TRƯỜNG PT DTNT THCS TRẦN ĐỀ
TỔ: KHOA HỌC TỰ NHIÊN
TUẦN: 2
TIẾT: 07; 08

Họ và tên giáo viên:
Lý Thị Sa Dêl

KẾ HOẠCH BÀI DẠY MÔN KHTN 7
NGÀY: 08/9/2025
NGÀY: 19/ 9/2025

CHỦ ĐỀ 7:
TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
BÀI 22:
VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG
Ở SINH VẬT
Thời gian thực hiện: 2 tiết
I/ MỤC TIÊU
1/ Năng lực:
1.1/ Năng lực chung
- Tự chủ và tự học: Chủ động, tích cực tìm hiểu vể vai trò của trao đổi chất và
chuyển hoá năng lượng trong cơ thể.
- Giao tiếp và hợp tác: Sử dụng ngôn ngữ khoa học để phát biểu khái niệm trao
đổi chất, chuyển hoá năng lượng, lấy được ví dụ về trao đổi chất và chuyển hoá năng
lượng trong tế bào, trình bày được vai trò của trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng
trong cơ thể; Hoạt động nhóm một cách hiệu quả theo đúng yêu cầu của GV, đảm bảo
các thành viên trong nhóm đều được tham gia và trình bày ý kiến.
- Giải quyết vấn để và sáng tạo: Thảo luận với các thành viên trong nhóm nhằm
giải quyết các vấn để trong bài học để hoàn thành nhiệm vụ học tập.
1.2/ Năng lực khoa học tự nhiên
- Nhận thức khoa học tự nhiên: Phát biểu được khái niệm trao đổi chất và chuyển
hoá năng lượng; Nêu được vai trò của trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng trong cơ
thể.
- Tìm hiểu tự nhiên: Quan sát sơ đổ mô tả quá trình chuyển hoá các chất ở người
để tìm hiểu về quá trình trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở sinh vật.
- Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Giải thích được sự thay đổi tốc độ của quá
trình trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng, sự thay đổi thân nhiệt,... ở người trong
một số trường hợp.
2/ Phẩm chất
- Tham gia tích cực hoạt động nhóm phù hợp với khả năng của bản thân.
- Cẩn thận, trung thực và thực hiện các yêu cầu trong bài học.

2

- Có niềm say mê, hứng thú với việc khám phá về quá trình trao đổi chất và chuyển
hoá năng lượng ở sinh vật.
II/ Thiết bị dạy học và học liệu:
1/ Giáo viên:
- Dạy học theo nhóm, nhóm cặp đôi.
- Dạy học nêu và giải quyết vấn đề thông qua câu hỏi trong SGK.
- Kĩ thuật sử dụng phương tiện trực quan, trò chơi học tập.
- Phiếu học tập
- Hình ảnh về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
2/ Học sinh:
- Bài cũ ở nhà.
- Đọc nghiên cứu và tìm hiểu trước bài ở nhà.
III/ Tiến trình dạy học
Hoạt động 1: Mở đầu/xác định vấn đề học tập
a/ Mục tiêu: Hs tìm hiểu sự trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng của cơ thể.
b/ Nội dung:
- Học sinh thực hiện cá nhân và theo nhóm trên giấy A0, kiểm tra kiến thức nền về
sự trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng trong cơ thể bằng cách liệt kê thực đơn của
mình hàng ngày? Và quá trình đó là gì?
Tình huống: Thực đơn của thầy:
Sáng: 1 tô hủ tiếu ; 1 hộp sữa
Trưa: 2 chén cơm; 100g thịt; 300g rau;
100g trứng
Tối: 1 chén cơm; 400g rau, hoa quả.
Nước > 2lít/ngày

- Hs sẽ liệt kê thực đơn và nêu quá trình.
c/ Sản phẩm
Câu trả lời của học sinh ghi trên phiếu giấy A0, có thể: muốn tìm hiểu khái niệm
trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng; vai trò của nó đối với sự sống của cơ thể.
d/ Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của giáo viên và học sinh
Nội dung
* Chuyển giao nhiệm vụ:
+ Lớp chia thành 2 nhóm A và B. Yêu cầu - Thức ăn, nước uống lấy vào cơ
hs quan sát thực đơn của các bạn và nêu quá thể -> tạo thành năng lượng cho

