(MÃ SỐ 162)
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NGỮ VĂN THCS
TÊN ĐỀ TÀI:
“GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC ĐỌC – HIỂU KIỂU VĂN THÔNG TIN
Ở CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 7 THCS”.
(SÁCH – CHÂN TRỜI SÁNG TẠO)
LỜI GIỚI THUỆU:
Môn Ngữ Văn học trong chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 nói
chung. Cấp THCS nói riêng và trong các cấp học nói chung có nhiệm vụ cung cấp
cho học sinh 4 kĩ năng đó là: “Nghe - Nói - Đọc - Viết”. Trong đó, phân môn Ngữ
văn là phân môn có tính chất tích hợp các phân môn khác. Qua tiết Tập làm Văn,
học sinh có khả năng xây dựng một văn bản, đó là bài nói, bài viết. Nói và viết là
những hình thức giao tiếp rất quan trọng, thông qua đó con người thực hiện quá
trình tư duy và chiếm lĩnh tri thức, trao đổi tư tưởng, tình cảm, quan điểm, giúp
mọi người hiểu nhau, cùng hợp tác trong cuộc sống lao động.     Ngôn ngữ (dưới
dạng nói - ngôn bản, và dưới dạng viết - Văn bản) giữ vai trò quan trọng trong sự
tồn tại và phát triển xã hội. Chính vì vậy, hướng dẫn cho học sinh nói đúng và viết
đúng là hết sức cần thiết. Nhiệm vụ nặng nề đó phụ thuộc phần lớn vào việc giảng
dạy môn Ngữ Văn nói chung và cụm văn bản Nghị luận hiện đại lớp 7 nói riêng.
Vấn đề đặt ra là: Người giáo viên dạy Ngữ văn như thế nào để học sinh viết tốt bài
văn của mình? Cách thức tổ chức, tiến hành tiết dạy Ngữ văn ra sao để đạt hiệu
quả như mong muốn?
Chính vì vậy mà việc rèn luyện kĩ năng viết đoạn Văn nghị luận cho học
sinh lớp 7 THCS là một vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết trong việc tạo lập
văn bản. Từ đó giúp học sinh hình thành ý thức và nhân cách cũng như trình độ
học vấn cho các em ngay khi đang học cấp THCS và trưởng thành sau này.
Bản thân là một giáo viên chuyên trách môn xã hội, song ngoài công việc
chính của bản thân tôi vẫn trực tiếp giảng dạy một lớp thuộc chuyên môn chính. Vì
thế trong quá trình đứng lớp tôi đã nhận ra một vài vấn đề còn bất cập trong bộ
môn của mình. Quả thực dạy cho các em có được hứng thú, niềm say mê yêu thích
môn văn học đã khó, nay giúp các em tự diễn đạt, trình bày suy nghĩ của mình
thành văn bản lại là một điều khó hơn. Đặc biệt là Văn nghị luận chứng minh.
Có thể nhận thấy Văn Nghị luận chứng    minh một trong những thể loại khó
của phân môn Ngữ văn. Trong quá trình tham gia vào các hoạt động học tập của
những tiết học này, học sinh với vốn kiến thức còn hạn chế nên thường ngại nói,
1

