Chịu trách nhiệm xuất bản
GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP
PGS.TS. PHẠM MINH TUẤN
Chịu trách nhiệm nội dung
PHÓ GIÁM ĐỐC - PHÓ TỔNG BIÊN TẬP
ThS. PHẠM THỊ THINH

Biên tập nội dung:

VŨ HỒNG THẤM
HOÀNG MẠNH THẮNG
NGUYỄN THỊ HẢI BÌNH
LÊ MINH HOÀI
VŨ QUANG HUY
NGUYỄN VIỆT HÀ

Trình bày bìa:

ĐƯỜNG HỒNG MAI

Chế bản vi tính:

NGUYỄN THỊ HẰNG

Đọc sách mẫu:

THẤM - THẮNG - HOÀIHUY - THU

2

Héi ®ång chØ ®¹o biªn tËp - xuÊt b¶n

Vò Ngäc Hoµng

Chñ tÞch Héi ®ång

NguyÔn ThÕ Kû

Phã Chñ tÞch Héi ®ång

NguyÔn Duy Hïng

Phã Chñ tÞch Héi ®ång

Ng« V¨n Hïng

ñy viªn

Vò Träng L©m

ñy viªn

NguyÔn An Tiªm

ñy viªn

NguyÔn V¨n Träng ñy viªn th­ ký
Tæ chøc b¶n th¶o
NguyÔn Duy Hïng
NguyÔn V¨n Träng
Vò Hång ThÊm
Hoµng M¹nh Th¾ng
Lª Minh Hoµi
Vò Quang Huy
Lª N¨ng §«ng

4

Đồng chí Võ Chí Công
(1912 - 2011)

Huân chương Sao vàng do Hội đồng Nhà nước nước Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt Nam tặng đồng chí Võ Chí Công, năm 1992

Đồng chí Võ Chí Công được Đảng, Nhà nước, Chính phủ
trao tặng Huân chương Sao vàng, năm 1992

Lêi Nhµ xuÊt b¶n

Ngµy 7-8-2012, toµn §¶ng, toµn d©n, toµn qu©n ta long träng
kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, ng­êi chiÕn sÜ
c¸ch m¹ng kiªn c­êng, tËn tôy, ng­êi häc trß xuÊt s¾c cña Chñ
tÞch Hå ChÝ Minh, ng­êi con trung hiÕu cña miÒn Trung c¸ch
m¹ng, hÕt lßng v× sù nghiÖp c¸ch m¹ng cña §¶ng vµ d©n téc.
Sinh ra vµ lín lªn trong mét gia ®×nh giµu truyÒn thèng yªu
n­íc, kÕ tôc truyÒn thèng c¸ch m¹ng quËt c­êng cña quª h­¬ng xø
Qu¶ng víi c¸c chÝ sÜ næi tiÕng nh­ Hoµng DiÖu, TrÇn Quý C¸p,
Phan Chu Trinh, Huúnh Thóc Kh¸ng... th¸ng 5 - 1930, ®ång chÝ
Vâ ChÝ C«ng b¾t ®Çu tham gia ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, ®­îc kÕt n¹p
vµo §¶ng Céng s¶n §«ng D­¬ng (nay lµ §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam)
n¨m 1935. H¬n 80 n¨m ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, ®ång chÝ Vâ ChÝ
C«ng ®· cã nh÷ng ®ãng gãp lín lao cho §¶ng, cho ®Êt n­íc.
Trong nh÷ng n¨m th¸ng khèc liÖt cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng
thùc d©n Ph¸p vµ ®Õ quèc Mü x©m l­îc, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng
®­îc rÌn luyÖn trong ngän löa ®Êu tranh c¸ch m¹ng, ®­¬ng ®Çu
víi mäi thö th¸ch, kÓ c¶ trong tï ®µy, lóc l©m nguy khi c¬ së c¸ch
m¹ng bÞ ph¸ vì, ®ång chÝ vÉn mét lßng trung kiªn, kh«ng sî hy
sinh, s¸ng suèt cïng toµn §¶ng, toµn qu©n vµ toµn d©n ®­a con
thuyÒn c¸ch m¹ng v­ît qua th¸c ghÒnh, giµnh th¾ng lîi vÎ vang.
Sù nghiÖp c¸ch m¹ng cña ®ång chÝ trong nh÷ng n¨m th¸ng
chiÕn tranh, g¾n liÒn víi chiÕn tr­êng Khu 5, mét chiÕn tr­êng
cùc kú gian khæ vµ ¸c liÖt. Tõ c­¬ng vÞ BÝ th­ chi bé ë c¬ së, ®Õn

5

lóc lµ BÝ th­ Khu ñy kiªm ChÝnh ñy Khu 5, ®ång chÝ vÉn b¸m
d©n, b¸m ®Êt, l·nh ®¹o phong trµo c¸ch m¹ng ë ®Þa bµn. H×nh
¶nh anh N¨m C«ng gi¶n dÞ, Ýt nãi, ch©n t×nh nh­ng tµi trÝ vµ
quyÕt ®o¸n cßn ghi ®Ëm trong t©m trÝ cña bao ®ång chÝ, ®ång
bµo Khu 5. Nh÷ng mèc son trªn con ®­êng ho¹t ®éng c¸ch m¹ng
cña ®ång chÝ ®· ®­îc ghi vµo lÞch sö §¶ng bé Qu¶ng Nam §µ N½ng vµ lÞch sö kh¸ng chiÕn oai hïng cña nh©n d©n Nam
Trung Bé.
Sau ngµy miÒn Nam hoµn toµn gi¶i phãng, ®Êt n­íc thèng
nhÊt, trªn c¸c c­¬ng vÞ lµ Phã Thñ t­íng ChÝnh phñ, Th­êng trùc
Ban BÝ th­ råi Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ n­íc, Cè vÊn Ban ChÊp
hµnh Trung ­¬ng §¶ng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng tiÕp tôc cã nhiÒu
®ãng gãp quan träng vµo sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc.
Trong thêi kú ®Çu cña sù nghiÖp ®æi míi ®Êt n­íc, nh÷ng thµnh
c«ng b­íc ®Çu trªn mÆt trËn n«ng nghiÖp, ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý
kinh tÕ, söa ®æi HiÕn ph¸p... ®Òu ghi dÊu nh÷ng ®ãng gãp cña ®ång
chÝ Vâ ChÝ C«ng.
Thùc hiÖn Th«ng b¸o kÕt luËn cña Ban BÝ th­ sè 94 - TB/TW
ngµy 30-5-2012 vÒ tæ chøc 100 n¨m ngµy sinh ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng
(7-8-1912 – 7-8-2012), Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt
xuÊt b¶n cuèn s¸ch §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng - ng­êi chiÕn sÜ
c¸ch m¹ng kiªn c­êng, nhµ l·nh ®¹o xuÊt s¾c.
Cuèn s¸ch gåm nhiÒu bµi viÕt ghi l¹i nh÷ng dÊu Ên, nh÷ng
®¸nh gi¸, nh÷ng kû niÖm cña b¹n bÌ, ®ång chÝ, ng­êi th©n...
vÒ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng trong suèt chÆng ®­êng dµi ho¹t ®éng
c¸ch m¹ng tõ khi ®ång chÝ cßn ë ®Þa ph­¬ng cho tíi khi qua ®êi.
§©y lµ dÞp chóng ta «n l¹i chÆng ®­êng lÞch sö mµ d©n téc ®·
®i qua, tá lßng biÕt ¬n tíi nh÷ng ng­êi cã nh÷ng ®ãng gãp lín lao
cho d©n téc.

