Trường: THPT BÌNH THẠNH

Họ và tên giáo viên: NGUYỄN NGỌC LAN

Tổ: NGỮ VĂN – TIẾNG ANH

LỚP DẠY: 10A2
TÊN BÀI DẠY:

BÀI 6: NÂNG NIU KỈ NIỆM (THƠ)
..................................................
Môn: Ngữ văn 10 – Lớp:
Số tiết : 12 tiết.
KHBD – TIẾT: 55,56, 57

I.MỤC TIÊU.
- Về phẩm chất: Biết trân trọng, gìn giữ những kỉ niệm đồng thời có trách nhiệm với hiện
tại và tương lai.
- Về năng lực chung: Phát triển năng lực tự chủ và tự học, năng lực giải quyết vấn đề và
sáng tạo thông qua hoạt động đọc, viết, nói và nghe, năng lực hợp tác thông qua các hoạt động
làm việc nhóm, chia sẻ, góp ý cho bài viết và bài nói.
- Về năng lực đặc thù: phát triển năng lực ngôn ngữ và văn học:
+ Phân tích và đánh giá được giá trị thẩm mĩ của một số yếu tố trong thơ như: từng hình
ảnh, vần, nhịp, đối, chủ thể trữ tình.

+ Phân tích và đánh giá được tình cảm, cảm xúc, cảm hứng chủ đạo mà người viết thể hiện
qua văn bắn; phát hiện được các giá trị đạo đức, văn hoá từ văn bản; nêu được ý nghĩa hay tác
động của tác phẩm văn học đối với quan niệm, cách nhìn, cách nghĩ và tình cảm của người đọc;
thể hiện được cảm xúc và sự đánh giá của cá nhân về tác phẩm.
+ Nhận biết được lỗi về trật tự từ và cách sửa.
+ Viết được văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm trữ tình; chủ đề, những nét
đặc sắc về hình thức nghệ thuật và tác dụng của chúng.
+ Biết giới thiệu, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm văn học (theo lựa
chọn cá nhân); nghe và nắm bắt được ý kiến, quan điểm của người nói, biết nhận xét, đánh giá về
ý kiến, quan điểm đó.
+ Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản Chiếc lá đầu tiên
+ Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về văn bản Chiếc lá đầu tiên
+ Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành tựu nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa văn
bản.
+ Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm nghệ thuật của văn bản với các văn bản khác có
cùng chủ đề.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC, HỌC LIỆU.
1. Học liệu: Sách giáo khoa, sách giáo viên, phiếu học tập

CHIẾC LÁ ĐẦU TIÊN
Hoàng Nhuận Cầm
I. TRƯỚC KHI ĐỌC
(1): Canh cá trầu mẹ thường hay nấu khế
Khế trong vườn, thèm một tí rau thơm
Ừ, thể đó mà một đời xa cách mẹ
Ba mươi năm trở lại nhà, nước mắt xuống mâm cơm
                                                   (Canh cá trầu - Chế Lan Viên)
(2) Quê hương tôi có con sông xanh biếc
Nước gương trong soi tóc những hàng tre
Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè
Toả nắng xuống lòng sông lấp loáng

(Trích “Nhớ con sông quên hương” – Tế Hanh)
Hỏi: Những ngữ liệu nào sau đây lưu lại kỉ niệm của tác giả? Đó là những kỷ niệm gì?
Trả lời
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................

Thống nhất
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................

II. TIẾN HÀNH ĐỌC:
Câu 1/ Theo bạn, các từ ngữ “một người” (dòng 8), “tôi” (dòng 16), “anh” (các
dòng thơ khác) trong bài thơ có thể chỉ những ai? Cách sử dụng các từ ngữ nhân
xưng như vậy có tác dụng gì?
Trả lời
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................

Thống nhất
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................

Câu 2/Xác định các biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ 3, 4, 6 và nêu tác
dụng của chúng.
Trả lời
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................

Thống nhất
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................

