Tuần 4 Tiết 13 - Bài 4 : Sự tích Hồ Gươm
Ngày soạn : Ngày dạy :
I. Mục tiêu bài học .
- Qua bài học giúp học sinh hiểu được truyện :` Sự Tich Hồ Gươm ` kể lại các sự kiện xoay quanh việc được gươm và trả gươm của Lê lợi ,nhằm giải thích lai lịch Hồ Gươm ,ca ngợi công cuộc giải phóng đất nước của Lê Lợi .
- Rèn kỹ năng tóm tắt kể cguyện bằng ngôn ngữ của bản thân và phân tích những nét đặc sắc về nội dung ,nghệ thuật của truyện .
- Giáo dục niềm tự hào về truyền thống chống giặc ngoại xâm của dân tộc .
II. Chuẩn bị .
- Thầy: sưu tầm tranh ảnh về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và người anh hùng Lê Lợi .
- Trò : Tìm hiểu trước văn bản ,tập tóm tắt ,kể truyện .
III. Tiến trình tổ chức hoạt động dạy và học .
A. ổn định tổ chức ( 1` ) : Kiểm tra số lượng học sinh .
B. Kiểm tra bài cũ ( 5`).
? Thế nào là nghĩa của từ ? Cách giải thích nghĩa của từ ?
? Đặt câu với các từ sau và giải nghĩa của nó trong văn cảnh ;"xuân, khảng khái ".
Gv gợi ý : - Nghĩa của từ là nội( sự vật ,tính chất quan hệ ,hoạt động ) mà từ biểu thị .
- Các cách giải nghĩa từ :
+ Trình bày khái niệm mà từ biểu thị .
+ Đưa ra những từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa với từ cần giải thích .
- Giải thích :
- Đặt câu : - Ôi mùa xuân xinh đẹp đã về .
+ Xuân : Chỉ một mùa trong năm .
- Bạn An tính tình rất khảng khái .
+ Khảng khái : Có tính cao thượng ,cứng cỏi .
C. Bài mới .
Gv giới thiệu : đầu thế kỷ XIV đất nước ta bị :
" Quân cuồng Minh đã thừa cơ gây vạ
Bọn gian tà bán nước cầu vinh ".
Chúng đã "Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn
Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ ".
Tại núi Lam Sơn Thanh hoá đã có một cuộc khởi nghĩa đã thắng lợi hoàn toàn . Lê Lợi làm vua nhân dân ghi nhớ hình ảnh Lê Lợi không chỉ bằng đèn thờ ,tượng đài ,lễ hội mà bvằng cả những sáng tác dân gian . Sở văn hoá thông tin Thanh Hoá năm 1986 đã xuất bản cuốn : " Sáng tác dân gian về Lê Lợi và khởi nghĩa Lam sơn " gồm hơn 100 bài trong đó có : Sự Tích Hhồ Gươm .
Gv ghi đầu bài lên bảng .
? Truyện :" Sự Tích Hồ Gươm " thuộc thể loại truyện nào ?
? Thời đại lịch sử nào được nhắc tới trong truyện ?



Gv: đây là loại truyện truyền thuyết địa danh : Giải thích nguồn gốc trực tiếp những tên núi ,tên làng ,tên sông ,tên hồ ,nguồn gốc hình thành địa bàn dân cư đó . Đây là một truyền thuyết có nhiều cốt lõi lịch sử .
Tuy nhiên ,truyện có những yếu tố tượng tượng kỳ ảo ,đặc điểm của truyện .


Gv hướng dẫn yêu cầu đọc : Toàn truyện đọc với giọng chậm rãi gợi được không khi cổ tích .
Gv đọc mẫu đoạn Từ đầu đến ha ha ! một lưỡi gươm"/40 .
Gọi học sinh đọc từ :" Về sau Thận gia nhập đoàn quân khởi nghĩa ................trên đất nước "/40.
h/s đọc tiếp từ :" một năm sau ................hồ Hoàn Kiếm "/41.
Gv hướng dẫn học sinh tìm hiểu chú thích sgk /42.
Gv giải thích thêm một số từ khó .
+ Bạo ngược : Tàn ác ,hung tợn ,ngang ngược .
+ Thiên hạ : Dưới trời ,mọi người ,nhândân .
+ tuỳ tòng : Người theo hầu ,giúp đỡ chủ tướng .