6

Kû niÖm 100 n¨m ngµy sinh cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, «n l¹i
chÆng ®­êng lÞch sö mµ d©n téc ®· ®i qua, chóng ta rÌn thªm chÝ
khÝ, h¹ quyÕt t©m b¶o vÖ vµ x©y dùng thµnh c«ng ®Êt n­íc ViÖt
Nam giµu, m¹nh, d©n chñ, c«ng b»ng, v¨n minh.
Xin tr©n träng giíi thiÖu cuèn s¸ch víi b¹n ®äc.

Th¸ng 7 n¨m 2012
NHµ XUÊT B¶N CHÝNH TRÞ QUèC GIA - Sù THËT

7

8

Tãm t¾t tiÓu sö §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng,
Nguyªn ñy viªn Bé ChÝnh trÞ,
nguyªn BÝ th­ Trung ­¬ng §¶ng,
nguyªn Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ n­íc,
nguyªn Cè vÊn Ban ChÊp hµnh
Trung ­¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam*

§ång chÝ Vâ ChÝ C«ng (tªn khai sinh: Vâ Toµn) sinh
ngµy 7-8-1912 t¹i x· Tam Xu©n, huyÖn Tam Kú, tØnh Qu¶ng
Nam - §µ N½ng (nay lµ x· Tam Xu©n 1, huyÖn Nói Thµnh,
tØnh Qu¶ng Nam). Tham gia ho¹t ®éng c¸ch m¹ng n¨m 1930,
vµo §¶ng th¸ng 5-1935.
Qu¸ tr×nh ho¹t ®éng c¸ch m¹ng:

§ång chÝ sinh ra trong mét gia ®×nh giµu truyÒn thèng
yªu n­íc, sím gi¸c ngé c¸ch m¹ng vµ ho¹t ®éng phong
trµo thanh niªn ë c¬ së tõ n¨m 1930 - 1931; th¸ng 5-1935,
®ång chÝ ®­îc kÕt n¹p vµo §¶ng Céng s¶n §«ng D­¬ng
(nay lµ §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam).
N¨m 1936, ®ång chÝ lµm BÝ th­ Chi bé ghÐp (mét sè x·
_______________
* B¸o Nh©n d©n, ngµy 9-9-2011.

9

thuéc huyÖn Tam Kú). N¨m 1939, lµm BÝ th­ Phñ ñy
Tam Kú tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng. N¨m 1940, lµm BÝ
th­ TØnh ñy l©m thêi tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng. N¨m
1941, ®ång chÝ ®­îc ph©n c«ng phô tr¸ch c¸c tØnh tõ
Qu¶ng Nam - §µ N½ng ®Õn Phó Yªn. N¨m 1942, ®ång chÝ
®­îc ph©n c«ng vµo g©y dùng c¬ së t¹i c¸c tØnh Cùc Nam
Trung Bé.
N¨m 1943, ®ång chÝ bÞ ®Þch b¾t, kÕt ¸n tï chung th©n,
sau ®ã gi¶m xuèng 25 n¨m tï giam ë nhµ lao Héi An, sau
®µy ®i nhµ tï Bu«n Ma Thuét.
Th¸ng 3-1945, ®ång chÝ ra tï vÒ Qu¶ng Nam lµm
Tr­ëng ban khëi nghÜa tØnh, chØ huy c­íp chÝnh quyÒn ë
Qu¶ng Nam - §µ N½ng.
Sau Tæng khëi nghÜa Th¸ng T¸m n¨m 1945, ®ång chÝ
lµm Tr­ëng Ty T­ ph¸p tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng,
ChÝnh trÞ viªn Trung ®oµn 93.
N¨m 1946, lµm Phã Ban Tæ chøc c¸n bé vµ lµm Thanh
tra Qu©n khu 5. N¨m 1951, lµm BÝ th­ Ban C¸n sù §«ng B¾c Miªn, Khu ñy viªn Khu 5.
N¨m 1952, lµm BÝ th­ TØnh ñy Qu¶ng Nam - §µ N½ng.
N¨m 1954, lµm §oµn ñy viªn c¶i c¸ch ruéng ®Êt ë Khu
ViÖt B¾c.
N¨m 1955, lµm Phã BÝ th­ Khu ñy 5.
Th¸ng 9-1960, t¹i §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø III,
®ång chÝ ®­îc bÇu lµm ñy viªn Ban ChÊp hµnh Trung
­¬ng §¶ng, BÝ th­ Khu ñy 5.
N¨m 1961, lµm Phã BÝ th­ Trung ­¬ng Côc miÒn Nam.
N¨m 1962, lµm Phã Chñ tÞch §oµn Chñ tÞch ñy ban
10

Trung ­¬ng MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam
ViÖt Nam.
N¨m 1964, lµm Phã BÝ th­ Trung ­¬ng Côc miÒn Nam,
phô tr¸ch BÝ th­ Khu ñy 5, ChÝnh ñy Qu©n khu 5.
N¨m 1975, sau khi gi¶i phãng hoµn toµn miÒn Nam,
®ång chÝ lµ Phã ban ®¹i diÖn cña Trung ­¬ng §¶ng vµ
ChÝnh phñ ë miÒn Nam, phô tr¸ch Khu 5.
N¨m 1976, ®ång chÝ ®­îc bÇu lµm ®¹i biÓu Quèc héi
khãa VI, ®­îc cö gi÷ chøc Phã Thñ t­íng ChÝnh phñ, kiªm
Bé tr­ëng Bé H¶i s¶n.
Th¸ng 12-1976, t¹i §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø IV,
®ång chÝ tiÕp tôc ®­îc bÇu l¹i vµo Ban ChÊp hµnh Trung
­¬ng §¶ng vµ ®­îc Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng bÇu vµo
Bé ChÝnh trÞ. N¨m 1978, ®ång chÝ lµm Phã Thñ t­íng
ChÝnh phñ kiªm Bé tr­ëng Bé N«ng nghiÖp vµ Tr­ëng
Ban C¶i t¹o n«ng nghiÖp miÒn Nam.
Th¸ng 4-1981, ®ång chÝ ®­îc bÇu lµm ®¹i biÓu Quèc
héi khãa VII vµ ®­îc cö gi÷ chøc Phã Chñ tÞch Héi ®ång
Bé tr­ëng.
Th¸ng 3-1982, t¹i §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø V,
®ång chÝ tiÕp tôc ®­îc bÇu l¹i vµo Ban ChÊp hµnh Trung
­¬ng §¶ng vµ ®­îc Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng bÇu lµm
ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th­ Trung ­¬ng §¶ng, ph©n c«ng
lµm Th­êng trùc Ban BÝ th­. Th¸ng 6-1986, ®ång chÝ ®­îc
ph©n c«ng gi÷ chøc Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé tr­ëng.
Th¸ng 12-1986, t¹i §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø VI,
®ång chÝ tiÕp tôc ®­îc bÇu l¹i vµo Ban ChÊp hµnh Trung
­¬ng vµ ®­îc Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng bÇu vµo Bé ChÝnh
trÞ vµ ®­îc cö tham gia §¶ng ñy Qu©n sù Trung ­¬ng.
11

