mở đầu

Các nguồn tài nguyên mà trái đất cung cấp có vai trò vô cùng quan trọng đối với cuộc sống của con người, đặc biệt là nguồn tài nguyên rừng. Rừng đã đem lại cho con người những nguồn lợi vô giá: cung cấp gỗ, vật liệu xây dựng, dược liệu, năng lượng, động thực vật hoang dại. Rừng có tác dụng phòng hộ đảm bảo nguồn nước, hạn chế lũ lụt, giảm cường độ xói mòn, điều hoà khí hậu, giữ vững sự cân bằng sinh thái và sự phát triển của sự sống trên trái đất [24], [36]. Tuy vậy diện tích rừng ngày càng giảm sút một cách nhanh chóng, chỉ tính trong giai đoạn 1990 - 1995 ở các nước đang phát triển đã có hơn 65 triệu ha rừng bị mất đi, đến năm 1995 diện tích rừng trên toàn thế giới chỉ còn 3,454 triệu ha (FAO 1997), tỷ lệ che phủ còn khoảng 35%. Hiện nay mỗi tuần trên thế giới có khoảng 500.000 ha rừng tự nhiên bị mất hoặc bị thoái hoá.
ở Việt Nam, trước đây rừng và đất rừng chiếm 3/4 diện tích lãnh thổ. Tài nguyên rừng với thành phần động, thực vật đa dạng, phong phú. Đến năm 1943, diện tích rừng nước ta còn 14,3 triệu ha, tỷ lệ che phủ là 43%, đến năm 1993 chỉ còn 26% [25], [45]. Năm 1999 con số này đã tăng lên 33,2% [6] nhưng vẫn chưa đảm bảo mức an toàn sinh thái cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Mặc dù, hàng năm chúng ta vẫn bổ sung thêm một diện tích rừng trồng mới, song hơn nửa thế kỷ qua rừng nước ta đã giảm đi 5 triệu ha. Những nguyên nhân làm cho rừng nước ta bị giảm sút nhanh cả về số lượng cũng như chất lượng, đó là một phần do chiến tranh kéo dài, mặt khác do dân số nước ta gia tăng nhanh, nhu cầu sử dụng gỗ, củi tăng, trình độ dân trí thấp, phong tục tập quán canh tác còn lạc hậu, đồng bào dân tộc miền núi vẫn duy trì cuộc sống du canh, du cư đốt nương làm rẫy, vấn đề sử dụng đất đai chưa hợp lý, hình thức quản lý, bảo vệ rừng còn hạn chế chưa phù hợp với tình hình mới. Chính vì vậy mất rừng dẫn đến thiên tai (hạn hán, lũ lụt ...) xảy ra liên tiếp, nạn ô nhiễm môi trường gia tăng, nguồn gen quý hiếm dang có nguy cơ bị tuyệt chủng.
Trước tình hình đó Chính phủ đã có nhiều chương trình trồng rừng và đặc biệt ngày 29/7/1998 Chính phủ có quyết định về “Dự án trồng mới 5 triệu ha rừng” trong đó diện tích khoanh nuôi tái sinh rừng là 1 triệu ha [5], điều đó chứng tỏ khả năng tái sinh tự phục hồi của rừng tự nhiên nhiệt đới nước ta là vô cùng to lớn.
Vườn QG Bến En là một trong 104 khu vực bảo tồn thiên nhiên trong cả nước, được thành lập ngày 27/1/1992 theo quyết định số 33/CP của Thủ tướng Chính phủ thuộc địa phận hai huyện Như Thanh và Như Xuân tỉnh Thanh Hoá với tổng diện tích khoảng 29000 ha trong đó có 16.634 ha thuộc khu bảo vệ nghiêm ngặt, 12000 ha vùng đệm [11]. Trong vùng đệm có dân tộc Kinh, Thái, Mường, Thổ sinh sống chủ yếu dựa vào các hoạt động canh tác nông lâm nghiệp. Các hoạt động canh tác này đã gây