Bài

1

Cách mạng tư sản Anh
và chiến tranh giành độc lập
của 13 thuộc địa Anh ở Bắc
Mỹ
Mở đầu: Em biết gì về hai nhân vật lịch sử ở các hình bên? Hãy chia sẻ hiểu biết của
em về những sự kiện lịch sử liên quan đến các nhân vật đó.
Trả lời:
- Chia sẻ hiểu biết về Ô-li-vơ Crôm-oen:
+ Trong Cách mạng tư sản Anh (thế kỉ XVII), Ô-livơ Crôm-oen là người lãnh đạo quân đội Quốc hội
chống lại các lực lượng bảo hoàng, lật đổ chế độ
quân chủ chuyên chế tồn tại lâu đời ở Anh.
+ Sau khi vua Sác-lơ I bị xử tử (năm 1649), Anh trở
thành nước Cộng hòa do Ô-li-vơ Crôm-oen đứng
đầu.

+ Trong những năm 1653 - 1658, Ô-li-vơ Crôm-oen đứng đầu chính quyền độc tài quân sự ở Anh. Sau khi
ông mất (năm 1658), nước Anh lâm vào tình trạng không ổn định về chính trị, dẫn đến sự thỏa hiệp giữa
Quốc hội với lực lượng phong kiến cũ, khiến cho nền quân chủ được phục hồi.
- Chia sẻ hiểu biết về Oa-sinh-tơn:
+ Oa-sinh-tơn là người lãnh đạo quân đội của 13 thuộc địa Bắc Mỹ chiến đấu chống lại ách cai trị của thực
dân Anh.
+ Ông là Tổng thống đầu tiên của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ.
Nguyên nhân nào dẫn tới
sự bùng
nổ Cách
mạng
Trả lời:
* Nguyên
nhân
sâutưxa dẫn:
sản
Anh?
- Đầu thế kỉ XVI, kinh tế Anh phát triển nhất châu Âu.
- Xã hội có nhiều biến động:
+ Nhiều quý tộc vừa và nhỏ chuyển sang kinh doanh theo lối tư bản chủ nghĩa, đuổi tá điền, rào đất, biến
ruộng đất thành đồng cỏ để chăn nuôi cừu,... từ đó, hình thành nên tầng lớp quý tộc mới.
+ Nông dân bị mất ruộng đất, cuộc sống vô cùng khổ cực.
+ Trong xã hội tồn tại nhiều mâu thuẫn, như: mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ, quý tộc; mâu thuẫn
giữa giai cấp tư sản, quý tộc mới với chế độ quân chủ chuyên chế,…
+ Xã hội Anh dần có sự phân chia thành hai phe đối lập: một bên là vua và các thế lực phong kiến; một bên
là giai cấp tư sản, tầng lớp quý tộc mới, nông dân và bình dân thành thị.
- Nền cai trị chuyên chế của vua Sác-lơ I cũng tạo ra nhiều bất ổn về chính trị.
=> Như vậy, những chuyển biến trong đời sống kinh tế - chính trị - xã hội ở Anh chính là nguyên nhân sâu
xa dẫn tới cuộc cách mạng lật đổ chế độ phong kiến, xác lập quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa.
* Nguyên nhân trực tiếp:
- Năm 1640, do cần tiền để đàn áp cuộc khởi nghĩa của người Xcốt-len, vua Sác-lơ I triệu tập Quốc hội, đặt
vấn đề tăng thêm các khoản thuế mới, tuy nhiên, yêu cầu này của nhà vua bị từ chối.
- Đầu năm 1642, vua Sác-lơ I chạy lên phía bắc Luân Đôn, ráo riết chuẩn bị lực lượng để tấn công phe
Quốc hội => mâu thuẫn giữa tư sản, quý tộc mới với thế lực phong kiến ngày càng gay gắt.
=> Tháng 8/1642, vua Sác-lơ I tuyên chiến với Quốc hội, cách mạng Anh bùng nổ.
Trình bày kết quả, ý
nghĩa
tính+chất
Trả lời: - Kếtvàquả:
Chếcủa
độ quân chủ chuyên chế bị lật đổ.
Cách
mạng
tư
sản
Anh.
+ Chế độ quân chủ lập hiến
được thiết lập ở Anh.
- Ý nghĩa: mở đường cho chủ nghĩa tư bản ở Anh phát triển nhanh chóng.
- Tính chất: + Cách mạng Anh mang tính chất của một cuộc cách mạng tư sản.

