KHBD LỊCH SỬ 8 - CTST
BÀI 5: CÔNG CUỘC KHAI PHÁ VÙNG ĐẤT PHÍA NAM VÀ THỰC THI
CHỦ QUYỀN ĐỐI VỚI QUẦN ĐẢO TRƯỜNG SA, QUẦN ĐẢO HOÀNG
SA TỪ THẾ KỈ XVI ĐẾN THẾ KỈ XVIII
(… tiết)

I. MỤC TIÊU (Học xong bài học, học sinh sẽ đạt được)
1. Về kiến thức:
- Trình bày được khái quát công cuộc khai phá vùng đất phía Nam trong các thế kỉ
XVI – XVIII.
- Mô tả và nêu được ý nghĩa của quá trình thực thi chủ quyền đối với quần đảo
Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa của chúa Nguyễn.
2. Về năng lực:
* Năng lực chung
- Bài học góp phần phát triển năng lực tự học thông qua việc tự đọc, tự nghiên cứu
nội dung qua SGK và tư liệu.
- Bài học phát triển năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác qua việc trả lời những câu
hỏi của giáo viên và hoạt động nhóm.
* Năng lực chuyên biệt
- Mô tả được quá trình .thực thi chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa và Trường
Sa của người Việt trong các thế kỉ XVII – XVIII.
- Trình bày khái quát công cuộc khai phá vùng đất phía Nam trong các thế kỉ XVIXVIII của các chúa Nguyễn
- Đánh giá được vai trò của các chúa Nguyễn trong việc mở rộng lãnh thổ về phía
Nam và thực thi chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của người
Việt trong các thế kỉ XVII – XVIII.
Giáo án miễn phí Ngữ văn – Lịch sử - Địa lí – GDCD cấp THCS

KHBD LỊCH SỬ 8 – CTST
- Lập bảng tóm tắt về công cuộc khai phá vùng đất phía Nam trong các thế kỉ XVIXVIII của các chúa Nguyễn.
- Sử dụng mạng Internet để tìm kiếm tư liệu về lễ Khao Lề thế lính Hoàng Sa ở
đảo Lý Sơn và các thông tin khác về phần chủ quyền lãnh thổ biển đảo của nước
ta.
3. Về phẩm chất:
- Trung thực, yêu nước, trân trọng các thành quả khai phá đất đai, mở rộng lãnh
thổ của các thế hệ cha ông.
- Có ý thức tuyên truyền và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ (cả biển đảo và đất liền).
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
- SGK, SGV.
- Một số video, tranh ảnh liên quan đến nội dung bài học.
- Máy chiếu, máy tính
- Giấy A1 hoặc bảng phụ để HS làm việc nhóm.
- Phiếu học tập.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động 1: XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ
a) Mục tiêu: Giúp HS
- Kết nối kiến thức từ cuộc sống vào nội dung bài học.
- Xác định được vấn đề chính của nội dung bài học.
b) Nội dung:
- GV: Tổ chức cho HS tham gia trò chơi: “ÔNG LÀ AI”
c) Sản phẩm:
- Những dự đoán và câu trả lời của HS. (Nguyễn Hoàng)
2
Nhóm Giáo án miễn phí Ngữ văn – Lịch sử - Địa lí – GDCD cấp THCS.

KHBD LỊCH SỬ 8 – CTST
d) Tổ chức thực hiện:
B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)
- GV: Tổ chức cho HS tham gia trò chơi: “ÔNG LÀ AI”
- GV yêu HS quan sát ảnh và đoán tên nhân vật. GV lần lượt cung cấp các dữ liệu
để HS đoán.
- Dự liệu:
1.Đàng Trong do chúa nào cai quản?
2.Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm đã
khuyên ai trong câu nói sau: “Hoành
Sơn nhất đái vạn đại dung thân”?
3. Ông là con trai thứ hai của Nguyễn
Kim?
4.Sử Triều Nguyễn có chép: “Chúa vỗ
về quân dân …thu dung hào kiệt…
được nhân dân mến phục …gọi là
Chúa tiên”?

B2: Thực hiện nhiệm vụ
HS: Quan sát, suy nghĩ để tìm câu trả lời.
GV: theo dõi, gợi ý nếu cần.
3
Nhóm Giáo án miễn phí Ngữ văn – Lịch sử - Địa lí – GDCD cấp THCS.