+ phó thác : Giao cjho giữ mọi việc quan trọng với niềm tin tưởng .
+ Tả vọng : Hướng về bên phải ,một tên cũ của Hồ Gươm .
Gv gọi h/s đọc chú thích 1,3,4,6,12 sgk/42 .
?Em hãy chỉ ra nhưỡng sự việc chính của truyện ?
- Hoàn cảnh đất nước ta .
- Lê Thận bắt được lưỡi gươm ,gia nhập nghĩa quân Lam Sơn .
- Lê Lợi bắt được chuôi gươm .
- Lê Thận dâng lưỡi gươm cho Lê Lợi .
- Lê Lợi dùng gươm thần đánh thắng giặc Minh .
- Lê lợi trả gươm.
- Hồ Tả Vọng đổi tên thành Hồ Hoàn Kiếm ..
? Dựa vào những sự việc chính ,em hãy kể tốm tắt lại truyện ?
Gv gọi học sinh khá tóm tắt .
? Qua phần đọc kể tìm hiểu chú thích ,em có thể chia truyện thành mấy đoạn ? Nêu giới hạn từng đoạn ? Nêu nội dung của từng đoạn ?





`? Truyện viết theo phương thức biểu đạt chính nào ?
- Biểu đạt tự sự .
? Vì sao em biết truyện viết theo phương thức biểu đạt tự sự ?
- Vì truyện được viết theo trình tự thời gian .chuỗi các sự việc nối kết nhau ,sự việc này nối kết sự việc kia từ đầu đến cuối .
? Truyện gồm những nhân vật chính nào ? Nhân vật nào là nhân vật chính ?
- Lê Lợi là nhân vật chính .
Gv: Thông thường trong cuộc sống ,một sự việc xảy ra bao giờ cũng có tình huống đó là hoàn cảnh có vấn đề .để thấy rõ điiêù ấy ta tìm hiểu sang phần 3 .
? Đọc lại phần mở đầu câu truyện /39.
? Mở đầu câu truỵện tác giả dân gian hoàn cảnh xảy ra câu chuyện như thế nào ?
- đất nước chìm dưới ách đô hộ của giặc Minh .
? Gọi học sinh đọc chú thích 1,2.
? Em hiểu gì về " giặc Minh "," ách đo hộ ".
- Giặc Minh : Giặc hướng bắc triều nhà Minh .
- ách đo hộ " đặt ách thống trị lên một nước khác .
? Qua chi tiết này ,em có nhận xét gì về cách mở đầu truyện ?

? Khi đô hộ nước ta .giặc Minh đã có những hành vi gì
- Coi dân ta như cỏ rác .
- Làm nhiều điều bạo ngược .
? Thiên hạ có thái độ gì đối với giặc Minh ?
- Thiên hạ căm ghét .
Gv Giặc Minh đặt ra hàng trăm thứ thuế ,bắt nhân dân ta phải lên rừng ,xuống biển tìm sản vật quí để cống nạp . Tội ác của chúng tầy trời .đến nỗi :" Trúc Lam Sơn không ghi hết tội ,nước Đông Hải không rửa sạch mùi ".- Nguyễn Trãi Viết .
? Hãy tưởng tượng xem ,trước cảnh đất nước như vậy ,nhân ta có thái độ gi ?
- Vô cùng căm giận .
Gv Chính vì lòng căm giận sục sôi của cả dân tộc dưới vùng nô lệ mà Lê Lợi đã qui tụ nghĩa quân về vùng núi Lam Sơn khởi nghĩa .
? Cuộc khởi nghĩa nổ ra có kết quả ra sao ?Ví sao ?
- Bởi nước ta là nước nhỏ ,so với giặc ta non yếu hơn nhiều ,sự thất bại là tất yếu
? Mở đầu truyện còn giới thiệu với chuíng ta điều gì nữa ?
Gv Trước tình thế khó khăn đó ,đức Long Quân đã làm gì ?
- Đức Long Quân cho nghĩa quân mượn gươm thần để giết giặc .
? Em biết đức Long Quân là ai ?
- Lạc Long Quân (người trong truyện "con Rồng cháu Tiên ".
Gv: Theo truyền thuyết : Lạc Long Quân là cha ông của người Việt ,khi chia tay Âu Cơ về biển đã từng có lời hứa : Khi có việc gì thì giúp đỡ nhau ,phải chăng đây chính là cơ hội để Long Quân thực hiện lời hẹn ước đó.