Câu 3/Nhận xét về tác dụng của việc sử dụng đối thoại ở khổ thơ 5.
Trả lời

Thống nhất

.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................

.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................

Câu 4/ Liệt kê một số từ ngữ, hình ảnh bộc lộ tình cảm, cảm xúc của chủ thể trữ
tình. Từ đó, nêu cảm hứng chủ đạo của bài thơ.
Trả lời
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................

Thống nhất
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................

Câu 5/ Bạn cảm nhận như thế nào về hình ảnh “chiếc lá buổi đầu tiên" ở cuối
bài thơ?
Trả lời
Thống nhất
................................................................. .................................................................
................................................................. .................................................................
................................................................. .................................................................
................................................................. .................................................................
................................................................. .................................................................
................................................................. .................................................................
III. SAU KHI ĐỌC:
Câu 1:
Yêu cầu: HS rút ra kết luận sau khi đọc bằng việc trả lời các câu hỏi gợi mở. Từ
đó, HS đó tiến hành vận dụng bằng cách trả lời câu hỏi hoặc thực hiện yêu cầu bên
dưới.

Câu hỏi gợi mở

Rút ra kết luận

1/ Thế nào là tình cảm,
cảm xúc trong thơ?

2/ Thế nào là cảm hứng
chủ đạo trong thơ?

3/ Những yếu tố nào
làm nên giá trị thẩm mĩ
cho tác phẩm thơ?
Câu hỏi 2:Bài thơ Chiếc lá đầu tiên của Hoàng Nhuận Cầm gợi lên trong bạn
những kỉ niệm hoặc những suy nghĩ gì về tuổi học trò?
Trả lời
................................................................
.
................................................................
.
................................................................
.
................................................................
.
................................................................
.
................................................................
.
................................................................
.
................................................................
.

Thống nhất
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.

Câu hỏi 3:Đọc bài thơ Cánh đồng của nhà thơ Ngân Hoa và phân tích đánh giá về
bài thơ.
CÁNH ĐỒNG
Những đóa hoa cúc vừa hái về từ cánh đồng mùa xuân rộng lớn.
Tỏa sáng trên chiếc bình gốm sẫm màu
Chạm vào em một chiếc lá già nua, một nụ hoa bé bỏng, một hơi thở run run, một làn
sương ẩm ướt
Chạm vào em một lảnh lót trong veo, một vang rền trầm đục, một nức nở âm u, một
lặng câm rực rỡ…
Em chạy về với cánh đồng rộng lớn mùa xuân
Chân ngập trong đất nềm tơi xốp
Em gọi tên những loài hoa chưa kịp mọc
Em gọi tên những trái cây chưa kịp ra đời
Những trái cây đang ngủ trong hat mầm vừa nứt
Đang ngủ trong đóa hoa nấp dưới đất cày,
Dưới lớp đất cày có những chiếc bình gốm
Chưa kịp thành hình chờ đợi các loài hoa.
(Ngân Hoa, Cánh đồng, NXB Văn học, Hà Nội, 1996, tr.49-50)

Trả lời
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................

Thống nhất
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
.................................................................
..................................................................

2. Thiết bị: Máy chiếu, bảng, dụng cụ khác nếu cần.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC .

A. KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập từ đó
khắc sâu kiến thức nội dung bài học Chiếc lá đầu tiên
b. Nội dung:: GV tổ chức cho HS chia sẻ về những kỉ niệm ở dưới mái trường THCS và đặt
câu hỏi gợi mở vấn đề
c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS và đáp án về những kỉ niệm với trường cũ
d. Tổ chức thực hiện
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
-

GV đặt câu hỏi gợi mở: Những kỉ niệm đáng nhớ nhất của mình về mái trường THCS mà

mình từng theo học

- GV mở đoạn video về ngôi trường cùng hình ảnh cây phượng già....
- Câu hỏi:
+ Hình ảnh mái trường, cây phượng gợ chúng ta nhớ về điều gì?
+ Khi nghe lời bài hát “ Mái trường mến yêu” “ Mong ước kỉ niệm xưa”. Gợi cho các em nhớ
về điều gì?
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
-

