống xã hội:
+ Hoạt động sản xuất là hoạt động con người tạo ra sản phẩm vật chất
và tinh thần, đáp ứng nhu cầu của đời sống xã hội. Hoạt động sản xuất
là hoạt động cơ bản nhất của con người, quyết định đến các hoạt động
phân phối – trao đổi, tiêu dùng.
+ Phân phối là hoạt động phân chia các yếu tố sản xuất cho các ngành, các
đơn vị sản xuất và phân chia sản phẩm từ người sản xuất đến người tiêu
dùng. Trao đổi là hoạt động nhà sản xuất đưa sản phẩm đến với người
tiêu dùng. Hoạt động phân phối – trao đổi thực hiện vai trò trung gian,
kết nối sản xuất với tiêu dùng. Hoạt động phân phối đóng vai trò phân
chia các yếu tố của quá trình sản xuất. Phân phối phù hợp sẽ góp phần
vào sự phát triển của sản xuất và tiêu dùng. Hoạt động trao đổi đóng
vai trò kết nối sản xuất với tiêu dùng, giúp người sản xuất bán được sản
phẩm, duy trì, phát triển hoạt động sản xuất và đáp ứng nhu cầu mua sắm
của người tiêu dùng.
+ Hoạt động tiêu dùng là hoạt động con người sử dụng các sản phẩm được
sản xuất để thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần của mình. Tiêu dùng
là mục đích của sản xuất.

9

/8<…17t3

7UDRÿәLFQJFiFEҥQYjFKRELӃWHPÿӗQJWuQKKRһFNK{QJÿӗQJWuQKYӟL
êNLӃQQjR*LҧLWKtFKYuVDR
a. Chỉ khi kinh doanh hàng hoá mới tạo ra lợi ích về kinh tế, từ đó thúc đẩy và phát
triển kinh tế quốc gia.
b. Hoạt động tiêu dùng là căn cứ để xác định số lượng, chất lượng hàng hoá.
c. Hạn chế hoạt động sản xuất là biện pháp cần thiết để cải thiện tình trạng ô nhiễm
môi trường ở nước ta hiện nay.
d. Phân phối – trao đổi đóng vai trò là cầu nối thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng.

(PKm\ÿӑFFiFWUѭӡQJKӧSVDXYjWKӵFKLӋQ\rXFҫX
(Trường hợp 1.
Nhờ mô hình xe công nghệ mà thị trường dịch vụ taxi, “xe ôm” công nghệ, giao
hàng nhanh,… tại các thành phố lớn sôi động hơn. Việc này góp phần phát triển nền
kinh tế – xã hội, tạo việc làm và nhu cầu sử dụng lao động, làm thay đổi thói quen tiêu
dùng, sinh hoạt và di chuyển của người dân theo hướng tiện lợi, tích cực.

– Xác định các hoạt động kinh tế mà các hãng xe công nghệ đang tham gia.
– Nêu những đóng góp mà các hãng xe công nghệ mang lại cho nền kinh tế.
(Trường hợp 2.
Ngày 8 tháng 3, K bàn với T cùng nhau góp tiền để dành mua hoa về bán. Nhờ khéo
tay và ham học hỏi, K và T kết được những bó hoa vô cùng xinh xắn, rất được khách
hàng yêu thích và ủng hộ. Việc kinh doanh trên đem lại cho K và T một số tiền nhỏ.
Hai bạn dự định dùng số tiền ấy tham gia một khoá học về cắm hoa, nhằm phát triển
năng khiếu của bản thân.
– Xác định hoạt động kinh tế mà K và T đã tham gia.
– Nhận xét về việc làm của K và T khi tham gia vào hoạt động kinh tế kể trên.
(Trường hợp 3.
Xu hướng “tiêu dùng xanh” hiện nay đang được nhiều người quan tâm. Người tiêu
dùng chuyển sang lựa chọn các sản phẩm như bình đựng nước bằng thuỷ tinh thay
10

cho bình nhựa, sử dụng túi vải thay cho túi nilon,… Điều này góp phần tạo nên được
sản phẩm thân thiện môi trường, giảm chất thải và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.
– Xác định hoạt động kinh tế trong trường hợp trên.
– Nhận xét về tác động của xu hướng “tiêu dùng xanh” đến đời sống xã hội.

