Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

BÀI 1:
Ngày soạn: 28/08/2022

BẦU TRỜI TUỔI THƠ
( Thời lượng: 13 tiết)

A. YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1. Về kiến thức:
- Một số chi tiết tiêu biểu trong truyện: đề tài, câu chuyện, nhân vật và tính
cách của nhân vật trong truyện.
- Dùng cụm từ để mở rộng thành phần chính và mở rộng trạng ngữ trong câu.
- Tóm tắt văn bản theo những yêu cầu khác nhau về độ dài.
- Bài văn trình bày ý kiến về một vấn đề em quan tâm.
2.Về năng lực:
a. Năng lực chung
- Năng lực giải quyết vấn đề bằng trình bày, cảm nhận.
- Năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác khi hoạt động nhóm, lắng nghe và nhận xét.
b. Năng lực riêng biệt
Năng lực ngôn ngữ (đọc – viết – nói và nghe); năng lực văn học.
- HS biết cách đọc hiểu một văn bản truyện ngắn và tiểu thuyết hiện đại:
+ Nêu được ấn tượng về văn bản và những trải nghiệm giúp bản thân hiểu thêm
văn bản.
+ Nhận biết được các chi tiết tiêu biểu, đề tài, cốt truyện, nhân vật và tính cách
nhân vật trong truyện.
- HS hiểu được tác dụng của việc dùng cụm từ để mở rộng thành phần chính và
mở rộng trạng ngữ trong câu.
- HS biết cách tóm tắt một văn bản theo những yêu cầu khác nhau về độ dài.
- HS trình bày được ý kiến về một vấn đề đời sống, có sử dụng kết hợp phương
tiện ngôn ngữ với các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ; biết nghe và tóm tắt
được các ý chính do người khác trình bày.
3.Về phẩm chất:
- Biết yêu quý tuổi thơ và trân trọng giá trị của cuộc sống.
- Hoàn thiện nhân cách, hướng đến lối sống tích cực.
Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

1

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

B. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Giáo viên
- Sưu tầm tài liệu, lập kế hoạch dạy học.
- Thiết kể bài giảng điện tử.
- Phương tiện và học liệu:
+ Các phương tiện: Máy vi tính, máy chiếu đa năng,...
+ Học liệu: Tranh ảnh và phim: GV sử dụng tranh, ảnh, tranh, video liên quan.
+ Phiếu học tập: Sử dụng các phiếu học tập trong dạy học đọc, viết, nói và nghe.
2. Học sinh.
- Đọc phần Kiến thức ngữ văn và hướng dẫn Chuẩn bị phần Đọc – hiểu văn bản
trong SGK; chuẩn bị bài theo các câu hỏi trong SGK.
- Đọc kĩ phần Định hướng trong nội dung Viết, Nói và Nghe, và thực hành bài tập
SGK.
C. TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC
HOẠT ĐỘNG 1. KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút sự chú ý, tạo sự kết nối HS với chủ đề
bài học.
b. Nội dung: HS nhìn tranh đoán chữ, chia sẻ suy nghĩ, GV kết nối vào bài học.
c. Sản phẩm: Gọi đúng tên bức tranh, những suy nghĩ, chia sẻ của bản thân.
d. Tổ chức thực hiện:
- GV sử dụng kĩ thuật tổ chức cho HS chơi trò chơi “NHÌN TRANH ĐOÁN
CHỮ”
Bước 1. GV phổ biến luật chơi: Có 7 dòng chữ hàng ngang tương ứng với tên
gọi của 7 bức tranh. Lớp sẽ chia thành bảy nhóm, bốc thăm vào hình số nào sẽ
đoán chữ tương ứng với hình đó. Sau khi tìm chính xác tên gọi của 7 bức tranh,
sẽ hiện ra ô chữ hàng dọc. Đội nào đoán ra trước ô chữ hàng dọc, sẽ được
thưởng giải đặc biệt là một cuốn sổ tay.
Bước 2. Hs chia nhóm sau đó thực hiện trò chơi.
Bước 3. Gv làm trọng tài, tuyên dương phát thưởng.
Gợi ý đáp án:
Hình 1: TẮM MƯA
Hình 2: ĐUA DIỀU
Hình 3: ĐUỔI BẮT
Hình 4: CHI CHI CHÀNH CHÀNH
Hình 5: OẲN TÙ TÌ
Hình 6: ĐÁNH CHUYỀN
Hình 7: KÉO CO
Ô CHỮ HÀNG DỌC: TUỔI THƠ

Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

2

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

GV sử dụng KT đặt câu hỏi:
- Hãy kể tên những trò chơi mà em đã tham gia; hoặc có thể chia sẻ những ấn
tượng sâu đậm nhất về một trải nghiệm nào đó của bản thân.
- Hs kể tên và tự chia sẻ suy nghĩ.
 GV dẫn vào bài học:
Tuổi thơ là dòng nước mát chảy qua tim mỗi người, là cái nôi hình thành
nhân cách của con người, là hành trang vững chắc cho mỗi chúng ta bước vào đời.
Người có tuổi thơ đẹp thường biết cảm thông chia sẻ với người khác, người
có tuổi thơ hạnh phúc sẽ luôn có một chỗ dựa tinh thần vững chắc trong hành
trang vào đời. Ngày nay một số trẻ em đang dần lãng phí tuổi thơ của mình vào ti
vi, vào màn hình điện thoại. Và rồi các em sẽ đọng lại gì khi tuổi trẻ qua đi? Thế
nên, bài học BẦU TRỜI TUỔI THƠ mở đầu trang sách Ngữ văn 7 hôm nay sẽ
giúp các em khám phá vẻ đẹp thuần khiết và bí ẩn của thế giới, mở rộng tâm hồn
để đón nhận và cảm nhận thiên nhiên, con người và nhịp sống quanh ta…để sống
sâu hơn đời sống của con người.
HOẠT ĐỘNG 2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Tiết 1,2,3. GIỚI THIỆU BÀI HỌC VÀ TRI THỨC NGỮ VĂN
ĐỌC VĂN BẢN 1: BẦY CHIM CHÌA VÔI
(Nguyễn Quang Thiều)
Ngày dạy: /09/2022
I. Mục tiêu
Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

3

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

1. Năng lực
- Xác định được đề tài và người kể chuyện ngôi thứ ba; phân biệt được lời người
kể chuyện và lời nhân vật; nhận biết được các chi tiết miêu tả hai nhân vật Mon và
Mên thể hiện qua cử chỉ, hành động, ngôn ngữ đối thoại; cảm xúc suy nghĩ.
- Biết tìm và phân tích được các chi tiết tiêu biểu để khái quát tính cách nhân vật
và cảm nhận về chủ đề của truyện.
2. Phẩm chất
- Biết nâng niu những kỉ niệm của tuổi thơ.
- Yêu quý thiên nhiên, trân trọng sự sống, bảo vệ các loài động vật.
II. Thiết bị dạy học và học liệu
- Máy chiếu, máy tính, bảng phụ và phiếu học tập, Rubric.
- Các hình ảnh, video liên quan (nếu có).
PHIẾU HỌC TẬP 01: TÌM HIỂU TRI THỨC NGỮ VĂN
(Chuẩn bị ở nhà)
1. Kể tên các truyện ngắn và tiểu …………………………………………………
thuyết mà em đã học hoặc đã …………………………………………………
đọc.
2. Em hiểu thế nào là đề tài của …………………………………………………
tác phẩm văn học ? Cho ví dụ? …………………………………………………
Có những cách phân loại đề tài ………………………………………………….
như thế nào?
3. Em hiểu thế nào là chi tiết ………………………………………………….
trong tác phẩm văn học? Lấy ví …………………………………………………
dụ về một chi tiết truyện mà em ………………………………………………….
ấn tượng, nêu ý nghĩa của chi tiết
đó.
4. Bằng cách nào tác giả làm bật …………………………………………………
được đặc điểm tính cách của …………………………………………………
nhân vật trong tác phẩm văn ………………………………………………….
học? Cho ví dụ minh họa.
PHIẾU HỌC TẬP 02:
Tìm hiểu nhân vật hai anh em Mên và Mon
Nhóm
Nhiệm vụ
Nhân vật Mon
Nhân vật Mên
Tìm các chi tiết miêu tả hình dáng, cử chỉ, lời nói, suy nghĩ, việc làm của các
nhân vật
Nhóm 1
Phần 1: Câu chuyện nửa ……………….
………………
đêm của hai anh em Mên
và Mon về bầy chìa vôi.
Nhóm 2
Phần 2: Lên kế hoạch giải ………………
………………
cứu bầy chìa vôi.
Nhóm 3
Phần 3: Hành động dũng ………………
………………
cảm của hai anh em Mên
và Mon.
Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

4

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

Nhiệm vụ
chung:

1) Nhận xét về nghệ
………………
………………
thuật xây dựng nhân
vật.
2) Nhận xét về tính cách ………………
……………....
của nhân vật.
III/ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động 2.1: I/ TÌM HIỂU GIỚI THIỆU BÀI HỌC
a. Mục tiêu: Giúp HS xác định rõ nội dung chủ đề và thể loại văn bản chính của
bài học.
b. Nội dung: HS chia sẻ suy nghĩ.
c. Sản phẩm: Những suy nghĩ, chia sẻ của HS.
d. Tổ chức thực hiện:
HĐ của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
I. Giới thiệu bài học
Bước 1: Chuyển giao nhiệm - VB đọc chính:
vụ
+ VB1: Bầy chim chìa vôi (Nguyễn Quang
Làm việc cá nhân:
Thiều);
- GV yêu cầu HS đọc phần + VB 2: Đi lấy mật (Trích Đất rừng phương
Giới thiệu bài học (SGK/tr.9) Nam – Đoàn Giỏi);
và cho biết:
+ VB 4 thực hành đọc: Ngôi nhà trên cây (trích
1) Bài học 1 gồm những văn Tốt-tô-chan bên cửa sổ, Cư-rô-ya-na-gi Tê-sưbản đọc chính nào?
cô).
2) Các VB đọc chính cùng
 Các VB đọc chính đều thuộc thể loại
thuộc thể loại gì?
truyện.
3) VB đọc kết nối chủ đề thuộc - VB 3 đọc kết nối chủ điểm thuộc thể loại thơ:
thể loại gì?
Ngàn sao làm việc (Võ Quảng).
4) Vì sao các VB đọc chính và - Cả 4 VB đọc chính và đọc kết nối chủ điểm
VB3 (đọc kết nối chủ điểm) lại
cùng xếp chung vào bài 1 vì đều viết về những
cùng xếp chung vào bài học
kí ức, những trải nghiệm thời tuổi thơ của mỗi
1?
người.
Bước 2: Thực hiện nhiệm
vụ HS đọc, suy nghĩ và thực
hiện nhiệm vụ.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- HS trả lời câu hỏi của GV
Bước 4: Kết luận, nhận
định
- GV đánh giá kết quả thực
hiện nhiệm vụ của HS, chốt
vấn đề bài học.
- GV dẫn dắt giới thiệu vào
nội dung bài học.
Hoạt động 2.2. KHÁM PHÁ TRI THỨC NGỮ VĂN
a. Mục tiêu: Nắm được những kiến thức cơ bản về thể loại truyện.
Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