KHBD LỊCH SỬ 8 – CTST
B3: Báo cáo thảo luận
GV gọi ngẫu nhiên HS lên trả lời, nhận xét, bổ sung.
B4: Kết luận, nhận định (GV)
- Nhận xét câu trả lời của HS và chuyển dẫn vào hoạt động hình thành kiến thức
mới.
- Viết tên bài, nêu mục tiêu chung của bài và dẫn vào HĐ tiếp theo.
HĐ 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
1. Khái quát quá trình khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỷ XVI đến thế kỉ
XVIII .
a) Mục tiêu:
-Trình bày được khái quát công cuộc khai phá vùng đất phía Nam trong các thế kỉ
XVI – XVIII.
- Đánh giá được vai trò của các chúa Nguyễn trong việc mở rộng lãnh thổ về phía
Nam
b) Nội dung: GV đặt câu hỏi, HS trả lời câu hỏi của GV.
c) Sản phẩm: Câu trả lời đúng của HS.
d) Tổ chức thực hiện
*GV y/c HS tìm hiểu trước ở nhà về việc công cuộc khai phá vùng đất phía nam
thông qua tư liệu: Phim tài liệu của Truyền hình Vĩnh Long giới thiệu về quá trình
mở cõi phương Nam của các chúa Nguyễn:
http://www.youtube.com/watch?v=YPV2BBS2M7I
HĐ của thầy và trò

Sản phẩm dự kiến

B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)
- HS đọc thông tin trong SGK Tr 29, 30 để trả – Năm 1558, Nguyễn Hoàng vào
4
Nhóm Giáo án miễn phí Ngữ văn – Lịch sử - Địa lí – GDCD cấp THCS.

KHBD LỊCH SỬ 8 – CTST
lời câu hỏi:

trấn thủ Thuận Hoá.

Sau khi được vào trấn thủ Thuân Hóa

– Các chúa Nguyễn đẩy mạnh.

Nguyễn Hoàng và các con, cháu đã làm gì? quá trình di dân, khai phá vùng đất
(GV cho HS xem video minh họa thêm: Khát

phía Nam

vọng non sông)

– Đến năm 1757, chúa Nguyễn

- GV chia nhóm lớp

hoàn thiện hệ thống chính quyền

- Giao nhiệm vụ các nhóm:

trên vùng đất Nam Bộ tương

1.Dựa vào nội dung mục 1 trang 29, 30, hình

đương như ngày nay.

5.2 SGK hoàn thành bảng thống kê các vùng
đất được khai phá của Đại Việt từ TK XVI
đến TK XVIII với các thông tin dưới đây:
Mốc
thời

Năm

Năm

Năm

Năm

1611

1620

1653

1693

Năm 1708 Năm 1757

gian

Vùng
đất
được
khai
phá

2.Xác định trên lược đồ các vùng lãnh thổ
được mở rộng về phía nam của nước ta theo
các mốc thời gian tương ứng? Rút ra nhận
xét về sự mở rộng lãnh thổ nước ta về phía
nam từ TK XVI đến TK XVIII?
5
Nhóm Giáo án miễn phí Ngữ văn – Lịch sử - Địa lí – GDCD cấp THCS.

KHBD LỊCH SỬ 8 – CTST

3.Hãy đánh giá về vai trò của các chúa
Nguyễn trong việc mở rộng lãnh thổ nước ta
về phía nam?
- Thời gian: 10 phút
B2: Thực hiện nhiệm vụ
HS:
- Đọc SGK và làm việc cá nhân
- Thảo luận nhóm để hoàn thành nhiệm vụ.
B3: Báo cáo, thảo luận
GV yêu cầu đại diện nhóm lên trình bày, báo
cáo sản phẩm.
HS báo cáo sản phẩm (những HS còn lại theo
dõi, nhận xét và bổ sung cho bạn)
- GV hướng dẫn HS liên hệ với những kiến
thức đã học ở SGK Lịch sử và Địa lí 7 để
trình bày khái quát công cuộc khai phá vùng
đất phía Nam…
B4: Kết luận, nhận định (GV)
Nhận xét thái độ và sản phẩm học tập của
HS. Chốt kiến thức và chuyển dẫn sang nội
dung sau.
- GV mở rộng kiến thức, kể về câu chuyện
6
Nhóm Giáo án miễn phí Ngữ văn – Lịch sử - Địa lí – GDCD cấp THCS.