HS lắng nghe yêu cầu của GV, xung phong chia sẻ những kỉ niệm đáng nhớ và lần gần
nhất mình trở về thăm trường cũ trước lớp

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời một số HS nêu cảm nghĩ về trường cũ
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét đánh giá
- GV dẫn dắt vào bài: Quá khứ và kỉ niệm luôn là một điều vô cùng đặc biệt đối với hiện tại và
tương lai.Những kỉ niệm vui sẽ giúp con người có thêm động lực cũng như nguồn năng lương
tích cực đối với cuộc sống, còn những kỉ niệm buồn sẽ giúp chúng ta có thêm những bài học kinh
nghiệm. Tình cảm tuổi học trò luôn là một thứ tình cảm trong sáng và tuyệt vời nhất. Trong bài
học ngày hôm nay chúng ta sẽ cùng ôn lại những kỉ niệm tuổi học trò với tình yêu trong sáng qua
Bài 1 – Tiết 1- Chiếc lá đầu tiên.
B. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Đọc văn bản

a. Mục tiêu: Nắm được những thông tin về thể loại và đọc văn bản Chiếc lá đầu tiên
b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên quan đến văn
bản Chiếc lá đầu tiên
c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan đến văn bản
Chiếc lá đầu tiên
d. Tổ chức thực hiện
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu về tác giả tác phẩm

I. Tìm hiểu chung

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

1. Tác giả

- GV mời đại diện các nhóm dựa vào nội dung đã đọc ở
nhà:

a. Cuộc đời – sự nghiệp
- Hoàng Nhuận Cầm sinh 1952 mất 2021
quê quán Hà Nội.
- Ông được mệnh danh là nhà thơ của học
sinh, sinh viên bởi có nhiều tác phẩm viết
về kỉ niệm của tuổi trẻ, tình yêu với giọng
điệu trẻ trung, sôi nổi.
- Ngoài việc làm thơ, ông còn viết kịch

bản phim, tham gia đóng phim
b. Tác phẩm
- Hoàng Nhuận Cầm có 1 số tập thơ nổi
tiếng như: Xúc xắc mùa thu ( 1992), Hò
hẹn mãi cuối cùng em cũng đến (2007).
- Trong đó, tác phẩm Chiếc lá đầu tiên
được in trong tập Xúc xắc mùa thu NXB
hội Nhà văn xuất bản năm 1992.

+ Hãy trình bày hiểu biết của em về tác giả Hoàng Nhuận
Cầm và tác phẩm Chiếc lá đầu tiên.
- HS tiếp nhận nhiệm vụ.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS đọc thông tin trong SGK, chuẩn bị trình bày trước lớp.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời 2 – 3 HS phát biểu, yêu cầu cả lớp nhận xét, bổ
sung.
Dự kiến sản phẩm: HS dựa vào SHS, tóm tắt về nêu vài nét
cơ bản về tác giả, tác phẩm.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.
- GV bổ sung
+ Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ Chiếc lá đầu tiên được sáng

tác vào mùa hè năm 1971, những phải đến hơn 10 năm sau
bài thơ mới được hoàn thành. Bài thơ ban đầu có tên là
“Trường ơi, chào nhé”.
+ 2 khổ đầu tiên được tác giả viết khi ông bước chân vào
cánh cửa đại học, khi đó ông vừa bước qua “tuổi khăn
quàng, phấn trắng, nắng vô tâm”.
+ Khổ thơ tiếp theo ông viết khi nhập ngũ. Lúc đó là những
cảm xúc đã được chắt lọc qua thời gian cùng nỗi nhớ trường
lớp, bạn bè, thầy cô, nhớ về tuổi học trò đầu tiên.
+ Khổ cuối cùng của bài thơ ra đời vào thời điểm sau ngày
30/4/1975 khi đất nước vừa thống nhất, Hoàng Nhuận Cầm
trở lại khoa Văn, trường đại học Tổng hợp tiếp tục cuộc đời
sinh viên. Trong khoảnh khắc đứng lặng lẽ trên sân trường,
ông biết rằng tất cả tuổi thanh xuân đã gửi lại ở trong những
cánh rừng lửa đạn, còn trước mắt mình là thế hệ tiếp nối.
Hoạt động 2: Khám phá văn bản
a. Mục tiêu:Nhận biết và phân tích được văn bản Chiếc lá đấu tiên
b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên quan đến văn
bản Chiếc lá đấu tiên
c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan đến văn bản
Chiếc lá đấu tiên.
d. Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Nhiệm vụ 1: Bố cục và thể thơ