? Vậy khi thâý cảnh đất nước lâm nguy ,cháu con khốn đốn Lạc Long Quân đã làm gì ?
? Tại sao Lạc Long Quân không trực tiếp cầm quân đánh giặc mà lại chỉ cho nghĩa quân mượn gươm ?
- Có lẽ Lạc Long Quân nghĩ nếu mình đem quân dẹp giặc ,con cháu sẽ ỷ lại ,dựa dẫm ,ông cho mượn gươm chính là cách để cho con chúa có điều kiện phát huy tài trí của mình .
Gv chuyển : Vậy gươm đã được xuất hiện như thế nào và giúp nghĩa quân Lê Lợi chiến đấu ra sao ta chuyển sang phần 2.
Gv: Gọi học sinh kể tóm tắt đoạn :" Từ ấy ..........
đất nước "/40 .
? Theo dõi văn bản em thấy lưỡi gươm được trao vào tay ai? Người đó làm nghề gì ?
- Lưỡi gươm được trao vào tay Lê Thận ,làm nghề đánh cá .
?Trong một đêm tối trên bến vắng ,khi kéo lưới ,Lê Thận phát hiện thấy điều gì không bình thườmg ?
- Lưới nằng nặng ,mừng thầm ,anh thò tay bắt chỉ thấy một thanh sắt vướng vào lưới .
? Thanh sắt vướng vào lưới anh đã làm gì?
- Lê Thận quăng nó đi .
?Khi vất thanh sắt đi và thả lưới vào chỗ khác ,lại có điều gì lạ ?
- Lưới lại nặng tay ,vẫn thanh sắt ấy vướng vào lưới .
? Theo em lúc ấy Lê Thận có tâm trạng như thế nào ?
- Lê Thận rất buồn .
Gv: Anh buồn là lẽ đương nhiên ,bởi cả hai lần thả lưới là cả hai lần ngoài mong muốn của anh . Tuy nhiên ,Lê Thận đã không nản lòng ,anh lại tiếp tục quăng lưới lần thứ 3 .
?Điều gì đã xảy ra trong làn quăng lưới thứ ba này ?
- Vẫn thanh sắt ấy mắc vào lưới .
? Lúc đó Lê Thận đã làm gì ?
- Anh lấy làm quái lạ : Vì cả ba laanf thả lưới anh đều chỉ thấy thanh sắt ấy . Anh soi vào ánh lửa và nhận ra đó là thanh gươm .
? Qua những chi tiết này ,em có nhận xét gì về sự xuất hiện của lưỡi gươm ?
? Vì sao em cho rằng lưỡi gươm xuất hiện kỳ lạ và bí ẩn ?
- Vì cả ba lần Lê Thận thả lưới ,lưới gươm đều như cố tình chạy vào lưới ,buộc Lê Thận không thể từ bỏ nó được .
GV: Sau đó Lê Thận gia nhập nghĩa quân do chủ tướng Lê Lợi lãnh đạo
? Những chi tiết nào trong truyện tiếp tục cho ta biết sự kỳ lạ của thanh gươm .?.
- Lê Lợi đến nhà Lê Thận ,trong túp lều tối om thanh sắt bỗng tự nhiên sáng rực lên .
- Lê Lợi cầm xem thấy hai chữ " Thuận Thiên ".
- Bị lạc trong rừng ,Lê Lợi thấy ngọn cây đa có ánh sáng lạ b,phát hiện thấy đó là chuôi gươm .
? Em hiểu "Thuận Thiên" Nghĩa là gì ?
- ý trời . ở đây là tên thanh gươm mà sau này khi chiến thắng Lê Lợi cũng lấy hiệu là Thuận Thiên .
? Theo em.vì sao khi thanh sắt tronh tay Lê Thận chỉ bình thường nhưng khi gặp Lê Lợi lại phát ánh sáng lạ ,cả chuôi gươm cũng thế ?
- Vì muốn tạo sự chú ý cho Lê Lợi .
Gv: được chuôi gươm Lê Lợi nhớ đến lưỡi gươm của Lê Thận ,điều gì sau đó đã xảy ra .
- Tra lưỡi gươm vào chuôi vừa như in .
? Em có nhận xét gì về cách xây dựng chi tiết này ?
- Đây là chi tiết kỳ lạ .
? Vì sao em cho l