1

+ Tuy nhiên, đây là cuộc cách mạng không triệt để, do: không xóa bỏ tận gốc chế độ phong kiến (vẫn duy
trì ngôi vua và thế lực của quý tộc mới,…); chưa giải quyết vấn đề ruộng đất cho nông dân.
Nêu đặc điểm chính của
Cách
mạng
tư sản
Anh.
Trả lời:
- Đặc
điểm
chính
của cách mạng tư sản Anh:
+ Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản và tầng lớp quý tộc mới.
+ Hình thức: nội chiến
+ Thể chế chính trị sau cách mạng: quân chủ lập hiến
Nguyên nhân nào dẫn tới
Chiến tranh giành độc lập
Trả lời:
của 13
thuộc
- Nguyên
nhân
sâu địa
xa: Anh
thực ởdân Anh ban hành nhiều đạo luật hà khắc nhằm kìm hãm sự phát triển kinh tế
của 13 thuộcBắc
địa Mỹ?
ở Bắc Mỹ, khiến quan hệ giữa chính quốc với thuộc địa ngày càng căng thẳng. => Các
tầng lớp nhân dân thuộc địa (bao gồm tư sản, chủ nô, công nhân, nô lệ…) đều đấu tranh chống ách thống trị
của thực dân Anh, đòi giải phóng, tự do phát triển kinh tế và văn hoá.
- Nguyên nhân trực tiếp:
+ Tháng 12/1773, nhân dân cảng Bô-xtơn tấn công ba tàu chở chè của Anh. Chính phủ Anh lập tức ra lệnh
phong tỏa cảng Bô-xtơn và ban hành thêm các đạo luật ngăn cản sự phát triển của kinh tế thuộc địa.
+ Đại biểu các thuộc địa Bắc Mỹ đã họp, đòi vua Anh xóa bỏ các luật cấm vô lí, nhưng không được vua
Anh chấp thuận.
=> Tháng 4/1775, chiến tranh bùng nổ giữa thực dân Anh với 13 thuộc địa ở Bắc Mỹ.
Khai thác tư liệu trên và
thông tin trong mục, hãy
Trả lời: - Kết quả:
cho biết kết quả, ý nghĩa,
+ Lật đổ ách thống trị
tính chất của Chiến tranh
của thực dân Anh.
giành độc lập của 13
+ Đưa đến sự thành lập
thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ.
Hợp chúng quốc Mỹ.
- Ý nghĩa:
+ Mở đường cho kinh tế
tư bản chủ nghĩa phát
triển mạnh mẽ ở Mỹ.
+ Cổ vũ cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do của nhân dân thuộc địa ở nhiều nước vào cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX.
- Tính chất: + Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ là mang tính chất của một cuộc
cách mạng tư sản.
+ Tuy nhiên, đây là cuộc cách mạng tư sản không triệt để do: không thủ tiêu được chế độ nô lệ; thành quả
cách mạng không đáp ứng quyền lợi của phần đông nhân dân lúc đó.
Nêu đặc điểm chính của
Chiến
tranh
giành
độccủa
lập Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ:
Trả lời: - Đặc
điểm
chính
13 lãnh
thuộcđạo:
địa giai
Anhcấp
ở tư sản và tầng lớp chủ nô.
+ Lực của
lượng
Bắc
Mỹ.
+ Hình thức: chiến tranh giải phóng.
+ Thể chế chính trị sau cách mạng: cộng hòa tổng thống

Luyện Tập -Vận
dụng
1. Sự tham gia lãnh đạo của tầng lấp quý tộc mới có ảnh hưởng như thế nào

đến kết quả cách mạng tư sản Anh ?
2. Lập bảng hệ thống về nguyên nhân, giai cấp lãnh đạo,kết quả, ý nghĩa, tính
chất cách mạng của tư sản Anh và chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa
1. Tìm hiểu thêm và cho biết: Câu nào trong bản Tuyên ngôn Độc Lập của hợp
chúng quốc Mỹ được Chủ tịch Hồ Chí Minh trích dẫn cho bản Tuyên ngôn Độc
Lập của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
2. Tìm hiểu thông tin từ báo, internet và cho biết: Mặt sau của 2 tờ đô-la Mỹ in
hình ảnh của sự kiện nào trong chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa anh

2

*Trả lời luyện tập *
1. - Tầng lớp quý tộc mới là một trong những lực lượng đóng vai trò quan trọng trong
việc lãnh đạo cuộc Cách mạng tư sản Anh đi đến thành công.
- Tuy nhiên, chính sự tham gia của tầng lớp quý tộc là một trong những nguyên nhân
đưa đến tính “không triệt để” của cuộc Cách mạng tư sản Anh. Vì:
+ Tầng lớp quý tộc mới muốn lật đổ chế độ phong kiến chuyên chế để tự do sản xuất
và kinh doanh, nhưng tinh thần chống phong kiến của họ không triệt để.
+ Quý tộc mới không quyết tâm xóa bỏ tận gốc chế độ phong kiến mà họ chỉ muốn
cải tạo nền quân chủ chuyên chế sao cho phù hợp với lợi ích của mình.
=> Do đó, thể chế chính trị của nước Anh sau cách mạng là quân chủ lập hiến.
2. (*) Bảng hệ thống:

Nguyên
Nhân

Lãnh đạo
Kết quả

Ý nghĩa

Tính chất
Hinh thức

Cách mạng tư sản Anh

Chiến tranh giành độc lập của 13
thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ

Nguyên nhân sâu xa: những
chuyển biến trong đời sống
kinh tế, chính trị, xã hội ở Anh
vào thế kỉ XVII
Nguyên nhân trực tiếp: vua
Sác- lo I ráo riết chuẩn bị lực
lượng tấn công Quốc hội khiến
mâu thuẫn giữa Quốc hội với
thế lực phong kiến lên cao.
Giai cấp tư sản và quý tộc mới

Nguyên nhân sâu xa: thực dân Anh ban hành
nhiều đạo luật hà khắc nhằm kìm hãm sự phát
triển kinh tế của 13 thuộc địa ở Bắc Mỹ.