1. Thể thơ, bố cục và phương thức biểu đạt

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- Thể thơ: tự do

- GV mời đại diện các nhóm dựa vào nội dung - Phương thức biểu đạt: Biểu cảm
đã đọc ở nhà:

- Bố cục:

+ Xác định thể thơ cùng phương thức biểu cảm + 2 khổ thơ đầu: nỗi nhớ về nhân vật em.
chính của tác phẩm Chiếc lá đầu tiên

+ 4 khổ thơ tiếp theo: nỗi nhớ về ngôi trường cũ.

+ Bài thơ Chiếc lá đầu tiên gồm có mấy phần? Ý + 2 khổ thơ còn lại: Cảm xúc của nhân vật trữ tình.

nghĩa từng phần?

- Ý nghĩa nhan đề tác phẩm

+ Ý nghĩa nhan đề Chiếc lá đầu tiên gợi cho em “ Chiếc lá đầu tiên” là hình ảnh biểu tượng. Nó là
suy nghĩ gì?

hình ảnh tượng trưng cho tình yêu đầu tiên mới

- Các nhóm tiếp nhận nhiệm vụ.

chớm nở, cho cuộc hẹn hò đầu tiên, cho kỉ niệm

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

đầu tiên,...cho những bâng khuâng lạ lẫm đầu tiên

- Các nhóm thảo luận để trả lời.

của tuổi học trò. Những gì mang tính chất “đầu

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo tiên” thường ban sơ, trong trẻo, vì thế nó sẽ để lại
luận

ấn tượng sâu đậm trong kí ức con người.

- GV mời đại diện 1 nhóm lên bảng yêu cầu các Nhìn chung hình ảnh đầu tiên sẽ gợi cho người đọc
nhóm khác nhận xét, góp ý, bổ sung.

những sự trong sáng, ngây thơ cũng những xúc cảm

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ khó quên.
học tập

2.Cảm hứng chủ đạo của bài thơ

- GV nhận xét, chốt kiến thức.

Cảm xúc mãnh liệt, xuyên suốt bài thơ là niềm tha

Nhiệm vụ 2: Cảm hứng chủ đạo của bài thơ

thiết nhớ trường lớp, nhớ thầy cô, là tình yêu tuổi

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

học trò trong sáng.

- Dựa vào kiến thức và văn bản đã chuẩn bị ở
nhà hãy cho biết:
+ Cảm hứng chủ đạo của tác phẩm là gì?
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- Các nhóm thảo luận để trả lời.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo
luận
- GV mời đại diện 1 nhóm lên bảng yêu cầu các
nhóm khác nhận xét, góp ý, bổ sung.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
học tập
- GV nhận xét, chốt kiến thức
Nhiệm vụ 3:Tình cảm của chủ thể trữ tình
dành cho nhân vật em
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- Dựa vào phần chuẩn bị tại nhà em hãy trả lời
các câu hỏi sau đây:
+ Tình cảm của chủ thể trữ tình dành cho nhân
vật em được thể hiện như thế nào?
+ Những hình ảnh “hoa súng tím”, “chùm

1. Tình cảm nhân vật trữ tình dành cho nhân
vật “em”
- Hai câu thơ đầu là dòng hồi ức của tác giả về
khoảng thời gian tươi đẹp với nhân vật em.
- Tác giả dùng câu hỏi nhưng không cần sự hồi đáp
như một sự nuối tiếc khe khẽ. “Em thấy không, tất
cả đã xa rồi”

phượng hồng”, “tiếng ve”…có tác dụng gì để => Câu thơ thể hiện sự tiếc nuối, nỗi nhớ của tác
diễn tả cảm xúc của nhà thơ?

giả về quá khứ tươi đẹp ngày ấy.