ngại viết. Nên viết, rèn cho các em biết cách diễn đạt, lập luận một Văn bản nghị
luận là một vấn đề mà chúng ta cần quan tâm.
Trong thực tế dạy học tôi thấy bài Văn của học sinh mình chưa đáp ứng
được những yêu cầu của một Văn bản trong Nhà trường. Bài văn của các em vẫn
còn hiện tượng lạc đề, lệch đề do không chú ý đến việc tìm hiểu đề. Đoạn Văn
trong bài thường sai quy cách. Bên cạnh đó là việc giữa các đoạn văn chưa có sự
liên kết.
Bên cạnh đó chương trình dạy học phần nghị luận ở lớp 7 cấp THCS còn
nặng nề về các khái niệm trìu tượng, yêu cầu, chú ý, ghi nhớ…làm cho các em
thấy kiểu bài này thật là xa lạ và rắc rối. Vậy làm thế nào để học sinh có thể viết
được một bài Văn chứng minh đúng và hay? Câu hỏi đó luôn làm tôi trăn trở mỗi
khi giảng dạy kiểu bài nghị luận chứng minh. Để có được một bài Văn chứng minh
hoàn chỉnh, học sinh được học lí thuyết và luyện từng kĩ năng với những thao tác
cụ thể. Qua những bài cụ thể ấy, các em sẽ hiểu rõ hơn mình cần phải làm gì, làm
như thế nào để đạt yêu cầu. Cái đích của các em vẫn là viết một bài Văn nghị luận
chứng minh hoàn chỉnh. Tuy nhiên lên lớp 9 các em mới bắt đầu tiếp xúc với kiến
thức xây dựng đoạn văn. Việc vận dụng để thực hành cho các em có được luyện kĩ
năng viết đoạn văn chứng minh đủ, đúng và hay thì con đường đi đến cái đích ấy
không mấy khó khăn.
Từ những suy nghĩ trăn trở đó, tôi mạnh dạn trình bày một số kinh nghiệm
nhỏ của mình trong việc dạy kiểu bài nghị luận chứng minh với đề tài: “Giải pháp
nâng cao năng lực Đọc và Hiểu kiểu văn bản thông tin ở chương trình Ngữ Văn 7
THCS. Sách – Chân trời sáng tạo”. Những mong có được đóng góp nhỏ trong việc
đổi mới phương pháp dạy – học Ngữ Văn nói chung và dạy Văn nghị luận chứng
minh nói riêng ở lớp 7 trường THCS.
Xin trân trọng cảm ơn...!

2

1. ĐẶT VẤN ĐỀ:
1.1. Lí do chọn đề tài.
Trong chương trình giáo dục phổ thông mới 2018. Sách – Chân trời sáng
tạo”. Phụ trách môn Ngữ Văn cấp THCS nói chung, dạy phân môn Tập làm Văn
kiểu bài Nghị luận về tác phẩm Văn học Nghị luận văn bản nói riêng ở khối lớp 7
trường THCS………là dạy cho các em học sinh lứa tuổi (12 – 13) lứa tuổi hồn
nhiên, trong sáng, năng động và nhạy cảm…biết tìm tòi, khám phá ra Thế giới Văn
chương Nghệ thuật. Tác phẩm Văn chương Nghệ thuật là thành quả sáng tạo của
Nhà Văn, Nhà thơ. Mỗi tác phẩm Văn thơ đều thuộc một thời kì Văn học nhất định
(có thể cách xa thời đại mà các em sống hiện nay cả hàng thế kỉ, hàng thập
niên…).Tác phẩm Văn chương dù nhỏ nhất: Là một câu tục ngữ, một bài ca dao,
hay lớn hơn là một bài Văn, một bài thơ, một truyện ngắn hay một bộ Tiểu thuyết
đều có giá trị về nội dung và Nghệ thuật của nó. Làm thế nào để giáo viên giúp học
sinh đồng cảm với những giá trị tư tưởng nhân văn cần đạt tới trong mỗi tác phẩm
là nhiệm vụ giảng dạy của giáo viên dạy Ngữ Văn.
Nhà Văn vĩ đại Lép – Tôn – Xtôi nói: “Vấn đề không phải biết là quả Đất
tròn mà là làm thế nào để biết được quả Đất tròn''. Chân lí là quí báu. Nhưng cách
tìm ra chân lí còn quí hơn nhiều. Vì thế, cái khó trong việc dạy Ngữ Văn, nhất là
dạy Tập làm văn kiểu bài Nghị luận về tác phẩm truyện là làm sao hướng cho học
sinh tìm ra cái hay, cái đẹp trong các tác phẩm.
Thực trạng trong những năm gần đây, học sinh khối lớp 7 cấp THCS viết
bài Tập làm văn kiểu bài Nghị luận về tác phẩm thường khô cứng, sáo rỗng, lúng
túng và máy móc…Các em thường dựa vào văn mẫu hoặc dựa vào các ý trong đề
cương hay trong dàn ý thầy cô cho sẵn mà viết lại nên rất hạn chế về mạch cảm
xúc (không chân thật, còn gượng ép…) Rất ít học sinh chịu khó tím tòi, khám phá
ra các ý mới, ý riêng, ý sâu sắc, ý do chính bản thân các em cảm nhận, thật sự rung
động với tác phẩm.
Mặt khác, đa số các em học sinh thường không tìm hiểu kĩ đề bài và tìm ý
trước khi bắt tay vào làm bài viết của mình nên thường lệch lạc kiểu bài,nhầm lẫn
các dạng đề. Đề bài Nghị luận về các tác phẩm thường có các dạng đề mệnh lệnh
và đề mở. Các mệnh lệnh thường gặp là “suy nghĩ'' (về nhân vật,tác phẩm…) cảm
nhận của em (về nhân vật, tác phẩm….).
Đối tượng Nghị luận 7 có thể là tác phậm, nhân vật, tư tưởng hay những đổi
thay trong số phận nhân vật…theo phạm vi vấn đề trong các bài đọc hiểu về tác
3