Th¸ng 4-1987, ®ång chÝ ®­îc bÇu lµm ®¹i biÓu Quèc héi
khãa VIII vµ ®­îc Quèc héi bÇu lµm Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ
n­íc, Chñ tÞch Héi ®ång Quèc phßng.
§ång chÝ lµ Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng
khãa VII (th¸ng 6-1991) vµ khãa VIII (th¸ng 6-1996). §ång
chÝ lµ ®¹i biÓu Quèc héi c¸c khãa VI, VII, VIII.
Do c«ng lao vµ thµnh tÝch ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, ®ång chÝ
®­îc §¶ng, Nhµ n­íc tÆng th­ëng Hu©n ch­¬ng Sao vµng
vµ nhiÒu hu©n, huy ch­¬ng cao quý kh¸c, Huy hiÖu 70 n¨m
tuæi §¶ng.

12

Th«ng c¸o ®Æc biÖt*
Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam,
Quèc héi n­íc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, Chñ tÞch
n­íc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, ChÝnh phñ n­íc
Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, ñy ban Trung ­¬ng
MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam v« cïng th­¬ng tiÕc b¸o tin:
§ång chÝ Vâ ChÝ C«ng (tªn khai sinh: Vâ Toµn), sinh
ngµy 7-8-1912, quª qu¸n x· Tam Xu©n, huyÖn Tam Kú,
tØnh Qu¶ng Nam - §µ N½ng (nay lµ tØnh Qu¶ng Nam);
th­êng tró t¹i sè nhµ 76/14 ®­êng Quèc H­¬ng, ph­êng
Th¶o §iÒn, quËn 2, thµnh phè Hå ChÝ Minh; ®ång chÝ
tham gia ho¹t ®éng c¸ch m¹ng tõ n¨m 1930; vµo §¶ng
Céng s¶n §«ng D­¬ng th¸ng 5-1935 (nay lµ §¶ng Céng
s¶n ViÖt Nam); nguyªn ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, BÝ th­
Trung ­¬ng §¶ng, nguyªn Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ n­íc,
nguyªn Chñ tÞch Héi ®ång Quèc phßng, nguyªn Phã Thñ
t­íng ChÝnh phñ, nguyªn Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung
­¬ng §¶ng, ®¹i biÓu Quèc héi c¸c khãa VI, VII, VIII.
Sau mét thêi gian l©m bÖnh nÆng, mÆc dï ®­îc §¶ng,
Nhµ n­íc, tËp thÓ c¸c gi¸o s­, b¸c sÜ tËn t×nh cøu ch÷a, gia
®×nh hÕt lßng ch¨m sãc, nh­ng do tuæi cao, bÖnh nÆng,
_______________
* B¸o Nh©n d©n, ngµy 9-9-2011.

13

®ång chÝ ®· tõ trÇn håi 7 giê 17 phót ngµy 8-9-2011 (tøc
ngµy 11-8 n¨m T©n M·o) t¹i BÖnh viÖn Thèng NhÊt,
thµnh phè Hå ChÝ Minh.
H¬n 80 n¨m ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, ®ång chÝ ®· cã
nhiÒu ®ãng gãp ®èi víi sù nghiÖp c¸ch m¹ng cña §¶ng, cña
d©n téc. §ång chÝ ®· ®­îc §¶ng, Nhµ n­íc tÆng th­ëng
Hu©n ch­¬ng Sao vµng, Huy hiÖu 70 n¨m tuæi §¶ng vµ
nhiÒu hu©n, huy ch­¬ng cao quý kh¸c.
§ång chÝ mÊt ®i lµ mét tæn thÊt ®èi víi §¶ng, Nhµ n­íc
vµ nh©n d©n ta.
§Ó tá lßng t­ëng nhí ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, Ban ChÊp
hµnh Trung ­¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, Quèc héi n­íc
Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, Chñ tÞch n­íc Céng
hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, ChÝnh phñ n­íc Céng hßa
x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, ñy ban Trung ­¬ng MÆt trËn
Tæ quèc ViÖt Nam quyÕt ®Þnh tæ chøc tang lÔ ®ång chÝ Vâ
ChÝ C«ng theo nghi thøc Quèc tang.
BAN CHÊP HµNH TRUNG ¦¥NG §¶NG CéNG S¶N VIÖT NAM,
QUèC HéI N¦íC CéNG HßA X· HéI CHñ NGHÜA VIÖT NAM,
CHñ TÞCH N¦íC CéNG HßA X· HéI CHñ NGHÜA VIÖT NAM,
CHÝNH PHñ N¦íC CéNG HßA X· HéI CHñ NGHÜA VIÖT NAM,
ñY BAN TRUNG ¦¥NG MÆT TRËN Tæ QUèC VIÖT NAM.

14

Lêi ®iÕu
Do ®ång chÝ NguyÔn Phó Träng,
tæng bÝ th­ Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng
Céng s¶n ViÖt Nam, Tr­ëng ban LÔ tang
®äc t¹i LÔ truy ®iÖu ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng,
ngµy 12-9-2011*

Th­a ®ång bµo, ®ång chÝ vµ c¸c b¹n,
Th­a gia quyÕn ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng,
§ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, nguyªn ñy viªn Bé ChÝnh trÞ;
nguyªn Th­êng trùc Ban BÝ th­; nguyªn Chñ tÞch Héi
®ång Nhµ n­íc; nguyªn Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung
­¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam; §¹i biÓu Quèc héi c¸c
khãa VI, VII, VIII; nhµ l·nh ®¹o xuÊt s¾c cña §¶ng vµ
Nhµ n­íc ta; ng­êi chiÕn sÜ c¸ch m¹ng kiªn c­êng, suèt
®êi phÊn ®Êu cho ®éc lËp, tù do cña d©n téc, h¹nh phóc cña
nh©n d©n vµ v× lý t­ëng céng s¶n chñ nghÜa, ®· vÜnh biÖt
chóng ta. §ång chÝ mÊt ®i, lµ mét tæn thÊt lín ®èi víi
§¶ng, Nhµ n­íc, nh©n d©n ta vµ gia quyÕn ®ång chÝ.
H«m nay, trong niÒm xóc ®éng vµ tiÕc th­¬ng v« h¹n,
Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam,
_______________
* B¸o Nh©n d©n, ngµy 13-9-2011.