5

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

b. Nội dung: Vận dụng kĩ năng đọc thu thập thông tin, trình bày một phút để tìm
hiểu về một số yếu tố cơ bản của thể loại truyện.
c. Sản phẩm: Câu trả lời cá nhân trình bày được một số yếu tố cơ bản về thể loại
truyện như: đề tài, chi tiết, nhân vật,…
d. Tổ chức thực hiện:
HĐ của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
II. Khám phá tri thức ngữ văn
NV1: Tìm hiểu về đề tài và chi tiết
1. Đề tài và chi tiết
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
a. Đề tài
- GV yêu cầu HS đọc phần Tri thức
*Khái niệm: Đề tài là phạm vi đời sống
ngữ văn trong SGK, tr.10.
được phản ánh, thể hiện trực tiếp trong
- HS trao đổi theo cặp Phiếu học tập
tác phẩm văn học.
01 đã chuẩn bị trước tại nhà.
*Cách phân loại đề tài:
1. Kể tên các truyện ngắn và tiểu - Dựa vào phạm vi hiện thực được
thuyết mà em đã học hoặc đã đọc.
miêu tả: đề tài lịch sử, đề tài chiến
2. Em hiểu thế nào là đề tài của tác tranh, đề tài gia đình,…
phẩm văn học ? Cho ví dụ? Có những - Dựa vào loại nhân vật trung tâm của
cách phân loại đề tài như thế nào?
tác phẩm: đề tài trẻ em, đề tài người
3. Em hiểu thế nào là chi tiết trong tác nông dân, đề tài người lính,…
phẩm văn học? Lấy ví dụ về một chi *Một tác phẩm có thể đề cập nhiều đề
tiết truyện mà em ấn tượng, nêu ý tài, trong đó có một đề tài chính.
nghĩa của chi tiết đó.
*Ví dụ: Đề tài của truyện ngắn “Bức
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
tranh của em gái tôi” (Tạ Duy Anh) là
- HS đọc phần Kiến thức Ngữ văn
đề tài gia đình (xét theo phạm vi hiện
trong SGK và tái hiện lại kiến thức
thực được miêu tả) và là đề tài trẻ em
trong phần đó.
(xét theo nhân vật trung tâm của
- HS thảo luận cặp đôi nội dung câu truyện).
hỏi - GV quan sát, hỗ trợ góp ý.
b. Chi tiết
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
*Khái niệm: Chi tiết là yếu tố nhỏ nhất
- HS trình bày cá nhân.
tạo nên thế giới hình tượng (thiên
- Các HS khác nhận xét.
nhiên, con người, sự kiện) nhưng có
Bước 4: Kết luận, nhận định
tầm ảnh hưởng quan trọng đặc biệt
GV nhận xét và chuẩn kiến thức.
trong việc đem lại sự sinh động, lôi
Dự kiến sản phẩm của HS:
cuốn cho tác phẩm văn học.
*Ví dụ về truyện ngắn :
*Ví dụ: Trong truyện ngắn “Bức tranh
- Bức tranh của em gái tôi (Tạ Duy của em gái tôi” (Tạ Duy Anh), chi tiết
Anh)
cuối truyện miêu tả lại diễn biến tâm
- Điều không tính trước (Nguyễn Nhật trạng của người anh khi ngắm nhìn bức
Ánh)
tranh cô em gái vẽ chính mình là một
- Chích Bông ơi (Cao Duy Sơn)
chi tiết tiêu biểu. Chi tiết này đã diễn tả
*Ví dụ về tiểu thuyết: Đất rừng phương những cung bậc cảm xúc của người anh
Nam (Đoàn Giỏi); Những ngày thơ ấu đi từ ngạc nhiên, sung sướng hãnh
(Nguyên Hồng)
diện, rồi thấy xấu hổ, hối hận khi nhận
ra tấm lòng bao dung của em gái dành
Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