Chế độ quân chủ chuyên chế
bị lật đổ

Lật đổ ách thống trị thực dân Anh

Chế độ quân chủ lập hiến
được thiết lập ở Anh
Mở đường cho tư bản chủ
nghĩa phát triển ở Anh

Cách mạng tư sản không triệt
để
Nội chiến cách mạng

Nguyên nhân trực tiếp: sự kiện chè Bô-xton
(tháng 12/1773).

Giai cấp tư sản và tầng lớp chủ nô

Thành lập Hợp chúng quốc Mỹ
Mở đường cho kinh tế tư bản chủ
nghĩa phát triển mạnh mẽ ở Mỹ
Cổ vũ cuộc đấu tranh giành độc lập,
tự do của nhân dân thuộc địa ở nhiều
nước.
Cách mạng tư sản không triệt để
Chiến tranh giải phóng dân tộc

*Trả lời vận dụng *
1. - Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trích dẫn đoạn văn sau trong bản Tuyên ngôn Độc Lập
của Hợp chúng quốc Mỹ: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa
cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có
quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”
2. - Mặt sau của đồng 2 đô-la Mỹ (USD) in hình ảnh: Đại biểu 13 thuộc địa Bắc Mỹ
thông qua bản Tuyên ngôn Độc lập (tháng 7/1776).

3

- Ý nghĩa của sự kiện: bản Tuyên Ngôn Độc lập đã tố cáo chế độ áp bức thuộc địa của
thực dân Anh và chính thức tuyên bố 13 thuộc địa Bắc Mỹ thoát li khỏi chính quốc
(Anh), thành lập một quốc gia độc lập, mang tên Hợp chúng quốc Hoa Kỳ.

Bài

CÁCH MẠNG TƯ SẢN PHÁP
CUỐI THẾ KỈ XVIII

2

Mở đầu: Trong các cuộc cách mạng tư sản từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII, Cách
jyfjyjfhfdhtjmfhdf mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII được ví như "cái chối khổng lồ quét sạch mọi rác
rưởi nnnnnnnnnnnnmcủa chế độ phong kiến châu Âu". Em biết những thông tin gì về Cách mạng tư sản
Pháp nmhjngfnhjyjmjcuối thế kỉ XVIII? Vì sao cuộc cách mạng này lại được đánh giá như vậy?
Trả lời: - Chia sẻ một số thông tin về cách mạng tư sản Pháp (cuối thế kỉ XVIII):
+ Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII là một cuộc cách mạng xã hội sâu rộng. Thắng lợi của cuộc
cách mạng này đã xóa bỏ chế độ quân chủ chuyên chế, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển ở Pháp;
góp phần đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống phong kiến ở châu Âu.
+ Cách mạng đặt dưới sự lãnh đạo của giai cấp tư sản; diễn ra dưới hình thức: nội chiến cách mạng kết hợp
với chiến tranh bảo vệ tổ quốc. Quần chúng nhân dân Pháp là động lực chủ yếu thúc đẩy cách mạng tiến
lên.
+ Ngày 14/7 (ngày tấn công ngục Ba-xti, đánh dấu sự bùng nổ của cách mạng tư sản Pháp) đã được công
nhận là ngày Quốc khánh của nước Pháp vào năm 1880.
+ Lá cờ có ba màu đỏ, trắng và xanh dương xuất hiện trong cách mạng Pháp trở thành quốc kì của nước
Cộng hòa Pháp từ năm 1946.
+ Bài ca Mác-xây-e xuất hiện trong cách mạng Pháp cũng trở thành Quốc ca của nước Cộng hòa Pháp.
+ Thông điệp “Tự do - Bình đẳng - Bác ái” trong bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền đã trở thành
một phần di sản của dân tộc Pháp.
- Giải thích: thắng lợi của cách mạng tư sản Pháp không chỉ tạo ra những thay đổi sâu rộng trong phạm vi
nước Pháp mà còn để lại những dấu ấn sâu sắc trong tiên trình lịch sử châu Âu suốt thế kỉ XIX. Do đó,
cuộc cách mạng này được ví như "cái chối khổng lồ quét sạch mọi rác rưởi của chế độ phong kiến châu
Âu". Khai thác hình 2.1 và
thông tin trong mục, hãy
nêu nguyên nhân sâu xa
Trả lời:
* Nguyên nhân sâu xa: Những chuyển biến quan trọng trong đời sống
kinh tế - chính trị - xã hội và tư tưởng ở Pháp cuối thế kỉ XVIII là
nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự bùng nổ của cách mạng tư sản Pháp.
- Về kinh tế:
+ Cuối thế kỉ XVIII, Pháp vẫn là nước nông nghiệp lạc hậu.
+ Nền công, thương nghiệp của Pháp có bước phát triển theo hướng tư
bản chủ nghĩa, nhưng bị kìm hãm nặng nề bởi những quy định ngặt
nghèo của chế độ phường hội.
- Về chính trị:
+ Vào nửa sau thế kỉ XVIII, chế độ quân chủ chuyên chế ở Pháp đã lâm
vào tình trạng khủng hoảng.
+ Sự chuyên chế và hà khắc của vua Lu-i XVI và sự quan liêu, tham
nhũng của tầng lớp quan lại đã gây nên nhiều bất bình trong nhân dân.
- Về xã hội: Xã hội Pháp phân chia thành ba đẳng cấp: Quý tộc, Tăng lữ và Đảng cấp thứ ba. Trong đó:
+ Quý tộc và Tăng lữ là hai đẳng cấp nắm mọi chức vụ cao nhất trong bộ máy nhà nước, quân đội và giáo
hội; có mọi đặc quyền, được miễn các loại thuế.
+ Đẳng cấp thứ ba gồm nhiều giai cấp, tầng lớp khác nhau và chịu nhiều áp bức, bóc lột.
4

