I. Cuộc đời
1/ Tiểu sử
Nam Cao tên thật là Trần Hữu Tri sinh ra trong 1 gia đình nông dân ở làng Đại Hoàng, tổng Cao Đà huyện Nam Sang phủ Lí Nhân tỉnh Hà nam (nay là xã Hoà Hậu, huyện Lí Nhân tỉnh Hà nam).
Nam Cao là tên bút danh, ông lấy chữ đầu của huyện và tổng để đặt tên chứng tỏ rất yêu quê hương mình.
Cuộc đời ông gôm các giai đoạn:
+ Học hết thành chung, theo ông bác họ vào nam kiếm sống nhưng sức khoẻ yếu phải trở ra.
+ Kiếm sống bằng nghề dạy học và viết văn nhưng đời sống khá chật vật thời gian chủ yếu sống ở quê gần gũi với người nông dân.
+ Cách mạng thành công ông tham gia hồ hởi là công tác tuyên truyền trong kháng chiến và hi sinh anh dũng trên quê hương mình.
- Con người Nam Cao có đặc điểm:
+ Bề ngoài vụng về ít nói nhưng đời sống nội tâm phong phú. Ông trung thực trong cuộc sống và cách viết, luôn đấu tranh với chính mình để thoát khỏi lối sống tầm thường nhỏ nhen vươn lên cuộc sống có ích...
+ Trong con người ông, là tấm lòng đôn hậu chứa chan tình yêu thương. Ông gắn bó tha thiết với quê hương, người nông dân
II. Sự nghiệp văn chương
1/ Tư tưởng cơ bản của Nam Cao trong sáng tác.
- Nhân vật của NC thường có nỗi băn khoăn đến đau đớn trước tình trạng con người bị huỷ hoại về nhân tính đến nhân hình do cuộc sống đói nghèo. Khái niệm về “chết mòn, chết khi đang sống”, “đời thừa” đã biểu đạt đời sống tinh thần nhân phẩm con người đang bị xói mòn, thui chột chỉ còn lại cuộc sống sinh vật.
- Theo NC, con người có nhân tính nhân phẩm phải đạt được tiêu chuẩn:
+ Có lí tưởng xh cao cả (vì dân tộc, vì nhân loại)
+ Có tình đồng loại, lòng nhân ái.
+ Có tri thức văn hoá để phát huy tài năng bản thân, để sống có ý thức và biết thưởng thức nghệ thuậtcủa văn hoá, văn chương.
2/ Quan niệm nghệ thuật của NC
+ Quan niệm về nghề văn: là nghề cao quý, nhà văn phải có lương tâm và trách nhệm với cuộc sống. Viết văn mà tầm thường dung tục, cẩu thả là bất lương, đê tiện
+ Viết văn là lao động sáng tạo “Văn chương chỉ dung nạp được những người biết đào Sau tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi, và sáng tạo nhữngc gì chưa có”.
+ Quan điểm vh hiện thực chủ nghĩa (ra đời ở VN vào đầu TK XX nhưng phải đến NC mới rõ nét.
Đối lập với nghệ thuật lãng mạn mà NC gọi là “ánh trăng lừa dối”, thứ văn thi vị hoá cuộc đời nhằm phục vụ tầng lớp giàu có những cô nàng nhàn hạ “chỉ biết trang điểm và yêu đương”; theo NC, Nt hiện thực phải phản ánh chân thực trên lập trường nhân đạo.
Không chỉ mô tả cuộc sống hiện thực, nhà văn còn phải phân tích, giải thích c/s theo quy luật mà hoàn cảnh xh quyết định nhân cách con người (tư cách mõ).