6

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

cho mình. Chi tiết cũng cho thấy sức
mạnh cảm hoá của lòng nhân hậu.
NV2: Tìm hiểu về tính cách nhân vật 2. Tính cách nhân vật
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- Tính cách nhân vật là những đặc điểm
GV kết hợp kĩ thuật động não và trình riêng tương đối ổn định của nhân vật,
bày 1 phút yêu cầu cá nhân trả lời câu được bộc lộ qua mọi hành động, cách
hỏi:
ứng xử, cảm xúc, suy nghĩ,…
? Trong các truyện ngắn em đã học - Tính cách nhân vật còn được thể hiện
năm lớp 6, em yêu thích nhân vật nào? qua các mối quan hệ, qua lời kể và suy
Nhân vật đó có đặc điểm nào trong nghĩ của nhân vật khác.
tính cách ? Tính cách đó của nhân vật Ví dụ:
được bộc lộ qua yếu tố nào?
- Trong truyện ngắn "Bức tranh của em
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
gái tôi" (Tạ Duy Anh): Nv người anh
- HS suy nghĩ cá nhân.
trai hiện lên là người ích kỉ, đố kị.
- GV quan sát, khích lệ HS.
+ Thể hiện qua suy nghĩ của người anh
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- người kể chuyện: ghen tị với em gái,
- HS trình bày cá nhân.
thấy ghét em khi phát hiện ra tài năng
- Các HS khác nhận xét.
của em,...
- GV góp ý, bổ sung.
+ Thể hiện qua hành động: Lén xem
Bước 4: Kết luận, nhận định
tranh của em gái, trút ra một tiếng thở
- HS đánh giá
dài; hay gắt gỏng với em, đẩy em ra..;
- GV nhận xét chuẩn kiến thức qua ví miễn cưỡng đi xem buổi triển lãm tranh
dụ về tính cách nhân vật trong một số của em gái,...
tác phẩm truyện.
+ Thể hiện qua thái độ, cảm xúc: Khi
đứng trước bức tranh được giải của em
gái: ngạc nhiên – hãnh diện, tự hào –
xấu hổ, thấy ân hận,...
...
Hoạt động 2. 3: ĐỌC VĂN BẢN 1: BẦY CHIM CHÌA VÔI
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Kết nối – tạo hứng thú cho học sinh, chuẩn bị tâm thế tiếp cận kiến
thức mới.
b. Nội dung: HS nghe video bài hát, yêu cầu HS nêu suy nghĩ cảm xúc của bản
thân.
c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS, cảm nhận ban đầu về vấn đề đặt ra trong bài học.
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV cho HS nghe hoặc xem video bài hát “Quê hương tuổi thơ tôi” (Nhạc sĩ: Từ
Huy)
Link MV: https://www.youtube.com/watch?v=NI1Jh4CCjv4
- Học sinh lắng nghe, quan sát nêu cảm xúc suy nghĩ của bản thân:
1) Lời bài hát cùng các hình ảnh trong video gợi cho em những cảm xúc, suy nghĩ
gì ?
Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

7

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

2) Em hãy chia sẻ thêm với cả lớp về những kỉ niệm tuổi thơ mà em đã trải qua.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS chia sẻ suy nghĩ, trả lời.
- HS tiếp nhận nhiệm vụ, chia sẻ cởi mở, thân thiện những suy nghĩ, cảm xúc của
bản thân về video bài hát..
- HS chia sẻ thêm về những kỉ niệm tuổi thơ của bản thân:
GV gợi ý: Kỉ niệm đó là gì? Kỉ niệm đó em cùng trải qua với ai? Kỉ niệm đó để lại
trong em những cảm xúc, suy nghĩ như thế nào?
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- HS chia sẻ, trình bày.
Bước 4: Đánh giá, kết luận: Nhận xét câu trả lời của HS, dẫn dắt để kết nối hoạt
động hình thành kiến thức mới.
GV dẫn vào bài: Mỗi con người ai cũng có tuổi trẻ, cũng trải qua những năm
tháng trẻ con vui tươi, hồn nhiên. Những kỉ niệm đó sẽ theo chúng ta đến suốt cuộc
đời, góp phần làm hoàn thiện tính cách, lối sống của bản thân sau này.
Đọc văn bản “Bầy chim chìa vôi” của nhà văn Nguyễn Quang Thiều, chúng
ta thấy vô cùng gần gũi bởi các em sẽ tìm thấy đâu đó bóng dáng của mình trong
các nhân vật của đoạn trích.
HOẠT ĐỘNG 2: KHÁM PHÁ KIẾN THỨC MỚI
Hoạt động 2.1: Khám phá chung về văn bản
a. Mục tiêu: Tìm hiểu chung về tác giả Nguyễn Quang Thiều và văn bản “Bầy
chim chìa vôi”.
b. Nội dung: GV sử dụng KT đặt câu hỏi, HS vận dụng kĩ năng đọc thu thập thông
tin, trình bày một phút để tìm hiểu về tác giả và văn bản: đề tài, ngôi kể, cốt truyện,
bố cục,…
c. Sản phẩm: Câu trả lời cá nhân trình bày được một số nét cơ bản về tác giả và
văn bản.
d. Tổ chức thực hiện:
HĐ của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
I. Khám phá chung văn bản
NV1: Tìm hiểu về tác giả
1. Tác giả Nguyễn Quang Thiều
Nguyễn Quang Thiều
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
Qua tìm hiểu ở nhà, nêu những
hiểu biết của em về tác giả
Nguyễn Quang Thiều (tiểu sử
cuộc đời, sự nghiệp)
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
- HS dựa vào thông tin SGK và
thu thập thông tin đã chuẩn bị ở
- Tên thật là Nguyễn Quang Thiều, sinh năm
nhà để trả lời.
1957
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- Quê: thôn Hoàng Dương (Làng Chùa), xã
- HS trả lời nhanh.
Sơn Công, huyện Ứng Hòa, Hà Nội.
Bước 4: Đánh giá, kết luận
- GV nhận xét, chốt kiến thức, - Ông vào làm việc tại báo Văn nghệ từ năm
1992 và rời khỏi đây năm 2007.
Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

8

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

chuyển dẫn sang mục 2.