- Về tư tưởng: Thông qua trào lưu Triết học Ánh sáng (thế kỉ XVIII), các nhà tư tưởng của giai cấp tư sản
đã đả phá chế độ phong kiến và Giáo hội, mở đường cho cách mạng bùng nổ.
* Nguyên nhân trực tiếp: Ngày 5/5/1789, vua Lu-i XVI triệu tập Hội nghị ba đẳng cấp để tăng thuế cũ và
đặt thuế mới, nhưng không đạt được sự đồng ý của Đẳng cấp thứ ba. Mâu thuẫn giữa Đẳng cấp thứ ba với
chính quyền phong kiến chuyên chế lên cao.
Hãy nêu kết quả của
Cách
mạng
sảncách
Pháp.
Trả lời: - Kết
quảtưcủa
mạng tư sản Pháp:
+ Xóa bỏ chế độ quân chủ chuyên chế; thiết lập nền cộng hòa ở Pháp, đưa giai cấp tư sản lên cầm quyền.
+ Khẳng định các quyền tự do dân chủ của công dân
Hãy cho biết ý nghĩa, tính
Trả lời:
- Ý nghĩa:
+ Mở đường cho sự phát triển mạnh mẽ của chủ nghĩa tư bản ở Pháp.
+ Là sự kiện lịch sử trọng đại, có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với nước Pháp mà còn ảnh hưởng sâu sắc
đến nhiều nước trên thế giới, nhất là ở châu Âu.
+ Để lại nhiều bài học kinh nghiệm cho phong trào cách mạng các nước.
+ Tư tưởng Tự do, Bình đẳng, Bác ái được truyền bá rộng rãi.
- Tính chất: là cuộc cách mạng dân chủ tư sản điển hình:
+ Thiết lập chế độ cộng hoà cùng các quyền tự do, dân chủ.
+ Giải quyết vấn đề ruộng đất cho người nông dân.
+ Xóa bỏ chế độ đẳng cấp và quan hệ sản xuất phong kiến.
- Đặc điểm chính:
+ Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản
+ Hình thức: nội chiến cách mạng và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc

Luyện Tập -Vận
dụng
1. Lập bảng so sánh điểm giống và khác nhau của Cách mạng tư sản Anh,

Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ, Cách mạng tư sản
Pháp cuối thế kỉ XVIII về: nguyên nhân, kết quả, tính chất, ý nghĩa, đặc điểm
chính.
2. Có ý kiến cho rằng: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII là một cuộc đại
cách mạng. Em đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao?sản Anh và chiến tranh
Tìm hiểu thông tin từ sách, báo và internet, em hãy viết một đoạn văn ngắn
(khoảng 5 - 7 dòng) giới thiệu về sự liên quan của Quốc kì, Quốc ca nước Pháp
hiện nay với Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII và ý nghĩa của điều này.

*Trả lời phần luyện tập *

1. * Điểm giống nhau:
- Nguyên nhân sâu xa: những chuyển biến trong đời sống kinh tế, chính trị, xã hội…
- Ý nghĩa: xóa bỏ những rào cản, mở đường cho sự phát triển của chủ nghĩa tư bản
- Tính chất: cách mạng tư sản
* Điểm khác biệt:
Cách mạng tư sản Anh
Nguyên nhân trực tiếp
Kết quả

Mâu thuẫn giữa Quốc
hội với các thế lực
phong kiến
Lật đổ chế độ phong
kiến chuyên chế
Đưa giải cấp tư sản và

Chiến ttanh giành dộc
lập ở Bắc Mỹ
Sự kiện trè Bô – xtơn
Lật đổ ách thống trị
thực dân Anh
Thành lập Hợp chúng

Cách mạng tư sản Pháp
Mẫu thuẫn giữa đẳng
cấp thứ 3 với chế độ
phong kiến chuyên chế
Lật đổ chế độ phong
kiến chuyên chế
Đưa giai cấp tư sản lên
5