3

trình tạo năng lượng cho cơ thể.
cơ thể -> đó là quá trình trao đổi
+ Gv phát giấy A0 và yêu cầu và trả lời câu chất và chuyển hóa năng lượng.
hỏi trên giấy A0 thật nhanh (3 phút).
.
* Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS hoạt động cá nhân, nhóm theo yêu cầu của
GV. Hoàn thành trên giấy A0.
- Giáo viên: Theo dõi và bổ sung khi cần.
*Báo cáo kết quả và thảo luận
Đại diện từng nhóm báo cáo kết quả thảo
luận về ý kiến của nhóm mình.
*Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá:
- Giáo viên nhận xét, đánh giá:
->Giáo viên giao vấn đề cần tìm hiểu trong bài
học . Để trả lời câu hỏi trên đầy đủ và chính xác
nhất chúng ta vào bài học hôm nay.
->Giáo viên nêu mục tiêu bài học:
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức:
HOẠT ĐỘNG 2.1: TÌM HIỂU KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT VÀ
CHUYỂN HOÁ NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
2.1.1. Tìm hiểu khái niệm trao đổi chất
a/ Mục tiêu: Khái niệm được trao đổi chất ở cơ thể sinh vật
b/ Nội dung:
- GVchia HS trong lớp thành bốn nhóm. Học sinh làm việc nhóm cặp đôi nghiên
cứu thông tin trong SGK, quan sát hình ảnh tìm hiểu sự trao đổi chất ở cơ thể và trả lời
các câu hỏi sau:

4

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
H1/ Quan sát hình 22.1 trong SGK:
a) Cơ thể người lấy những chất gì từ môi trường và thải những chất gì ra khỏi cơ
thể?
b) Các chất được lấy từ môi trường được sử dụng để làm gì?
c) Trao đổi chất ở sinh vật gồm những quá trình nào?
d) Thế nào là trao đổi chất?
H2/ Quá trình nào sau đây thuộc trao đổi chất ở sinh vật?
a) Phân giải protein trong tế bào.
b) Bài tiết mồ hôi.
c) Vận chuyển thức ăn từ miệng xuống dạ dày.
d) Lấy carbon dioxide và thải oxygen ở thực vật.
H3/ Thế nào là quá trình chuyển hoá các chất trong tế bào? Cho ví dụ.

- Học sinh quan sát hình và hoạt động nhóm theo sự hướng dẫn của giáo viên và
ghi câu trả lời vào phiếu học tập.
c/ Sản phẩm:
- HS qua hoạt động nhóm quan sát hình chất lấy vào và thải ra của cơ thể.
d/ Tổ chức dạy học:
Hoạt động của giáo viên và học sinh
*Chuyển giao nhiệm vụ học tập
- Yêu cầu mỗi nhóm quan sát hình hướng dẫn
từng nhóm HS quan sát một cách tổng quát đến
chi tiết để giúp HS thảo luận các câu hỏi vào phiếu
học tập số 1. Sau đó thành viên các nhóm thay đổi
qua nhóm mới và báo cáo lại nội dung nhóm cũ đã
thảo luận.(nhóm chuyên gia)

Nội dung
* Khái niệm trao đổi chất:
Trao đổi chất ở sinh vật là
quá trình cơ thể sinh vật lấy các
chất từ môi trường cung cấp cho
quá trình chuyển hoá trong tế
bào, đổng thời thải các chất

5

- Gv phát cho mỗi nhóm 1 phiếu học tập, viết
lông (xanh, đỏ).
*Thực hiện nhiệm vụ học tập
HS thảo luận cặp đôi, thống nhất đáp án và ghi
chép nội dung hoạt động ra phiếu học tập số 1.
a/ - Các chất lây từ môi trường: oxygen, nước, các
chất dinh dưỡng.
- Các chất thải ra khỏi cơ thể: chất thải,
carbon dioxide.
b/ Các chất được lấy từ môi trường sẽ được dùng
làm nguyên liệu tham gia vào quá trình chuyển
hoá trong các tế bào của cơ thể.
c/ Trao đổi chất ở sinh vật gồm quá trình trao đổi
chất giữa cơ thể với môi trường và chuyển hoá các
chất diễn ra trong tế bào.
d/ Trao đổi chất ở sinh vật là quá trình cơ thể sinh
vật lấy các chất từ môi trường cung cấp cho quá
trình chuyển hoá trong tế bào, đồng thời thải các
chất không cần thiết ra ngoài môi trường.
2/ a/ trao đổi chất.
b/ trao đổi chất.
c/ không thuộc trao đổi chất.
d/ trao đổi chất.
3/ Chuyển hoá các chất trong tế bào là tập hợp tất
cả các phản ứng hoá học diễn ra trong tế bào,
được thể hiện qua quá trình tổng hợp và phân giải
các chất.
Ví dụ: Tổng hợp đường glucose từ nước và carbon
dioxide trong quá trình quang hợp ở thực vật;
phân giải đường glucose trong quá trình hô hấp tế
bào.
*Báo cáo kết quả và thảo luận
GV gọi ngẫu nhiên một HS đại diện cho một
nhóm trình bày, các nhóm khác bổ sung (nếu có).
*Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá.

