CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
BÁO CÁO SÁNG KIẾN
1. Tên sáng kiến: Giúp học sinh khắc sâu kiến thức ở chương Dẫn xuất của
Hiđrocacbon – Polime và giáo dục bảo vệ môi trường thông qua làm sản phẩm dạy
học Stem của học sinh lớp 9
2. Lĩnh vực áp dụng: Hóa học
3. Mô tả bản chất của sáng kiến:
3.1. Mô tả giải pháp cũ thường làm:
Trong khi giảng dạy giáo viên chú trọng vào truyền đạt nội dung từ sách và dùng
tranh vẽ mô phỏng các nội dung liên quan, chiếu video. Còn học sinh trên lớp thụ
động tiếp thu kiến thức, về nhà học bài cũ và làm bài tập. Vì vậy, nội dung học sinh
biết được chủ yếu từ sách giáo khoa và từ giáo viên cung cấp.
* Nhược điểm:
- Về mặt kiến thức:
+ Học sinh thụ động trong chiếm lĩnh kiến thức mới và ít có sự liên hệ thực tế.
+ Nội dung kiến thức cồng kềnh, học sinh căng thẳng.
- Về mặt kỹ năng:
+ Học sinh chỉ biết kiến thức trong sách vở .
+ Học sinh không được làm ra sản phẩm từ các nội dung liên quan trong bài học,
không liên hệ được thực tế nên chưa có ý thức trong việc bảo vệ môi trường.
- Về thái độ:
+ Giờ học nhàm chán.
+ Học sinh có tâm lý “sợ” môn học; đặc biệt học sinh ít có hứng thú học tập.
+ Chất lượng bộ môn chưa cao.
3.2. Sự cần thiết phải áp dụng giải pháp sáng kiến:
Nắm bắt chủ trương trong đổi mới chương trình giáo dục phổ thông 2018 và qua
quá trình được tập huấn về giáo dục STEM liên quan đến bộ môn, tôi nhận thấy vai trò
rất quan trọng của môn Hóa học trong giáo dục STEM. Việc khuyến khích, thúc đẩy
giáo dục STEM tại các nhà trường nhằm hướng tới mục đích phát triển tư duy, sáng
tạo, dựa vào kiến thức bộ môn để ứng dụng vào thực tế.
3.3. Mục đích của giải pháp sáng kiến:
Sáng kiến sẽ là một tài liệu tham khảo có giá trị giúp giáo viên và học sinh tiếp
cận và hiểu hơn về giáo dục STEM trong nhà trường. Đặc biệt đối với giáo viên bộ
môn Hóa học sẽ xác định được vị trí của môn học trong giáo dục STEM và xây dựng
một số chủ đề dạy học STEM. Với những hiểu biết của bản thân và cách thức đã triển
khai tại đơn vị tôi hi vọng cùng được trao đổi kinh nghiệm của bản thân với đồng
nghiệp phần nào tháo gỡ những khó khăn bước đầu triển khai giáo dục STEM trong
trường THCS. Từ đó, có những giải pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh. Giúp học
1

sinh yêu thích môn học, yêu thích nghiên cứu khoa học kỹ thuật. Đồng thời nâng cao
chất lượng bộ môn.