(PKm\ÿӑFWUѭӡQJKӧSVDXYjWUҧOӡLFkXKӓL
Gia đình M chuyên trồng và cung cấp sản phẩm rau hữu cơ ra thị trường. Sau giờ học,
M thường giúp bố mẹ đóng gói sản phẩm. Nhờ khả năng giao tiếp tốt, bố mẹ giao cho M
nhiệm vụ trực điện thoại trả lời các đơn đặt hàng của khách hàng. M còn tìm tòi, giới thiệu
sản phẩm của gia đình qua mạng xã hội, khiến mọi người biết đến nhiều hơn.
– M đã tham gia hoạt động nào cùng gia đình? Em có ý kiến như thế nào về việc
làm của M?
– Em sẽ làm gì để tham gia vào các hoạt động kinh tế phù hợp với lứa tuổi?

(PKm\ÿӑFWuQKKXӕQJVDXYjWUҧOӡLFkXKӓL
Khu vực nhà B sinh sống có nhiều hộ sản xuất kinh doanh làm sợi bún, phở. Thấy hộ
kinh doanh P thường xuyên để bún dưới đất, B về nhà nói chuyện với mẹ:
– Mẹ ơi, hộ kinh doanh P không che đậy bún để ruồi bọ bay vào, rất mất vệ sinh ạ!
Mẹ B thở dài:
– Vậy thôi, từ mai nhà mình không mua bún ở đó nữa.
B nói thêm:
– Hay là mình báo chính quyền đi, mẹ?.
Nghe vậy, mẹ của B bảo:
– Nhưng cũng là tình làng nghĩa xóm. Khó nghĩ quá!
– Em có đồng tình với hành động của B không? Vì sao?
– Nếu là B, em sẽ nói như thế nào với mẹ?
9t1'š1*

(PKm\FQJFiFEҥQOrQêWѭӣQJFKRNӃKRҥFKNLQKGRDQKPӝWPһW
KjQJSKKӧSYӟLÿӕLWѭӧQJQJѭӡLPXDOjKӑFVLQKWUXQJKӑFSKәWK{QJ
(PKm\WuPKLӇXYjYLӃWEjLJLӟLWKLӋXPӝWVҧQSKҭPWӯWKLrQQKLrQYӟLFiF
EҥQWURQJOӟS
11

BÀI

2

&k&&+˜7+ƒ&˜$11.,1+7‚

Yêu cầu cần đạt
– Nhận biết được vai trò của các chủ thể tham gia trong nền kinh tế.
– Nhận diện được vai trò của bản thân, gia đình với tư cách là một chủ thể tham
gia trong nền kinh tế.
– Nhận biết được trách nhiệm của công dân trong việc tham gia vào các hoạt
động kinh tế.

0¤ôp8
Nền kinh tế bao gồm nhiều chủ thể khác nhau: người sản xuất, người tiêu dùng, các
chủ thể trung gian và Nhà nước. Bài học này giúp chúng ta nhận biết được các chủ thể
kinh tế và vai trò của họ khi tham gia nền kinh tế, xác định được vai trò của bản thân,
gia đình với tư cách là chủ thể để thực hiện trách nhiệm của công dân khi tham gia các
hoạt động kinh tế.
X(PKm\TXDQViWFiFWUDQKG˱ͣLÿk\YjWK͹FKL͏Q\rXF̯X

12

1

2

4

3

Hãy xác định các chủ thể kinh tế được mô tả trong hình và chia sẻ hiểu biết của
em về các chủ thể kinh tế.
KHÁM PHÁ

9DLWUzFӫDFiFFKӫWKӇWKDPJLDWURQJQӅQNLQKWӃ
D&KͯWK͋V̫Q[X̭W
X(PKm\ÿ͕FWU˱ͥQJKͫSVDXYjWU̫OͥLFkXK͗L
Những ngày đầu bắt tay vào chăn nuôi dê, do chưa nắm vững kĩ thuật nên anh H
gặp rất nhiều khó khăn. Không nản chí, anh tự sưu tầm tài liệu, tìm hiểu cách phòng
và điều trị các chứng bệnh trên đàn dê. Ngoài ra, anh còn tìm đến các trang trại, hộ
gia đình chăn nuôi khác để học hỏi. Hiện đàn dê của gia đình anh H đã phát triển gần
1 000 con, mang lại thu nhập ổn định, tạo việc làm cho nhiều người dân địa phương.
Anh H còn chủ động đóng thuế, quyên góp tiền ủng hộ làm đường xá, trường học,…
góp phần vào sự phát triển kinh tế – xã hội trong vùng.