15

Quèc héi n­íc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, Chñ
tÞch n­íc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, ChÝnh phñ
n­íc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam, ñy ban Trung
­¬ng MÆt trËn Tæ quèc ViÖt Nam, cïng ®ång chÝ, ®ång bµo
vµ gia ®×nh tæ chøc träng thÓ LÔ truy ®iÖu vµ tiÔn ®­a
®ång chÝ vÒ n¬i an nghØ cuèi cïng.
Th­a ®ång bµo, ®ång chÝ vµ c¸c b¹n,
§ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, tªn khai sinh lµ Vâ Toµn, sinh
ngµy 7-8-1912, t¹i x· Tam Xu©n, huyÖn Tam Kú, tØnh
Qu¶ng Nam - §µ N½ng (nay lµ huyÖn Nói Thµnh, tØnh
Qu¶ng Nam). §­îc thõa h­ëng truyÒn thèng yªu n­íc cña
quª h­¬ng vµ gia ®×nh, ®ång chÝ ®· sím gi¸c ngé c¸ch
m¹ng. N¨m 1930, ®ång chÝ tham gia phong trµo thanh
niªn c¬ së; th¸ng 5-1935, ®­îc kÕt n¹p vµo §¶ng Céng s¶n
§«ng D­¬ng (nay lµ §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam).
Cuéc ®êi cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng g¾n liÒn víi qu¸
tr×nh c¸ch m¹ng vµ nh÷ng sù kiÖn lÞch sö v« cïng quan
träng cña §¶ng vµ nh©n d©n ta. §ång chÝ tham gia tæ chøc
c¸ch m¹ng bÝ mËt t¹i quª h­¬ng Tam Kú, Qu¶ng Nam ®Çu
nh÷ng n¨m 1930; l¨n lén, b¸m d©n, b¸m ®Þa bµn, g©y
dùng c¬ së c¸ch m¹ng t¹i c¸c tØnh miÒn Trung ®Çu nh÷ng
n¨m 1940; tr¶i qua nh÷ng n¨m th¸ng bÞ ®µy ¶i vµ tra tÊn
trong lao tï cña thùc d©n Ph¸p ë Héi An vµ Bu«n Ma
Thuét tr­íc Tæng khëi nghÜa; tham gia l·nh ®¹o khëi
nghÜa giµnh chÝnh quyÒn t¹i Qu¶ng Nam - §µ N½ng th¸ng
T¸m n¨m 1945; nh÷ng n¨m gian khæ, hµo hïng kh¸ng
chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p 1946-1954; l·nh ®¹o, chØ huy
16

cuéc chiÕn ®Êu chèng ®Õ quèc Mü vµ bÌ lò tay sai ë chiÕn
tr­êng Khu 5 ¸c liÖt víi c¸c trËn th¾ng lÞch sö; l·nh ®¹o
qu©n vµ d©n Khu 5 s¸t c¸nh cïng c¸c c¸nh qu©n chñ lùc
gi¶i phãng T©y Nguyªn, §µ N½ng, c¸c tØnh duyªn h¶i miÒn
Trung, lµm thay ®æi côc diÖn chiÕn tr­êng, t¹o ®µ th¾ng lîi
cho cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy mïa Xu©n 1975, gi¶i
phãng hoµn toµn miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt n­íc, ®­a c¶
n­íc ®i lªn chñ nghÜa x· héi.
Nhí l¹i nh÷ng th¸ng ngµy gian khæ vµ oanh liÖt ®ã,
®ång bµo, c¸n bé, chiÕn sÜ ë miÒn Nam, nhÊt lµ ë Khu 5 cßn
ghi nhí m·i h×nh ¶nh anh N¨m C«ng lu«n cã mÆt ë nh÷ng
®Þa bµn träng yÕu, ¸c liÖt nhÊt cña chiÕn tr­êng; b¸m s¸t
thùc tiÔn, vËn dông s¸ng t¹o kinh nghiÖm, ®­êng lèi chiÕn
tranh nh©n d©n, cïng tËp thÓ Trung ­¬ng Côc miÒn Nam,
Khu ñy Khu 5 trùc tiÕp chØ ®¹o viÖc ®oµn kÕt, tËp hîp,
®éng viªn mäi lùc l­îng trong MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng
miÒn Nam ViÖt Nam, l·nh ®¹o qu©n vµ d©n miÒn Nam
v­ît qua mu«n vµn hy sinh, gian khæ, ®i tõ th¾ng lîi nµy
®Õn th¾ng lîi kh¸c.
Sau ngµy ®Êt n­íc thèng nhÊt, trªn c­¬ng vÞ lµ ñy viªn
Bé ChÝnh trÞ, Th­êng trùc Ban BÝ th­ Trung ­¬ng §¶ng,
Phã Thñ t­íng ChÝnh phñ, Phã Chñ tÞch Héi ®ång Bé
tr­ëng, Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ n­íc, Chñ tÞch Héi ®ång
Quèc phßng, Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng,
®ång chÝ lu«n tr¨n trë vÒ con ®­êng ®i lªn cña c¸ch m¹ng;
sím thÓ hiÖn sù t×m tßi ®æi míi t­ duy vÒ kinh tÕ, nhÊt lµ
trong lÜnh vùc n«ng nghiÖp; tr©n träng, ñng hé nh÷ng s¸ng
kiÕn cña c¸n bé, nh©n d©n vµ c¸c ®Þa ph­¬ng; cïng tËp thÓ
17

Trung ­¬ng l·nh ®¹o toµn §¶ng, toµn d©n, toµn qu©n ta
thùc hiÖn c«ng cuéc ®æi míi, ®­a ®Êt n­íc ra khái khñng
ho¶ng kinh tÕ - x· héi, ph¸ thÕ bÞ bao v©y, cÊm vËn; gi÷
v÷ng æn ®Þnh chÝnh trÞ - x· héi; t¨ng c­êng quèc phßng an ninh, më réng quan hÖ ®èi ngo¹i; thu ®­îc nh÷ng
thµnh tùu to lín, cã ý nghÜa lÞch sö trong c«ng cuéc ®æi
míi, x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc.
Lµ mét trong nh÷ng häc trß xuÊt s¾c cña Chñ tÞch Hå
ChÝ Minh, ®ång chÝ lu«n thÓ hiÖn phÈm chÊt cÇn, kiÖm,
liªm, chÝnh, chÝ c«ng v« t­, trung thµnh tuyÖt ®èi víi môc
tiªu, lý t­ëng c¸ch m¹ng, lµm hÕt søc m×nh ®Ó gi÷ g×n, t¨ng
c­êng sù ®oµn kÕt, thèng nhÊt trong §¶ng, sù g¾n bã m¸u
thÞt gi÷a §¶ng vµ nh©n d©n; lu«n gÇn gòi, quý träng nh©n
d©n; sèng gi¶n dÞ, khiªm tèn, ®Æt lîi Ých cña §¶ng, cña Tæ
quèc, cña nh©n d©n lªn trªn hÕt; ®­îc ®ång chÝ, ®ång bµo
quý mÕn, tin cËy; ®­îc b¹n bÌ quèc tÕ tr©n träng.
Trong gia ®×nh, ®ång chÝ lµ ng­êi chång, ng­êi cha,
ng­êi «ng mÉu mùc, nghiªm kh¾c nh­ng rÊt ®çi nh©n tõ
vµ ®é l­îng.
100 tuæi ®êi, 76 tuæi §¶ng, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®·
phÊn ®Êu trän ®êi m×nh vµ cã nh÷ng cèng hiÕn to lín ®èi
víi sù nghiÖp c¸ch m¹ng cña §¶ng vµ nh©n d©n ta. §¶ng,
Nhµ n­íc ta vµ c¸c n­íc anh em ®· trao tÆng ®ång chÝ
nhiÒu phÇn th­ëng cao quý, trong ®ã cã: Hu©n ch­¬ng Sao
vµng, Huy hiÖu 70 n¨m tuæi §¶ng vµ nhiÒu hu©n, huy
ch­¬ng cao quý kh¸c. Cuéc ®êi ®ång chÝ lµ tÊm g­¬ng s¸ng
®Ó c¸n bé, ®¶ng viªn vµ ®ång bµo, chiÕn sÜ c¶ n­íc tr©n
träng, biÕt ¬n vµ noi theo.
18