Lãnh đạo
Hình thức

quý tộc lên nắm quyền
Giai cấp tư sản và quý
tộc mới
Nội chiến cách mạng

quốc Mỹ
Giai cấp tư sản và tầng
lấp chủ nô
Chiến tranh giải phóng
dân tộc

nắm quyền
Giai cấp tư sản

Nội chiến cách mạng và
chiến tranh bảo vệ tổ
quốc
2. Đồng ý với ý kiến cho rằng: cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII là một cuộc đại cách mạng. Vì:
- Cách mạng tư sản Pháp đã giải quyết triệt để những nhiệm vụ dân tộc và dân chủ đặt ra cho nước
Pháp vào cuối thế kỉ XVIII, cụ thể là:
+ Nhiệm vụ dân tộc: Thống nhất lãnh thổ, hình thành thị trường dân tộc thống nhất, qua đó để thúc đẩy
sự phát triển của kinh tế tư bản chủ nghĩa; đấu tranh chống ngoại xâm và nội phản, bảo vệ độc lập dân
tộc và chính quyền cách mạng.
+ Nhiệm vụ dân chủ: xóa bỏ chế độ phong kiến chuyên chế, xác lập nền dân chủ tư sản; xóa bỏ chế độ
đẳng cấp, ban hành các quyền tự do, bình đẳng; đảm bảo quyền tư hữu về ruộng đất cho nông dân.
- Thắng lợi của Cách mạng tư sản Pháp không chỉ đưa đến những thay đổi sâu rộng trong phạm vi
nước Pháp mà còn để lại dấu ấn sâu sắc trong tiến trình lịch sử châu Âu (nói riêng) và nhân loại (nói
chung). Ví dụ như:
+ Những tư tưởng tiến bộ trong trào lưu Triết học Ánh sáng ở Pháp đã được đón nhận nồng nhiệt ở
nhiều nơi trên thế giới, làm cho thế kỉ XVIII đi vào lịch sử với tên gọi “thế kỉ Ánh sáng”.
+ Cổ vũ phong trào đấu tranh chống phong kiến ở các nước châu Âu; để lại nhiều bài học kinh nghiệm
cho phong trào cách mạng ở các nước,…

*Trả lời phần vận dụng *
(1) Thông tin tham khảo:
- Lá cờ có ba màu đỏ, trắng và xanh dương xuất hiện trong cách mạng Pháp trở thành quốc kì của nước
Cộng hòa Pháp (từ năm 1946). Trong đó:
+ Màu xanh dương tượng trưng cho: hòa bình, sự tự do và hy vọng.
+ Màu trắng tượng trưng cho: sự trong sáng, công lý, công bằng.
+ Màu đỏ tượng trưng cho: máu của những người đã ngã xuống để bảo vệ Tổ quốc, cũng đồng thời là
biểu trưng cho sự bác ái, yêu thương con người.
- Bài ca Mác-xây-e xất hiện trong cách mạng Pháp cũng trở thành Quốc ca của nước Cộng hòa Pháp
(từ năm 1879)
(2) Thông tin tham khảo:
Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII có ý nghĩa quan trọng không chỉ với
nước Pháp mà còn có ảnh hưởng đến Quốc kì và Quốc ca của nước Pháp hiện nay.
Bài ca Mác-xây-e từng xuất hiện trong Cách mạng Pháp đã trở thành Quốc ca của
Cộng hòa Pháp từ năm 1879. Lá cờ có ba màu đỏ, trắng và xanh dương xuất hiện
trong cách mạng Pháp trở thành quốc kì của nước Cộng hòa Pháp (từ năm 1946).
Trong đó: Màu xanh dương tượng trưng cho: hòa bình, sự tự do và hy vọng. Màu
trắng tượng trưng cho: sự trong sáng, công lý, công bằng. Màu đỏ tượng trưng
cho: máu của những người đã ngã xuống để bảo vệ Tổ quốc, cũng đồng thời là
biểu trưng cho sự bác ái, yêu thương con người.
(3) Thông tin tham khảo:
Quốc kì của nước Pháp hiện nay là cờ tam sắc tricolor, bao gồm các màu xanh,
trắng và đỏ. Quốc ca của Pháp là "La Marseillaise", bài hát được sáng tác vào thời
điểm Cách mạng tư sản Pháp đang diễn ra vào cuối thế kỉ XVIII. Cờ tam sắc tricolor
được đưa vào sử dụng trong cuộc Cách mạng tư sản Pháp và có ý nghĩa đại diện
cho các giá trị tư sản của cuộc cách mạng: màu xanh thể hiện sự tự do, màu trắng
thể hiện sự công bằng và màu đỏ thể hiện sự dũng cảm. Từ đó, cờ tam sắc tricolor
đã trở thành biểu tượng của sự tự do, công bằng và dũng cảm, và được sử dụng
6

như một biểu tượng chính thức của nước Pháp. Quốc ca "La Marseillaise" cũng
được sáng tác trong thời kỳ Cách mạng tư sản Pháp. Bài hát này lấy cảm hứng từ
việc khích lệ tinh thần của binh lính Pháp trước khi họ bước vào trận đánh. Với giai
điệu sôi động và lời ca khúc tưng bừng, "La Marseillaise" trở thành một biểu tượng
của sự tự do và chống lại áp bức. Tổng thể, Quốc kì và Quốc ca của nước Pháp hiện
nay là một phần của di sản lịch sử của Cách mạng tư sản Pháp, và tiếp tục đại diện
cho các giá trị tư sản của sự tự do, công bằng và dũng cảm. Nó cũng là một phần
quan trọng trong văn hoá và danh tiếng của nước Pháp, và được coi là một biểu
tượng của sự tự hào dân tộc của người Pháp.

Bài

3

CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP
NỬA SAU THẾ KỈ XVIII – GIỮA
THẾ KỈ XIX