phẩm truyện ở Sách giáo khoa mới đòi hỏi các em phải có tư duy kiến thức, tích
hợp, tổng hợp và phân tích mới đảm bảo được yêu cầu của từng đề bài văn cụ thể.
Bên trên là những lí do khách quan thôi thúc tôi thực hiện sáng kiến này
hướng dẫn học sinh cách làm bài Văn Nghị luận về nâng cao năng lực Đọc và Hiểu
kiểu văn bản thông tin trong các tác phẩm Văn học.
+ Lí do chủ quan.
Về phía giáo viên, không ít thầy cô còn e ngại khi dạy phân môn Tập làm
văn. Qua theo dõi phong trào thi đua dạy giỏi các cấp và dạy tốt ở trường, giáo
viên thường chỉ đăng kí dạy phân môn giảng Văn và Tiếng Việt. Bởi dạy phân
môn Tập làm văn nhất là kiểu bài Nghị luận về tác phẩm truyện, giáo viên phải tìm
tòi nghiên cứu kĩ về tác phẩm, phải thật sự nhập tâm vào cốt truyện, vào nhân vật
phải đặt mình trong hoàn cảnh nhân vật sống, nhân vật suy nghĩ và hành động…
đòi hỏi giáo viên phải vận dụng tổng hợp nhiều kiến thức, kể cả vốn sống vốn tư
tưởng tình cảm. Thế là giáo viên phải tìm ra phương pháp tích hợp giữa (Văn và
đời giữa thực tại và hư cấu)…Có thực hiện được như thế mới đảm bảo được đặc
trưng của phân môn; “Dạy văn – Dạy người” như nhà văn M.Gorki từng nói “Văn
học là Nhân học”.
Bản thân là giáo viên dạy khối lớp 7 TrườngTHCS……….,tôi luôn tâm đắc
câu nói của dân gian “Cho cá không thích bằng nhận được cần câu”. Nếu ví bộ cần
câu là phương pháp và cá ăn là kiến thức thì sự đánh giá về vai trò, tầm quan trọng
của hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh là phải tìm tòi và sáng tạo.
Chính vì vậy, trong quá trình giảng dạy tôi luôn trân trọng đánh giá cao những bài
làm có nét riêng, thể hiện được những cảm xúc chân thật,những nhận xét, phân tích
tinh khôi, sáng tạo của các em đối với một tác phẩm, một nhân vật (một vấn đề hay
một khía cạnh của vấn đề thể hiện trong tác phẩm…). Với những lí do trên mong
muốn tìm được phương pháp, giải pháp, biện pháp dạy học tốt nhất và cách giải
quyết vấn đề nhanh nhất nên tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “Giải pháp nâng cao
năng lực Đọc và Hiểu kiểu văn bản thông tin ở chương trình Ngữ Văn 7 THCS.
Sách – Chân trời sáng tạo”. Những giải pháp này đã được tôi áp dụng trong năm
học 20…-20…bước đầu đã đem lại những hiệu quả tích cực cho cả người dạy và
người học. Chia sẻ trong sáng kiến này, tôi rất hy vọng có thể có ích với những bạn
đồng nghiệp. Bản thân tôi rất cũng rất mong muốn được nhận nhiều đóng góp ý
kiến, để tiếp tục bổ sung hoàn thiện phương pháp trong quá trình giảng dạy của
mình.
Do còn nhiều hạn chế về năng lực và thời gian khi viết đề tài này chắc chắn
sẽ không tránh khỏi những sai sót kính mong được ý kiến đóng góp của các Cấp
lãnh đạo. Ban giám hiệu Nhà trường, cùng các thầy cô giáo và các bạn đồng
nghiệp quan tâm, góp ý kiến để đề tài sáng kiến này được tốt hơn. Cách đặt vấn đề
4