- Là người nghệ sĩ đa tài: sáng tác thơ, viết
truyện, vẽ tranh,...
- Sự nghiệp văn học: đã xuất bản 7 tập thơ,
15 tập văn xuôi và 3 tập sách dịch; từng
được trao tặng hơn 20 giải thưởng văn học
trong nước và quốc tế.
- Viết nhiều tác phẩm cho thiếu nhi với lối
viết chân thực, gần gũi với cuộc sống đời
thường; thể hiện được vẻ đẹp của tâm hồn
trẻ thơ nhạy cảm, trong sáng, tràn đầy tình
yêu thương vạn vật: Bí mật hồ cá thần
(1998); Con quỷ gỗ (2000); Ngọn núi bà già
mù (2001),…

NV2: Tìm hiểu chung về văn
bản “Bầy chim chìa vôi”
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
*GV hướng dẫn cách đọc văn
bản: Đọc to, rõ ràng; chú ý phân
biệt lời người kể chuyện và lời nói
của nhân vật.
GV phân công đọc phân vai:
+ 01 HS đọc lời của người kể
chuyện;
+ 01 HS đọc lời của nhân vật
Mon;
+ 01 HS đọc lời của nhân vật
Mên.
*GV yêu cầu Hs trả lời các câu
hỏi:
1) Em hãy chia sẻ ấn tượng ban
đầu của mình về văn bản.
2) Xác định thể loại, nhân vật, các
sự việc chính.
3) Phân biệt lời người kể chuyện
và lời nhân vật, từ đó xác định
ngôi kể của văn bản.
- Chỉ ra đâu là lời người kể
chuyện, đâu là lời nhân vật trong

2. Văn bản “Bầy chim chìa vôi”
a. Đọc và tìm hiểu chú thích
b. Hình thức văn bản
*Thể loại: truyện ngắn
*Nhân vật: 2 anh em Mên và Mon
*Các sự việc chính:
- Nửa đêm, hai anh em Mên và Mon không
ngủ được, lo lắng cho bầy chim chìa vôi ở
bãi cát giữa sông khi trời mưa to, nước dâng
cao.
- Hai anh em bàn kế hoạch giải cứu bầy
chim chìa vôi non.
- Trong đêm tối, hai anh em bơi thuyền ra
chỗ dải cát nơi có bầy chìa vôi và chứng
kiến cảnh tượng bầy chim chìa vôi bay lên
khỏi mặt nước.
*Ngôi kể: ngôi thứ 3
- Lời người kể chuyện: Khoảng hai giờ sáng
Mon tỉnh giấc. Nó xoay mình sang phía anh
nó, thì thào gọi: ; - Thằng Mên hỏi lại,
giọng nó ráo hoảnh như đã thức dậy từ lâu
lắm rồi”;
- Lời nhân vật:
- Anh Mên ơi, anh Mên!
- Gì đấy? Mày không ngủ à?

Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

9

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

đoạn văn sau (Câu hỏi 2, SGK
*Bố cục: 3 phần
tr.16,17)
Phần 1: Câu chuyện nửa đêm của hai anh
(Gợi ý: Dấu hiệu nhận biết lời em Mên và Mon về bầy chìa vôi.
người kể huyện: dấu gạch ngang; Phần 2: Lên kế hoạch giải cứu bầy chìa vôi.
dấu hiệu nhận biết lời nhân vật: Phần 3: Hành động dũng cảm của hai anh
dấu gạch đầu dòng).
em Mên và Mon
3) Văn bản có thể chia thành mấy c. Đề tài: Tuổi thơ và thiên nhiên (Hai đứa
phần? Nội dung chính từng phần. trẻ và bầy chim chìa vôi)
4) Xác định đề tài của văn bản.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
1. HS đọc văn bản, các em khác
theo dõi, quan sát và nhận xét;
2. HS suy nghĩ để trả lời các câu
hỏi của GV.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- HS trả lời, HS khác nhận xét, bổ
sung.
Bước 4: Đánh giá, kết luận
- GV nhận xét, chốt kiến thức,
chuyển dẫn sang mục sau: Khám
phá chi tiết văn bản
Hoạt động 2.2: Khám phá chi tiết văn bản
a. Mục tiêu:
- Nhận biết đặc điểm tính cách nhân vật trong tính chỉnh thể của tác phẩm và cách
nhà văn thể hiện nhân vật qua các chi tiết miêu tả hình dáng, cử chỉ, lời nói, suy
nghĩ, việc làm của các nhân vật và qua nhận xét của người kể chuyện.
b. Nội dung: GV sử dụng PP thảo luận nhóm, KT đặt câu hỏi, HS làm việc nhóm
để tìm hiểu nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật của nhà văn.
c. Sản phẩm: Câu trả lời, phiếu học tập đã hoàn thiện của nhóm.
d. Tổ chức thực hiện:
HĐ của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
II. Khám phá chi tiết văn bản
Thao tác 1: Tìm hiểu vẻ đẹp hai 1. Hai anh em Mên và Mon
nhân vật Mên và Mon
*Các chi tiết miêu tả
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ
*Nhân vật Mon:
Thảo luận nhóm trong 05 phút,
- P1: Em sợ những con chim chìa vôi non bị
hoàn thành Phiếu học tập 02.
chết đuối mất; Thế anh bảo nó có bơi được
GV chia lớp thành 03 nhóm, nêu
không?;
nhiệm vụ:
- P2: Tổ chim sẽ bị chìm mất; Hay mình
- Nhiệm vụ riêng: Tìm các chi
mang chúng nó vào bờ; Tổ chim ngập mất
tiết miêu tả hình dáng, cử chỉ,
anh ạ; Mình phải mang nó vào bờ, anh ạ;
lời nói, suy nghĩ, việc làm của
- P3: không nhúc nhích, mặt tái nhợt, hửng
các nhân vật
lên ánh ngày; nhận ra mình đã khóc từ lúc
- Nhóm 1: Phần 1. Tìm hiểu câu nào; nhìn nhau bật cười ngượng nghịu chạy
Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