2

4. Nội dung:
4.1 Tính mới của giải pháp:
Căn cứ vào nội dung kiến thức trong chương Dẫn xuất Hiđrocacbon –
Polime có thể sử dụng kiến thức đó để liên hệ thực tiễn và giáo dục ý thức bảo vệ
môi trường cho học sinh. Cụ thể là làm sản phẩm: chất giặt, rửa đa năng từ Bồ
hòn và một số loại rác thải hữu cơ.
4.2. Các bước tiến hành thực hiện giải pháp:
4.2.1. Ý tưởng dự án:
Là khu vực vùng ven, gần chợ, quán nên lượng rác thải sinh hoạt hằng
ngày thải ra rất nhiều. Từ trận ngập lụt vừa qua (tháng 10/2022) xảy ra trên địa
bàn trũng thấp dẫn đến tình trạng lượng rác thải dồn đọng lại quanh khu vực
chúng em đang sinh sống. Thực tế đó đã khiến chúng em suy nghĩ: Làm thế nào
để môi trường sống quanh ta xanh, sạch, đẹp hơn? Hằng ngày, chúng em nhìn
thấy rất nhiều những loại rác thải sinh hoạt từ những hộ gia đình, khu dân cư thải
ra mặc dù vẫn được các cô chú lao công thu gom, quét dọn nhưng vẫn còn tồn
đọng rất nhiều vì quá tải. Trong số đó có một loại rác thải hữu cơ khi phân hủy đã
gây ra mùi hôi khó chịu làm cho vi khuẩn phát triển, thu hút các loài sinh vật như
chuột, muỗi, dán,…và các loại vi khuẩn gây nhiều chứng bệnh truyền nhiễm có
khả năng lây lan cao như SỐT XUẤT HUYẾT hiện nay.
Ngoài ra, rác là tài nguyên, cần được nhìn nhận dưới góc độ kinh tế. Thế
nhưng ở nước ta hiện nay có tới 80% rác đang được xử lý bằng cách chôn lấp,
vừa ô nhiễm môi trường lại vừa lãng phí. Theo báo cáo của Tổ chức Tài chính
Quốc tế và Ngân hàng Thế giới, ước tính Việt Nam lãng phí gần 3 tỷ USD mỗi
năm vì không tái chế hết rác thải nhựa từ sinh hoạt. Còn chất thải hữu cơ ước tính
lãng phí hơn 30 tỷ USD mỗi năm trong khi gần 70% rác thải hữu cơ không được
tái chế.
4.2.2. Cơ sở lý thuyết.
Qua tìm hiểu, các em biết được enzym bồ hòn hay còn gọi là enzym rác, nó
có khả năng lên men tất cả các loại xác bã thực vật thừa thải ra hàng ngày (rau,
củ, quả thừa, vỏ trái cây..). Trong quả bồ hòn chứa 18% - 20% hàm lượng
saponin. Đây là chất giặt rửa tự nhiên tuyệt vời.
Cấu trúc của saponin gồm 2 phần: steroid ưa dầu và đường ưa nước. Quá
trình lên men sẽ tạo ra giấm (axit axetic) với nồng độ tối đa 6% sẽ làm chất bảo
quản hoàn toàn tự nhiên, nước rửa thu được có thể dùng trong thời gian rất dài.
Bên cạnh đó, chính axit này đã biến giấm thành dung dịch tẩy rửa “thần kì”, làm
sạch hầu như mọi vết bám, vết bẩn trên quần áo, hay các vật dụng nhà bếp và gia
đình. Với cơ chế hấp thụ mùi hôi và tẩy sạch các vết bẩn nhanh chóng, là “trợ thủ
đắc lực” của các bà nội trợ trong công tác vệ sinh, dọn dẹp nhà cửa.
Vỏ dứa có tác dụng làm sạch các vết bẩn, khử mùi hôi. Nha đam chứa
vitamin E giúp bảo vệ da, sả có chứa các thành phần như methylisoeugenol và
3

một số chất khác có khả năng chống nấm và tiêu diệt vi khuẩn, đồng thời ngăn
chặn sự phát triển của chúng. Các loại vỏ trái cây chín: đu đủ, chuối, xoài…làm
tăng lượng đường giúp quá trình lên men xảy ra nhanh hơn.
Bên cạnh đó các em dựa vào kiến thức Hóa học ở các bài của chương 5:
Rượu etylic, axit axetic, glucozơ, saccarozơ, tinh bột và xenlulozơ để nghiên cứu
đề tài này.
Các em đã được học rượu etylic và axit là dung môi tốt để hòa tan các hợp
chất hữu cơ như: dầu mỡ, các chất mà nước không thể hòa tan được. Rượu etylic
và axit axetic được tạo ra bởi quá trình trao đổi chất của vi khuẩn có trên vỏ trái
cây hoặc rau quả. Cả hai chất này có khả năng làm sạch vết bẩn rất tốt.
Trong vỏ trái cây chín có glucozơ, trong củ, quả, hạt có nhiều tinh bột nên
khi lên men xảy ra các phản ứng sau: + o
H ,t
(-C6H10O5-)n + nH2O
nC6H12O6
Men rượu
C6H12O6
2C2H5OH + 2CO2
30-350C
Men giấm

C2H5OH + O2
CH3COOH + H2O
Để đảm bảo tính an toàn, các em thử độ pH của enzyme, nếu pH thấp thì
chúng em thêm lượng banking soda (NaHCO 3) để đưa pH về khoảng 5 – 6. Vì
theo các nghiên cứu cho thấy pH của da tay nằm trong khoảng pH = 4,7-5,75.
Nên chúng em chọn khoảng pH trên là an toàn cho da tay.
- Thời gian thực hiện dự án: 3 tháng.
4.2.3. Tiến trình thực hiện:
- Nguyên liệu: từ bồ hòn tách hạt (1kg), vỏ bưởi, sả, dứa, chanh, nha đam,
chuối… (tất cả khoảng 2 kg), 1 kg đường nâu hoặc đường vàng, 10 lít nước (gồm
nước lọc + nước vo gạo), tinh dầu quế, sả...