Mở đầu: C. Mác đã từng khẳng định: Năng suất lao động là cái
đảm bảo cho sự THJYTJMYTNFG diễn ra vào nửa sau thế kỉ XVIII - giữa thế kỉ XIX có ý
nghĩa quyết định đến thắng lợi HBVBNMNBVcủa chủ nghĩa tư bản đối với chế độ
phong kiến. Vậy cuộc cách mạng công nghiệp đạt được những thành tựu nổi bật nào
và tác động ra sao đến quá trình sản xuất và đời sống xã hội?
Trả lời:
- Một số thành tựu nổi bật của cuộc cách mạng công nghiệp:
+ Năm 1764, Giêm Ha-gri-vơ chế tạo ra máy kéo sợi Gien-ni.
+ Năm 1769, R. Ác-rai phát minh ra máy kéo sợi chạy bằng sức nước.
+ Năm 1784, Giêm Oát đã phát minh ra máy hơi nước.
+ Năm 1785, E. Các-rai phát minh ra máy dệt, đưa tốc độ sản xuất tăng lên 39 lần.
+ Năm 1814, Xti-phen-xơn chế tạo thành công đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước.
- Tác động của cách mạng công nghiệp:
+ Tác động đến đời sống sản xuất: làm thay đổi căn bản quá trình sản xuất, nâng cao
năng suất lao động; bộ mặt của các nước tư bản có sự thay đổi căn bản; đưa nhân
loại bước sang nền văn minh công nghiệp.
+ Tác động đến xã hội: hình thành hai giai cấp cơ bản của xã hội tư bản, đó là tư sản
Trình
và vô
sản. bày những
thành tựu tiêu biểu

Trả lời:
- Những thành tựu tiêu biểu:
+ Năm 1764, Giêm Ha-gri-vơ chế tạo ra máy kéo sợi Gien-ni.
+ Năm 1769, R. Ác-rai phát minh ra máy kéo sợi chạy bằng sức nước.
+ Năm 1784, Giêm Oát đã phát minh ra máy hơi nước.
+ Năm 1785, E. Các-rai phát minh ra máy dệt, đưa tốc độ sản xuất tăng lên 39 lần.
+ Năm 1814, Xti-phen-xơn chế tạo thành công đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước.
- Thành tựu tiêu biểu nhất: máy hơi nước
+ Trước khi động cơ hơi nước ra đời: con người chủ yếu lao động dựa vào sức mạnh
của cơ bắp (lao động thủ công); hoặc sử dụng một số loại máy móc chạy bằng năng
lượng gió (cối xay gió…) và nước. Tuy vậy, do còn nhiều hạn chế, nên năng suất lao
động của con người chưa cao; khối lượng sản phẩm sản xuất ra chưa nhiều và các
loại năng lượng gió, nước ở thời điểm này vẫn chưa thể tạo ra sự chuyển biến căn bản
trong đời sống sản xuất.
+ Năm 1784, Giêm Oát phát minh ra máy hơi nước có thể hoạt động trong mọi điều
kiện thời tiết, mọi địa điểm… sau đó, máy hơi nước nhanh chóng được ứng dụng
7

trong nhiều ngành, nhiều lĩnh vực khác nhau, như: sản xuất công nghiệp, giao thông
vận tải… Lúc này, các loại máy móc đã thay thế sức lao động chân tay của con người,
giúp nền sản xuất có sự chuyển biến mạnh mẽ từ: sản xuất thủ công sang cơ khí hóa
Hãy nêu những thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp ở Pháp, Đức và Mỹ.
Trả lời: - Cách mạng công nghiệp ở Pháp:
+ Cách mạng công nghiệp bắt đầu từ năm 1830.
+ Diễn ra trước tiên trong công nghiệp nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng.
+ Kết quả: kinh tế Pháp nhanh chóng phát triển, đứng thứ hai thế giới (sau Anh).
- Cách mạng công nghiệp ở Đức: + Bắt đầu từ những năm 40 của thế kỉ XIX.
+ Phát triển dựa trên một nền công nghiệp nặng, hiện đại và tập trung, trong đó
công nghiệp luyện kim, hoá chất đóng vai trò chủ đạo.
+ Kết quả: giữa thế kỉ XIX, kinh tế Đức phát triển với tốc độ rất cao. Đến khi thống
nhất đất nước (1871), Đức đã trở thành một nước công nghiệp.
- Cách mạng công nghiệp ở Mỹ: + Quá trình công nghiệp hoá diễn ra khá sớm.
+ Diễn ra trước tiên trong công nghiệp nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng.
+ Kết quả: đến giữa thế kỉ XIX, nước Mỹ đã đứng hàng thứ tư trên thế giới về giá trị
sản xuất công nghiệp (sau Anh, Pháp, Đức).
Khai thác tư liệu
trên và hình 3.5 cho
Trả lời: - Những mặt trái của cách mạng công nghiệp:
+ Gia tăng tình trạng ô nhiễm môi trường;
+ Giai cấp tư sản tăng cường bóc lột giai cấp vô sản (nhất là lao động phụ nữ và trẻ
em).
+ Các nước tư bản phương Tây đẩy mạnh xâm chiếm và tranh giành thuộc địa...
Hãy trình bày những
tác động của cách
Trả lời:
* Tác động đến đời sống sản xuất:
- Làm thay đổi căn bản quá trình sản xuất, nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy
nhiều ngành kinh tế khác phát triển, tạo ra nguồn của cải dồi dào cho xã hội.
- Bộ mặt của các nước tư bản thay đổi với nhiều khu công nghiệp lớn và thành phố
đông dân mọc lên,...
- Chuyển xã hội loài người từ văn minh nông nghiệp sang văn minh công nghiệp.
* Tác động đối với đời sống xã hội
- Hình thành hai giai cấp cơ bản của xã hội tư bản, đó là tư sản và vô sản.
+ Giai cấp tư sản nhờ công nghiệp hoá đã giàu lên nhanh chóng, trở thành giai cấp
thống trị trong xã hội.
+ Giai cấp vô sản ngày càng đông đảo và bị tư sản bóc lột nặng nề.
- Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản ngày càng sâu sắc.