KHBD LỊCH SỬ 8 – CTST
cho HS: Chúa Nguyễn Phúc Nguyên từ đầu
thế kỉ XVII đã cho công chúa Ngọc Vạn sang
Chân Lạp làm vợ vua Chey Chetta II và thiết
lập 2 trạm thu thuế ở Sài Gòn – Bến Nghé,
cho thấy ông đã có sẵn một tầm nhìn chiến
lược và một chủ trương vừa tổng thuế, vừa
cụ thể trong việc khai phá đất đai và xác lập
chủ quyền trên toàn vùng Nam Bộ. Sau
những cố gắng này, ở xứ Quảng, lần lượt
Phú Yên, Thái Khang, Bình Thuận,...nhanh
chóng được sáp nhập vào đất Đàng Trong.
(Theo Nguyễn Ngọc Quang, Vùng đất Nam
Bộ (tập IV, NXB Chính trị Quốc gia – Sự
thật)

2. Quá trình thực thi chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa và quần đảo
Trường Sa của các chúa Nguyễn và ý nghĩa lịch sử.
a) Mục tiêu:
- HS Mô tả được quá trình .thực thi chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa và
Trường Sa của người Việt trong các thế kỉ XVII – XVIII.
- HS nêu được ý nghĩa của quá trình thực thi chủ quyền đối với quần đảo Hoàng
Sa và quần đảo Trường Sa của chúa Nguyễn.
b) Nội dung:
- GV sử dụng KT khăn phủ bàn để tổ chức cho HS khai thác đơn vị kiến thức.
- HS suy nghĩ cá nhân, làm việc nhóm và hoàn thiện nhiệm vụ.
c) Sản phẩm: Phiếu học tập đã hoàn thành của HS.
d) Tổ chức thực hiện
7
Nhóm Giáo án miễn phí Ngữ văn – Lịch sử - Địa lí – GDCD cấp THCS.

KHBD LỊCH SỬ 8 – CTST
- HS tìm hiểu trước ở nhà:
+ Bài viết: “Chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và
Trường Sa” – của TRẦN DUY HẢI, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Biên giới quốc gia in
trên Tạp chí quốc phòng toàn dân ngày Thứ Ba, 25/07/2023 (mạng Internet)
+Video về lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa theo link:
https://www.youtube.com/watch?v=O0pTty2B1K4

HĐ của thầy và trò

Sản phẩm dự kiến

B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

- Các chúa Nguyễn thực hiện việc

- HS đọc thông tin trong SGK Tr 28, 29

khai thác và xác lập chủ quyền ở

- GV chia nhóm lớp
- Giao nhiệm vụ các nhóm:

Hoàng Sa và Trường sa một cách
có tổ chức, hệ thống và liên tục:
+ Biện pháp: lập 2 đội dân binh

Khai thác tư liệu 1,2 và thông tin trong mục 2 đội Hoàng Sa và đội Bắc Hải.
trang 28, 29 SGK, em hãy:
+ Nhiệm vụ: khai thác tài nguyên
1.Mô tả quá trình thực thi chủ quyền đối với biển và kiểm soát, quản lí biển,
quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa

của người Việt trong các thế kỉ XVII – XVIII
theo gợi ý sau:
- Tên gọi của quần đảo Hoàng Sa, trường Sa
thời đó.
- Tên đội dân binh được cử đi ra Hoàng

đảo.
+ Thời gian:từ tháng 2 đến tháng 8
hàng năm
+ Ý nghĩa: Từng bước xác lập chủ
quyền đối với hai quần đảo này.

Sa, Trường Sa.