+ Việc sử dụng đại từ nhân xưng “ anh”, “một Thời gian là một thứ gì đó vô cùng đáng sợ nó nhẹ
người”, “tôi” là chỉ ai? Việc sử dụng đại từ đó nhàng, âm thầm nhưng lại kéo theo bao nhiêu kỉ
có tác dụng thế nào?

niệm cùng với tình cảm của con người. “Tiếng thở

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

của thời gian” là một phép ẩn dụ nhẹ nhàng không

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học cần số đếm chẳng cần cụ thể bao lâu song nó cũng
tập

khiến cho người đọc cảm nhận được sự xa xôi, hoài

- HS lắng yêu cầu của GV, sau đó thảo luận theo niệm. Thời gian cũng trở nên lắng đọng cảm xúc
cặp để tóm tắt.

tình cảm của con người.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo - Hình ảnh “hoa súng tím”, “cành phượng hồng” và
luận

“tiếng ve”…những hình ảnh quen thuộc gắn liền

- GV mời 1 – 2 HS trình bày phần tóm tắt trước

với tuổi học tròđược tác giả lồng ghép thật khéo để

lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

thể hiện cảm xúc của nhân vật. Hình ảnh hoa súng

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

tím như là sự đọng lại, sự dồn tự để cháy lên một

học tập

lần cuối của con đường học trò sắp kết thúc.

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

“Chùm phượng hồng” gợi cảm giác bồi hồi, nuối
tiếc làm ai đã đánh rơi những phút ban đầu. “Tiếng
ve” là âm thanh đặc trưng của mùa hạ, cũng là mùa
chia tay của lứa tổi học trò hồn nhiên
 Tất cả các hình ảnh như “phượng hồng” ,
“tiếng ve”, “hoa súng tím” được tác giả nhân hóa
nhằm thể hiện nỗi nhớ buồn thương da diết, và sự
bâng khuâng của chủ thể về một miền kí ức học trò
xa xôi.
- Đại từ nhân xưng “ta”, “tôi” hay “anh” thực
chất cũng chính là một mà thôi. Đó là chủ thể trữ
tình song nó được đặt tương quan ở nhiều mối quan
hệ khác nhau: anh là tương quan với em, tôi tương
quan với bạn, ta….Sự thay đổi tinh tế trong việc sử
dụng các đại từ nhân xưng đã giúp tác giả bộc lộ
cảm xúc của chính mình và nói thay tâm trạng của
người khác, nhờ vậy bài thơ dễ dàng chạm đến cảm
xúc của nhiều người và tìm được tiếng nói đồng
cảm. Khi thì chủ thề là anh vì muốn gửi gắm
những nỗi niềm riêng tư với em –mối tình đầu của