10

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

chuyện nửa đêm của hai anh em
Mên và Mon về bầy chìa vôi.
- Nhóm 2: Phần 2. Tìm hiểu kế
hoạch giải cứu bầy chìa vôi.
- Nhóm 3: Phần 3. Tìm hiểu hành
động dũng cảm của hai anh em
Mên và Mon.
- Nhiệm vụ chung: Sau khi tìm
chi tiết xong, các nhóm cùng
nhận xét về 1) nghệ thuật xây
dựng nhân vật; 2) tính cách
nhân vật.
- Thời gian làm việc nhóm: 05
phút.
- GV gợi ý:
+ Nhóm 1: Điều gì khiến hai anh
em Mên, Mon lo lắng khi thấy
mưa to và nước đang dâng cao
ngoài bãi sông? Chi tiết nào thể
hiện rõ nhất điều đó?
+ Nhóm 2: Ở phần 2, Mon nói với
Mên chuyện gì? (Chú ý gạch chân
những lời nói của Mon và Mên).
+ Nhóm 3: Chú ý nêu bật một số
chi tiết miêu tả nhân vật Mên ở
phần cuối.
(Khi Mon lo lắng, sợ hãi thì Mên
có mất bình tĩnh không? Mên có
bảo vệ được Mon và giữ được con
đò không?)
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
(Các nhóm có thể dùng giấy A0
để làm phiếu và hoàn thành)
Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
- Các nhóm cử đại diện báo cáo
sản phẩm.
Bước 4: Đánh giá, kết luận:
- GV nhận xét thái độ và kết quả
làm việc của một số cặp tiêu biểu,
chỉ ra những ưu điểm và hạn chế
trong hoạt động nhóm của HS.
- Chuẩn kiến thức & chuyển dẫn
sang mục 2:
*Thao tác 2: Tìm hiểu khung

về nhà.

*Nhân vật Mên:
- P1: Có lẽ sắp ngập bãi cát rồi; chim thì bơi
làm sao được.
- P2: Làm thế nào bây giờ;
- P3: Chứ còn sao; Lúc này giọng thằng Mên
tỏ vẻ rất người lớn; Nào xuống đò được rồi
đấy; Phải kéo về bến chứ, không thì chết; Bây
giờ tao kéo mày đẩy; Thằng Mên quấn cái
dây buộc vào người nó và gò lưng kéo;…
không nhúc nhích, mặt tái nhợt, hửng lên ánh
ngày; nhận ra mình đã khóc từ lúc nào; nhìn
nhau bật cười ngượng nghịu chạy về nhà.

*Nhận xét:
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: Miêu tả
tâm lí tinh tế, ngôn ngữ đối thoại sinh động;
đặt nhân vật vào tình huống mang tính thử
thách để bộc lộ tính cách,…
- Tính cách nhân vật: Mon là cậu bé có tâm
hồn ngây thơ, trong sáng, nhân hậu, biết yêu
thương loài vật, trân trọng sự sống; Mên luôn
bình tĩnh, sống có trách nhiệm, nhân hậu yêu
thương.

2. Khung cảnh bãi sông trong buổi bình

Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

11

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

cảnh bãi sông trong buổi bình
minh và cảm xúc của hai anh em
ở cuối truyện.
Thảo luận theo cặp trong bàn:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV nêu câu hỏi, HS thực hiện
thảo luận theo cặp trong bàn:
1) Tìm những chi tiết miêu tả
khung cảnh bãi sông trong buổi
bình minh. Em ấn tượng nhất với
chi tiết nào? ( câu hỏi mở, khuyến
khích HS tự do lựa chọn chi tiết và
thể hiện cảm nhận riêng)
2) Tìm những chi tiết miêu tả cảm
xúc của hai anh em Mon và Mên
khi quan sát bầy chìa vôi bay lên.
3) Em hãy thử lí giải lí do vì sao
Mên và Mon lại khóc ở đoạn kết
truyện.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ.
- HS thực hiện nhiệm vụ theo
phân công.
- GV quan sát, khích lệ và giúp đỡ
HS.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- Đại diện Hs lên trình bày.
Bước 4: Đánh giá, kết luận
- HS nhận xét, bổ sung ý kiến cho
bạn.
- GV nhận xét thái độ trong quá
trình làm việc và kết quả làm việc
của từng nhóm, chỉ ra những ưu
điểm và hạn chế trong HĐ nhóm
của HS, chốt ý.
- GV chuẩn kiến thức, chuyển
sang nội dung tổng kết.