8
Nhóm Giáo án miễn phí Ngữ văn – Lịch sử - Địa lí – GDCD cấp THCS.

KHBD LỊCH SỬ 8 – CTST
- Nhiệm vụ được giao.
- Thời gian đi làm nhiệm vụ.
- Quyền lợi được hưởng của dân binh
khi tham ra đội.
2.Việc cử các đội dân binh đi ra các đảo có ý
nghĩa như thế nào đối với việc thực thi chủ
quyền ở quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của
người Việt?
- Thời gian: … phút
B2: Thực hiện nhiệm vụ
HS đọc SGK, suy nghĩ cá nhân và thảo luận
luận nhóm.
GV hướng dẫn, hỗ trợ các em thảo luận nhóm
(nếu cần).
B3: Báo cáo, thảo luận
GV:
- Yêu cầu HS trả lời, yêu cầu đại diện nhóm
trình bày.
- Hướng dẫn HS trình bày, nhận xét (nếu
cần).
HS:
- Trả lời câu hỏi của GV.
- Đại diện nhóm trình bày sản phẩm của
9
Nhóm Giáo án miễn phí Ngữ văn – Lịch sử - Địa lí – GDCD cấp THCS.

KHBD LỊCH SỬ 8 – CTST
nhóm.
- HS các nhóm còn lại quan sát, theo dõi
nhóm bạn trình bày và bổ sung cho nhóm bạn
(nếu cần).
B4: Kết luận, nhận định (GV)
- Nhận xét về thái độ học tập & sản phẩm học
tập của HS.

HĐ 3: LUYỆN TẬP
a) Mục tiêu: Vận dụng kiến thức của bài học vào việc làm bài tập cụ thể
b) Nội dung: HS suy nghĩ cá nhân làm bài tập của GV giao
c) Sản phẩm: Sơ đồ minh họa tóm tắt quá trình khai phá vùng đất phía Nam từ
thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII của các chúa Nguyễn.
d) Tổ chức thực hiện
B1: Chuyển giao nhiệm vụ: Giáo viên giao bài tập cho HS
Vẽ sơ đồ minh họa tóm tắt quá trình khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ XVI đến
thế kỉ XVIII của các chúa Nguyễn.
B2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS xác định yêu cầu của đề bài và suy nghĩ cá nhân để làm bài tập
- GV hướng dẫn cho HS tìm hiểu đề và làm bài tập
B3: Báo cáo, thảo luận
- GV yêu cầu HS trình bày sản phẩm của mình.
10
Nhóm Giáo án miễn phí Ngữ văn – Lịch sử - Địa lí – GDCD cấp THCS.

KHBD LỊCH SỬ 8 – CTST
- HS trình bày, theo dõi, nhận xét, đánh giá và bổ sung cho bài của bạn (nếu cần).
B4: Kết luận, nhận định: GV nhận xét bài làm của HS.
HĐ 4: VẬN DỤNG
a) Mục tiêu: Củng cố và mở rộng kiến thức nội dung của bài học cho HS
b) Nội dung: GV giao nhiệm vụ, HS thực hiện nhiệm vụ.
c) Sản phẩm:
d) Tổ chức thực hiện
B1: Chuyển giao nhiệm vụ: (GV giao bài tập)
Nội dung bài học quá trình khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ XVI đến thế kỉ
XVIII được phản ánh như thế nào trong câu ca dao sau:
“Người đi dao rựa dắt lưng,

Ngó sông sông rộng, ngó rừng rừng cao”
B2: Thực hiện nhiệm vụ
- GV hướng dẫn các em tìm hiểu yêu cầu của đề.
- HS sưu tầm tài liệu theo sự hướng dẫn của GV. HS thực hiện nhiệm vụ ở nhà.
B3: Báo cáo, thảo luận
- GV hướng dẫn các em cách nộp sản phẩm cho GV sau khi hoàn thành.
- HS làm bài tập ra giấy và nộp lại cho GV qua hệ thống CNTT mà GV hướng dẫn.
B4: Kết luận, nhận định (GV)
- Nhận xét ý thức làm bài của HS, nhắc nhở những HS không nộp bài hoặc nộp bài
không đúng qui định (nếu có).
- Dặn dò HS những nội dung cần học ở nhà và chuẩn bị cho bài học sau.
11
Nhóm Giáo án miễn phí Ngữ văn – Lịch sử - Địa lí – GDCD cấp THCS.

KHBD LỊCH SỬ 8 – CTST

12
Nhóm Giáo án miễn phí Ngữ văn – Lịch sử - Địa lí – GDCD cấp THCS.