Em hãy xác định những việc làm của anh H thể hiện trách nhiệm với tư cách là
chủ thể sản xuất tham gia vào nền kinh tế. Theo em, những việc làm của anh H đã
đóng góp gì cho nền kinh tế và cho đời sống xã hội.
E&KͯWK͋WLrXGQJ
X(PKm\ÿ͕FWU˱ͥQJKͫSVDXYjWU̫OͥLFkXK͗L
Chị V luôn cân nhắc đến các yếu tố bảo vệ môi trường khi quyết định mua bất kì sản
phẩm nào. Chị có thể trả số tiền cao hơn cho sản phẩm có bao bì dễ tái chế hoặc tái sử
dụng được. Chị V thường chọn mua các sản phẩm làm từ tự nhiên như ống đũa bằng tre,
bàn chải tre, bông tắm xơ mướp,… Việc làm của chị V vừa mang lại hiệu quả kinh tế vừa
góp phần cải thiện môi trường, đảm bảo cho sức khoẻ của bản thân và gia đình.

– Chị V đã thể hiện vai trò chủ thể tiêu dùng của mình như thế nào trong trường
hợp trên?
– Việc làm của chị V có ý nghĩa như thế nào đối với các hoạt động kinh tế?

13

F&KͯWK͋WUXQJJLDQ
X(PKm\ÿ͕FWU˱ͥQJKͫSVDXYjWU̫OͥLFkXK͗L
Với chuỗi cửa hàng và trung tâm mua sắm phủ khắp cả nước, hệ thống siêu thị A
đã và đang làm rất tốt vai trò cầu nối giữa người sản xuất và người tiêu dùng, đảm
bảo mang đến cho người dân những sản phẩm chất lượng tốt nhất. Bên cạnh đó, hệ
thống siêu thị này còn đưa ra hàng loạt các chương trình giới thiệu sản phẩm, khuyến
mãi, chính sách chăm sóc khách hàng chu đáo, tạo sự an tâm và tin tưởng cho người
tiêu dùng.
Chủ thể kinh tế nào được đề cập trong trường hợp trên? Hoạt động của hệ thống
siêu thị A đã giúp ích gì cho người sản xuất và người tiêu dùng?
G&KͯWK͋1KjQ˱ͣF
X(PKm\ÿ͕FWK{QJWLQG˱ͣLÿk\YjWU̫OͥLFkXK͗L
hTHÔNG TIN.

“

Theo Báo cáo của Tổng cục Thống kê năm 2021, dịch bệnh Covid-19 đã khiến
cho hơn 100 ngàn doanh nghiệp rút khỏi thị trường. Để khắc phục hậu quả, Chính
phủ đã trình Quốc hội thông qua nghị quyết cắt giảm 30% thuế thu nhập doanh
nghiệp cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, có doanh số dưới 200 tỉ đồng/năm.
Việc ban hành chính sách trên đã kịp thời cổ vũ, động viên tinh thần đối với cộng
đồng doanh nghiệp Việt Nam.
(Theo Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 25/11/2021)

“
– Nhà nước đã làm gì trước khó khăn của doanh nghiệp do tác động của dịch
bệnh Covid – 19?
– Theo em, nhà nước có vai trò như thế nào đối với nền kinh tế?

7UiFKQKLӋPFӫDF{QJGkQYӟLWѭFiFKOjPӝWFKӫWKӇNLQKWӃ
X(PKm\ÿ͕FFiFWU˱ͥQJKͫSVDXYjWK͹FKL͏Q\rXF̯X
(Trường hợp 1.
Sau khi tốt nghiệp ngành trồng trọt, anh H đã về quê để xây dựng mô hình trồng
rau sạch. Với phương châm “Rau sạch từ vườn”, anh H cùng gia đình dùng phân hữu cơ
và không dùng thuốc bảo vệ thực vật khi trồng rau. Ngoài ra, anh còn liên kết với các
hộ gia đình ở địa phương để trồng, thu mua nông sản, đáp ứng nhu cầu của thị trường.
14