Th­a §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng - Anh N¨m C«ng kÝnh mÕn !
Trong niÒm tiÕc th­¬ng v« h¹n, h«m nay, chóng t«i cã
mÆt t¹i ®©y tiÔn ®­a Anh vÒ n¬i an nghØ cuèi cïng. VÜnh
biÖt §ång chÝ, toµn §¶ng, toµn d©n, toµn qu©n ta nguyÖn
®oµn kÕt mét lßng, ra søc phÊn ®Êu tiÕp tôc ®i theo con
®­êng c¸ch m¹ng mµ §¶ng, B¸c Hå vµ nh©n d©n ta ®· lùa
chän; kiªn ®Þnh chñ nghÜa M¸c - Lªnin, t­ t­ëng Hå ChÝ
Minh, lý t­ëng ®éc lËp d©n téc vµ chñ nghÜa x· héi; ®Èy
m¹nh toµn diÖn c«ng cuéc ®æi míi v× môc tiªu x©y dùng
mét n­íc ViÖt Nam "d©n giµu, n­íc m¹nh, d©n chñ, c«ng
b»ng, v¨n minh".
Xin tr©n träng göi tíi gia quyÕn ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng
lêi chia buån s©u s¾c tr­íc nçi ®au mÊt m¸t kh«ng g× cã
thÓ bï ®¾p ®­îc !
Xin kÝnh cÈn nghiªng m×nh tiÕc th­¬ng, vÜnh biÖt §ång
chÝ Vâ ChÝ C«ng - Anh N¨m C«ng v« cïng kÝnh mÕn !

19

NG¦êI CHIÕN SÜ C¸CH M¹NG
TµI TRÝ, KI£N C¦êNG

§ç M­êi *

C¶ cuéc ®êi ho¹t ®éng cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ
mét tÊm g­¬ng s¸ng chãi vÒ ý chÝ chiÕn ®Êu c¸ch m¹ng
kiªn c­êng, bÊt khuÊt; vÒ ®øc ®é vµ phÈm chÊt trong
s¸ng cña mét ng­êi ®¶ng viªn céng s¶n. Trong líp c¸c
®ång chÝ thuéc thÕ hÖ c¸ch m¹ng thø hai (sau khi §¶ng
ra ®êi), ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ hiÖn th©n cña mét thÕ
hÖ c¸ch m¹ng tµi trÝ, kiªn c­êng chiÕn ®Êu vµ tr­ëng
thµnh tõ c¬ së.
Sinh ra trong mét gia ®×nh nhµ Nho yªu n­íc, ®ång chÝ
Vâ ChÝ C«ng l¹i ®­îc thõa h­ëng truyÒn thèng c¸ch m¹ng
cña quª h­¬ng vµ tinh thÇn bÊt khuÊt, kiªn c­êng cña
nh©n d©n miÒn Trung anh dòng. Bëi thÕ, ®ång chÝ ®· sím
trë thµnh mét thanh niªn yªu n­íc, giµu nhiÖt huyÕt c¸ch
m¹ng. N¨m 1935, khi míi h¬n 20 tuæi, ®ång chÝ ®­îc kÕt
n¹p vµo §¶ng Céng s¶n §«ng D­¬ng vµ chØ Ýt l©u sau,
_______________
* Nguyªn Tæng BÝ th­, nguyªn Cè vÊn Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng
§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam.

21

®ång chÝ trë thµnh ng­êi l·nh ®¹o chñ chèt cña tæ chøc
§¶ng ë phñ Tam Kú, tØnh Qu¶ng Nam.
Trong suèt nh÷ng n¨m ho¹t ®éng c¸ch m¹ng thêi kú
tiÒn khëi nghÜa, ®ång chÝ liªn tôc b¸m d©n, trùc tiÕp l·nh
®¹o c¸c cÊp bé ®¶ng ®Þa ph­¬ng, x©y dùng vµ ph¸t triÓn
lùc l­îng quÇn chóng réng kh¾p. Nhê ®ã, hµng lo¹t c¬ së
c¸ch m¹ng vµ c¸c tæ chøc, ®oµn thÓ yªu n­íc ra ®êi, tËp
hîp ®­îc ®«ng ®¶o lùc l­îng nh©n d©n tham gia, t¹o nªn
nh÷ng phong trµo c¸ch m¹ng s«i næi trong thêi kú MÆt
trËn d©n chñ trªn ®Þa bµn c¸c tØnh Qu¶ng Nam, §µ N½ng,
Qu¶ng Ng·i vµ nhiÒu tØnh kh¸c ë miÒn Trung.
Tõ n¨m 1940, ®ång chÝ trùc tiÕp ®¶m nhËn c­¬ng vÞ BÝ
th­ TØnh ñy Qu¶ng Nam - §µ N½ng, mét ®Þa bµn ®Þch
th­êng xuyªn khñng bè, ®¸nh ph¸ ¸c liÖt, nh­ng víi tinh
thÇn kh«ng qu¶n hy sinh v× sù nghiÖp c¸ch m¹ng gi¶i
phãng d©n téc, ®ång chÝ th­êng xuyªn ®i s©u, ®i s¸t c¬ së,
kÞp thêi chØ ®¹o phong trµo c¸ch m¹ng. GÇn cuèi n¨m
1943, ®ång chÝ bÞ mËt th¸m Ph¸p b¾t vµ ®­a ®i ®µy t¹i
Bu«n Ma Thuét víi møc ¸n 25 n¨m cÊm cè. Sau khi NhËt
®¶o chÝnh Ph¸p (ngµy 9-3-1945), ®ång chÝ ®­îc tr¶ tù do
trë vÒ quª nhµ vµ tham gia ñy ban khëi nghÜa, l·nh ®¹o
nh©n d©n giµnh chÝnh quyÒn nhanh gän ë Qu¶ng Nam §µ N½ng.
Sau C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m 1945, ®ång chÝ Vâ ChÝ
C«ng ®­îc ph©n c«ng ®¶m tr¸ch nhiÖm vô míi, lµ mét
trong nh÷ng ng­êi l·nh ®¹o chñ chèt cña Liªn khu ñy 5,
l·nh ®¹o nh©n d©n Liªn khu 5 kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p.
D­íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng bé vµ Qu©n khu 5, nh©n d©n
22