minh
a. Khung cảnh:
- Chi tiết miêu tả cảnh tượng như huyền
thoại: những cánh chim bé bỏng và ướt át đột
ngột bứt khỏi dòng nước khổng lồ bay lên (sự
tương phản giữa hai hình ảnh cánh chim bé
bỏng với dòng nước khổng lồ và cảm xúc ngỡ
ngàng, vui sướng của hai anh em Mên và
Mon khi thấy bầy chim chìa vôi non không bị
chết đuối mặc dù dải cát nơi chúng làm tổ đã
chìm trong dòng nước lũ.
- Chi tiết miêu tả khoảnh khắc bầy chim chìa
vôi non cất cánh: nếu bầy chim non cất cánh
sớm hơn, chúng sẽ bị rơi xuống dòng nước
trên đường từ bãi cát vào bờ. Và nếu chúng
cất cánh chậm một giây thôi, chúng sẽ bị
dòng nước cuốn chìm. Chi tiết này cho ta cảm
nhận về sự kì diệu của thế giới tự nhiên và
bản lĩnh của sự sinh tồn.
- Chi tiết gợi hình ảnh và cảm xúc: Một con
chim chìa vôi non đột nhiên rơi xuống như
một chiếc lá; con chim mẹ xoè rộng đôi cánh
kêu lên- che chở khích lệ chim non và khi đôi
chân mảnh dẻ, run rẩy của chú chim vừa
chạm đến mặt sông thì đôi cánh của nó đập
một nhịp quyết định, tấm thân bé bỏng của
con chim vụt bứt ra khỏi dòng nước lũ, và bay
lên cao hơn lần cất cánh đầu tiên ở bãi cát.
- Chi tiết miêu tả bầy chim non: Chúng đậu
xuống bên lùm dứa dại bờ sông sau chuyến
bay đầu tiên và cũng là chuyến bay quan
trọng (…) kì vĩ nhất trong đời chúng. Đây là
chi tiết thể hiện sức sống mãnh liệt của thiên
nhiên; gợi liên tưởng đến lòng dũng cảm,
những khoảnh khắc con người vượt qua gian
nan thử thách để trưởng thành...
b. Cảm xúc của Mên và Mon
- Vẫn đứng không nhúc nhích; mặt tái nhợt vì
nước mưa hửng lên ánh ngày, lặng lẽ nhìn
nhau khóc;
- Bật cười ngượng nghịu chạy về phía ngôi
nhà.
-> Hai anh em khóc vì vui sướng hạnh phúc
khi chứng kiến bầy chim chìa vôi không bị

Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

12

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

chết đuối; khóc vì được chứng kiến cảnh kì
diệu của thiên nhiên,…
Hoạt động 2.3: Hướng dẫn HS tổng kết
a. Mục tiêu: Giúp HS khái quát nghệ thuật, nội dung, ý nghĩa của truyện; rút ra bài
học về cách đọc văn bản truyện ngắn.
b. Nội dung:
- GV sử dụng KT đặt câu hỏi, tổ chức hoạt động cá nhân .
- HS làm việc cá nhân, trình bày sản phẩm, quan sát và bổ sung.
c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS .
d. Tổ chức thực hiện:
HĐ của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
III. Tổng kết
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
1. Nghệ thuật
Hoạt động cá nhân
- Xây dựng tình huống truyện
- GV sử dụng kĩ thuật viết 01 phút để yêu cầu sinh động, gần gũi.
HS:
- Xây dựng nhân vật qua lời nói,
1) Tóm tắt những đặc sắc về nghệ thuật và hành động;
nội dung của truyện.
- Miêu tả tâm lí nhân vật đặc
2) Qua văn bản truyện, em rút ra cho bản sắc.
thân mình thông điệp ý nghĩa nào?
- Ngôn ngữ đối thoại sinh
3) Từ đó, để đọc hiểu một truyện ngắn, chúng động.
ta cần lưu ý điều gì?
- Cách kể chuyện tự nhiên, hấp
(Nêu được ít nhất 03 điều trong đọc hiểu
dẫn.
truyện ngắn).
2. Nội dung – Ý nghĩa
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- Truyện kể về tình cảm trong
- HS suy nghĩ cá nhân và ghi ra giấy câu trả sáng, hồn nhiên, tấm lòng
lời trong 01 phút.
nhân hậu, yêu thương của hai
- GV hướng theo dõi, hỗ trợ (nếu HS gặp
đứa trẻ đối với bầy chim chìa
khó khăn).
vôi.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- Truyện bồi dưỡng lòng trắc ẩn,
- Tổ chức trao đổi, trình bày nội dung đã
tình yêu loài vật, yêu thiên
thảo luận.
nhiên quanh mình..
Bước 4: Đánh giá, kết luận
3. Cách đọc hiểu văn bản truyện
- GV chuẩn kiến thức.
ngắn
- Xác định những sự việc được kể,
đâu là sự việc chính; ngôi kể.
- Nhận biết tính cách nhân vật qua
các chi tiết miêu tả ngoại hình,
tâm lí, hành động và lời nói.
- Nhận biết được lời của người kể
chuyện và lời của nhân vật; tình
cảm của nhà văn.
- Rút ra đề tài, chủ đề của truyện.
- Rút ra được bài học cho bản
Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

13

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

thân.