anh; khi thì chủ thể là tôi vì muốn được chia sẻ
những cảm xúc của lòng mình với bạn (tất cả mọi
người, trong đó có em). Khi thì chủ thể trữ tình lại
là ta trong cuộc trò chuyện cùng hoa mướp, lúc ấy
ta vừa là tâm tình với chính mình vừa muốn bộc lộ
với những người khác. Cảm xúc trào dâng mãnh
liệt vượt qua ranh giới những nỗi niềm riêng.
- Từ người trong câu thơ “Có lẽ một người đã bắt
đầu yêu” có thể hiểu là chỉ chung cho tất cả ai đang
có những rung động đầu đời, những cũng có thể
hiểu chính là anh, tôi, ta hay nói cách khác là chủ
thể trữ tình. “Người” ấy đang khám phá, dự đoán
cảm xúc tình yêu mới chớm nở của chính mình,
của người khác được thể hiện qua cụm từ “có lẽ”.
2. Tình cảm của chủ thể trữ tình dành cho thầy
cô, bạn bè
- Nỗi nhớ của chủ thề trữ tình dành cho trường,
lớp cho thầy cô gắn liền với hình ảnh “lớp học”
bâng khuâng, “sân trường”, nỗi nhớ ấy khắc khoải
Nhiệm vụ 4: Nỗi nhớ của chủ thể trữ tình với da diết, bồn chồn… Mà tác giả đã so sánh như “nhớ
về với mẹ”….Nó luôn thường trực và nung nấu
bạn bè, thầy cô
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

trong lòng chủ thể trữ tình.

- GV đặt câu hỏi gợi ý cho HS

- Biện pháp tu từ điệp ngữ, điệp cấu trúc: nhớ; nỗi

+ Nỗi nhớ tình cảm của chủ thể trữ tình dành

nhớ; cứ; muốn nói bao nhiêu, muốn khóc bao

cho thầy cô, bạn bè được thể hiện như thế nào?

nhiêu; những chuyện năm nao, những chuyện năm

+ Biện pháp tu từ có tác dụng như thế nào trong

nào,...sử dụng từ láy “bâng khuâng”, “xôn xao”,

viêc khắc họa nỗi nhớ đó?

“lao xao”….

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

 Diễn tả ấn tượng sâu đậm về những kỉ niệm tuổi

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học học trò, sự tuôn trào của cảm xúc lúc lắng đọng, lúc
chơi vơi, đồng thời tạo nhạc điệu da diết, xao xuyến
tập
- HS lắng yêu cầu của GV, sau đó thảo luận theo cho bài thơ.
- Việc sử dụng đối thoại ở khổ thơ thứ 5:
cặp để tóm tắt.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo
luận
- GV mời 1 – 2 HS trình bày phần tóm tắt trước

“- Có một nàng Bạch Tuyết các bạn ơi
Với lại bảy chú lùn rất quấy!”
“- Mười chú chứ, nhìn xem, trong lớp ấy”
- Trích dẫn trực tiếp lời đùa cợt tinh nghịch của

lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

bạn học nhằm làm sống động không khí tươi vui

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

của tuổi học trò qua cái nhìn của chủ thể trữ tình

học tập

- Giúp người đọc hình dung ra một khung cảnh

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

lớp học vui nhộn, hồn nhiên. Nơi ấy có “nàng Bạch
Tuyết” – chính là cô giáo và “những chú lùn rất
quấy” là những cậu học sinh tinh nghịch, nhí
nhảnh.
 Đan xen các mẩu đối thoại mang yếu tố tự sự
vào mạch trữ tình, kết hợp biểu cảm gián tiếp với
cảm xúc trực tiếp khiến cho lời thơ trở nên đa
dạng, linh hoạt, âm vang nhiều giọng nói, kỉ niệm
càng được khơi sâu, tươi tắn và đáng nhớ hơn.
3. Cảm xúc của chủ thể trữ tình
- Hình ảnh mái tóc xuất hiện 2 lần trong bài. Lần
đầu trong câu thơ “Trên trán thầy tóc chớ bạc
thêm” và lần thứ 2 “Thôi hết thời bím tóc trắng ngủ
quên”. Mái tóc của thầy bạc màu thời gian, chở
theo biết bao nhiêu chuyến học trò. “bím tóc trắng
ngủ quên” là mái tóc của lũ học trò ngây thơ, hồn
nhiên. Một mái đầu bạc màu thời gian và một mái
đầu biểu trưng cho sự kế tiếp. Tưởng chừng không
có sự liên quan nhưng nó lại có sự kết nối kế tiếp
từ thế hệ này đến thế hệ khác.

Nhiệm vụ 5:Cảm xúc của nhân vật trữ tình.

