MỘT SỐ KỸ NĂNG SỬ DỤNG BẢN ĐỒ
TRONG DẠY VÀ HỌC MÔN ĐỊA LÍ
Ở NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG.
I. Lý do chọn:
Trong dạy và học địa lí trong nhà trường phổ thông, bản đồ có một vai trò và ý nghĩa vô cùng quan trọng, nó là những cơ sở thuận lợi cho việc truyền tải kiến thức và tiếp nhận kiến thức địa lí nói chung, rèn luyện các kỹ năng địa lí nói riêng. Đặc biệt trong việc dạy và học địa lí hiện nay,nhằm phát huy tính tích cực, tự giác,chủ động trong học tập của học sinh thì bản đồ càng có vai trò và ý nghĩa to lớn hơn. Điều quan trọng ở đây, để dạy và học địa lí bằng phương tiện bản đồ có hiệu quả cao thì người dạy phải biết tổ chức, hướng dẫn người học khai thác bản đồ như thế nào? Đạt được ở mức độ nào? Người học phải khai thác bản đồ như thế nào? Tiếp nhận kiến thức như thế nào cho hiệu quả cao nhất? đó chính là lý do tôi chọn đề tài này.
II. Nội dung:
Phương pháp sử dụng bản đồ giáo khoa:
1.1 Mục tiêu việc sử dụng bản đồ giáo khoa:
Trong chương trình học tập ở nhà trường phổ thông, không có thời gian dành cho bản đồ học, bản đồ chỉ được coi như một công cụ, một phương tiện dạy học địa lí. Do vậy,chỉ có thể thông qua việc giảng dạy địa lí để trang bị kiến thức bản đồ cho học sinh.
Trong chương trình kiến thức phổ thông, lượng kiến thức địa lí được xác định cụ thể cho từng cấp học,lớp học,vì vậy cũng cần phải xác định kiến thức bản đồ cho từng cấp, lớp học. Trong quá trình giảng dạy, người giáo viên giúp học sinh làm quen với ngôn ngữ bản đồ từ đơn giản đến phức tạp, nhằm mục đích trang bị cho học sinh khả năng đọc bản đồ như là đọc một quyển sách. Nghĩa là không dừng lại ở mức độ nhận biết các hiện tượng địa lí trên bản đồ mà phải nắm được nội dung của các hiện tượng đó, tiến dần từ sự mô tả định tính một khu vực sang mô tả định lượng.
Như vậy bản đồ giáo khoa không những chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh tiếp thu kiến thức địa lí mà còn giúp các em có phương pháp tư duy và lao động một cách khoa học.
Cách dùng bản đồ trong khi soạn bài:
Để thực hiện bài giảng người giáo viên phải trải qua 2 giai đoạn lao động: chuẩn bị bài giảng và truyền thụ ở lớp.
Khi đã xác định mục đích yêu cầu bài giảng và khối lượng kiến thức cần trình bày,người giáo viên chuẩn bị một số bản đồ: bản đồ treo tường dùng làm cơ sở truyền thụ của giáo viên, bản đồ trong sách giáo khoa và Átlát để cho học sinh theo dõi bài giảng.
Công tác chuẩn bị bản đồ cho bài giảng gồm 3 bước:
Phân tích và đánh giá bản đồ:
Đối với bản đồ giáo khoa, ngoài nội dung khoa học địa lí thì nội dung khoa học bản đồ cũng giữ vai trò quan trọng. Vì vậy việc chuẩn bị bản đồ cần phải phân tích,đánh giá bản đồ theo 2 hướng:
- Về khoa học địa lí: Bản đồ giáo khoa được đánh giá tốt là những bản đồ phù hợp với bài giảng. tránh dùng bản đồ có quá nhiều nội dung không cần thiết cho bài giảng vì sẽ làm rối rắm, lu mờ nội dung chính.
- Về khoa học bản đồ:Truyền thụ cho học sinh những kiến thức về bản đồ, về phương pháp biểu thị bản đồ. Phải có sự thống nhất giữa phương pháp biểu hiện, kí hiệu và màu sắc trên bản đồ. Về cơ sở toán học bản đồ, dù khái quát đến đâu cũng không thể thiếu hệ thống lưới kinh vĩ và tỉ lệ bản đồ,thiếu hai yếu tố này,không thể xác định được kích thước và mối quan hệ không gian của các đối tượng địa lí trên bản đồ. Hệ thống lưới kinh vĩ tuyến làm cơ sở để xác định vị trí của các đối tượng, hiện tượng địa lí trên bản đồ. Tỉ lệ bản đồ ngoài việc chỉ ra mức thu nhỏ của các đối tượng ngoài thực tế mà còn nêu được giới hạn của nội dung bản đồ. Trên bản đồ nội dung và phương pháp biểu hiện phù hợp với tỉ lệ, thay đổi tỉ lệ sẽ thay đổi về nội dung và phương pháp biểu hiện.
Ví dụ: Sẽ bị sai nếu phóng to bản đồ trong sách giáo khoa thành bản đồ giáo khoa treo tường mà nội dung không có gì thay đổi,bổ sung thêm, như vậy bản đồ sẽ rất trống trải, nội dung sơ sài,không cân đối giữa lượng thông tin biểu hiện và diện tích bản đồ. Tính khoảng cách thực tế bằng cách sử dụng bản đồ tỉ lệ nhỏ