Em hãy nhận xét về việc làm của anh H và gia đình anh.
(Trường hợp 2. Cửa hàng bách hoá của chị B kinh doanh đa dạng các sản phẩm
phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân địa phương. Chị B chủ động tìm hiểu nguồn
sản phẩm trước khi nhập vào, niêm yết rõ giá cả và thời hạn sử dụng của sản phẩm, giúp
cho người dân dễ dàng lựa chọn.
– Em hãy nhận xét về việc làm của chị B.
– Trình bày vai trò của bản thân với tư cách là một chủ thể tham gia trong nền
kinh tế.
(Trường hợp 3. Khi đến trung tâm thương mại, chị N phát hiện có một loại hàng
hoá đã hết hạn sử dụng nhưng vẫn được để ở trên kệ. Ngay lập tức, chị N chụp ảnh và
báo ngay cho quản lí trung tâm thương mại. Sau khi được nhắc nhở, quản lí đã nhận
lỗi và cam kết sẽ kiểm tra kĩ lưỡng các sản phẩm nhằm đảm bảo an toàn cho sức khoẻ
người tiêu dùng.
– Em hãy nhận xét về việc làm của chị N và cách ứng xử của quản lí trung tâm
thương mại trong trường hợp trên.
– Với tư cách là người tiêu dùng, hãy liệt kê những tiêu chí của bản thân khi
mua sắm.

– Vai trò của các chủ thể trong nền kinh tế:
+ Chủ thể sản xuất: Là những cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp,…
sử dụng các yếu tố đầu vào như nguồn vốn, sức lao động, tài nguyên,…
tạo ra hàng hoá (sản phẩm, dịch vụ) cho xã hội, phục vụ nhu cầu tiêu dùng,
góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế.
Ngoài mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận, chủ thể sản xuất cần phải tuân thủ
pháp luật, có trách nhiệm cung cấp những hàng hoá, không làm tổn hại
đối với con người, với môi trường và xã hội.

15

+ Chủ thể tiêu dùng: Là người tiêu thụ các sản phẩm, dịch vụ để thoả mãn
nhu cầu của mình. Chủ thể tiêu dùng có vai trò quan trọng trong việc
định hướng, tạo động lực cho sản xuất phát triển, có trách nhiệm đối với
sự phát triển bền vững.
Chủ thể tiêu dùng cần phải có trách nhiệm đối với sự phát triển bền
vững của xã hội; lựa chọn, tiêu dùng hàng hoá có nguồn gốc, xuất xứ rõ
ràng; phê phán hành vi trái pháp luật trong hoạt động kinh tế.
+ Chủ thể trung gian: Gồm những tổ chức cá nhân giữ vai trò kết nối giữa
người tiêu dùng và người sản xuất trong nền kinh tế. Dưới tác động của
phân công lao động xã hội, những chủ thể trung gian xuất hiện trên thị
trường thực hiện kết nối các quan hệ mua và bán, sản xuất và tiêu dùng,…
giúp nền kinh tế linh hoạt, hiệu quả.
+ Nhà nước: Có vai trò điều tiết và tạo điều kiện thuận lợi cho các ngành
kinh tế khác nhau hoạt động sản xuất kinh doanh hiệu quả. Đồng thời,
Nhà nước cũng tác động để điều chỉnh và khắc phục những vấn đề nảy
sinh trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội.

/8<…17t3

(PÿӗQJWuQKKD\NK{QJÿӗQJWuQKYӟLêNLӃQQjRGѭӟLÿk\"9uVDR"
a. Người sản xuất chỉ cần tối đa hoá lợi nhuận, không cần quan tâm đến quyền lợi
người tiêu dùng.
b. Sự đa dạng nhu cầu của người tiêu dùng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất.
c. Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động của các chủ thể kinh tế đều chịu sự điều tiết,
can thiệp của Nhà nước.
d. Chủ thể trung gian tồn tại độc lập với người sản xuất và người tiêu dùng.

(PKm\ÿӑFFiFWUѭӡQJKӧSVDXYjWUҧOӡLFkXKӓL
(Trường hợp 1.
Khi lựa chọn mĩ phẩm, cô N có thói quen chọn lựa những sản phẩm có giá thành
rẻ, số lượng nhiều mà không chú ý đến chất lượng. Vì theo cô, người tiêu dùng chỉ cần
chọn những sản phẩm hợp túi tiền và đảm bảo số lượng, còn chất lượng thì không
cần quan tâm.
– Em có đồng tình với quan niệm mua sắm của cô N không? Vì sao?
– Với tư cách là người tiêu dùng, em sẽ làm gì để thể hiện trách nhiệm của mình?
16