- Cảm xúc chủ đạo chủ thể trữ tình thể hiện ở 2

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập cho

khổ thơ cuối đó là sự ngậm ngùi, nuối tiếc về một

HS

thời đã qua. Hình ảnh “bím tóc ngủ quên”, “quả

- GV đặt câu hỏi dành cho HS

ngọt”, “hoa mướp”, “cây bàng hẹn hò”… chứa

+ Hình ảnh mái tóc hiện lên 2 lần trong bài có

đựng cả một miền kí ức gắn với tuổi học trò của

liên hệ gì với nhau không?

chủ thể trữ tình. Những hình ảnh tưởng chừng đơn

+ Chủ thể trữ tình thể hiện tình cảm gì trong 2

giản, bình dị nhưng chứa đựng biết bao nhiêu nỗi

khổ cuối?

niềm hoài niệm của nhà thơ.

+ Hình ảnh chiếc lá buổi đầu tiên hiện lên ở

- Chiếc lá đầu tiên là hình ảnh có tính biểu tưởng.

cuối bài có ý nghĩa gì?

Đó có thể là hình ảnh tượng trưng cho tình yêu đầu

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

tiên mới chớm nở, cho cuộc hẹn hò đầu tiên, cho kỉ

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học

niệm đầu tiên, buổi học, năm học đầu tiên, cho
những xao xuyến, bâng khuâng lạ lẫm đầu tiên của

tập

tuổi học trò. Những gì có tính chất “đầu tiên”

- HS lắng yêu cầu của GV, sau đó thảo luận theo

thường ban sơ, ngây ngô, trong trẻo, vì vậy chúng

cặp để tóm tắt.

rất đẹp và để lại ấn tưởng sâu đậm trong kí ức con

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo

người. Vì vậy, cho dù được hiểu với nghĩa nào thì

luận

hình ảnh “đầu tiên” đều gợi lên sự trong sáng, thơ

- GV mời 1 – 2 HS trình bày phần tóm tắt trước

ngây và những cảm xúc khó quên

lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

I. Tổng kết

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

1. Nội dung

học tập

- Bài thơ là kí ức của tác giả về những kỉ niệm tuổi

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

học trò với hình ảnh trường cũ, lớp học, bạn bè,

Nhiệm vụ 6: Tổng kết

thầy cô và cả tình yêu đầu đời trong sáng ngây ngô

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

của mình.

- GV chia HS thành các nhóm (4-6 HS), yêu cầu - Bài thơ thể hiện tình cảm trong sáng, là nỗi bâng
HS:

khuâng, là gắn bó thiết tha vừa ấm áp ngọt ngào,

+ Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật của bài thơ.

vừa chân thật hồn nhiên.