Hình 2. Nguyên liệu .
- Dụng cụ : Cân, nồi inox, thùng nhựa 20 lít, chai đựng.
- Cách ngâm enzym:
Rửa sạch nguyên liệu, cho các nguyên liệu theo đúng tỉ lệ trên và trộn đều,
cho nước vào sau cùng để ngâm trong thùng chứa dung tích 15 – 25 lít. Đậy nắp
hờ và khuấy đều trong 15 ngày đầu, sau 15 ngày thì đậy kín nắp. Theo nghiên
cứu thì sau 3 tháng quá trình lên men hoàn toàn.
4

Lọc lấy nước enzym, đem đun lửa nhỏ trong khoảng 1 giờ, sau đó cho sáp bọt
dừa vào đến khi sánh đặc (Enzym bồ hòn không bị giảm tác dụng mà còn phát
huy tác dụng tẩy rửa khi gia nhiệt). Thêm tinh dầu quế (hoặc sả, bưởi…) vào sau
cùng để tạo mùi thơm, thêm một ít glixerol để làm mềm, dưỡng da tay.
Lưu ý: Sáp bọt dừa là thành phần chứa chất tạo đặc, tạo bọt an toàn cho da nhạy cảm.

Hình 3. Enzym bồ hòn sau khi ngâm 3 tháng.

Hình 4. Enzym bồ hòn sau khi ngâm 1 tháng có mặt của xúc tác.

Hình 5. Xác sản phẩm được vớt
ra.
5

Hình 6. Nước enzyme sau khi vớt xác . Hình 7. Nước enzyme sau khi cô đặc.
4.2.4. Thử nghiệm:
Sau khi thu được sản phẩm chúng em thử lại độ pH, vì các chất các em sử
dụng đa số là từ vỏ dứa, xác cam, chanh....do đó độ pH của nước tẩy rửa thấp,
chúng em thêm một ít lượng baking soda vào để trung hòa lượng axit làm cho độ
pH ổn định từ 5 - 6. (Banking soda dùng trong thực phẩm nên rất an toàn cho da).
4.2.5. Khả năng áp dụng của sản phẩm
Áp dụng được trên rộng rãi từ quy mô nhỏ đến lớn, từ hộ gia đình đến sản
xuất công nghiệp.
Nếu là quy mô hộ gia đình thì có thể tận dụng nguồn nguyên liệu vỏ dứa, nha
đam, chuối chín, vỏ chanh cam, rau, củ quả thừa chưa qua nấu chín.
Nếu quy mô lớn thì có thể làm trang trại trồng các loại nguyên liệu và làm
dây chuyền sản xuất với các công đoạn.
Sau khi ngâm xác thu được có thể tận dụng phân bón để bón cho cây trồng.
Đối với enzym bồ hòn sau khi 3 tháng trở lên thì không cần đun có thể lấy
nước đó sử dụng được trực tiếp như: Diệt nấm mốc, đánh bóng đồ dùng bằng
bạc, lau chùi tủ lạnh, loại bỏ vết bẩn dính ở xoong nồi, lau sạch kính, làm sạch
vết bẩn trên quần áo, làm sạch sàn nhà, đặc biệt làm sạch đồ sành, sứ rất tốt...
V. Tính mới của sản phẩm:
Đối với nước giặt, rửa đa năng, nguyên liệu được làm từ thiên nhiên, không
dùng hóa chất công nghiệp. Nếu mỗi hộ gia đình sử dụng rác thải như vỏ dứa, vỏ
chuối... để sản xuất enzyme, giảm đi lượng rác thải mỗi ngày và góp phần làm
cho môi trường ngày càng sạch hơn. Đồng thời tận dụng xác sau khi ngâm làm
phân bón hữu cơ tốt cho cây trồng.
VI. Lợi ích kinh tế- xã hội của sản phẩm dự thi:
Sản phẩm có thể được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau: nước lau sàn,
nước rửa chén, rửa xe, nước lau kính, nước rửa tay, xà phòng giặt đồ,…. Và có
thể tận dụng xác sau khi lọc để làm phân bón rất tốt cho cây trồng.
6

Nước giặt, rửa thân thiện với môi trường, không làm ảnh hưởng đến môi
trường và đem lại lợi ích về kinh tế cho mỗi hộ gia đình nếu biết tận dụng nguồn
rác thải này.
VII. Kết quả thu được:
- Qua đề tài này, đã giúp các em nuôi dưỡng ngọn lửa đam mê, thích khám
phá, tìm tòi nghiên cứu những sản phẩm gần gũi, thiết thực đối với đời sống xung
quanh, khắc sâu hơn kiến thức đã được học từ bộ môn. Từ đó, các em biết sống
có ích, có trách nhiệm với bản thân, với gia đình và xã hội, biết yêu thiên nhiên,
bảo vệ môi trường của chúng ta ngày càng xanh sạch đẹp.
- Lượng kiến thức ở chương 5 rất nhiều, lạ, học sinh khó tiếp thu nhưng qua
việc làm sản phẩm stem học sinh nắm rõ và tiếp thu kiến thức một cách nhẹ
nhàng và thích thú.
- Kết quả cuộc thi STEM các cấp tổ chức”
+ Giải nhất cấp trường.
+ Giải nhất cấp thành phố và đang tham gia cuộc thi cấp tỉnh sắp tới.

7