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: HS hiểu được kiến thức trong bài học để thực hiện bài tập GV giao.
b. Nội dung: Viết tích cực
c. Sản phẩm: Câu trả lời đúng của HS.
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV giao nhiệm vụ: Làm việc cá nhân
*Nhiệm vụ 1: Trò chơi Rung chuông vàng Mini
GV tổ chức cho HS chơi trò chơi Rung chuông vàng (Game mini) thông qua trả lời
câu hỏi trắc nghiệm:

GV phổ biến luật chơi:
- Mỗi người sẽ được phát 4 tấm giấy nhớ cỡ nhỏ (Mỗi tấm 1 màu khác nhau)
Quy ước: + Xanh: Đáp án A.
+ Hồng: Đáp án B.
+ Vàng: Đáp án C
Bước 2: GV đọc từng câu hỏi; HS cả lớp đứng tại chỗ để tham gia trò chơi.
Bước 3: Sau khi GV đọc xong câu hỏi, HS có 5s để suy nghĩ và chọn đáp án bằng
cách giơ tấm giấy nhớ có màu tương ứng đã quy ước.
Bước 4. Công bố kết quả
- Nếu chọn sai đáp án thì ngồi xuống và mất quyền chơi.
- Người thắng cuộc là người ngồi xuống sau cùng hoặc trả lời được tất cả các câu
hỏi.
Các câu hỏi như sau:
Câu 1: Nhân vật chính trong văn bản là ai?
A. Bầy chim chìa B. Mon
C. Mên
D. Mon và Mên
vôi
Câu 2: Dựa theo tiêu chí loại nhân vật trung tâm thì đề tài của văn bản là gì?
A. Đề tài trẻ em
B. Đề tài người C. Đề tài thiên D. Đề tài gia đình
nông dân
nhiên.
Câu 3: Văn bản được kể theo ngôi thứ mấy?
A. Ngôi thứ nhất
B. Ngôi thứ hai
C. Ngôi thứ ba
D. Kết hợp ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba
Câu 4: Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích là:
A. Tự sự
B. Biểu cảm
C. Miêu tả
D. Tự sự và miêu
tả
Câu 5: Chọn 1 đáp án đúng nhất: Lí do cuộc trò chuyện lúc nửa đêm của hai
anh em Mon và Mên là:
A. Do hai anh em không buồn ngủ.
B. Do hai anh em mong trời hết mưa.
Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

14

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

C. Do lo lắng cho bầy chìa vôi non ở bãi sông khi trời mưa to.
D. Hai anh em mong trời mau sáng để đi bắt cá.
Câu 6: Đâu KHÔNG phải là tập tính của bầy chìa vôi ở bãi sông quê Mên và
Mon?
A. Làm tổ và đẻ trứng nơi bãi cát giữa sông.
B. Thường làm trong tổ trong những lỗ hang hoặc các hốc nhỏ, dọc theo những
con sông, suối.
C. Vào mùa lũ, khi nước ngập bãi cát thì bầy chìa vôi bay vào bờ.
D. Đến mùa khô, bầy chìa vôi lại quay lại bãi cát bắt đầu mùa sinh nở.
Câu 7: Ý nào sau đây khái quát đầy đủ nhất về tính cách của hai anh em Mon
và Mên?
A. Hồn nhiên, hiếu động
B. Thông minh, lanh lợi
C. Sống tình cảm, biết yêu thương quan tâm đến mọi thứ xung quanh , đặc biệt là
tình yêu đối với động vật, với thế giới tự nhiên.
D. Có trái tim nhân hậu, bao dung.
Câu 8: Những chi tiết miêu tả cảm xúc của hai anh em khi quan sát bầy chìa
vôi bay lên là:
A. Hình như nghe thấy trong ngực mình nhịp đập của những trái tim hối hả nhưng
đều đặn.
B. Hai anh em nhận ra chúng đã khóc từ lúc nào.
C. Hai anh em nhìn nhau và bật cười ngượng nghịu.
D. Tất cả các ý trên.
Câu 9: Trong văn bản, tính cách 2 anh em Mon và Mên hiện lên qua những
yếu tố nào?
A. Trang phục, hình dáng
B. Lời nói nhân vật, hành động
C. Hình dáng, lời của người kể chuyện
D. Hành động, lời nói nhân vật, lời người kể chuyện.
Câu 10: Văn bản “Bầy chim chìa vôi” gửi đến bạn đọc thông điệp gì?
A. Cần dũng cảm đối mặt và vượt qua thử thách trong cuộc sống.
B. Con cái phải nghe lời bố mẹ.
C. Hãy giữ cho mình một trái tim nhân hậu.
C. Anh em phải biết nhường nhịn nhau.
*Nhiệm vụ 2 : Viết kết nối với đọc
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
Yêu cầu: Viết đoạn văn ngắn (5- 7 câu) kể lại sự việc bầy chim chìa vôi bay lên
khỏi bãi sông bằng lời của một trong hai nhân vật Mên hoặc Mon (ngôi kể thứ
nhất).
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS suy nghĩ, làm việc cá nhân để hoàn thành
nhiệm vụ.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
- GV cung cấp công cụ bảng kiểm đánh giá:
BẢNG KIỂM
Gv Trần Thị Huyền- Trường THCS Vũ Bản

15

Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7-Năm học 2022- 2023

STT

Kĩ năng viết đoạn văn
Tiê...