c¸c tØnh duyªn h¶i miÒn Trung ®· kiªn c­êng chiÕn ®Êu,
chia löa víi chiÕn tr­êng chÝnh §iÖn Biªn Phñ, gãp phÇn
vµo th¾ng lîi chung cña c¶ n­íc, buéc Ph¸p ph¶i ký HiÖp
®Þnh Gi¬nev¬, lËp l¹i hßa b×nh ë ViÖt Nam.
Trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc, Liªn
khu 5 bao gåm c¶ Nam Trung Bé vµ T©y Nguyªn lµ chiÕn
tr­êng khèc liÖt nhÊt: lùc l­îng qu©n Mü vµ ch­ hÇu cã lóc
tËp trung trªn chiÕn tr­êng nµy lªn tíi 22 v¹n binh lÝnh vµ
sÜ quan, cïng víi 17 v¹n ngôy qu©n vµ hµng v¹n c¶nh s¸t,
d©n vÖ cã vò trang. Chóng tËp trung ®¸nh ph¸, cµn quÐt,
kh«ng tõ mét thñ ®o¹n d· man nµo ®Ó xãa sæ c¸c c¨n cø
c¸ch m¹ng, lËp ra "vµnh ®ai tr¾ng" hßng ng¨n c¶n sù chi
viÖn cña miÒn B¾c cho chiÕn tr­êng miÒn Nam.
Trªn c­¬ng vÞ BÝ th­ Khu ñy 5 kiªm ChÝnh ñy Qu©n
khu 5, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· b¸m trô kiªn c­êng, tæ
chøc chØ ®¹o qu©n vµ d©n Khu 5 chiÕn ®Êu kh«ng lïi
b­íc. Trong nh÷ng ngµy ®en tèi cña c¸ch m¹ng miÒn
Nam, Trung ­¬ng §¶ng ®· nhËn ®­îc nh÷ng ý kiÕn nhËn
®Þnh, ®¸nh gi¸ s¸t thùc vÒ t×nh h×nh c¸ch m¹ng miÒn
Nam cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng. Trªn c¬ së ý kiÕn cña
®ång chÝ, cïng víi b¶n §Ò c­¬ng C¸ch m¹ng miÒn Nam
cña ®ång chÝ Lª DuÈn, Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng
®· x©y dùng nªn NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø 15 cña Ban
ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng (khãa II) lÞch sö, t¹o ra
phong trµo "®ång khëi", më ®Çu thêi kú ®Êu tranh vò
trang, dïng b¹o lùc c¸ch m¹ng ®Ó chèng l¹i b¹o lùc ph¶n
c¸ch m¹ng cña kÎ thï ë miÒn Nam.
23

D­íi sù chØ ®¹o cña §¶ng bé Khu 5, trùc tiÕp lµ ®ång chÝ
Vâ ChÝ C«ng, ®Þa bµn Khu 5 lu«n ®i ®Çu trong phong trµo
thi ®ua diÖt Mü, gãp phÇn t¹o thÕ ®øng quan träng cña ta
trªn chiÕn tr­êng miÒn Nam. Trong cuéc ®èi ®Çu ¸c liÖt
gi÷a qu©n vµ d©n c¸c tØnh miÒn Trung - T©y Nguyªn
"Trung dòng kiªn c­êng" víi gÇn bèn chôc v¹n qu©n Mü,
ngôy, chóng ta ®· lµm thÊt b¹i mäi m­u ®å chiÕn l­îc cña
qu©n viÔn chinh Hoa Kú, cho ®Õn khi chóng ph¶i chÊp nhËn
ký HiÖp ®Þnh Pari (n¨m 1973), rót qu©n ra khái miÒn Nam
ViÖt Nam. Trong chiÕn th¾ng cña qu©n vµ d©n ta trªn mÆt
trËn Bu«n Ma Thuét, T©y Nguyªn vµ Qu¶ng TrÞ, ®ång chÝ
®· nhanh chãng ®Ò xuÊt víi Trung ­¬ng cÇn gi¶i phãng
nhanh §µ N½ng t¹o tiÒn ®Ò cho sù nghiÖp gi¶i phãng miÒn
Nam, thèng nhÊt ®Êt n­íc vµo mïa Xu©n 1975.
Sau ngµy ®Êt n­íc thèng nhÊt, t«i vµ ®ång chÝ Vâ ChÝ
C«ng cã dÞp cïng lµm viÖc víi nhau t¹i Héi ®ång Bé
tr­ëng (nay lµ ChÝnh phñ). §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®­îc
§¶ng vµ Nhµ n­íc ph©n c«ng gi÷ chøc Phã Chñ tÞch Héi
®ång Bé tr­ëng phô tr¸ch khèi n«ng nghiÖp - l©m nghiÖp h¶i s¶n. Trong c«ng t¸c chØ ®¹o, ®iÒu hµnh c«ng viÖc
hµng ngµy, chóng t«i th­êng phèi hîp vµ trao ®æi víi
nhau chÆt chÏ.
Nhí nhÊt lµ nh÷ng ngµy sau gi¶i phãng miÒn Nam
n¨m 1975, t×nh h×nh l­¬ng thùc, vËt t­ vµ hµng tiªu dïng
cña c¶ n­íc hÕt søc khã kh¨n. Thªm vµo ®ã lµ t×nh tr¹ng
ng¨n s«ng, cÊm chî diÔn ra kh¾p n¬i cµng lµm cho l­u
th«ng hµng hãa thªm ¸ch t¾c. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng tÝnh
t×nh s«i næi hay tranh luËn vµ lµm viÖc hÕt søc m×nh.
24

§ång chÝ lu«n ®i s©u, ®i s¸t c¬ së, ®ång chÝ ®· xuèng
nhiÒu ®Þa ph­¬ng, nh­ VÜnh Phóc, Hµ Nam Ninh1... ®Ó
t×m hiÓu thùc tiÔn khã kh¨n, nh÷ng vÊn ®Ò vÒ c¬ chÕ "trãi
buéc" n«ng d©n, tõ ®ã cã nh÷ng kiÕn nghÞ víi Trung ­¬ng,
tõng b­íc th¸o gì t¹o ®µ cho viÖc h×nh thµnh t­ t­ëng
"kho¸n" trong n«ng nghiÖp, më ®Çu cho thêi kú ®æi míi
diÖu kú cña ®Êt n­íc. Víi nh÷ng cèng hiÕn quan träng ®èi
víi sù nghiÖp c¸ch m¹ng ViÖt Nam, t¹i kú häp thø nhÊt,
Quèc héi khãa VIII, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®­îc bÇu lµm
Chñ tÞch Héi ®ång Nhµ n­íc, n­íc Céng hßa x· héi chñ
nghÜa ViÖt Nam.
Lµ ng­êi l·nh ®¹o c¬ quan quyÒn lùc cao nhÊt, ®ång
chÝ Vâ ChÝ C«ng cïng víi tËp thÓ l·nh ®¹o ho¹t ®éng tÝch
cùc, hiÖu qu¶ trªn lÜnh vùc lËp hiÕn vµ lËp ph¸p, nh»m bæ
sung, hoµn thiÖn hÖ thèng HiÕn ph¸p vµ luËt ph¸p, t¹o
®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c«ng cuéc ®æi míi cña nh©n d©n ta
th¾ng lîi. Trªn c­¬ng vÞ Chñ tÞch ñy ban söa ®æi HiÕn
ph¸p, d­íi sù chØ ®¹o cña Bé ChÝnh trÞ, ®ång chÝ ®· cïng
c¸c ®ång sù hoµn thµnh viÖc söa ®æi HiÕn ph¸p 1980,
thµnh HiÕn ph¸p míi - 1992, HiÕn ph¸p cña thêi kú ®æi
míi, ®­a ®Êt n­íc ta b­íc vµo kû nguyªn héi nhËp vµ
ph¸t triÓn.
Nh×n l¹i chÆng ®­êng 80 n¨m ho¹t ®éng c¸ch m¹ng
gian khæ nh­ng v« cïng vÎ vang cña ®ång chÝ Vâ ChÝ
C«ng, §¶ng, Nhµ n­íc vµ nh©n d©n ta rÊt tù hµo, v× ®·
®µo t¹o gi¸o dôc båi d­ìng ®­îc mét ng­êi - ®ång chÝ kiªn
_______________
1. Hµ Nam, Nam §Þnh, Ninh B×nh (BT).