không cần thiết ra ngoài môi
trường.

6

- Giáo viên nhận xét, đánh giá.
- GV nhận xét và chốt nội dung về khái niệm trao
đổi chất.
2.1.2. Tìm hiểu khái niệm chuyển hoá năng lượng
a/ Mục tiêu: Khái niệm được chuyển hóa năng lượng ở cơ thể sinh vật
b/ Nội dung:
- GVchia HS trong lớp thành bốn nhóm. Học sinh làm việc nhóm cặp đôi nghiên
cứu thông tin trong SGK, quan sát tìm hiểu sự chuyển hóa năng lượng của cơ thể và
trả lời các câu hỏi sau phiếu học tập số 2:

H4/ Thế nào là chuyển hoá năng lượng?
H5/ Sự biến đổi nào sau đây là chuyển hoá năng lượng trong cơ thể sinh vật?
- Quang năng -> Hoá năng: .........................
- Điện năng -> Nhiệt năng: ..........................
- Hoá năng -> Nhiệt năng: .........................
- Điện năng -> Cơ năng: ..........................
- Học sinh hoạt động nhóm quan sát hình theo sự hướng dẫn của giáo viên và ghi
câu trả lời vào phiếu học tập.
c/ Sản phẩm: thông qua hoạt động nhóm.
d/ Tổ chức dạy học:
Hoạt động của giáo viên và học sinh
*Chuyển giao nhiệm vụ học tập
- HS tham gia trò chơi "Ai nhanh hơn?" bằng cách
chuẩn bị một số hình ảnh vể quá trình chuyển hoá
năng lượng và cho HS nhận biết đâu là quá trình
chuyển hoá năng lượng trong và ngoài cơ thể. Tiếp
theo, GV hướng dẫn từng nhóm HS trả lời câu hỏi vào
phiếu học tập số 2.
- Yêu cầu HS nghiên cứu tài liệu và quan sát hình
22.1: “Sơ đồ mô tả quá trình trao đổi chất và chuyển
hoá năng lượng ở người”, trả lời theo PHT số 2.
*Thực hiện nhiệm vụ học tập
Học sinh làm việc nhóm cặp đôi nghiên cứu

Nội dung
* Khái niệm chuyển hóa
năng lượng.
+ Chuyển hoá năng lượng
là sự biến đổi năng lượng từ
dạng này sang dạng khác.
+ Quá trình trao đổi chất
luôn đi kèm với chuyển hóa
năng lượng.

7

thông tin trong SGK, quan sát tìm hiểu sự chuyển hóa
năng lượng của cơ thể và trả lời các câu hỏi sau phiếu
học tập số 2.
4/ Chuyển hoá năng lượng là sự biến đổi năng lượng
từ dạng này sang dạng khác.
5/ a/ Quang năng -> Hoá năng: (trong cơ thể).
b/ Điện năng -> Nhiệt năng: (ngoài cơ thể).
c/ Hoá năng -> Nhiệt năng: (trong cơ thể).
d/ Điện năng -> Cơ năng: (ngoài cơ thể).
*Báo cáo kết quả và thảo luận
GV gọi ngẫu nhiên một HS đại diện cho một nhóm
trình bày, các nhóm khác bổ sung (nếu có).
*Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá.
- Giáo viên nhận xét, đánh giá.
- GV nhận xét và chốt nội dung chuyển hóa năng
lượng.
HOẠT ĐỘNG 2.2. VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG TRONG CƠ THỂ
a/ Mục tiêu: Nêu được vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng trong
cơ thể.
b/ Nội dung:
- GVchia HS trong lớp thành bốn nhóm. Học sinh làm việc nhóm cặp đôi nghiên
cứu thông tin trong SGK, quan sát tìm hiểu vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng của cơ thể và trả lời các câu hỏi sau phiếu học tập số 3:

H6/ Quá trình trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng có vai trò gì đối với cơ thể
sinh vật? Cho ví dụ.
- Học sinh hoạt động nhóm quan sát hình theo sự hướng dẫn của giáo viên và ghi
câu trả lời vào phiếu học tập.
c/ Sản phẩm: HS qua hoạt động nhóm quan sát và thảo luận của học sinh.
d/ Tổ chức dạy học:

8

Hoạt động của giáo viên và học sinh
*Chuyển giao nhiệm vụ học tập
- Yêu cầu HS nghiên cứu tài liệu và quan sát hình
22.2 “ Cấu trúc một phần của màng sinh chất”, trả lời
theo PHT số 3.
*Thực hiện nhiệm vụ học tập
Học sinh làm việc nhóm cặp đôi nghiên cứu
thông tin trong SGK, quan sát tìm hiểu vai trò của trao
đổi chất và chuyển hóa năng lượng của cơ thể và trả
lời các câu hỏi sau phiếu học tập số 3.
*Báo cáo kết quả và thảo luận
GV gọi ngẫu nhiên một HS đại diện cho một nhóm
trình bày, các nhóm khác bổ sung (nếu có).
*Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá.
- Giáo viên nhận xét, đánh giá.
- GV nhận xét và chốt nội dung chuyển hóa
năng lượng.

Nội dung
2/ Vai trò của trao đổi
chất và chuyển hóa năng
lượng:
Quá trình trao đổi chất và
chuyển hóa năng lượng đóng
vai trò quan trọng đối với sinh
vật như cung cấp nguyên liệu
cấu tạo nên tế bào và cơ thể,
cung cấp năng lượng cho các
hoạt động sống.
Nhờ đó, sinh vật có thể duy
trì sự sống, sinh trưởng, phát
triển và sinh sản.

Hoạt động 3: Hoạt động luyện tập.
a/ Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng.
b/ Nội dung: Hs thực hiện cá nhân đáp án trên bảng phụ và vấn đáp.
Trắc nghiệm:
Câu 1: Chất nào sau đây là sản phẩm của quá trình trao đổi chất được động vật thải ra
môi trường?
A/ Carbon dioxide

B/ Oxygen

C/ Chất dinh dưỡng

D/ Vitamin

Câu 2: Trong quá trình quang hợp, cây xanh chuyển hóa năng lượng ánh sáng mặt trời
thành dạng năng lượng nào sau đây?
A/ Cơ năng

B/ Hóa năng

C/ Quang năng

D/ Nhiệt năng

Câu 3: Nguồn năng lượng cơ thể sinh vật giải phóng ra ngoài môi trường dưới dạng
nào là chủ yếu?
A/ Cơ năng

B/ Quang năng

C/ Nhiệt năng

D/ Hóa năng

Câu 4: Hoàn thành chú thích trong hình bên về quá trình trao đổi chất ở thực vật?

9

1/ ......................................................
2/ .......................................................
3/ .......................................................
4/ .......................................................

Câu 5: Hãy nối vai trò của quá trình trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng đối với cơ
thể sinh vật ở cột A và ví dụ ở cột B sao cho phù hợp và ghi kết quả cột C
Cột A
1/ Cung cấp nguyên liệu
2/ Cung cấp năng lượng

Cột B
Cột C
A/ Quá trình tổng hợp protêin
1/
B/ Quá trình phân giải lipid
C/ Quang năng được chuyển thành 2/
hóa năng trong quang hợp
D/ Hóa năng được chuyển thành nhiệt
năng trong hô hấp tế bào

c/ Sản phẩm: HS trình bày quan điểm cá nhân về đáp án.
d/ Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của giáo viên và học sinh