Luyện Tập -Vận
dụng
1. Lập bảng hệ thống những thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp từ
nửa sau thế kỉ XVIII đến giữa thế kỉ XIX ở các nước châu Âu và Mỹ.
2. Có ý kiến cho rằng: "Xã hội loài người chuyển từ văn minh nông nghiệp sang
văn minh công nghiệp là nhờ cách mạng công nghiệp". Em đồng ý với ý kiến đó

1. Theo em, nếu con người không sáng tạo ra những loại máy móc dùng trong
sản xuất hoặc những phương tiện giao thông hiện đại như tàu hoả, tàu thuỷ,...
thì hoạt động sản xuất và cuộc sống của chúng ta sẽ thế nào?
2. Sưu tầm tư liệu từ sách, báo, internet về một thành tựu tiêu biểu của cách
mạng công nghiệp từ nửa sau thế kỉ XVIII đến giữa thế kỉ XIX và viết bài giới

*Trả lời phần luyện tập *
8

1.
Quốc gia

Thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp
Năm
Nhà phát minh
Tên phát minh
Anh
1764
Giêm Ha-gri-vơ
Máy kéo sợi Gien-ni
1769
R. Ác-rai
Máy kéo sợi chạy bằng sức nước
1784
Giêm Oát
Máy hơi nước
1784
Hen-ri Cót
Kĩ thuật dùng than cốc luyện gang
thành sắt
1785
E. Các-rai
Máy dệt
1814
Xti-phen-xơn
Đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước
Mĩ
1793
E. Whitney
Máy tỉa hạt bông
1807
Phơn-tơn
Tàu thủy chạy bằng hơi nước
1831
C.M. Cô-míc
Máy gặt cơ khí
1838
S. Moóc-xơ
Hệ thống điện tín sử dụng mã Moóc-xơ
 2. - Đồng ý với ý kiến “xã hội loài người chuyển từ văn minh nông nghiệp sang văn
minh công nghiệp là nhờ cách mạng công nghiệp”. Vì:
+ Trước khi tiến hành cách mạng công nghiệp: con người chủ yếu lao động dựa vào
sức mạnh của cơ bắp (lao động thủ công); hoặc sử dụng một số loại máy móc chạy
bằng năng lượng gió (cối xay gió…) và nước. Tuy vậy, do còn nhiều hạn chế, nên
năng suất lao động của con người chưa cao; khối lượng sản phẩm sản xuất ra chưa
nhiều và các loại năng lượng gió, nước ở thời điểm này vẫn chưa thể tạo ra sự chuyển
biến căn bản trong đời sống sản xuất.
+ Cuối thế kỉ XVIII - đầu thế kỉ XIX, với việc tiến hành cách mạng công nghiệp, quá
trình sản xuất của con người đã có sự thay đổi căn bản (các loại máy móc đã thay thế
sức lao động chân tay của con người), giúp nền sản xuất có sự chuyển biến mạnh mẽ
từ: sản xuất thủ công sang cơ khí hóa.

*Trả lời phần vận dụng *
1. - Nếu không dùng máy móc trong sản xuất hoặc những phương tiện giao thông
hiện đại như tàu hoả, tàu thuỷ,... thì hoạt động sản xuất và cuộc sống của chúng ta
sẽ bị đình trệ. Ví dụ:
+ Hoạt động sản xuất của con người chủ yếu sử dụng sức lao động thủ công, nên
năng suất thấp, thời gian để làm ra một sản phẩm sẽ kéo dài hơn,…
+ Thời gian di chuyển của con người từ địa điểm này tới địa điểm khác sẽ lâu hơn…
2. (1) Tham khảo: Giới thiệu về máy kéo sợi Gien-ni
Trong những năm 1750, các nhà máy dệt may không để đáp ứng được nhu cầu
của thị trường. Lúc này, người ta vẫn còn sử dụng xe quay sợi với với một cọc suốt. Vì
thế mà mỗi công nhân chỉ làm được một cuộn chỉ mỗi ngày.
Đến cuối năm 1764, kĩ sư Giêm Ha-gri-vơ đã phát minh ra máy kéo sợi Gien-ni.
Máy này có cấu tạo như xe quay sợi bình thường nhưng lại chứa tới 16 – 18 cọc suốt
và chỉ cần một công nhân vận hành máy. Vì lượng cọc suốt nhiều hơn, máy có thể tạo
ra nhiều sợi vải hơn khi vận hành, năng suất làm việc cũng tăng lên gấp nhiều lần.
Máy kéo sợi Gien-ni là phát minh quan trọng giúp cho sản lượng nguyên liệu
ngành dệt may tại châu Âu tăng lên nhanh chóng. Phát minh này giúp nguồn cung
sợi vải cho ngành dệt may tăng lên. Đồng thời, nó cũng giúp giá vải giảm xuống và
người tiêu dùng có thể mua vải dễ dàng hơn. Máy kéo sợi Gien-ni mang lại rất nhiều
lợi ích cho ngành dệt may Anh quốc lúc bấy giờ.
(2) Tham khảo: Giới thiệu về máy kéo sợi Gien-ni
Giêm Ha-gri-vơ được ghi nhận là người đã sáng tạo ra máy kéo sợi Gien-ni vào
năm 1764. Vì vợ ông làm nghề thợ dệt nên ông đã thuê một máy dệt và máy xe sợi
của chủ xưởng dệt để vợ có thể vừa ở nhà trông con mà vẫn dệt được vải.
9