25

trung c¸ch m¹ng, mét ®¶ng viªn cã nghÞ lùc vµ b¶n lÜnh
phi th­êng cña ng­êi céng s¶n. §ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ
mét tÊm g­¬ng s¸ng vÒ ®¹o ®øc víi c¸c phÈm chÊt: cÇn,
kiÖm, liªm, chÝnh, chÝ c«ng, v« t­, lµ mét trong nh÷ng
ng­êi häc trß tin cËy cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, lµ ng­êi
l·nh ®¹o ®­îc nh©n d©n quý träng, yªu mÕn.

26

MéT NHµ L·NH §¹O TµI N¡NG, §øC §é
NguyÔn Minh TriÕt *

Tr¶i qua 80 n¨m ho¹t ®éng liªn tôc, ®èi víi chóng ta,
®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng thuéc líp chiÕn sÜ chiÕn ®Êu trong
®éi ngò cËn vÖ c¸ch m¹ng hµng ®Çu.
Ngay trong løa tuæi thiÕu thêi, tiÕp thu truyÒn thèng
®Êu tranh kiªn c­êng bÊt khuÊt cña nh©n d©n, ®i theo tiÕng
gäi thiªng liªng cña con "§­êng k¸ch mÖnh" do l·nh tô
NguyÔn ¸i Quèc v¹ch ra, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· h¨ng h¸i
tham gia vµo c¸c cuéc vËn ®éng s©u réng cña phong trµo
c«ng nh©n vµ phong trµo yªu n­íc trong nh÷ng th¸ng n¨m
tr­íc khi chÝnh §¶ng tiªn phong cña giai cÊp c«ng nh©n
ViÖt Nam ra ®êi. §i suèt ®o¹n ®­êng tr­êng chinh cña ®Êt
n­íc, tr¶i qua hai cuéc kh¸ng chiÕn tr­êng kú, gian khæ,
®ång chÝ ®· tõng cã mÆt ë nhiÒu ®Þa ph­¬ng - tõ Liªn khu
5, T©y Nguyªn ®Õn vïng §«ng B¾c Campuchia trong giai
_______________
* Nguyªn ñy viªn Bé ChÝnh trÞ, nguyªn Chñ tÞch n­íc Céng hoµ x·

héi chñ nghÜa ViÖt Nam.

27

®o¹n kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p; tõ chiÕn tr­êng B1 ®Õn
chiÕn tr­êng B2 vµ B3 trong thêi kú chèng Mü, cøu n­íc1.
ý thøc tr¸ch nhiÖm cao trong c«ng viÖc, t×nh th­¬ng
s©u s¾c ®èi víi ®ång chÝ vµ ®ång bµo, nÕp sinh ho¹t gi¶n dÞ
vµ cÇn kiÖm cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng qua bao n¨m th¸ng
sèng gi÷a chiÕn khu, còng nh­ trong mét thêi gian dµi
®¶m nhiÖm nh÷ng c­¬ng vÞ c«ng t¸c kh¸c nhau lóc thêi
b×nh, ®ång chÝ ®· ®Ó l¹i nh÷ng Ên t­îng ®Ñp trong ký øc
cña ®¶ng viªn, c¸n bé, chiÕn sÜ vµ ®ång bµo.
T«i ®­îc biÕt ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng sau khi Trung ­¬ng
Côc ®­îc thµnh lËp t¹i chiÕn khu M· §µ, råi sau ®ã di
chuyÓn vÒ chiÕn khu B¾c T©y Ninh. Anh em chóng t«i
quen gäi ®ång chÝ b»ng c¸i tªn th©n mËt lµ chó N¨m, chó
N¨m C«ng. Håi ®ã, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng lµ mét trong hai
Phã BÝ th­ Trung ­¬ng Côc miÒn Nam næi tiÕng s¾c s¶o,
vµ lµ mét trong s¸u vÞ Phã Chñ tÞch ñy ban Trung ­¬ng
MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam cã uy tÝn.
§èi víi løa tuæi thanh xu©n cña chóng t«i - nh÷ng sinh
viªn giµu nhiÖt huyÕt rêi gi¶ng ®­êng tr­êng ®¹i häc, tõ
gi· thµnh phè Sµi Gßn vµo chiÕn khu tham gia kh¸ng
chiÕn, h×nh ¶nh c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o chñ chèt cña Trung
­¬ng Côc thuë Êy ®· chinh phôc niÒm tin vµ lßng mÕn mé
_______________
1. Trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü, cøu n­íc ®Ó thuËn tiÖn cho viÖc
l·nh ®¹o vµ chØ ®¹o, chiÕn tr­êng miÒn Nam ®­îc chia lµm bèn khu vùc
mang mËt danh B1, B2, B3 vµ B4. B1 th­êng gäi lµ Khu 5, bao gåm c¸c
tØnh ven biÓn miÒn Trung, B2 gåm Nam Bé, Cùc Nam Trung Bé, B3 lµ
vïng T©y Nguyªn gåm c¸c tØnh Gia Lai, Kom Tum, §¾k L¾k. B4 gåm hai
tØnh Qu¶ng TrÞ, Thõa Thiªn HuÕ.