nêu bật được tính cấp thiết, tính đổi mới của sáng kiến, những vấn đề cần phải
được giải quyết để đem lại hiệu quả trong công việc, góp phần nâng cao chất lượng
dạy và học của giáo viên và học sinh.
1.2. Đối tượng, thời gian, phạm vi nghiên cứu.
+ Đối tượng nghiên cứu.
- Tất cả học sinh khối lớp 7 trong Trường THCS……..
- Đối tượng chính là học sinh lớp 7….Trường THCS……..
- Học sinh khối lớp 7 trên địa bàn trường THCS……..Tĩnh…….Thành
phố…….
+ Thời gian nghiên cứu.
- Từ năm học: 20…-20…đến năm học: 20…-20…
+ Phạm vi nghiên cứu.
- Tất cả học sinh khối lớp 7 trong Trường THCS……..
- Đối tượng chính là học sinh khối lớp 7….Trường THCS……..Thành
phố……Tỉnh………
2. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
2.1. Cơ sở lí luận của vấn đề.
+ Cơ sở lí luận.
+ Cơ sở thực tiễn.
2.2. Thực trạng của vấn đề.
2.2.1. Thuận lợi.
2.2.2. Khó khăn.
2.3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề.
* Giải pháp 1: (Dấu hiệu, qui ước khi viết đoạn Văn).
* Giải pháp 2: (Hướng dẫn học sinh nắm chắc kiến thức lý thuyết).
* Giải pháp 3: (Qui trình xây dựng một đoạn văn chứng minh).
* Giải pháp 4: (Hướng dẫn học sinh vận dụng lí thuyết vào viết đoạn Văn).
+ Luyện viết đoạn mở bài.
+ Yêu cầu:
- Bài tập: “Cách làm bài Văn Nghị luận chứng minh” 
- Bài tập: Viết bài Văn Nghị luận về một vấn đề cần giải quyết (trong đời
sống gia đình).
+ Hướng dẫn:
+ Giáo viên cho học sinh tham khảo các mở bài sau:
* Giải pháp 5: (Cách viết bài Văn Nghị luận).
- Bài 01: TIẾNG NÓI CỦA VẠN VẬT (Thơ 4 chữ, năm chữ).
+ Nội dung chính của Thơ 4 chữ, năm chữ.
KẾ HOẠCH DẠY HỌC NGỮ VĂN 7
5

(Sách – Chân trời sáng tạo)
Bài 01: TIẾNG NÓI CỦA VẠN VẬT
(Thơ 4 chữ, năm chữ).
2.4. Hiệu quả của chuyên đề.
3. KẾT LUẬN:
* TÀI LIỆU THAM KHẢO:

6