CHIẾN TRANH LẠNH

1. Sự khởi đầu của chiến tranh lạnh
Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Liên Xô và Mĩ đã nhanh chóng chuyển sang thế đối đầu, gây nên tình trạng chiến tranh lạnh gay gắt. Nguyên nhân: + Do sự đối lập về mục tiêu và chiến lược giữa hai cường quốc:
Liên Xô chủ trương duy trì hòa bình, an ninh thế giới, bảo vệ những thành quả của chủ nghĩa xã hội và đẩy mạnh phong trào cách mạng thế giới.
Còn Mĩ ra sức chống phá Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa, âm mưu đẩy lùi phong trào cách mạng nhằm thực hiện mưu đồ bá chủ thế giới.
+ Mĩ lo ngại trước ảnh hưởng to lớn của Liên Xô và sự thắng lợi của cách mạng các nước Đông Âu, Trung Quốc đưa đến sự hình thành của hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới.
Biểu hiện:
+ 12/3/1947, Tổng thống Mĩ Truman chính thức phát động Chiến tranh lạnh chống Liên Xô và các nước Đông Âu do lo ngại trước ảnh hưởng ngày càng to lớn của hệ thống xã hội chủ nghĩa trên thế giới. + Về kinh tế:
Mĩ đề ra “Kế hoạch Mácsan” (1947) giúp các nước Tây Âu phục hồi nền kinh tế bị tàn phá sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
Ngược lại, Liên Xô và các nước Đông Âu đã thành lập Hội đồng tương trợ kinh tế (1949) để hợp tác và giúp đỡ lẫn nhau giữa các nước xã hội chủ nghĩa. + Về quân sự:
Mĩ thành lập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) (1949) là liên minh quân sự lớn nhất của các nước tư bản phương Tây do Mĩ cầm đầu nhằm chống Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu.
Ngược lại, Liên Xô và các nước Đông Âu đã thành lập Tổ chức Hiệp ước Vácsava (1955) là một liên minh chính trị - quân sự mang tính chất phòng thủ của các nước xã hội chủ nghĩa châu Âu. ( Như vậy, sự ra đời của và Tổ chức NATO Hiệp ước Vácsava đã đánh dấu sự xác lập cục diện chiến tranh lạnh giữa hai phe – tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa. 2. Chiến tranh lạnh chấm dứt: - Từ đầu những năm 70 của thế kỉ XX, trên thế giới đã xuất hiện xu thế hòa hoãn giữa hai phe – tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa. Biểu hiện: + Đầu những năm 70, Liên Xô và Mĩ đã có nhiều cuộc gặp gỡ cấp cao nhằm kí kết những văn kiện hợp tác về kinh tế, khoa học – kĩ thuật cũng như hạn chế cuộc chạy đua vũ trang giữa hai nước. + 9/11/1972, Hiệp định về những cơ sở của quan hệ Đông Đức và Tây Đức được kí kết. Theo đó, hai nước Cộng hòa Dân chủ Đức và Cộng hòa Liên bang Đức cam kết tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau, thiết lập quan hệ láng giềng thân thiện và giải quyết các vấn đề tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. + 1972, Hiệp ước ABM và Hiệp định SALT-1 được kí kết giữa Liên Xô và Mĩ nhằm thỏa thuận về việc hạn chế vũ khí chiến lược. + 8/1975, Định ước Henxinki được kí kết giữa 33 nước châu Âu với Mĩ và Canađa. Theo đó, các nước khẳng định những nguyên tắc trong quan hệ giữa các quốc gia như bình đẳng, chủ quyền, giải quyết các cuộc tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, … + 12/1989, trong cuộc gặp không chính thức tại đảo Manta, hai nhà lãnh đạo M.Goócbachốp (Liên Xô) và G.Busơ (Mĩ) đã chính thức tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh. - Chiến tranh lạnh chấm dứt đã tạo ra điều kiện thuận lợi để giải quyết hòa bình các vụ tranh chấp, xung đột đang diễn ra ở nhiều khu vực trên thế giới. 3. Xu thế phát triển của thế giới sau khi Chiến tranh lạnh chấm dứt - Từ 1989 – 1991, chế độ xã hội chủ nghĩa lần lượt tan rã ở các nước Đông Âu và Liên Xô. Với “cực” Liên Xô tan rã, trật tự thế giới hai cực Ianta đã sụp đổ. - Sau 1991, tình hình thế giới diễn ra những thay đổi to lớn và phát triển theo các xu thế chính sau: ▪ Sự tan rã của Liên Xô đã tạo cho Mĩ một lợi thế tạm thời ra sức thiết lập trật tự thế giới “một cực” để Mĩ làm bá chủ thế giới. ▪ Trật tự thế giới “hai cực” đã sụp đổ, trật tự thế giới mới đang hình thành theo xu hướng “đa cực” với sự vươn lên của các cường quốc như Mĩ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Liên bang Nga, Trung Quốc. ▪ Sau Chiến tranh lạnh