28

cña chóng t«i nh­ nh÷ng mÉu ng­êi thÇn t­îng. Cho dï
h¬n 40 n¨m tr«i qua, nay mçi lÇn håi t­ëng l¹i, t«i vÉn
thÊy lßng xao xuyÕn båi håi.
T«i gÆp ®ång chÝ BÝ th­ Trung ­¬ng Côc NguyÔn V¨n
Linh (M­êi Cóc) trong mïa kh« n¨m 1964 vµ vinh h¹nh
®­îc ®ång chÝ cho dù mét cuéc tiÕp kh¸ch quèc tÕ kh«ng
thÓ nµo quªn ë chiÕn khu B¾c T©y Ninh - tiÕp nhµ b¸o l·o
thµnh cã uy tÝn lín trªn thÕ giíi Wilfred Burchett. Cßn
®ång chÝ Phã BÝ th­ Trung ­¬ng Côc Phan V¨n §¸ng
(Hai V¨n), t«i ®· tõng cã dÞp ®­îc tiÕp cËn trong §¹i héi
lÇn thø I §oµn Thanh niªn Nh©n d©n C¸ch m¹ng ViÖt
Nam vµ qua mét sè lÇn ®ång chÝ ®Õn th¨m vµ lµm viÖc víi
Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §oµn.
Riªng ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng, Phã BÝ th­ Trung ­¬ng
Côc, ®­îc ph©n c«ng phô tr¸ch khèi D©n vËn - MÆt trËn,
trong ®ã cã §oµn Thanh niªn Nh©n d©n c¸ch m¹ng chóng
t«i. H¬n n÷a, ®ång chÝ cßn ®Æc tr¸ch viÖc chØ ®¹o toµn miÒn
thùc hiÖn viÖc chèng ph¸ Êp chiÕn l­îc, chèng chÝnh s¸ch
b×nh ®Þnh cña ®Þch. V× vËy, nªn tuy ch­a ®­îc tiÕp cËn
nhiÒu víi ®ång chÝ N¨m C«ng, song chóng t«i vÉn cã c¬ së
®Ó biÕt kh¸ râ vÒ ®ång chÝ.
Víi träng tr¸ch lµ ng­êi ®¹i diÖn cña §¶ng Nh©n d©n
C¸ch m¹ng ViÖt Nam bªn c¹nh ñy ban Trung ­¬ng MÆt
trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam, vµ lµ Phã
Chñ tÞch ñy ban, trong nh÷ng th¸ng n¨m ho¹t ®éng
trªn chiÕn tr­êng B2, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng th­êng lµm
viÖc bªn c¨n cø ñy ban Trung ­¬ng MÆt trËn D©n téc
gi¶i phãng, n»m bªn vïng cËn biªn cña tuyÕn biªn giíi
29

ViÖt Nam - Campuchia, nay thuéc x· T©n LËp, huyÖn
T©n Biªn, tØnh T©y Ninh.
Nhµ ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®­îc bè trÝ ë gÇn nhµ ®ång
chÝ l·nh ®¹o hµng ®Çu ñy ban Trung ­¬ng MÆt trËn D©n
téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam nh­: luËt s­ NguyÔn
H÷u Thä, kiÕn tróc s­ Huúnh TÊn Ph¸t, b¸c sÜ Phïng V¨n
Cung... N¬i ®©y cã nh÷ng con suèi næi tiÕng nh­ Suèi M©y,
Suèi Chß... quanh n¨m Èn m×nh trong th¶m thùc vËt xanh
t­¬i. H×nh ¶nh c¨n cø ®Þa kh¸ng chiÕn cña c¬ quan l·nh
®¹o ®Çu n·o c¸ch m¹ng miÒn Nam vµ c¶nh quan thiªn
nhiªn kú thó cña rõng Èm nhiÖt ®íi miÒn §«ng Nam Bé,
®· tõng ®­îc giíi thiÖu trªn kh¾p c¸c ch©u lôc qua s¸ch
b¸o, tµi liÖu vµ phim ¶nh cña nhiÒu ký gi¶ quèc tÕ næi
tiÕng nh­ Wilfred Burchett, Madelaine Rifeaud...
Lµ mét c¸n bé l·nh ®¹o xuÊt th©n trong nh÷ng phong
trµo hµnh ®éng c¸ch m¹ng cña quÇn chóng ë c¬ së, ®­îc
tr¶i nghiÖm qua c¸c giai ®o¹n lÞch sö th¨ng trÇm, ®­îc t«i
luyÖn, thö th¸ch vµ tr­ëng thµnh tõ nhiÒu lÜnh vùc ho¹t
®éng ®a d¹ng, nªn ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng ®· tÝch lòy ®­îc
nguån kiÕn thøc phong phó vÒ c¸c mÆt chÝnh trÞ, qu©n sù,
kinh tÕ vµ v¨n ho¸ - x· héi. Chóng ta cã thÓ nhËn thÊy
®iÒu nµy xuyªn qua c¸c thêi kú c«ng t¸c cña ®ång chÝ t¹i
Liªn khu 5, ë vïng §«ng B¾c Campuchia, ë T©y Nguyªn,
trªn chiÕn tr­êng Nam Bé, còng nh­ trong nhiÒu ®Þa h¹t
ho¹t ®éng quan träng sau ngµy miÒn Nam hoµn toµn gi¶i
phãng, ®Êt n­íc thèng nhÊt.
30

§äc quyÓn håi ký cña ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng miªu t¶
mét c¸ch ch©n thËt vµ sinh ®éng cuéc ®êi m×nh "Trªn
nh÷ng chÆng ®­êng c¸ch m¹ng", t«i rÊt thÝch thó. T«i ®·
suy ngÉm vµ rót ra ë trong ®ã nhiÒu ®iÒu bæ Ých. §iÒu
khiÕn t«i t©m ®¾c nhÊt lµ, do lßng trung thµnh v« h¹n víi
§¶ng vµ tin t­ëng tuyÖt ®èi vµo t­¬ng lai, tiÒn ®å cña ®Êt
n­íc, do sù kiªn tr× cè g¾ng phÊn ®Êu häc tËp vµ rÌn luyÖn
theo tÊm g­¬ng ®¹o ®øc B¸c Hå, nªn ®ång chÝ cã ®­îc b¶n
lÜnh chÝnh trÞ kiªn ®Þnh v÷ng vµng, cã thÓ ®Þnh h­íng
®óng ®¾n vÒ t­ t­ëng tr­íc nh÷ng biÕn cè x¶y ra trong
nh÷ng khóc quanh cña lÞch sö.
Thùc tÕ ®· x¸c minh r»ng, sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ 1954
vÒ viÖc ®×nh chØ chiÕn sù ë §«ng D­¬ng ®­îc ký kÕt, ®ång
chÝ ®· tiªn ®o¸n ®óng nh÷ng ©m m­u, quû kÕ cña kÎ thï
d©n téc, m­u toan xãa bá nh÷ng thµnh qu¶ c¸ch m¹ng vÜ
®¹i cña n­íc ta trong cuéc C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m n¨m
1945. B»ng sù tr¶i nghiÖm cña m×nh qua thùc tiÔn ®Êu
tranh, ®ång chÝ Vâ ChÝ C«ng kh«ng ®ång t×nh viÖc ¸p dông
mét c¸ch m¸y mãc c¸ch lµm cña chñ nghÜa gi¸o ®iÒu ®Ó
thùc hiÖn "c¶i c¸ch ruéng ®Êt" vµ tiÕn hµnh "c«ng t¸c
chØnh ®èn tæ chøc" ë miÒn Nam trong thêi kú kh¸ng chiÕn.
§ång chÝ còng kh«ng nhËn thøc m¬ hå vµ tháa hi...