Loại máy mà vợ ông cũng như thợ dệt ở Anh vẫn sử dụng máy kéo sợi loại cũ có
duy nhất một cọc suốt. Hiệu suất của loại máy là rất thấp, sợi vải thành phẩm thô và
có độ bền kém. Ha-gri-vơ đã cải tiến loại máy kéo bằng cách lắp đặt thêm các cọc
suốt. Nhờ sáng tạo này mà ông đã giúp được người vợ của mình hoàn thành sản lượng
mà chủ xưởng dệt yêu cầu. Ông đã đặt tên chiếc máy cải tiến là Gien-ni, tên con gái
của ông. Phát minh máy kéo sợi Gien-ni của Ha-gri-vơ đã giải quyết được khó khăn
của ngành dệt, góp phần đưa ngành công nghiệp này của nước Anh tiến vọt. Máy này
có cấu tạo như xe quay sợi bình thường nhưng lại chứa tới 16 – 18 cọc suốt và chỉ cần
một công nhân vận hành máy. Vì lượng cọc suốt nhiều hơn, máy có thể tạo ra nhiều
sợi vải hơn khi vận hành, năng suất làm việc cũng tăng lên gấp tám lần. Máy kéo sợi
Gien-ni là phát minh quan trọng giúp cho sản lượng nguyên liệu ngành dệt may tại
châu Âu tăng lên nhanh chóng.
Phát minh này giúp nguồn cung sợi vải cho ngành dệt may tăng lên. Đồng thời,
nó
cũng
giúp
giá
vải
giảm xuống và người tiêu dùng có thể mua vải một cách dễ dàng hơn.
(3) Tham khảo: Giới thiệu về máy hơi nước
Thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp từ nửa sau thế kỉ XVIII đến giữa thế
kỉ XIX là sự phát triển và ứng dụng rộng rãi của máy hơi nước trong sản xuất. Máy hơi
nước đã đưa sản xuất từ gia đình và thủ công sang sản xuất công nghiệp, giúp tăng
năng suất và giảm chi phí sản xuất đáng kể.
Trước khi có máy hơi nước, sản xuất phụ thuộc hoàn toàn vào sức lao động của con
người. Điều này dẫn đến việc sản xuất chậm chạp, mất thời gian, tốn kém và không
hiệu quả. Nhờ máy hơi nước, các nhà máy sản xuất lớn có thể sản xuất hàng hóa với
số lượng lớn và tốc độ nhanh hơn nhiều. Sản phẩm được sản xuất với chi phí thấp hơn,
giá thành giảm và trở nên phổ biến hơn.
Sự phát triển của máy hơi nước cũng đã tác động đến các ngành công nghiệp khác
như giao thông và năng lượng. Máy hơi nước được ứng dụng để sản xuất động cơ tàu
hơi, động cơ máy bay và động cơ ô tô, giúp tăng tốc độ di chuyển và rút ngắn thời
gian hành trình. Máy hơi nước cũng được ứng dụng trong ngành điện, giúp tạo ra điện
năng để phục vụ sản xuất và cuộc sống hàng ngày.
Tổng thể, sự phát triển và ứng dụng rộng rãi của máy hơi nước trong sản xuất là một
thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp từ nửa sau thế kỉ XVIII đến giữa thế kỉ
XIX. Thành tựu này đã đóng góp rất lớn vào sự phát triển kinh tế và xã hội của thế
giới, tạo ra nền tảng cho sự phát triển của các ngành công nghiệp khác và cuộc sống
của con người.

Bài

4

ĐÔNG NAM Á TỪ NỬA SAU
THẾ KỈ XVI ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX

Mở đầu trang 19 Bài 4 Lịch Sử 8: Em biết gì về quá
trình xâm nhập của thực
dân phương Tây vào các nước Đông Nam Á và cuộc đấu tranh
chống ách đô hộ
thực dân của nhân dân các nước này?
Trả lời:
- Chia sẻ hiểu biết:
+ Do Đông Nam Á có vị trí địa lí quan trọng, lại giàu tài nguyên khoáng sản nên sớm
trở thành mục tiêu xâm lược của các nước tư bản phương Tây.
+ Trong các thế kỉ XVI – XIX, bằng nhiều cách thức và thủ đoạn khác nhau như: ngoại
giao, buôn bán, truyền giáo, khống chế chính trị ép kí hiệp ước và dùng vũ lực thôn
10

tính, thực dân phương Tây đã từng bước xâm chiếm gần hết các quốc gia Đông Nam
Á.
+ Sự thống trị của thực dân phương Tây đã dẫn đến những chuyển biến lớn ở các
nước Đông Nam Á; đồng thời cũng đẩy mâu thuẫn dân tộc giữa nhân dân Đông Nam
Á với chính quyền thực dân ngày càng sâu sắc, làm bùng nổ nhiều cuộc đấu tranh
giành độc lập dân tộc. Mặc dù diễn ra sôi nổi, quyết liệt, nhưng do nhiều nguyên
nhân, các cuộc đấu tranh của nhân dân Đông Nam Á trong giai đoạn này vẫn chưa
Nêu
giành
được những
thắng lợi. nét
chính về quá trình
xâm nhập của thực
Trả lời:
- Do Đông Nam Á có vị...