- GV yêu cầu HS rút ra kết luận về nội dung và 2. Nghệ thuật
- Sử dụng các biện pháp tu từ điệp ngữ, nhân hóa,
nghệ thuật của bài thơ.
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học từ láy... làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho bài thơ.
- Từ ngữ giàu cảm xúc.
tập
- HS thảo luận theo nhóm để xác định nội dung - Hình ảnh chân thật, giản dị gần gũi.
và nghệ thuật của bài thơ.
- HS rút ra kết luận về nội dung và nghệ thuật
của bài thơ.
- GV quan sát phần thảo luận của các nhóm,
hướng dẫn, hỗ trợ (nếu cần thiết).
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo
luận
- GV mời đại diện một số nhóm xác định nội
dung và nghệ thuật của bài thơ.
- GV yêu cầu các nhóm khác lắng nghe, nhận xét
phần trả lời của nhóm bạn, nêu ý kiến bổ sung
(nếu có).
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
học tập
- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức về văn bản Chiếc lá đầu tiên đã học.
b. Nội dung: GV chiếu câu hỏi, HS suy nghĩ, trả lời.
c. Sản phẩm học tập: HS tìm những hình ảnh bộc lộ tình cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình và
nêu cảm hứng chủ đạo của bài thơ.
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- Gv đặt câu hỏi:Liệt kê một số từ ngữ, hình ảnh bộc lộ tình cảm, cảm xúc của chủ thể trữ tình.
Từ đó, nêu cảm hứng chủ đạo của bài thơ.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS suy nghĩ, dựa vào văn bản để trả lời.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời HS cho mỗi câu để trả lời, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, đánh giá, chốt đáp án:
+ Những từ ngữ thể hiện cảm xúc của tác giả trong bài thơ: xa rồi, yêu dấu, nhớ, biết mấy, các
bạn ơi, ta ơi, ôi.
+ Những âm thanh, hình ảnh đặc biệt được dùng để thể hiện gián tiếp tình cảm của tác giả: tiếng
ve, tiếng cười, lớp học, cây bàng, hoa phượng, trò nghịch ngợm của tuổi học sinh, mái tóc bạc
của thầy, màu tím của hoa súng, màu đỏ của hoa phượng, màu vàng của hoa mướp,...
+ Cảm hứng chủ đạo: ngợi ca pha lẫn tiếc nuối những kỉ niệm tuyệt đẹp của tuổi hoa niên, của
tình yêu đầu đời.
D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
a. Mục tiêu:Vận dụng kiến thức về nội dung bài thơ, thực hành các tiết mục sân khấu hóa trên
lớp.

b. Nội dung: GV yêu cầu HS quan sát Bài tập sáng tạo: Hãy sử dụng một trong những cách sau
đây: ngâm thơ, đọc diễn cảm, hoạt cảnh sân khấu hóa, vẽ tranh, phổ nhạc,... để thể hiện cách
cảm nhận của mình về bài thơ.
c. Sản phẩm:HS sân khấu hóa các tiết mục trên lớp.
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV chia lớp thành 4 nhóm, yêu cầu các nhóm chuẩn bị 5 – 7 phút tiết mục sân khấu hóa của
mình: Hãy sử dụng một trong những cách sau đây: ngâm thơ, đọc diễn cảm, hoạt cảnh sân khấu
hóa, vẽ tranh, phổ nhạc,... để thể hiện cách cảm nhận của mình về bài thơ.
- GV gợi ý: GV hướng dẫn HS các tiết mục như: ngâm thơ (có diễn cảnh), vẽ tranh về nội dung
bài thơ, phổ nhạc bài thơ,...
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- Các nhóm chuẩn bị tiết mục trong 5 – 7 phút, thực hiện nhanh trên lớp để GV đánh giá.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện các nhóm trình bày kết quả thảo luận trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét,
bổ sung.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV đánh giá dựa trên ý tưởng sáng tạo của HS.
* Hướng dẫn về nhà
- GV dặn dò HS:
+ Ôn tập bài Chiếc lá đầu tiên.
+ Soạn bài: Tây Tiến.

Viên xúc xắc mùa thu

Tình yêu đến trong đời không báo động
Trái tim anh chưa lỗi hẹn bao giờ
Viên xúc xắc mùa thu ru trong cỏ
Mắt anh nhìn sáu mặt bão mưa giăng
Anh đi qua những thành phố bọc vàng
Những thị trấn mẹ ôm con trên cỏ
Qua ánh nắng bẩy mầu, qua ngọn đèn hạt đỗ
Qua bao cuộc đời tan vỡ lại hồi sinh.
Anh đi qua những đôi mắt lặng thinh
Những đôi mắt nhìn anh như họng súng
Anh đi qua tổ chim non mới dựng
Qua tro tàn thành quách mấy triệu năm
Anh đi qua tất cả mối tình câm
Mối tình nói rồi mối tình bỏ dở
Đôi tay kẻ ăn xin, đôi môi hồng trẻ nhỏ
Đất nước đau buồn chưa hết Mỵ Châu ơi!
Lông ngỗng bay như số phận giữa trời
Trọng Thuỷ đứng suốt đời không hết lạ
...