Tiết: 39 + 40 Tiếng việt Ngày soạn: 10.11.08
Ngày dạy: 11.11.08
NGỮ CẢNH
I. Mục tiêu:
1. Kiến thức: Nắm được khái niệm ngữ cảnh trong hoạt động giao tiếp ngôn ngữ cùng với nhân tố của nó.
2. Tích hợp: Với văn bản Hai đứa trẻ, với Làm văn.
3. Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng nói, viết phù hợp với ngữ cảnh, kĩ năng lĩnh hội trong hoạt động giao tiếp.
II. Chuẩn bị: Đọc bài, tài liệu soạn giáo án.
Đọc bài, học bài cũ, soạn bài mới.
III. Tiến trình lên lớp: 1. Ổn định lớp.
2. Bài cũ:
3. Bài mới:
Hoạt động của thầy & trò
Nội dung cần đạt

HĐ2 Gv yêu cầu học sinh đọc mục I sgk/102
? Câu nói trên của ai nói với ai?


? Câu nói được nói lúc nào ? ở đâu?



? “Họ” - chỉ những ai?

? “Chưa ra” là theo hướng từ đâu đến đâu?
? “Muộn” là khoảng thời gian nào?

? Vậy theo em Ngữ cảnh là gì ?



? Hiểu một cách khác ngữ cảnh là quá trình như thế nào ?
Ngữ cảnh: là bối cảnh ngôn ngữ, mà ở đó:
- Người nói (người viết) sản sinh lời nói thích ứng.
- Người nghe (người đọc) căn cứ vào đó để lĩnh hội đúng và đầy đủ lời nói.
Gv yêu cầu học sinh xét Vd tiếp theo.
? Các nhân tố chi phối đến lời nói của Chị Tí là gì ?

? Hoàn cảnh xuất hiện câu nói đó là ở đâu ? hoàn cảnh rộng của câu nói ấy là gì ?
? Họ giao tiếp trong bối cảnh nào ?
? Tại sao cũng câu như vậy nhưng ở trong đoạn văn I.2 sgk/102 lại là câu văn được coi là xác định ?
? Hiện thực được nói đến là gì ?
? Nhân tố thứ nhất của ngữ cảnh là gì ?


? Nhân tố thứ hai của ngữ cảnh là gì ?
? Bối cảnh ngoài ngôn ngữ bao gồm những yếu tố nào ?
? Em hiểu như thế nào về bối cảnh rộng và hẹp ?



? Hiện thực được nói đến là gì ?

? Nhân tố thứ 3 được nói đến là gì ?
? Em hiểu như thế nào về văn cảnh ?
* Ví dụ: Xét văn bản " Chiếu cầu hiền"( Ngô Thì Nhậm)
Câu nói: " Vậy bố cáo gần xa để mọi người đều biết."
- Nhân vật giao tiếp:
+ Người nói( người viết): Ngô Thì Nhậm, viết thay vua Quang Trung.
+ Người nghe(người đọc): Sĩ phu Bắc Hà, những trí thức của triều đại cũ.
- Bối cảnh ngoài ngôn ngữ:
+ Hẹp: Năm 1788-1789, vua Quang Trung kêu gọi trí thức Bắc Hà nhận thức được thực tế lịch sử, ra làm việc giúp dân, giúp nước.
+ Rộng: Xã hội phong kiến thời loạn lạc, nhiều biến động: vua Lê - chúa Trịnh, quân Thanh xâm lược, Quang Trung lên ngôi, triều Tây Sơn
+ Hiện thực được nói đến: Nội dung (thuyết phục người hiền: vai trò của người hiền, yêu cầu của đất nước, chính sách cầu hiền,...)
- Văn cảnh: Toàn bộ các yếu tố ngôn ngữ (từ ngữ, câu, đoạn) trước đó.
? Hãy xác định vai trò của ngữ cảnh đối với người nói ( người viết) với quá trình tạo lập văn bản ?


? Bối cảnh rộng và hẹp trong văn bản đó thể hiện như thế nào ?












Một cuộc giao tiếp nào cũng diễn ra trong một ngữ cảnh nhất định. Ngữ cảnh có ảnh hưởng rất lớn đến nội dung cũng như hiệu quả giao tiếp. Ngữ cảnh hiểu một cách chung nhất là tất cả những gì có liên quan đến việc tạo lập và hiểu câu nói(hoặc câu văn).



? Ngữ cảnh bao gồm các nhân tố nào ?
? Các nhân tố của ngữ cảnh có quan hệ gì ?


* Tìm hiểu câu nói: “Giờ ......... ra nhỉ” :
- Chị Tí - người bán hàng nước, chị nói với những người bạn nghèo: chị em Liên, bác Siêu bán phở, gia đình bác Xẩm.
- Chị nói vào một buổi tối, tại một phố huyện nhỏ, trong lúc chờ khách hàng.
( Rộng hơn là bối cảnh xã hội Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám.
- Họ: Mấy người phu gạo, phu xe, mấy chú lính lệ, người nhà thầy Thừa.
- Lúc chập tối