Cần xem lại cách đặt tên và cách hiểu bài thơ
“Bảo kính cảnh giới” số 43 của Nguyễn Trãi.
Nguyễn Duy Dương
THPT Ngô Quyền – Nam Định

Bài thơ “Bảo kính cảnh giới” số 43 nằm trong chùm Bảo kính cảnh giới gồm 61 bài ở tập thơ “Quốc âm thi tập” của Nguyễn Trãi đã được chọn đưa vào sách giáo khoa văn học lớp 10 THPT (tập I) Từ nhiều năm nay; Sách Giáo khoa miền Bắc (bộ 1) lấy đúng tên gọi của bài thơ theo chùm mà Nguyễn Trãi đã đặt, còn sách giáo khoa miền Nam (bộ 2) thì người biên soạn đặt tên là: “Cảnh tình ngày hè”. Tuy cách đặt tên có khác nhau, song cả hai bộ sách đều hướng học sinh đến cách hiểu: Trước cảnh mùa hè đẹp đẽ, âm thanh cuộc sống rộn rã; Nguyễn Trãi muốn ca lên khúc ca thái bình thịnh trị ....v.v.
Đến nay, SGK mới (Ngữ văn 10 – NXB GD. H2006) vẫn lựa chọn bài thơ đầy cảm xúc này của Nguyễn Trãi; nhưng tên bài thơ được đặt theo cách hiểu hình tượng: “Cảnh ngày hè”. Những người biên soạn đã hướng dẫn cho giáo viên giúp học sinh học bài này (xin trích) như sau: “Thiên nhiên qua cảm nhận của nhà thơ trở thành một bức tranh ngày hè thật sống động có sự hài hoà giữa đường nét, màu sắc, âm thanh, con người và cảnh vật (!?). Thật hiếm hoi khi thấy Nguyễn Trãi có được những phút giây thanh thản. ở đây Trai đã tự dành cho mình quyền “Rồi hóng mát thủa ngày trường” bởi niềm ước mơ, bởi mục đích lớn nhất của đời ông đã được thực hiện: dân ấm no hạnh phúc. Nguyễn Trãi ước có được chiếc đàn của vua Thuấn để gảy khúc Nam phong ca ngợi cảnh “dân giàu đủ khắp đòi phương”. (Sách giáo viên Ngữ văn 10 – NXB GD. H.2006)
Thực tế cần hiểu bài thơ “Bảo kính cảnh giới” số 43 này cho đúng và phù hợp với tâm tư của bài thơ. Qua bức tranh mùa hè, Nguyễn Trãi đã bày tỏ tâm sự của mình như thế nào; chúng ta nên xem xét hoàn cảnh sáng tác bài thơ này để có một cái nhìn toàn diện về một con người suốt đời vì dân, vì nước.
Trước hết, cũng nên có chung nhận định: bài thơ này được viết khi Nguyễn Trãi đã cáo quan về Côn Sơn, vui với thú “cày nhàn câu vắng” làm bạn với chim muông, cỏ cây hoa lá; coi hài cỏ, áo bô là trang phục của mình, lánh xa chốn quan trường đầy rẫy hiểm nguy. Là bậc công thần số 1 trong kháng chiến chống Minh, từng dâng Lên Lợi cuốn Bình Ngô sách (kế sách giết giặc Ngô), từng được ngồi ngay tầng 2 dưới dinh Bồ Đề của Lê Lợi để sẵn sàng soạn thảo các văn bản trao đổi với t