Nội dung

Trắc nghiệm
Câu 1/ B
GV yêu cầu HS thực hiện cá nhân trên
Câu 2/ C
bảng phụ.
Câu 3/ D
*Thực hiện nhiệm vụ học tập
Câu 4/ 1 - Carbon dioxide
HS lắng nghe câu hỏi và thực hiện theo yêu
2 - Nước và oxygen
cầu của giáo viên.
3 - Chuyển hóa
*Báo cáo kết quả và thảo luận
4 - nước và muối khoáng
GV gọi ngẫu nhiên 3 HS lần lượt trình bày
Câu 5/
1- A, D
ý kiến cá nhân.
2 - B, C
*Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
*Chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV nhấn mạnh nội dung bài học.
Hoạt động 4: Hoạt động vận dụng:

10

a/ Mục tiêu: - Phát triển năng lực tự học và năng lực tìm hiểu đời sống.
b/ Nội dung: Gv đặt câu hỏi, yêu cầu 1-2 học sinh vận dụng kiến thức của mình
để trả lời câu hỏi:
- Hiểu biết của học sinh áp dụng vào cuộc sống rèn luyện cơ thể: Tại sao một chế
độ ăn kiêng nghiêm ngặt sẽ làm giảm quá trình trao đổi chất của cơ thể?
- Em hãy dự đoán quá trình chuyển hóa năng lượng nào diễn ra khi
một con báo đang chạy, biết trong tế bào tồn tại nhiều dạng năng lượng khác nhau như
cơ năng, nhiệt năng, hóa năng. Giải thích?
c/ Sản phẩm: báo cáo của học sinh
d/ Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của giáo viên và học sinh

Nội dung

- Việc ăn kiêng sẽ làm giảm
hàm lượng các chất dinh dưỡng
GV yêu cầu Hs vận dụng kiến thức để giải đáp
cung cấp cho cơ thể -> Thiêu
câu hỏi.
nguyên liệu cho quá trình chuyển
*Thực hiện nhiệm vụ học tập
hóa các chất -> giảm tốc độ quá
HS lắng nghe câu hỏi và thực hiện theo yêu cầu
trình trao đổi chất.
của giáo viên.
- Hóa năng -> cơ năng: do
*Báo cáo kết quả và thảo luận
quá trình phân giải chất hữu cơ
GV gọi ngẫu nhiên 3 HS lần lượt trình bày ý kiến
để cung cấp năng lượng cho sự
cá nhân.
co dãn của các cơ trong cơ thể
*Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
báo.
GV nhấn mạnh nội dung bài học.
- Hóa năng -> Nhiệt năng:
quá trình trao đổi chất tăng làm
lượng nhiệt giải phóng ra môi
trường tăng.
**Chuyển giao nhiệm vụ học tập

Duyệt của tổ trưởng

Phạm Thanh Tú

Lịch Hội Thượng, ngày 08/9/2025
GVBM

Lý Thị Sa Dêl

11

Duyệt của PHTCM
PHÓ HIỂU TRƯỞNG

Nguyễn Thu Thủy

PHỤ LỤC:
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
1/ Quan sát hình 22.1 trong SGK:
a/ Cơ thể người lấy những chất gì từ môi trường và thải những chất gì ra khỏi cơ
thể?...........................................................................................................................
b/ Các chất được lấy từ môi trường được sử dụng để làm gì?
...................................................................................................................................
c/ Trao đổi chất ở sinh vật gồm những quá trình nào?
...................................................................................................................................
d/ Thế nào là trao đổi chất?
...................................................................................................................................

12

2/ Quá trình nào sau đây thuộc trao đổi chất ở sinh vật?
a/ Phân giải protein trong tế bào -> ........................
b/ Bài tiết mồ hôi -> ...............................
c/ Vận chuyển thức ăn từ miệng xuống dạ dày -> .................................
d/ Lấy carbon dioxide và thải oxygen ở thực vật -> .............................
3/ Thế nào là quá trình chuyển hoá các chất trong tế bào? Cho ví dụ.
...................................................................................................................................
...................................................................................................................................
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
H4/ Thế nào là chuyển hoá năng lượng?
...................................................................................................................................
H5/ Sự biến đổi nào sau đây là chuyển hoá năng lượng trong cơ thể sinh vật?
- Quang năng -> Hoá năng: .........................
- Điện năng -> Nhiệt năng: ..........................
- Hoá năng -> Nhiệt năng: .........................
- Điện năng -> Cơ năng: ..........................
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
H6/ Quá trình trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng có vai trò gì đối với cơ thể
sinh vật? Cho ví dụ.
...................................................................................................................................
...................................................................................................................................
...................................................................................................................................