Ngày soạn: Ngày ôn thi:



Bài 13. Ai đặt tên cho dòng sông ? ( Hoàng Phủ Ngọc Tường)
( 2 tiết )
Mục đích chuyên đề này nhằm giúp các em củng cố những kiến thức cơ bản xoay quanh tác phẩm “Ai đã đặt tên cho dòng sông”.
- Hình tượng dòng Hương qua cảm nhận độc đáo của nhà văn.
- Hình tượng nhân vật tôi nhạy cảm, giàu suy nghiệm.
- Phong cách tùy bút Hoàng Phủ Ngọc Tường.

1. Tác giả:
+ Sinh ra, nhiều năm sống và hoạt động cách mạng, công tác tại Huế , gắn bó với đất và người nơi đây, am hiểu sâu sắc cội nguồn và linh hồn văn hóa xứ sở.
+ Con người: Trí thức yêu nước. Vốn hiểu biết sâu rông trên nhiều lĩnh vực.
+  Sáng tác: Sở trường: bút kí, tùy bút.
+ Phong cách nghệ thuật:  Sự kết hợp nhuần nhuyễn
o Giữa chất trí tuệ và chất trữ tình.
o Nghị luận sắc bén với suy tư đa chiều trên nền tảng hiểu biết sâu rộng về triết học, văn hoá, lịch sử…
• Hành văn: hướng nội, súc tích, tài hoa.
2. Tác phẩm
+ Viết tại Huế, 1981. In trong tập sách cùng tên
+ Bố cục:
- Đoạn 1 (từ đầu - dưới chân núi Kim Phụng): Sông Hương nhìn từ nguồn cội.
- Đoạn 2 (tiếp – quê hương xứ sở): Sông Hương trong mối quan hệ với kinh thành Huế.
- Đoạn 3 (còn lại): Sông Hương trong mối quan hệ với lịch sử dân tộc, với cuộc đòi và thi ca.
3. Phân tích
Trong đời, mỗi người ai cũng muốn chọn cho mình một dòng sông để lưu giữ “vườn cổ tích” tuổi thơ, niềm tự hào quê hương, xứ sở; niềm biết ơn đất mẹ bao dung. Tế Hanh đi xa mà lòng đau đáu “Nhớ con sông quê hương” biếc xanh, có nước gương trong soi bóng “những hàng tre”; Nguyễn Khắc Hiếu – Tản Đà cung kính lấy tên sông đặt cho một nửa tên mình trong đời cầm bút. Nguyễn Tuân gọi sông Đà là “cố nhân”.
Viết về sông Hương, người con xứ Huế tài hoa và tâm hồn mềm mại đã trân trọng cái nhìn bâng khuâng lặng ngắm dòng sông Hương và hỏi trời, hỏi đất : “Ai đã đặt tên cho dòng sông ?”. Từ cái nhìn thiện cảm của lữ khách với quê mình mà Hoàng Phủ Ngọc Tường đã tỏ niềm biết ơn, trân trọng đến mức mượn câu hỏi kia để đặt tên cho tựa đề của thiên bút kí thuộc hàng kiệt tác này. Ấy mới biết nhà văn đã nặng tình với quê hương đến nhường nào !
Bài bút kí Ai đã đặt tên cho dòng sông ? của Hoàng Phủ Ngọc Tường đã tô điểm cho dòng Hương giang những vẻ đẹp rạng ngời, quyến rũ biết bao.
a. Đoạn 1: Sông Hương nhìn từ nguồn cội
+ Nhìn từ cội nguồn: có mối quan hệ sâu sắc với dãy Trường Sơn: như một “bản trường ca của rừng già” với nhiều tiết tấu  trầm bổng.
- Rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn => hùng tráng.
- Mãnh liệt vượt qua ghềnh thác => ào ạt.
- Cuộn xoáy như những cơn lốc vào những đáy vực sâu => dữ dội.
- Dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi của hoa đỗ quyên rừng => nên thơ, tình tứ, mê đắm.
+ Biện pháp nhân hoá: Sông Hương như “cô gái Di - gan phóng khoáng và man dại”, với “bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng” => nữ tính, vừa dịu dàng vừa mãnh liệt hoang sơ
- Khi ra khỏi rừng già: + Đóng kín phần tâm hồn sâu thẳm của mình ở cửa rừng… + Mang sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hoá xứ sở. => Vẻ đẹp đầy bí ẩn, sâu thẳm của dòng sông.
Tiểu kết: Bằng óc quan sát tinh tế và trí tưởng tượng phong phú, bằng việc sử dụng nghệ thuật so sánh, nhân hoá tài hoa, táo bạo, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã phát hiện và khắc hoạ vẻ đẹp mạnh mẽ, trẻ trung đầy cá tính của dòng sông, gợi lên ở người đọc những liên tưởng kì thú, gợi cảm, đầy sức hấp dẫn.
b. Đoạn 2: Sông Hương trong mối quan hệ với kinh thành Huế
+ Quan hệ giữa sông Hương và có đô: “người tình mong đợi” =>hành trình về cố đô được hình dung như “một cuộc tìm kiếm có ý thức” một người tình trong mộng của người con gái.
+ Hành trình về xuôi tìm “người tình mong đợi” Sh ở ngoại vi thành phố.
- Giữa cánh đồng Châu Hoá đầy hoa dại: là “cô gái đẹp