(Trường hợp 2. Hộ kinh doanh A đưa ra thị trường sản phẩm ống hút, đũa,... làm
từ tre với mong muốn tạo ra sản phẩm thân thiện môi trường. Ngoài ra, hộ kinh doanh
này còn liên kết với nông dân trồng tre, trúc, nứa để thu mua nguyên liệu và tạo việc làm
cho người lao động.
– Hộ kinh doanh A đã thể hiện trách nhiệm của chủ thể kinh tế nào?
– Theo em, hoạt động của Hộ kinh doanh A phù hợp hay chưa? Vì sao?
(Trường hợp 3. Do có lỗi trong dây chuyền sản xuất, Công ti B quyết định thu hồi
sản phẩm đã đưa ra thị trường. Đồng thời, công ti còn gửi thư xin lỗi đến các đối tác và
người tiêu dùng bằng sự cầu thị và trách nhiệm.
Là người tiêu dùng, em có đồng tình với cách xử lí của Công ti B không? Vì sao?
(Trường hợp 4. Nhằm góp phần bình ổn mặt bằng giá bảo đảm cung cấp đủ
hàng hoá thiết yếu cho người dân, Chính phủ đã chỉ đạo thực hiện các giải pháp kiểm
soát bình ổn giá các mặt hàng thiết yếu như: gạo, thịt lợn, xăng dầu, vật tư y tế,… và
biện pháp điều hành giá các mặt hàng thuộc danh mục Nhà nước định giá.
Em có nhận xét gì về vai trò của Nhà nước trong trường hợp trên?

(PKm\ÿӑFFiFWUѭӡQJKӧSVDXYjWKӵFKLӋQ\rXFҫX

Trong những năm gần đây, xu hướng mua và bán hàng trực tuyến phát triển mạnh.
Nghe bạn bè rủ mua quần áo trên một trang bán hàng điện tử, chị H cũng chọn mua
và thanh toán bằng ví điện tử. Khi nhận hàng, chị thấy sản phẩm không như mình
chọn và có nhiều lỗi. Chị H đã nhiều lần phản ánh nhưng không có kết quả.
Em hãy cho biết chị H cần làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình.

9t1'š1*

(PKm\YLӃWEjLYLӃWFKLDVҿVX\QJKƭFӫDEҧQWKkQYӅYDLWUzFӫDQJѭӡL
WLrXGQJQJѭӡLVҧQ[XҩWNKLWKDPJLDWURQJQӅQNLQKWӃ
9ӟLWѭFiFKOjQJѭӡLWLrXGQJFyWUiFKQKLӋPHPKm\WKLӃWNӃ
LQIRJUDSKLFWKӇKLӋQQKӳQJÿLӅXFҫQOѭXêNKLVӱGөQJVҧQSKҭP
GӏFKYөFKREҧQWKkQYjJLDÿuQK
17

&+˜ô7+Š75›¢1*
9j&¡&+‚7+Š75›¢1*

BÀI

7+Š75›¢1*
9j&+&1u1*&˜$7+Š75›¢1*

3

Yêu cầu cần đạt
– Nêu được khái niệm thị trường.
– Liệt kê được các loại thị trường.
– Liệt kê được chức năng của thị trường.
– Phê phán các hành vi không đúng khi tham gia thị trường.

0¤ôp8
Thị trường là “cầu nối” giữa sản xuất với tiêu dùng. Việc sản xuất ra hàng hoá gì, cần
có dịch vụ nào đều xuất phát từ nhu cầu thị trường. Bài học sẽ giúp các em tìm hiểu
các loại thị trường và chức năng của thị trường giúp các chủ thể kinh tế đưa ra được
những quyết định tối ưu khi tham gia vào các hoạt động kinh tế.
X&KLDV̓KL͋XEL͇WFͯDE̫QWKkQY͉P͡WV͙OR̩LWK͓WU˱ͥQJͧÿ͓DSK˱˯QJVLQKV͙QJ

KHÁM PHÁ

.KiLQLӋPWKӏWUѭӡQJ
X(PKm\ÿ͕FWU˱ͥQJKͫSVDXYjWU̫OͥLFkXK͗L
Vào những ngày giáp Tết, lượng khách hàng đến chợ đông đúc hơn. Các gian hàng
phục vụ mặt hàng Tết đa dạng, phong phú như: bánh kẹo, giò chả, bánh chưng, hoa
quả, rau củ, hàng đông lạnh,... ; có khu vực bày bán đủ các loại cây như: đào, mai, cúc,
lan,... nhằm đáp ứng nhu cầu mua sắm và chưng Tết. Người dân đi chợ không chỉ để
mua sắm mà còn để tận hưởng không khí háo hức khi Tết đến.

18

– Hoạt động kinh tế nào diễn ra tại chợ? Các yếu tố nào tham gia vào hoạt động
kinh tế đó?
– Trong các hoạt động kinh tế kể trên, các chủ thể kinh tế tác động với nhau
nhằm xác định điều gì? Các quan hệ kinh tế nào đ...